III SA/Wr 684/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2023-03-14
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
COVID-19składki ZUSzwolnienie ze składekfundacjaPKDprzedsiębiorcapomoc publicznarozporządzenieprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje ZUS odmawiające fundacji zwolnienia ze składek, uznając, że organ nie zbadał prawidłowo przeważającej działalności gospodarczej fundacji.

Fundacja złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od grudnia 2020 r. do kwietnia 2021 r., wskazując PKD 55.10.Z jako przeważającą działalność. ZUS odmówił, opierając się na rejestrze REGON, który wskazywał PKD 94.99.Z. Sąd uchylił decyzje ZUS, stwierdzając, że organ nie zbadał prawidłowo faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej fundacji, która mogła być objęta zwolnieniem, naruszając przepisy k.p.a. i rozporządzenia COVID-19.

Fundacja D. we W. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz inne fundusze za okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r., wskazując jako przeważającą działalność gospodarczą kod PKD 55.10.Z (hotele i podobne obiekty zakwaterowania). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił zwolnienia, ponieważ dane w rejestrze REGON wskazywały na PKD 94.99.Z (pozostała działalność). Po utrzymaniu decyzji w mocy przez ZUS, fundacja złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Sąd uznał skargę za zasadną i uchylił obie decyzje ZUS. Sąd podkreślił, że ZUS nieprawidłowo ograniczył się do danych z rejestru REGON, nie badając faktycznie prowadzonej przez fundację działalności gospodarczej, która mogła być objęta zwolnieniem na mocy rozporządzenia COVID-19. Sąd wskazał, że fundacja, jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą, mogła przedstawić dowody przeciwko danym z rejestru REGON, a ZUS miał obowiązek przeprowadzić postępowanie dowodowe zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego, w tym wysłuchać stronę i zweryfikować jej twierdzenia. Naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych przez ZUS miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, fundacja może ubiegać się o zwolnienie, jeśli faktycznie prowadzi działalność gospodarczą objętą zwolnieniem, nawet jeśli w rejestrze REGON widnieje inny kod jako przeważający. Organ ma obowiązek zbadać faktyczny stan rzeczy i umożliwić stronie przedstawienie dowodów.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ZUS nieprawidłowo ograniczył się do danych z rejestru REGON, ignorując możliwość obalenia domniemania o przeważającej działalności. Fundacja jako przedsiębiorca ma prawo wykazać faktycznie prowadzoną działalność gospodarczą, a organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie dowodowe zgodnie z k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

ustawa COVID-19 art. 31zy § ust. 1

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

rozporządzenie COVID-19 art. 10 § ust. 1, ust. 2, ust. 2a

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 76 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 6, § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa COVID-19 art. 31zo § ust. 1-3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

ustawa COVID-19 art. 31zq § ust. 7, ust. 8

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

u.s.u.s. art. 83 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

p.u.s.a.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a-c, pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o fundacjach art. 5 § ust. 5

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach

ustawa o fundacjach art. 7 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach

Prawo przedsiębiorców art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców

ustawa o KRS art. 49 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

ustawa o KRS art. 50

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

ustawa o KRS art. 40 § pkt 1

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

ustawa o statystyce publicznej art. 42 § ust. 1, ust. 3a pkt 2

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nie zbadał faktycznie prowadzonej przez fundację działalności gospodarczej, która mogła być objęta zwolnieniem. Dane z rejestru REGON nie są jedynym dowodem i można je obalić. Organ naruszył przepisy k.p.a. dotyczące postępowania dowodowego i informowania strony.

Godne uwagi sformułowania

Organ powinien poddać analizie zarówno postanowienia jej statutu, jak i dane wpisane w rejestrach publicznych Krajowego Rejestru Sądowego. Rozpoznanie wniosku nie mogło być ograniczone tylko do zbadania treści wpisów w bazie REGON. Dane pozyskiwane przez Zakład w trybie określonym w § 10 ust. 3 rozporządzenia mają charakter urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. i są dla Zakładu wiążące, ale zastosowanie w prowadzonym postępowaniu znajdował także art. 76 § 3 k.p.a. Obalenie domniemania polegać będzie na wykazaniu, że rzeczywisty stan faktyczny jest inny, niż wynikający z danych pozyskanych przez organ z rejestru podmiotów REGON.

