III SA/WR 584/21

III SA/Wr 584/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-03-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /przewodniczący sprawozdawca/
Kamila Paszowska-Wojnar
Magdalena Jankowska-Szostak
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 54
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2023 r w Wydziale III na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 15 lipca 2021 r. nr 0201-IEE1.711.167.2021.2.MS w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. D. (dalej: strona, skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor IAS, organ nadzoru) z dnia 15 lipca 2021 r. nr 0201-IEE1.711.167.2021.2.MS utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wałbrzychu (dalej: Naczelnik US, organ egzekucyjny) z dnia 11 maja 2021 r. nr 0222-SEE-711.19.2021.O.AJ oddalającego skargę strony na czynności egzekucyjne w postaci zajęć wierzytelności z rachunków bankowych dokonanych zawiadomieniami z 22 lutego 2021 r. w Banku P. S.A., S. S.A., G. S.A.
Z akt egzekucyjnych wynika, że Prezydent Miasta Świdnicy wystawił tytuł wykonawczy z 13 listopada 2020 r. nr [...] obejmujący dochodzone od strony zaległe należności pieniężne z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłat za parkowanie w Strefie Płatnego Parkowania w dniu 21 lutego 2019 r. pojazdu o nr rejestracyjnym [...] (art. 13f oraz art. 40d ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych – Dz. U. z 2018 r., poz. 2068 ze zm.).
Naczelnik US wszczął względem skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułu wykonawczego i zawiadomieniami z 22 lutego 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych strony w trzech bankach: Bank P. S.A., S. S.A., G. S.A.
Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności oraz odpis tytułu wykonawczego organ egzekucyjny doręczył stronie w dniu 2 marca 2021 r.
Strona w dniu 9 marca 2021 r. wniosła skargę na ww. czynności egzekucyjne żądając uchylenia zajęć egzekucyjnych oraz umorzenia egzekucji. Ponadto wskazała, że do majątku skarżącej prowadzone są postępowania egzekucyjne przez kilku komorników sądowych, co zobowiązuje organ Naczelnika US do zwrócenia się do Sądu Rejonowego w Wałbrzychu o wyznaczenie organu egzekucyjnego do łącznego prowadzenia egzekucji. Z tego powodu strona wniosła o uchylenie ww. czynności egzekucyjnych i wykonanie tego obowiązku przez Naczelnika US.
Postanowieniem z 11 maja 2021 r. Naczelnik US oddalił skargę strony jako podstawę prawną wskazując m.in. art. 54 § 1 pkt 1 oraz § 4 pkt 1, art. 62 § 1 i art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej: u.p.e.a.). W uzasadnieniu wskazał, że dłużnicy zajętej wierzytelności w odpowiedzi na zawiadomienia o zajęciu (dokonane w dniu 22 lutego 2021 r.) poinformowali o przeszkodach w ich realizacji. Bank P1 S.A. poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej oraz o braku środków na rachunku bankowym strony, S. S.A. – o wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej i przejęciu dalszego łącznego prowadzenia egzekucji przez Naczelnika US, a G. S.A. – o wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej. Wobec informacji uzyskanych od dłużników zajętych wierzytelności wskazał, że właściwym organem egzekucyjnym do prowadzenia łącznej egzekucji z rachunków bankowych jest dla rachunku w Banku P1 S.A. – Dyrektor ZUS Oddział w Wałbrzychu, a dla rachunku w S. S.A. i w G. S.A. – Naczelnik US. W tej sytuacji dokonane czynności egzekucyjne w sprawie są prawidłowe. Skarga w trybie art. 54 u.p.e.a. może dotyczyć wyłącznie prawidłowości dokonania czynności egzekucyjnych, które w świetle art. 80-87 oraz art. 62 u.p.e.a. odpowiadają prawu.
W wyniku zażalenia Dyrektor IAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US.
W skardze strona wniosła o postanowienia Dyrektora IAS w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Naczelnikowi US oraz o zwolnienie z opłat sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 59 u.p.e.a., gdyż w sprawie nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej, a Urząd Skarbowy w Wałbrzychu posiadał informację o toczącym się postępowaniu komorniczym wobec skarżącej.
W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o oddalenie skargi w całości.
W piśmie procesowym z 15 marca 2022 r. stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę skarżąca podniosła, że ze względu na ustalony przez organ egzekucyjny w ramach pomocy de minimis brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, organ egzekucyjny powinien odesłać wierzycielowi tytuł wykonawczy a nie wszczynać egzekucję i zajmować rachunki bankowe strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492; dalej: "p.u.s.a.") sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: "p.p.s.a."), ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na treść art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - z zastrzeżeniem art. 57a, który w tej sprawie nie ma zastosowania.
Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia doprowadziła Sąd do wniosku, że odpowiada ono, zatem skarga nie mogła być uwzględniona.
Przedmiotem sporu jest zasadność oddalenia skargi na czynności egzekucyjne w postaci zajęć egzekucyjnych wierzytelności z rachunków bankowych skarżącej.
W sprawie bezsporne jest, że wierzyciel w dniu 13 listopada 2020 r. wystawił tytuł wykonawczy obejmujący należności obciążające skarżącą z tytułu zaległej opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za parkowanie w strefie płatnego parkowania w kwocie 50 zł. Nie jest także sporne, że w dniu 2 marca 2021 r. organ egzekucyjny doręczył skarżącej zawiadomienia z 22 lutego 2021 r. o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych strony w trzech bankach oraz odpis tytułu wykonawczego. Natomiast w dniu 22 lutego 2021 r. zawiadomienia te doręczył bankom, które zgłosiły przeszkody w realizacji zajęć.
W dniu 9 marca 2021 r. strona wniosła skargę na czynności egzekucyjne kwestionując dokonane czynności egzekucyjne wobec zbiegu egzekucji i obowiązku wyznaczenia przez sąd powszechny (Sąd Rejonowy w Wałbrzychu) właściwego organu egzekucyjnego, a także wobec braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Argumentację tę powtórzyła w skardze.
Prawidłowo organy egzekucyjne uznały ww. pismo strony za skargę na czynności egzekucyjne, wniesioną na podstawie i w trybie art. 54 § 1 pkt 1) u.p.e.a.
Zgodnie z tym przepisem zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, a podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy.
Co do charakteru prawnego tak zdefiniowanego środka ochrony prawnej zobowiązanego wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślano, że skarga na czynności egzekucyjne stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Orzecznictwo to zachowało aktualność mimo zmiany stanu prawnego (z dniem 1 lipca 2020 r.). Środek ten ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których ustawodawca przewidział inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. W postępowaniu skargowym prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych bądź kwestię uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (wyroki NSA: z 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt III FSK 3044/21; z 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1370/17; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności bądź – w przypadku art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. – kwestie związane z uciążliwością zastosowanego środka egzekucyjnego. Podkreśla się także, że nie ma podstaw do przyjęcia, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r. o sygn. akt I GSK 1994/18, CBOSA). Nieograniczony zakres skargi na czynność egzekucyjną prowadziłby bowiem do powielenia środków zaskarżenia istniejących w ramach postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z 10 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1588/10, CBOSA). Przez czynności egzekucyjne z kolei ustawodawca rozumie wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Z kolei środek egzekucyjny zdefiniowany został w art. 1a pkt 12) u.p.e.a. i oznacza m.in. egzekucję z rachunków bankowych.
W sumie więc, skarga na czynności egzekucyjne nie jest uniwersalnym środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego.
Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną (wyrażoną w komentarzu do art. 54 u.p.e.a. w P. M. Przybysz "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Lex/el 2023 i przywołane tam orzecznictwo), że nie jest dopuszczalne podnoszenie w skardze na czynności egzekucyjne okoliczności stanowiących podstawę zarzutu wskazanych w art. 33 u.p.e.a. również po upływie terminu do wniesienia zarzutu (wyrok NSA z 6 grudnia 2013 r., II FSK 2988/11, CBOSA). W szczególności w postępowaniu prowadzonym w sprawie skargi na czynności egzekucyjne nie może być rozważane istnienie egzekwowanego obowiązku (wyrok WSA w Warszawie z 18.01.2007 r., III SA/Wa 3474/06, CBOSA). Jeżeli jednak jest ograniczony zakres okoliczności, które mogą stanowić podstawę do wniesienia innego środka zaskarżenia dotyczącego czynności egzekucyjnej, to dopuszczalne jest równoczesne wniesienie skargi oraz innego środka zaskarżenia, przy zastrzeżeniu, że w skardze są kwestionowane okoliczności, których nie można kwestionować za pomocą innego środka zaskarżenia (WSA w Warszawie z 9 lutego 2005 r., III SA/Wa 1002/04, CBOSA).
W sprawie skarżąca zaskarżyła czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wskazując, że zostały dokonane z naruszeniem ustawy. Naruszenia ustawy upatruje w niezastosowaniu przez organ egzekucyjny przy podejmowaniu kwestionowanych czynności egzekucyjnych skutku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do majątku skarżącej oraz w nieuwzględnieniu braku majątku.
Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy i ich rozumienie w kontekście skargi na czynności egzekucyjne, to właściwie organ nadzoru uznał, że dokonane w sprawie czynności egzekucyjne zostały przeprowadzone prawidłowo i nie naruszały ustawy. Były bowiem dopuszczalne oraz odpowiadały procedurze ich realizacji, określonej w art. 80 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tą procedurą organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: 1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. Zgodnie natomiast z § 2 tego przepisu zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (§ 3).
Wszystkie wskazane warunki dokonania czynności egzekucyjnych zostały w sprawie spełnione. W pierwszej kolejności, niewątpliwie organ egzekucyjny zastosował dopuszczalny środek egzekucyjny, czego strona też nie kwestionuje. W dniu 22 lutego 2021 r. we właściwym trybie (art. 86b u.p.e.a.) skierował do trzech banków zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych strony. O zajęciach tych zawiadomił skarżącą doręczając jej w dniu 2 marca 2021 r. (czego skarżąca również nie kwestionuje) wskazane zawiadomienia oraz odpis tytułu wykonawczego. Zawiadomienia zawierają wszystkie elementy, wymagane treścią art. 67 § 2 u.p.e.a.
Organy zbadały zatem, czy dokonane czynności egzekucyjne zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych naruszają ustawę i prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne z tego powodu.
Słusznie też oceniły powołane przez skarżącą zastrzeżenia dotyczące zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Okoliczności te nie mogą być przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne w kontrolowanej przez Sąd sprawie. Zbieg ten, jak wynika z ustaleń organu egzekucyjnego, nastąpił w momencie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, która została wcześniej zajęta przez komornika sądowego lub innego administracyjnego organu egzekucyjnego. Określone w art. 62 u.p.e.a. obowiązki organu nie mogą stanowić podstawy do sformułowania skargi na podstawie art. 54 u.p.e.a. na czynność egzekucyjną, która spowodowała zbieg egzekucji. Przepis ten ma zastosowanie od momentu wystąpienia zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej i wyznacza sposób działania organu po wystąpieniu zbiegu egzekucji. Oznacza to, że nie może on być podstawą prawną oceny czynności, które zostały podjęte przed tym zbiegiem. Taką czynnością jest w niniejszej sprawie zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, które spowodowało zbieg egzekucji.
Słusznie ponadto zarówno organ egzekucyjny jak i organ nadzoru wskazali, że zagadnienie zbiegu egzekucji określa art. 62 u.p.e.a. Po nowelizacji z 2019 r. (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070) obowiązującej od 30 lipca 2020 r. przepis ten wyłączył obowiązek organu egzekucyjnego w każdym przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej wstrzymania czynności egzekucyjnych i przekazania akt egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym w sprawie w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie (art. 62 § 1 u.p.e.a.). Organy wyjaśniły, z jakich okoliczności wywodzą kolejność dokonywania zajęć, zatem w konsekwencji także wyznaczenia organów do prowadzenia egzekucji łącznej. Czynności egzekucyjne są skuteczne, a zbieg egzekucji nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych (art. 62a u.p.e.a.).
Trzeba przy tym podkreślić, skarga na czynności egzekucyjne jest wnoszona po wszczęciu postępowania egzekucyjnego i dotyczy czynności dokonywanych w ramach postępowania egzekucyjnego. W sytuacji zatem, gdy nie może zostać rozpatrzona merytorycznie - bo nie mieści się w kategoriach spraw wskazanych w art. 54 § 1 u.p.e.a. – organ egzekucyjny wydaje postanowienie w trybie art. 54 § 4 u.p.e.a. o oddaleniu skargi. Tak właśnie postąpił Naczelnik US i jest to postępowanie prawidłowe, co prawidłowo ocenił też organ nadzoru w zaskarżonym obecnie postanowieniu.
Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawę Sąd rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, do czego uprawniały przepisy art. 120 i art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postepowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Natomiast w świetle art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.