III SA/Wr 60/25

III SA/Wr 60/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj
Barbara Ciołek
Magdalena Jankowska-Szostak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 59 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 17 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 9 grudnia 2024 r. Nr 0201-IEE1.7192.132.2024.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 10 stycznia 2025 r. J. B. (dalej: strona skarżąca, skarżąca) reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia 9 grudnia 2024 r., nr 0201-IEE1.7192.132.2024.2, utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu (dalej: ZUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia 2 października 2024 r., nr 470000/71/2024/RED-EG-PEG-Post-749, w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji prowadzi względem skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie następujących tytułów wykonawczych: TW1470012010349, TW1470012010350, TW1470012010351, TW1470016019202, TW1470016019203, TW4470016034686, TW4470016034687, TW4470016034688, TW4470016034689, TW4470016034690. Powyższe tytuły wykonawcze obejmują nieuregulowane składki na ubezpieczenie społeczne za okres 12.2011 r. i od 07.2012 r. do 11.2012 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres 12.2011 r. i od 01.2012 r. do 11.2012 r. oraz na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 11.2011 i od 07.2012 r. do 11.2012 r.
Organ egzekucyjny zawiadomieniami z 7 maja 2012 r. nr ZAR470012014356 - ZAR470012014358 na podstawie tytułów wykonawczych o nr TW1470012010349 -TW1470012010351 dokonał zajęcia rachunku skarżącego w B. S.A. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały wysłane na adres przy "ul.[...]" we W., skarżący osobiście w dniu 29 maja 2012 r. potwierdził ich odbiór. Bank odebrał zajęcie 17 maja 2012 r.
Zawiadomieniem z 18 lipca 2016 r. nr 470071DZPWZ16/001177 Dyrektor ZUS przesłał skarżącemu informacje o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od 07.2012 r. do 11.2012 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01.2012 r. do 11.2012 r., Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 07.2012 do 11.2012 r. Pismo zostało skierowane do skarżącego na adres przy "ul. [...]" we W. Przesyłkę po dwukrotnym awizowaniu 26 lipca i 3 sierpnia 2016 r. z powodu niepodjęcia w terminie zwrócono 10 sierpnia 2016 r. do ZUS-u.
Dyrektor ZUS wydał 26 września 2016 r. decyzję nr 470071DZPDZ16/001231 określającą wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od 07.2012 r. do 11.2012 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01.2012 r. do 11.2012 r., Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 07.2012 do 11.2012 r. Decyzja skierowana została do skarżącego na adres przy "ul. [...]" we W. Przesyłkę pod dwukrotnym awizowaniu 4 i 12 października 2016 r. z powodu niepodjęcia w terminie zwrócono do nadawcy 19 października 2012 r.
Następnie Dyrektor ZUS wystawił na ww. zaległości tytuły wykonawcze o nr TW1470016019202, TW1470016019203, TW4470016034686 - TW4470016034690. Przesyłka zawierająca odpisy ww. tytułów wykonawczych została wysłana do skarżącego na adres przy "ul. [...]" we W. Po dwukrotnym awizowaniu 15 grudnia oraz 23 grudnia 2016 r. przesyłka została zwrócona z powodu niepodjęcia w terminie do Dyrektora ZUS.
Zawiadomieniami z 31 lipca 2017 r. na podstawie tytułów wykonawczych o nr TW1470016019202, TW1470016019203, TW4470016034686 - TW4470016034690 Dyrektor Oddziału ZUS dokonał zajęcia nadpłaty podatku skarżącego w Urzędzie Skarbowym Wrocław-Krzyki. Zawiadomienie zostało wysłane na adres przy "ul. [...]" we W. Po dwukrotnym awizowaniu 4 sierpnia oraz 14 sierpnia 2017 r. przesyłka została zwrócona w dniu 21 sierpnia 2017 r. z powodu niepodjęcia w terminie do Dyrektora ZUS.
Pismem z 30 maja 2018 r. ponownie przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław – Krzyki tytuły wykonawcze o nr TW1470012010349 - TW1470012010351 celem prowadzenia egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS.
Zawiadomieniami z 1 marca 2023 r. nr ZAR470023014397, ZAR470023014398, ZAR470023014399 (obejmującymi wszystkie 10 tytułów wykonawczych) dokonano zajęcia rachunku bankowego skarżącego w S. S.A. Zawiadomienia skierowano do skarżącego na adres we W. przy "ul. [...]". Odbiór przesyłki 20 marca 2023 r. potwierdziła K. B. – dorosły domownik skarżącego.