Skład orzekający

Anetta Makowska-Hrycyk

przewodniczący

Andrzej Nikiforów

sprawozdawca

Anna Kuczyńska-Szczytkowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnień ze składek w okresie pandemii COVID-19, zwłaszcza w kontekście fundacji i działalności gospodarczej, a także obowiązków organów w zakresie postępowania dowodowego i stosowania k.p.a."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji fundacji i przepisów rozporządzenia COVID-19. Może być pomocne w sprawach dotyczących innych podmiotów, gdzie dane w rejestrach publicznych nie odzwierciedlają w pełni faktycznego stanu działalności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie stanu faktycznego przez organy administracji i jak można obalić domniemania oparte na danych z rejestrów. Jest to istotne dla przedsiębiorców, zwłaszcza tych o nietypowej strukturze prawnej jak fundacje.

Fundacja walczy o zwolnienie ze składek ZUS: Sąd przypomina organom o obowiązku badania faktów, a nie tylko rejestrów.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wr 684/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /sprawozdawca/
Anetta Makowska-Hrycyk /przewodniczący/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 31zy
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 367
par. 10 ust. 1, ust. 2, ust. 2a
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z  wystąpieniem stanu epidemii
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędziowie asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), , Protokolant specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi Fundacji D. we W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 sierpnia 2021 r., nr 101/21/CUL/210000 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2021 r., nr 470000/71/229458/2021/RDZ-B7/3.
Uzasadnienie
Fundacja D. we W. (dalej: strona, strona skarżąca) złożyła w dniu 10 maja 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dla płatników prowadzących działalność w branżach określonych w rozporządzeniu - za okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r., wypełniając formularz RDZ-B7. We wniosku wskazała jako przeważającą działalność gospodarczą wg PKD pozycję nr 55.10.Z, według stanu na dzień 31 marca 2021 r. Strona oświadczyła, że przychód z przeważającej działalności uzyskany w marcu 2021 r. był niższy o co najmniej 40% w porównaniu do przychodu uzyskanego we wrześniu 2020 r.
Decyzją z 25 maja 2021 r. (nr 470000/71/229485/2021/RDZ-B7/3) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) odmówił stronie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia ZUS wskazał art. 31zq ust. 7 w zw. z art. 31zy ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.; dalej: "ustawa COVID-19") i § 10 ust. 1, 2 oraz 2a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371 i 713, dalej: "rozporządzenie", "rozporządzenie COVID-19") i w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, ze zm., dalej: "u.s.u.s."). W uzasadnieniu decyzji ZUS stwierdził, że z danych zawartych w rejestrze REGON wynika, iż przeważający rodzaj działalności strony - oznaczony kodem PKD 94.99.Z - nie kwalifikuje do zwolnienia z opłacania składek. Z kolei wskazana we wniosku działalność została ujęta w rejestrze REGON, jako pozostała działalność gospodarcza.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, a co za tym idzie jest uprawniona do uzyskania wnioskowanej pomocy. Z kolei sposób prowadzenia Krajowego Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON) nie zmienia statusu podmiotu jako przedsiębiorcy.
Decyzją z 6 sierpnia 2021 r. (Nr 101/21/CUL/210000) organ utrzymał w mocy własną decyzję z 25 maja 2021 r. Jako podstawę prawną wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19. W motywach rozstrzygnięcia organ podtrzymał swoje stanowisko.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wnioskowany okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu podała, że jako przedsiębiorca prowadzący przeważająca działalność o preferowanym kodzie 55.10.Z spełnia warunek do uzyskania zwolnienia.
Na rozprawie strona skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 31zq ust. 8 w zw. z art. 31zy ust. 1 ustawy COVID-19 oraz § 10 ust. 1, ust. 2 oraz ust. 2a rozporządzenia COVID-19.
Zgodnie z art. 31zy ust. 1 ustawy COVID-19 Rada Ministrów może, w celu przeciwdziałania COVID-19, w drodze rozporządzenia, określić inne okresy zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek, niż określone w art. 31zo ust. 1-3 dla wszystkich albo niektórych płatników składek, którzy byli uprawnieni do zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 31zo ust. 1-3, lub objąć tym zwolnieniem innych płatników składek, mając na względzie okres obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, skutki nimi wywołane, ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikające z tych stanów oraz obszary życia gospodarczego i społecznego w szczególny sposób dotknięte konsekwencjami COVID-19.
Możliwość skorzystania przez płatnika ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek za wnioskowane przez stronę skarżącą miesiące: grudzień 2020 r., styczeń 2021 r., luty 2021 r., marzec 2021 r. oraz kwiecień 2021 r. (łącznie okres od 1 grudnia do 30 kwietnia 2021 r.) uzależniona została od spełnienia warunków określonych w § 10 ust. 1, ust. 2 oraz ust. 2a rozporządzenia COVID-19. Zgodnie z tymi przepisami – w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku i wydania decyzji – zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych odpowiednio za wspomniane okresy, wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, m.in. kodem 55.10.Z, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r.
Podstawą zaś odmowy przyznania prawa do wnioskowanego zwolnienia było stwierdzenie przez organ, że z danych zawartych w rejestrze REGON wynika, iż przeważający rodzaj działalności strony - oznaczony kodem PKD 94.99.Z - nie kwalifikuje do zwolnienia z opłacania składek.
Należy zauważyć, że kod PKD 55.10Z wskazany we wniosku strony skarżącej jako kod przeważającej działalność gospodarczej był wymieniony w pkt 1 powołanego przepisu, a tym samym niezasadne było powoływanie się przez organ na pkt 2 przytoczonego przepisu. Już tylko ta okoliczność świadcząca o istotnym naruszeniu przepisu prawa materialnego, mającym wpływ na wynik postępowania, uzasadniała uchylenie zaskarżonej decyzji. Z dołączonego do skargi KRS wynika natomiast jako przeważający rodzaj działalności gospodarczej strony skarżącej działalność oznaczona kodem PKD 55.10.Z. Strona skarżąca również we wniosku o zwolnienie oświadczyła, że prowadziła w dniu 31 marca 2021 r. jako przeważającą - działalność gospodarczą wg PKD 55.10.Z.
Przystępując do rozstrzygnięcia tak zarysowanej kwestii należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na specyfikę rozpatrywanej sprawy wynikającą z faktu, że strona skarżąca jest fundacją, czyli podmiotem podlegającym wpisowi do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (art. 49 ust. 1 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, Dz. U. z 2022 r., poz. 1683 ze zm., dalej: ustawa o KRS). Jeżeli podmiot wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 49 ust. 1, podejmuje działalność gospodarczą, podlega obowiązkowi wpisu także do rejestru przedsiębiorców, z wyjątkiem samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (art. 50 ustawy o KRS). W myśl art. 40 pkt 1 ustawy o KRS, w dziale 3 "rejestru przedsiębiorców" zamieszcza się dane o przedmiocie działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności, w tym jeden przedmiot działalności przeważającej.
A zatem do rejestru przedsiębiorców KRS fundacja podlega wpisowi jedynie niejako uzupełniająco, ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą, której wykonywanie nie jest w jej przypadku obligatoryjne. Z tego zaś wynikają dodatkowe konsekwencje na gruncie przepisów o statystyce publicznej, w tym w odniesieniu do ujawnianych w rejestrze REGON zakresu danych (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 sierpnia 2022 r., III SA/Wr 495/21).
Podkreślić przy tym należy, że działalność statutowa i działalność gospodarcza są odrębnymi rodzajami działalności. Zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 2023 r., poz. 166 ze zm.) fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Jeżeli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą, wartość środków majątkowych fundacji przeznaczonych na działalność gospodarczą nie może być mniejsza niż tysiąc złotych. Fundacja podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego i od chwili wpisania do rejestru uzyskuje osobowość prawną (art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o fundacjach). W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r., poz. 221 ze zm.) przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Jak wskazuje się w doktrynie, osoba prawna, która wykonuje działalność gospodarczą tylko marginalnie, ubocznie, akcesoryjnie jest przedsiębiorcą w świetle art. 4 ust. 1, zakres bowiem, wymiar czy też relacja wykonywanej działalności gospodarczej do innych rodzajów działalności wykonywanych przez tę samą osobę prawną nie wpływa na status tej osoby prawnej jako przedsiębiorcy (...) nawet jeśli celem podstawowym osoby prawnej jest wykonywanie działalności, np. społecznej, charytatywnej, kulturalnej bądź inaczej nazwanej, nieukierunkowanej na dążenie do osiągnięcia zysku, a wykonywanie działalności gospodarczej (na którą zezwalają przepisy dotyczące ustroju tych osób prawnych) jest jej celem dodatkowym, ubocznym (jest to działalność wyłącznie akcesoryjna), to ta osoba prawna w zakresie tej dodatkowej działalności gospodarczej jest przedsiębiorcą w świetle art. 4 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców (Leszek Bielecki i in., Komentarz do ustawy - Prawo przedsiębiorców, [w:] Konstytucja biznesu. Komentarz).