Pismem z 30 sierpnia 2024 r. skarżący złożył do Dyrektora Oddziału ZUS wniosek z żądaniem cyt.: "(...) natychmiastowego zdjęcia zabezpieczenia i odblokowania mojego konta bankowego". W piśmie tym skarżący wskazał, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, którym stały się wymagalne.
W wyniku złożonego wniosku Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z 2 października 2024 r. nr 470000/71/2024-RED-EG-Post-749 odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. 10 tytułów wykonawczych.
Pismem z 25 października 2024 r. skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie wskazując, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu w zakresie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: TW1470016019202, TW1470016019203, TW4470016034686 - TW4470016034690. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że w czasie wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od 07.2012 r. do 11.2012 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01.2012 r. do 11.2012 r. oraz na Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 07.2012 do 11.2012 r. nie prowadził działalności gospodarczej bowiem dnia 14 maja 2015 r. skarżący został wykreślony z rejestru CEiDG i tym samym stracił status płatnika. Przesłanie zawiadomienia z 18 lipca 2016 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu ww. składek nie spowodowało zawieszenia biegu przedawnienia co do należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Zawiadomienie zostało wysłane na adres zameldowania skarżącego do 1 września 2009 r., tj. na adres: "ul. [...]" we W. Skarżący załączył m.in. zaświadczenie Prezydenta Miasta Wrocławia z 25 kwietnia 2022 r. oraz dokument wygenerowany z CEiDG dotyczący zmian w rejestrze z 14 maja 2015 r.
Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2024 r. nr 0201-IEE1.7192.132.2024.2 organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W skardze strona skarżąca podniosła, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia dla okresu od 01.2012 r. do 11.2012 r., którego dotyczą TW o nr: TW1470016019202, TW1470016019203, TW4470016034686 - TW4470016034690, nie nastąpiło w dniu 29 grudnia 2016 r. i nie trwa nadal z uwagi na fakt nieprawidłowego doręczenia zastępczego: zawiadomienia z dnia 18 lipca 2016 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 07.2012 r. do 11.2012 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres 01.2012 r. do 11.2012 r. na FP i FGŚP za okres 07.2012 r. do 11.2012 r. oraz zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i doręczenia odpisów tytułów wykonawczych ze skutkiem na dzień 29 grudnia 2016 r.
Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia organu oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że pozostawał zameldowany i zamieszkiwał pod adresem, na który ZUS wysłał zawiadomienie z dnia 18 lipca 2016 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tj. przy "ul. [...]" we W. do 01.09.2009 r., a zatem 7 lat wcześniej. Skarżący wskazał przy tym, że nie zaniedbał obowiązku zawiadomienia organu o zmianie swojego adresu w toku postępowania albowiem nie został właściwie poinformowany o wszczęciu takiego postępowania. Ponadto skarżący podniósł, że zawiadomienie z dnia 18 lipca 2016 r. (skarżący mylnie wskazał datę 16 lipca 2016 r. – wyjaśn. Sądu) o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek winno być doręczone w miejscu zamieszkania skarżącego lub w miejscu jego pracy, a takiego doręczenia nie było, co oznacza, że nie doszło do zawieszenia terminu przedawnienia. W konkluzji skarżący wskazał, że w związku z wadliwym uznaniem skuteczności doręczeń zastępczych wniesienie skargi stało się konieczne celem umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie należności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko w sprawie. Organ wyjaśnił, że w sprawie mamy do czynienia z dwoma okresami zawieszenia biegu terminu przedawnienia związanymi z postępowaniem w sprawie wydania decyzji określającej wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – zawieszenie nastąpiło w okresie od 18 lipca 2016 r. (wszczęcie) do 21 listopada 2016 r. (prawomocność) oraz z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego i doręczenie odpisów tytułów wykonawczych – zawieszenie od dnia 29 grudnia 2016 r. Organ wyjaśnił, że kierował do strony korespondencję na adres, który był jedynym aktualnym znanym organowi adresem zgłoszonym do ZUS w trybie awizo. Organ nie zgodził się zatem z zarzutem braku prawidłowego doręczenia korespondencji oraz wyjaśnił, że przebieg zgłaszania przez stronę adresów jest udokumentowany w aktach sprawy na przestrzeni lat 2011- 2023. Organ wskazał, że działał prawidłowo doręczając korespondencje stronie w 2016 r. na adres we W. przy "ul. [...]". Nowego adresu strona nie zgłosiła do ZUS, choć miała taki obowiązek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazana ustawa weszła w życie 30 lipca 2020 r. Zważywszy, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte przed wskazaną datą, to zastosowanie będą miały przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.".) w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu do 29 lipca 2020 r.) postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
W konsekwencji, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z 30 lipca 2020 r., postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Artykuł 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wymienia zatem cztery odrębne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wspólną cechą jest szeroko pojęte nieistnienie obowiązku, który ma stanowić przedmiot egzekucji administracyjnej. Brak wymagalności obowiązku, jego umorzenie, wygaśnięcie z innego powodu oraz nieistnienie stanowią także podstawy zarzutów według art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Co istotne w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy - przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego odnosi się także do przedawnienia zobowiązań, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt II FSK 141/18, LEX nr 2570210). Jako przyczynę wygaśnięcia obowiązku można bowiem wskazać przedawnienie, które wiąże się z umarzającym działaniem czasu. Instytucja ta ma zastosowanie zasadniczo w odniesieniu do obowiązków o charakterze pieniężnym. Trzeba wskazać, że wiele przepisów reguluje odrębnie kwestie przedawnienia zobowiązań pieniężnych i tak przykładowo można wskazać tu uregulowane w art. 24 ust. 4 i n. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co szczegółowo zostanie omówione w dalszej części niniejszego uzasadnienia.
Należy też wskazać, że doręczenie zobowiązanemu (podmiotowi, który nie wykonał w terminie obowiązku o charakterze niepieniężnym lub o charakterze pieniężnym - art. 1a pkt 20 u.p.e.a.) tytułu wykonawczego otwiera siedmiodniowy termin do wniesienia przez niego zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego (art. 27 § 1 pkt 9 i art. 33 § 1 u.p.e.a.). Podstawy do wniesienia zarzutu są wskazane w ustawie, a zawarty w niej katalog jest katalogiem zamkniętym (art. 33 § 1 u.p.e.a., por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., I OSK 2218/14, LEX nr 1636865). Przesłankami tymi są m.in. nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), niedopuszczalność egzekucji (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.). Zasadność zarzutu powoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 34 § 4 u.p.e.a.). Niedopuszczalność egzekucji, nieistnienie obowiązku oraz niewymagalność obowiązku stanowią także bezwzględną przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. W obu tych przypadkach organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (art. 34 § 4 i art. 59 § 3 i 4 u.p.e.a.), przy czym w przypadku umorzenia postępowania w wyniku zaistnienia jednej z przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a., czyni to z urzędu lub na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela (art. 59 § 4 u.p.e.a.). Zobowiązany może zatem domagać się umorzenia postępowania, a w razie odmowy jego umorzenia przysługuje mu zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego (art. 59 § 5 u.p.e.a.). Rozstrzygnięcie organu odwoławczego podlega kontroli sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.).
Celem umorzenia postępowania jest jego przerwanie, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. W literaturze wskazuje się, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie (por.: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2008, s. 203).
Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne oraz fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania.
Jak wynika z akt sprawy, należności objęte niniejszym postępowaniem dotyczą składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych. Należy zatem omówić po krótce podstawy dochodzenia przez organy administracji tych składek.
Należy zatem wyjaśnić, że zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. W orzecznictwie sądów powszechnych, wypracowanym na gruncie tego przepisu wskazuje się, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stają się wymagalne każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku samoobliczenia i opłacenia składek (por. wyrok SN z dnia 19 stycznia 2016 r. o sygn. akt I UK 23/15). Obowiązek samoobliczenia i opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne powstaje zatem z mocy samego prawa za każdy okres ubezpieczenia (miesiąc kalendarzowy), a ewentualna decyzja organu ubezpieczeń społecznych ustalająca wysokość zobowiązania składkowego lub zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie zobowiązań składkowych ma charakter wyłącznie deklaratoryjny.
Z kolei w myśl art. 24 ust. 2 u.p.e.a. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.
W odniesieniu do składek zdrowotnych trzeba wskazać, że zgodnie z art. 93 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 146, dalej: jako "ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej"), składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ponadto zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
W konsekwencji, zaległości w opłacaniu składek powstają każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku samoobliczenia i opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne w terminach określonych w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych.
Co warte podkreślenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może na drodze egzekucji administracyjnej lub sądowej dochodzić należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy nie uległy one przedawnieniu.
Jak wynika z akt, strona skarżąca podnosi zarzut przedawnienia dochodzonych przez ZUS składek. Wobec powyższego należy zatem prześledzić przepisy dotyczące przedawnienia tych składek.
Przedawnienie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest regulowane w u.s.u.s. W stanie obowiązującym do 31 grudnia 2011 r., art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Przepis ten został znowelizowany i od dnia 1 stycznia 2012 r. wprowadził krótszy termin przedawnienia składek zusowskich, tj. 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przedawnienie należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. zasadniczo następuje po upływie 5 lat, ale ten termin liczy się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli jednak przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych (tj. obowiązujących przed 1 stycznia 2012 r.) przedawnienie nastąpiłoby wcześniej, stosuje się te przepisy.
Oznacza to, że za każdym razem konieczne jest ustalenie terminu upływu przedawnienia na podstawie "starych" i "nowych" przepisów i przyjęcie terminu bardziej korzystnego, tj. przypadającego wcześniej.
Do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne odpowiednie zastosowanie mają przepisy u.s.u.s. Do przepisów tych odsyła art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach zdrowotnych z opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych.
Obowiązek odprowadzania składek na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wynika z kolei ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.). Zgodnie z art. 107 ust. 1 tej ustawy, ww. należności należy opłacać na zasadzie i w trybie u.s.u.s.
Jak wynika z akt organ wystawił wobec skarżącego tytuły wykonawcze nr: TW1470012010349, TW1470012010350, TW1470012010351, dotyczące nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za 12.2011 r. i zdrowotne za 12.2011 r., Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 12.2011 r. Organ wszczął postępowanie egzekucyjne doręczając skarżącemu w dniu 29 maja 2012 r. zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego oraz ww. tytuły wykonawcze. Pisma zostały doręczone skarżącemu pod adresem we W. przy "ul. [...]". Nie wynika z akt aby ww. postępowanie zostało zakończone. Jak wynika z akt ww. adres był adresem zgłoszonym przez skarżącego do ZUS na formularzu ZUS ZFA z dnia 2 czerwca 2011 r. Był to adres aktualny skarżącego znany wówczas organowi. Adresat odebrał ww. pisma. Doręczenie jest zatem prawidłowe. Nie jest ono kwestionowane przez stronę skarżącą.
Następnie zawiadomieniem z dnia 18 lipca 2016 r. organ zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy na które składają się nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne za 07.2012 r. – 11.2012 r. i zdrowotne za 01.2012 r. – 11.2012 r. oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 07.2012 r. – 11.2012 r. Zawiadomienia o wszczęciu i zakończeniu postępowania oraz finalna decyzja z dnia 26 września 2016 r. zostały wysłane na adres skarżącego we W. przy "ul. [...]", awizowane w dniach 4 i 12 października 2016 r., zwrócone do nadawcy w dniu 19 października 2016 r. W aktach sprawy znajduje się formularz ZUS ZFA z dnia 30 listopada 2012 r., w którym skarżący zgłosił do ZUS swój adres zamieszkania i do korespondencji jako adres przy "ul. [...]" we W. Powyższe doręczenie należy zatem uznać za prawidłowe.
Z akt sprawy wynika również, że w dniu 7 grudnia 2016 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze o nr.: TW1470016019202, TW1470016019203, TW4470016034686, TW4470016034687, TW4470016034688, TW4470016034689, TW4470016034690, za nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne za 07.2012 r. – 11.2012 r. i zdrowotne za 01.2012 r. – 11.2012 r. oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 07.2012 r. – 11.2012 r. Tytuły zostały wysłane i uznane za doręczone w wyniku podwójnego awizowania z dniem 29 grudnia 2016 r. (pierwsze awizo z dnia 15 grudnia 2016 r., drugie awizo z dnia 23 grudnia 2016 r., zwrot dnia 30 grudnia 2016 r.). Doręczenie nastąpiło na adres przy "ul. [...]". W aktach sprawy znajduje się formularz ZUS ZFA z dnia 30 listopada 2012 r., w którym skarżący zgłosił do ZUS swój adres zamieszkania i do korespondencji jako adres przy "ul. [...]" we W. Powyższe doręczenie należy zatem uznać za prawidłowe.
Śledząc historie zmian dokonanych przed ZUS-em przez skarżącego a dotyczących m.in. jego adresu zamieszkania i do korespondencji wynika, że: w aktach sprawy znajdują się wydruki zgłoszeń do ZUS w których skarżący zgłosił w dniu 2 czerwca 2011 r. do ZUS dane dotyczące swojego adresu zamieszkania we W. przy "ul.[...]". Skarżący nie podał wówczas adresu do korespondencji. Następnie w dniu 18 czerwca 2012 r. skarżący wskazał adres do korespondencji we W. przy "ul. [...]" po czym w dniu 30 listopada 2012 r. skarżący zgłosił zmianę adresu do korespondencji na adres we W. przy "ul. [...]". Następne zgłoszenie to zawiadomienie skarżącego z dnia 2 marca 2023 r. o zmianie adresu do korespondencji na adres we W. przy "ul. [...]". Ponadto organ załączył do akt formularz ZUS ZUA z dnia 7 lipca 2021 r. zgłoszenie do ubezpieczeń J. B., w którym to zgłoszeniu został wskazany adres zameldowania skarżącego we W. przy "ul. [...]".
Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonego postanowienia w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu wykazała, że kwestionowane postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie jak i również postanowienie organu I instancji są zgodne z prawem.
Skarżący nie kwestionuje zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie: TW1470012010349, TW1470012010350, TW1470012010351. Jak wynika z akt powyższe tytuły zostały doręczone skarżącemu w dniu 29 maja 2012 r., co sam pokwitował skarżący. Zawiadomienia o zajęciu wraz z ww. tytułami zostały przesłane na adres skarżącego we W. przy "ul. [...]". Biorąc pod uwagę fakt uprzedniego zgłoszenia przez skarżącego adresu zamieszkania z dnia 6 czerwca 2011 r., doręczenie to należy uznać za prawidłowe, co oznacza, że doszło do skutecznego zawieszenia terminu przedawnienia ww. należności.
W odniesieniu do należności objętych pozostałymi tytułami wykonawczymi, tj.: TW1470016019202, TW1470016019203, TW4470016034686, TW4470016034687, TW4470016034688, TW4470016034689, TW447001603469 należy zauważyć, że skarżący zawiadomił ZUS w dniu 18 czerwca 2012 r. o zmianie adresu z "ul. [...]" na "ul.[...]". Następna zmiana miała miejsce w dniu 30 listopada 2012 r., zgodnie z którą skarżący wskazał swój adres do korespondencji ponownie przy "ul. [...]". Od dnia 2 marca 2023 r. adresem do korespondencji skarżącego jest adres we W. przy "ul.[...]".
Wobec powyższych ustaleń należy uznać za prawidłowe doręczenie decyzji z dnia 26 września 2016 r., nr 470071DZPDZ16/001231, w przedmiocie stwierdzenia, iż skarżący jest dłużnikiem ZUS z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 07.2012 r. do 11.2012 r., z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01.2012 r. do 11.2012 r. na adres przy "ul.[...]". Zarówno bowiem w dacie wszczęcia ww. postępowania oraz w dacie wydawania i doręczania ww. decyzji strona skarżąca zgłaszała, że jej adresem do korespondencji jest ten właśnie adres.
Doręczenie ww. decyzji zawiesiło bieg przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi: TW1470016019202, TW1470016019203, TW4470016034686, TW4470016034687, TW4470016034688, TW4470016034689, TW4470016034690.
Zawieszenie rozpoczęło bieg z dniem 18 lipca 2016 r. i trwało do 21 listopada 2016 r. Zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s.
w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.
Drugim zdarzeniem, które miało wpływ na bieg terminu przedawnienia w przedmiotowej sprawie było doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych co miało miejsce w dniu 29 grudnia 2016 r.
W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Doręczenie powyższych odpisów tytułów wykonawczych zawiesiło przy tym bieg terminów przedawnienia zaległości z tytułu składek w przedmiotowej sprawie.
Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie terminu nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego bieg (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21). Czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego, czyli czynności sensu stricte egzekucyjnych, podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z uruchomieniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy bezpośrednio wyegzekwowaniu należnych składek (zob. wyroki: WSA w Lublinie z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 396/18; WSA w Gdańsku z 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 737/17; WSA w Lublinie z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 676/19).
W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 476 ze zm., dalej: "u.z.e."), podmioty, o których mowa w art. 6 ust. 1, 1a i 10, mają obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do naczelnika urzędu skarbowego, nie później niż w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana danych. Ze wskazanego przepisu wynika, że wymienione podmioty, w tym płatnicy składek na ubezpieczenia społeczne, są zobowiązani do każdorazowego informowania właściwych organów, o wszelkich zmianach wynikających z dokonanego zgłoszenia identyfikacyjnego a zatem również podania nowego, aktualnego adresu zamieszkania (art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 6 u.z.e.).
Wprawdzie w treści wskazanej ustawy nie wprowadzono wprost przepisu ustanawiającego domniemanie, z którego wynikałoby, że w przypadku braku aktualizacji danych za wiążące należy uznać te dotychczas podane w zgłoszeniu, to jednak regulacji tej nie można postrzegać jako nie mającej znaczenia dla funkcjonowania obowiązków spoczywających na podmiotach będących podatnikami czy płatnikami składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Sąd podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 września 2015 r., sygn. akt II FSK 1757/13, że zaniechanie dokonania przez skarżącego dokonania zgłoszenia aktualizującego w przypadku zmiany adresu zamieszkania, siedziby lub miejsca wykonywania działalności, prowadzi do skutku w postaci kierowania korespondencji przez organ pod niewłaściwy adres, a mogące stąd wynikać ewentualne negatywne skutki obciążają jednak stronę, a nie organ podatkowy. Należy też wyjaśnić, że pomimo wykreślenia firmy skarżącego z CEiDG dane firmy oraz skrzącego nie znikają z ewidencji prowadzonej przez ZUS. Są one nadal widoczne i podlegają aktualizacji w przypadku zmiany danych skarżącego. Jeżeli zatem strona, posługiwała się adresem na składanych przez siebie dokumentach i nie dokonywała wymaganych prawem zgłoszeń aktualizacyjnych, to nie może wywodzić z tego tytułu korzystnych dla siebie skutków. Negatywne skutki niezastosowania się strony do obowiązku aktualizacji danych, w tym danych adresowych, obciążają ten podmiot. Skutkiem takim może być prawnie skuteczne kierowanie korespondencji przez organy na adres widniejący w ewidencji, mimo, że pod adresem tym strona już nie mieszka. Co jednak istotne, skarżący nie przedstawił żadnych dowodów z których wynikałoby, że w istocie nie zamieszkiwał pod adresami ustalonymi przez organ jako adresy właściwe i aktualne do korespondencji.
Zarzuty skarżącego z tym związane okazały się zatem niezasadne.
W ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Postanowienia te zawierają ponadto wszystkie niezbędne elementy wymienione w art. 124 § 1 i § 2 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., w tym prawidłowo zawarte uzasadnienie faktyczne i prawne.
Stosownie do art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Z treści art. 107 § 3 k.p.a., mającego zastosowanie w zw. z art. 126 k.p.a., wynika zaś, że uzasadnienie faktyczne postanowienia powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia, z przytoczeniem przepisów prawa.
Z tych wszystkich względów, w ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie zawiera zarówno uzasadnienie faktyczne i prawne oraz wszystkie elementy postanowienia wymienione w art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksu postępowania administracyjnego i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu. Okoliczność, iż oceny wywiedzionej przez organ nie podziela strona, nie świadczy o jej nieprawidłowości.
W szczególności należy wskazać, że strona nie wykazała, iż organy doręczały jej korespondencję, na podstawie której doszło do zawieszenia w sprawie biegu terminów przedawnienia, w sposób wadliwy.
Z załączonych do zażalenia z dnia 25 października 2024 r. na postanowienie organu I instancji dokumentów nie wynika aby strona skarżąca posiadała inny adres do korespondencji aniżeli ten ustalony przez organy. Zaświadczenie z dnia 25 kwietnia 2022 r. nie obejmuje spornych okresów, ponadto wskazana w zażaleniu informacja, iż skarżący zamieszkiwał pod adresem ustalonym przez organy tylko do roku 2009 r. w sytuacji gromadzonych w sprawie deklaracji ZUS ZFA – jest oświadczeniem gołosłownym i nie znajdującym oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Ze znajdujących się w aktach sprawy druków ZUS ZFA wynika, że skarżący zgłaszał organom swoje miejsca zamieszkania i korespondencji i każdorazowo organy doręczały stronie korespondencję zgodnie z oświadczeniami strony.
Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.