Podsumowując, z przywołanych regulacji jednoznacznie wynika, że fundacja może - z określonymi ograniczeniami - prowadzić działalność gospodarczą i wówczas staje się przedsiębiorcą. Tymczasem podstawową przesłanką wnioskowanego zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek jest to aby płatnik składek prowadził, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności określonymi kodami wymienionymi w tym przepisie. Oznacza to, że jeżeli fundacja, jako płatnik składek prowadziła działalność gospodarczą i był to przeważający rodzaj działalności uprawniający do zwolnienia, to okoliczność ta nie może zostać pominięta przy ocenie wniosku o wsparcie złożonego w ww. zakresie. Rozporządzenie nakazuje bowiem badać rodzaj przeważającej działalności płatnika tj. działalności gospodarczej, która doznała ograniczeń (zob. wyrok WSA w Lublinie, I SA/Lu 450/21).
W konsekwencji rozpoznając wniosek Fundacji w oparciu o wspomniane przepisy rozporządzenia COVID-19, Zakład powinien poddać analizie zarówno postanowienia jej statutu, jak i dane wpisane w rejestrach publicznych Krajowego Rejestru Sądowego. Rozpoznanie wniosku nie mogło być ograniczone tylko do zbadania treści wpisów w bazie REGON. Podkreślić należy, że krajowy rejestr urzędowy podmiotów gospodarki narodowej, o jakim mowa w art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 955) - REGON, obejmuje osoby prawne niezależnie od tego, czy prowadzą one działalność gospodarczą, czy nie. ZUS nie ustalił przy tym, czy dane zamieszczone w rejestrze REGON obejmowały przeważający rodzaj działalności gospodarczej czy też działalności statutowej stosownie do art. 42 ust. 3a pkt 2 ustawy o statystyce publicznej. Z lakonicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wyniku, by ZUS zbadał zapisy zawarte w KRS - rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz rejestrze przedsiębiorców. Ponieważ wnioskowana przez Fundację pomoc kierowana była do przedsiębiorców (jak wynika z tytułu rozporządzenia "uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19"), to w przekonaniu Sądu Zakład powinien poczynić ustalenia pod kątem działalności gospodarczej Fundacji (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 18 listopada 2021 r., I SA/Rz 639/21, wyrok WSA w Gdańsku z 27 czerwca 2022 r., I SA/Gd 1069/21).
Poza tym pomoc, o której mowa w przepisach rozporządzenia COVID-19 kierowana jest do podmiotów rzeczywiście prowadzących wskazane w nich rodzaje działalności, zaś ich ustalenie w oparciu o zapisy rejestru REGON ma na celu jedynie uproszczenie postępowania w tym przedmiocie, same zaś dane kodów PKD nie mają charakteru bezwzględnie wiążącego. W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, nie można przyjąć, że brak wpisania w rejestrze REGON tej działalności gospodarczej Skarżącej, która ma dla niej przeważający charakter, wyklucza definitywnie Stronę z ubiegania się o przyznanie zwolnienia. Powołane przepisy rozporządzenia COVID-19 stanowią bowiem o faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej, jako warunku uprawniającym danego przedsiębiorcę do uzyskania pomocy, regulowanej tym przepisem. Tymczasem organ, powołując się wyłącznie na brak wpisu w rejestrze REGON właściwego - przeważającego rodzaju działalności gospodarczej, wykluczył stronę skarżącą z grona podmiotów, mogących się ubiegać o zwolnienie ze składek.
Wskazać należy, że w § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19 ustawodawca zdecydował o wprowadzeniu środka dowodowego o charakterze formalnym, za pomocą którego miało nastąpić ustalenie przez organ rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności ("oceny spełnienia warunku dokonuje się na podstawie"). Środek ten ma charakter domniemania prawnego zakładającego, że wpis w rejestrze podmiotów REGON odpowiada stanowi rzeczywistemu. Nie ma ono jednak charakteru niewzruszalnego (niepodważalnego). Jego treść i odwołanie się do przepisów k.p.a. oznacza, że należy ono do kategorii domniemań wzruszalnych. Postępowanie w sprawie ulgi jest prowadzone na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 123 u.s.u.s. mają bowiem zastosowanie przepisy k.p.a. Zgodnie natomiast z art. 76 § 3 k.p.a. dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu przeciwko dokumentowi urzędowemu. Dane pozyskiwane przez Zakład w trybie określonym w § 10 ust. 3 rozporządzenia mają charakter urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. i są dla Zakładu wiążące, ale zastosowanie w prowadzonym postępowaniu znajdował także art. 76 § 3 k.p.a. Oznacza to, że płatnik prowadzący rzeczywistą przeważającą działalność gospodarczą odpowiadającą treści kodów PKD wymienionych w przedmiotowej ustawie, może przeprowadzić dowód przeciwko treści dokumentu urzędowego. Obalenie domniemania polegać będzie na wykazaniu, że rzeczywisty stan faktyczny jest inny, niż wynikający z danych pozyskanych przez organ z rejestru podmiotów REGON. Inicjatywa dowodowa w tej kwestii należy do strony, która złożyła wniosek, inicjującej postępowanie administracyjne, zaś organ przed wydaniem niekorzystnej dla strony decyzji nie może pominąć dyspozycji art. 79a § 1 k.p.a. Organ powinien zatem przed wydaniem takiej decyzji powiadomić stronę o konieczności wskazania przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, czyniąc zadość zasadzie informowania (art. 9 k.p.a.).
Prawidłowa wykładnia przepisów § 10 ust. 1, ust. 2 oraz ust. 2a rozporządzenia, uwzględniająca dyrektywy wykładni systemowej i wykładni celowościowej, prowadzi do wniosku, że przepis ten nie wyłącza konieczności ustalenia przez Zakład rzeczywiście wykonywanej przez podmiot wnioskujący o zwolnienie z opłacania składek przeważającej działalności, także w sytuacji gdy jest ona inna niż wpisana w rejestrze REGON. Organ ma obowiązek wysłuchania wnioskującego podmiotu i zweryfikowania jego twierdzeń odnośnie faktycznie prowadzonej działalności w postępowaniu dowodowym prowadzonym na podstawie regulacji zawartych w k.p.a. Na gruncie k.p.a. nie obowiązuje formalna teoria dowodów, a organy obowiązane są dojść do prawdy materialnej (por: wyrok WSA w Szczecinie z 18 lutego 2021 r., I SA/Sz 955/20, wyrok WSA w Białymstoku z 28 kwietnia 2021 r, I SA/Bk 140/21, wyrok WSA w Łodzi z 12 stycznia 2022 r., II SA/Łd 561/21).
W związku z powyższym stwierdzić należy, że wydając zaskarżoną decyzję organ dopuścił się naruszenia nie tylko prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (§ 10 ust. 1, ust. 2 oraz 2a rozporządzenia COVID-19), ale również przepisów prawa procesowego (art. 7 i art. 77 § 1, art. 79a § 1 k.p.a.), nie odnosząc się w żaden sposób do przedmiotu rzeczywistej działalności gospodarczej strony skarżącej, mającej charakter przeważający. Uchybień tych ZUS mógłby uniknąć, gdyby przed wydaniem decyzji zadośćuczynił wymaganiom określonym w art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. Wówczas strona skarżąca miałaby możliwość dopełnienia czynności określonych w art. 79a § 2 k.p.a. i wyjaśnienia wątpliwości. W aktach nie tylko brakuje dowodów wywiązania się przez organ z tych obowiązków, ale brakuje również adnotacji, o jakiej mowa w art. 10 § 3 k.p.a., informującej o przyczynach odstąpienia od zapewnienia stronom realizacji praw wynikających z tych przepisów. Organ naruszył także art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. W nazbyt lakonicznym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS ograniczył się do podania kodu uwidocznionego w rejestrze REGON i wskazania, że kod ten nie figuruje na liście wskazanych branż, które mogą korzystać ze zwolnienia, co w świetle okoliczności podnoszonych przez stronę skarżącą uznać należy za niewystarczające.
Z podanych względów Sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą, wydaną przedwcześnie, z naruszeniem przepisów prawa materialnego (błędna wykładnia § 10 ust. 1, ust. 2, ust. 2a i ust. 3 rozporządzenia COVID-19) oraz przepisów postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą ZUS będzie poczynienie ustaleń odpowiadających stanowisku Sądu zaprezentowanym w uzasadnieniu. Zakład uwzględni fakt, że strona skarżąca poza prowadzeniem podstawowej działalności statutowej, jest także uczestnikiem obrotu gospodarczego – przedsiębiorcą wpisanym do rejestru przedsiębiorców KRS. Organ przy tym wyjaśni, jakie dokumenty powinna przedstawić w celu wykazania rzeczywiście prowadzonej działalności gospodarczej (np. kopie faktur oraz paragonów fiskalnych). Następnie organ dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego, mając na uwadze przepisy rozporządzenia COVID-19 oraz przepisy k.p.a. i wyda stosowne rozstrzygnięcie.
W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), w związku z art. 135 p.p.s.a. uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 25 maja 2021 r.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI