III SA/Wr 557/22

III SA/Wr 557/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-07-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Kuczyńska-Szczytkowska /sprawozdawca/
Barbara Ciołek
Kamila Paszowska-Wojnar /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64e
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA, Sędziowie Sędzia WSA, Sędziowie Asesor WSA, Kamila Paszowska-Wojnar, Barbara Ciołek, Anna Kuczyńska - Szczytkowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 27 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr 0201-IEW2.711.4.2022.KS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 21 kwietnia 2022 r. (nr 0201-IEW2.711.4.2022.KS) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji), po rozpatrzeniu zażalenia W. B. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu z 14 lutego 2022 r. (nr 430000/71/118598/2021/P0N/UKE) odmawiającego umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.997,60 zł przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułów wykonawczych z 17 września 2020 r., utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Jako podstawę prawną DIAS wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej k.p.a., art. 18 i art. 64e ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), dalej: u.p.e.a.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 14 maja 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.997,60 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że bardzo znikome przychody, brak działalności gospodarczej, obciążenie świadczenia emerytalnego, inne zobowiązania i w przyszłości spłata zaległych składek mocno obciążą budżet domowy. Dodał, że wraz z małżonką jest na skraju ubóstwa. Do wniosku dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis. Ponadto w dodatkowym piśmie z 14 maja 2021 r. skarżący wskazał, że nie otrzymał informacji o kosztach egzekucyjnych, upomnienia, wezwania do zapłaty, tytułu egzekucyjnego. W piśmie z 17 czerwca 2021 r. skarżący wyjaśnił, że z powodu braku wpłat na ubezpieczenie społeczne z tytułu umowy o pracę w spółce "[...]", to spółka a nie on powinna być wezwana do ich zapłaty. Ponadto wskazał, że sytuacja w kraju spowodowała jego zubożenie i narastanie innych zobowiązań, które w miarę swoich możliwości spłaca, choć jest to obarczone obniżeniem poziomu życia. Zauważył, że z powodu pandemii nie ma szans na odwieszenie prowadzenia działalności gospodarczej. W kolejnych pismach skarżący wyjaśnił, że nie składał za 2020 r. deklaracji oprócz rozliczenia z ZUS. Ponowie podkreślił, że nie otrzymał informacji o kosztach egzekucyjnych.
Postanowieniem z 5 sierpnia 2021 r. (nr 430000/71/118598/2021/UKE) Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.
Postanowieniem z 9 listopada 2021 r. (nr 0201-IEW2.711.19.2021.KS) DIAS uchylił postanowienie z 5 sierpnia 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. DIAS wskazał, że organ I instancji powinien: ustalić przedmiot postępowania (czy koszty dotyczą skarżącego, czy spółki "[...]"), przeanalizować przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych obowiązujące po dacie 20 lutego 2021 r., uzupełnić wymogi formalne dotyczące oświadczenia przedsiębiorcy w związku z potrzebą stosowania w sprawie art. 23 ust. 3 ustawy z 28 października 2020 r. o zmianie ustawy w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanych z wystąpieniem COVID-19, dokonać ponownej analizy poprawności naliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego, zbadać czy koszty egzekucyjne nie uległy przedawnieniu.
Dyrektor Oddziału ZUS po ponownym przeprowadzeniu postępowania oraz uzupełnieniu brakujących informacji postanowieniem z 14 lutego 2022 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.997,60 zł. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżący spełnił wymogi w zakresie udzielenia pomocy de minimis. Zatem wnioskowana pomoc de minims jest dopuszczalna. Dokonał analizy sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, uwzględniając dochody jego i jego żony, a także stan posiadania. Wskazał w szczególności, że skarżący pobiera emeryturę, której aktualna kwota wynosi 3.907,79 zł brutto miesięcznie. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 976,94 zł, a do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota 2.261,15 zł netto. Żona osiąga dochód w kwocie 621,02 zł netto miesięcznie. Podkreślił, że miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego to kwota wyższa od minimum socjalnego, które dla 2- osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.209,56 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za III kwartał 2020 r.). Z oświadczenia majątkowego wynika, że skarżący jest właścicielem mieszkania w B. o powierzchni [...] m2, jest użytkownikiem wieczystym innej nieruchomość (warsztaty, magazyny, hale) o powierzchni [...] m2 położnej w miejscowości B. W Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych figuruje jako właściciel na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości (lokalu mieszkalnego) o powierzchni [...] m2 położonej w B., współwłaściciel nieruchomości (działka gruntu) o powierzchni [...] ha położonej w B. Na nieruchomościach widnieje zabezpieczenie na rzecz ZUS i innych wierzycieli. Dalej organ I instancji wskazał, że koszty egzekucyjne będące przedmiotem wniosku dotyczą prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej i są związane z dochodzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od lutego 2015 r. do lipca 2018 r. Ustalił, że zadłużenie za ten okres nie uległo przedawnieniu i jest nadal wymagalne. W ocenie organu I instancji decyzja o umorzeniu kosztów egzekucyjnych na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. W kontekście interesu publicznego organ I instancji podkreślił w szczególności, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest zależne od woli wierzyciela, ale wynika z przepisów, które w sposób jednoznaczny określają postępowanie wierzyciela w sytuacji, gdy płatnik posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. W takiej sytuacji wierzyciel ma obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego oraz niezwłocznego skierowania go wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej do właściwego organu egzekucyjnego. Wysokość kosztów egzekucyjnych, jak i zasady ich pobierania nie są uzależnione od woli organów egzekucyjnych, lecz wynikają z przepisów prawa.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, że nadal podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie i wnosi o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Wyjaśnił, że nie otrzymał żadnego wezwania do zapłaty, tytułu wykonawczego, które "stanowią proces egzekucji należności".
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2022 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie z 14 lutego 2022 r.
W uzasadnieniu DIAS wskazał, że przedmiotem postępowania są koszty egzekucyjne za okres od lutego 2015 r. do lipca 2018 r. dotyczące prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą P. Organ II instancji wskazał, że zgodnie z przepisami prawa należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Podkreślił, że 6 listopada 2019 r. zostało wszczęte postępowanie, które w oparciu o zgromadzoną dokumentację zakończyło się wydaniem 31 stycznia 2020 r. decyzji stwierdzającej podleganie ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym w okresie od 1 kwietnia 2013 r. do 31 lipca 2018 r. Decyzja ta uprawomocniła się 7 marca 2020 r. Ponadto 23 czerwca 2020 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie wysokości należności z tytułu składek za okres od lutego 2015 r. do lipca 2018 r. Postępowanie zakończone zostało decyzją, która uprawomocniła się 15 września 2020 r. W związku z powyższym bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania tj. od 6 listopada 2019 r. do dnia 7 marca 2020 r. oraz od 23 czerwca 2020 r. do 15 września 2020 r. Decyzją z 11 sierpnia 2020 r. określono skarżącemu wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Decyzję doręczono 13 sierpnia 2020 r. Na należności wynikające z ww. decyzji w dniu 17 września 2020 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. A na podstawie tych tytułów wszczęta egzekucja administracyjna. Zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego z 17 września 2020 r. oraz ww. tytuły wykonawcze w myśl przepisów prawa zostały uznane za doręczone 18 września 2020 r.
DIAS wskazał, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony (tj. daty doręczenia tytułu wykonawczego 18 września 2020 r.), do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślił, że do dnia wydania zaskarżonego postanowienia postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553) do przedawnienia kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, o których mowa w art. 24 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 3, oraz kosztów upomnienia, o których mowa w art. 84 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 3, których obowiązek zapłaty powstał przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed dniem 20 lutego 2021 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe.
DIAS nie zgodził się z zarzutami skarżącego, zgodnie z którymi nie otrzymał on wezwania do zapłaty, upomnienia, tytułu wykonawczego, ani tytułu egzekucyjnego. Podkreślił, że decyzja z 11 sierpnia 2020 r. w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne została doręczona 13 sierpnia 2020 r. Z niej wynikał obowiązek zapłaty. Tytuły wykonawcze oraz zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalnego zgodnie z obowiązującymi przepisami zostały uznane za doręczone, gdyż nie doręczono ich skarżącemu osobiście ani w trybie zastępczym. Przepisy prawa nie blokują jednak uznania, że korespondencja została prawnie skutecznie doręczona, jeśli adresat nie podejmuje jej osobiście. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Organ odwoławczy podkreślił, że akta sprawy i analiza przedstawiona przez organ I instancji wskazuje na prawidłowe zastosowanie przepisów ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553 ze zm.) wprowadzającej nowy system naliczania, poboru i rozliczania kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego lub wierzyciela. Ponadto DIAS ustalił, że skarżący spełnia wymogi wnioskowanej pomocy tj. pomocy de minimis.
Organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek pozwalających na umorzenie kosztów egzekucyjnych, tj. ważnego interesu zobowiązanego stwierdził, że nie wystąpiła ona w przedmiotowej sprawie. Zgodził się ze stwierdzeniem organu I instancji, że o zaistnieniu przesłanki ważnego interesu zobowiązanego można mówić w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji zobowiązanego, bądź zaistnieniem zdarzeń losowych powodujących utratę możliwości zarobkowania lub utratę majątku. Takie okoliczności nie wystąpiły. Sam fakt zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej nie świadczy o braku możliwości jej podjęcia i uzyskiwania dochodów.
Wskazał, że z akt sprawy wynika, że skarżący pobiera emeryturę w wysokości 3.907,79 zł brutto miesięcznie z której dokonywane są potrącenia w kwocie 976,94 zł na poczet zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kwota, jaka pozostaje w dyspozycji skarżącego to 2.261,15 zł miesięcznie. W złożonym "oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości" (dalej: oświadczenie majątkowe) skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Oświadczył również, że uzyskuje dochód z tytułu wynajmu w wysokości 800 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący wskazał, że w 2021 r. uzyskał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 4.066,50 zł. W odrębnym piśmie wyjaśnił "że wskazane przychody za lata 2020 i 2021 w rubryce ocena jakości przedsiębiorcy wynikają z wyprzedaży towarów z działalności gospodarczej". DIAS wskazał, że z akt sprawy wynika, że żona skarżącego osiąga dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 621,02 zł miesięcznie. Skarżący posiada nieruchomości, które.– jak wskazał DIAS – są obciążone hipoteką przymusową. Skarżący ponadto oświadczył, że jest właścicielem samochodu ciężarowego marki V. rok produkcji [...], samochodu osobowego F. rok produkcji [...]. Ponadto z "informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika" wynika, że skarżący jest także właścicielem samochodu ciężarowego N. rok produkcji [...]. Skarżący w oświadczeniu majątkowym podał, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: czynsz - 397,66 zł, opłaty eksploatacyjne (energia, gaz, woda) - 550 zł, koszty związane z leczeniem - 90 zł. Wskazał na zobowiązania pieniężne z tytułu: podatków za okres od 2016-2018 w łącznej kwocie 38.978,20 zł (miesięczna kwota spłaty - 937,21 zł), kredytów za okres 2019-2027 w kwocie 50.000 zł (miesięczna kwota spłaty - 820 zł), kart kredytowych w kwocie 7.400 zł (miesięczna kwota spłaty - 450,00 zł). Zobowiązania w innych instytucjach w kwocie 5.166 zł (miesięczna kwota spłaty - 430,50 zł). Łącznie 3.675,37 zł.
Porównując uzyskiwane przez skarżącego dochody z ponoszonymi wydatkami (3.675,37 zł) DIAS stwierdził że budżet domowy pokrywa oświadczone przez skarżącego wydatki. Organ odwoławczy zauważył, że sytuacja skarżącego nie jest komfortowa, ale ocenił ją jako stabilną, gdyż zabezpiecza podstawowe potrzeby życiowe jego i żony. A zatem środkami, którymi skarżący dysponuje, może zabezpieczyć byt rodziny. Materiał dowodowy zebrany w sprawie – w ocenie DIAS nie wskazuje, aby wystąpiły okoliczności uniemożliwiające zapłatę ww. należności. Skarżący posiada stałe źródło dochodów, z którego może dokonywać stopniowej spłaty przedmiotowej należności. Ponadto posiada nieruchomości i ruchomości. DIAS zwrócił uwagę, że w oświadczeniu majątkowym w pozycji "prognozowany sposób uregulowania należności" skarżący wskazał miesięczne raty w wysokości 500 zł, a w przypadku zbycia nieruchomości uregulowania jej w całości. Zdaniem organu odwoławczego z akt sprawy nie wynika, aby skarżący nie był w stanie uregulować przedmiotowych należności, chociażby w ratach. Odnosząc się do stanu zdrowa żony skarżącego, na co zwracał uwagę skarżący w oświadczeniu majątkowym, DIAS zauważył, że okoliczność ta sama w sobie nie uzasadnia przyznania wnioskowanej ulgi w spłacie należności. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych potwierdzających podnoszone okoliczności i nie uzasadnił, że stan zdrowia wpływa na ograniczenia w zarobkowaniu.
W sprawie – zdaniem DIAS – nie została również spełniona przesłanka interesu publicznego, nie występują bowiem okoliczności, które przy uregulowaniu kosztów egzekucyjnych wiązałyby się z koniecznością wsparcia skarżącego środkami budżetu państwa. Pojęcie "interes publiczny", powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Zdaniem DIAS w sprawie istotne jest to, że skarżący wraz z małżonką ma stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego. Ponadto uzyskuje on dochód z wynajmu. Prowadzona działalność gospodarcza została zawieszona a nie zlikwidowana, co stanowi o potencjalnym źródle dochodów. W chwili obecnej skarżący jest w stanie zabezpieczyć potrzeby życiowe swoje i swoich bliskich. Ponadto źródłem zabezpieczenia życiowych potrzeb jest również majątek, który skarżący posiada na prawach własności lub współwłasności. W tych okolicznościach nie ma uzasadnienia umorzenie kosztów egzekucyjnych, skoro istnieją potencjalne możliwości ich uregulowania. DIAS podkreślił, że w przeszłości, tj. 14 maja 2021 r. skarżący wnioskował o spłatę kosztów egzekucyjnych w formie rat. Taki system został przyznany na mocy postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS z 5 października 2021 r. Skarżący nie podjął próby spłaty a wydane postanowienie zaskarżył. Powyższe – zdaniem organu odwoławczego - wskazuje zatem, że na pewnym etapie skarżący rozważał uregulowanie należnych kosztów egzekucyjnych w formie rat. DIAS podkreślił także, że skarżący ma zaległości m.in. w płatnościach składek na ubezpieczenie, w podatkach, z tytułu kredytów. Niektóre z nich spłaca w systemie rat. Zdaniem DIAS nie ma żadnego powodu, aby uznać pierwszeństwo spłaty kredytów przed należnościami publicznoprawnymi, a do takich należą koszty egzekucyjne. Odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych, zdaniem organu odwoławczego, w żaden sposób nie pogorszy sytuacji skarżącego, nawet w przypadku wdrożenia środków przymusu, gdyż, jak wskazał organ I instancji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bystrzycy Kłodzkiej prowadzi postępowanie egzekucyjne na rzecz innych wierzycieli.
W skardze do sądu administracyjnego na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i ponownie podkreślił, że nie otrzymał wezwania do zapłaty, upomnienia, gdzie należność po wydaniu decyzji określającej wysokość należności wobec ZUS została rozłożona na raty. Wskazał, że w żaden sposób nie powodował sytuacji, w której uchylałby się od zapłaty, co skutkowałoby koniecznością egzekucji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm, dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji, postanowienia następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 21 kwietnia 2022 r., utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Rozpoznając skargę w oparciu o wyżej przywołane kryteria Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
W zaskarżonym postanowieniu organ zweryfikował, pod kątem jego ewentualnego przedawnienia, zadłużenie, o umorzenie którego skarżący wnosił. Okoliczności te nie były kwestionowane przez skarżącego.
W myśl art. 64e § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej u.p.e.a., organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. W myśl art. 64e § 2 pkt 1) lit. a) u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie: 1) nie stanowi pomocy publicznej; 2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis; 3) stanowi pomoc publiczną: a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi, b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b (art. 64e § 4 u.p.e.a.).
Z powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie określenia "może". Istota uznania administracyjnego polega na tym, że samo stwierdzenie przez organ ziszczenia się ustawowych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Nie może to jednak oznaczać dowolności organu egzekucyjnego. Winien on rzetelnie, z poszanowaniem zasad procesowych, wyjaśnić w ustalonym stanie faktycznym, motywy swego rozstrzygnięcia. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca. Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona do zbadania, czy wydane orzeczenie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. (por. wyrok NSA z 23 lutego 2016 r., II FSK 3740/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (uchwała SN z 25 października 1984 r., III AZP 9/83, OSNC 1985, nr 5-6, poz. 63, wyrok NSA z 1 czerwca 2012 r., II GSK 668/11, CBOSA). Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądowego kontrola legalności aktów wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Należy to do wyłącznej kompetencji organu administracji. Sąd nie dokonuje także oceny wydanego postanowienia z punktu widzenia jego słuszności czy sprawiedliwości.
Z powyższego wynika, że postanowienie w przedmiocie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych oraz zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne i faktyczne. Organ jest obowiązany dokonać ustaleń na okoliczność występowania w sprawie przesłanek umorzenia. Jeżeli stwierdzi, że w sprawie nie występuje przesłanka umorzenia, jest obowiązany odmówić umorzenia. Natomiast w sytuacji ustalenia, że w sprawie występuje przynajmniej jedna z ustawowych przesłanek umorzenia, wówczas orzeka w granicach uznania administracyjnego (por. wyroki WSA: w Łodzi z 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 66/23, w Szczecinie z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 42/23, CBOSA).
W ocenie Sądu organy spełniły w niniejszej sprawie te wymagania. Dokonując oceny przesłanki ważnego interesu skarżącego organy obydwu instancji obszernie wyjaśniły zajęte stanowisko, odnosząc się wyczerpująco do sytuacji finansowej i życiowej skarżącego. DIAS słusznie ocenił ją jako stabilną, i zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał niemożności poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Skarżący, jak i jego żona, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, posiadają bowiem stałe źródło dochodu w postaci emerytur (w sumie – 4.528,81 zł). Miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego jest wyższy od minimum socjalnego, które dla 2- osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiło 2.209,56 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za III kwartał 2021 r. (organ omyłkowo wpisał rok 2020)). Dodatkowo skarżący uzyskuje także dochód z tytułu wynajmu w kwocie 800 zł miesięcznie, posiada także nieruchomości (mieszkanie i działkę) oraz ruchomości. Ponadto skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jedynie ją zawiesił, co daje w przyszłości także możliwość osiągania dochodów z tego tytułu. Niewątpliwie ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, na które się powołuje, nie mogą być uznane za jedyną i wystarczającą przesłankę do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ zasadnie także wskazał, że podkreślane przez skarżącego inne zobowiązania, w tym wobec banku, z karty kredytowej, nie stanowią okoliczności szczególnych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Wskazać bowiem należy, że posiadanie innych zaległości, czy konieczność spłaty zobowiązań kredytowych jest efektem podjętych przez skarżącego indywidualnych decyzji finansowych na gruncie zarządzania majątkiem i środkami finansowymi.
DIAS odniósł się także do stanu zdrowia żony skarżącego, na który powołał się on w oświadczeniu majątkowym i prawidłowo skonstatował, że okoliczność ta sama w sobie nie uzasadnia przyznania wnioskowanej ulgi w spłacie należności. Skarżący nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów medycznych potwierdzających podnoszone okoliczności, przedstawiona argumentacja nie wskazywała, by stan zdrowia żony wpływał na możliwości zarobkowe.
W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała organy do wniosku, że sytuacja materialna strony nie wykazuje cech wyjątkowości zarówno pod względem losowym jak również zwykłego rachunku ekonomicznego, który wskazywałby na brak możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Niewątpliwe udzielanie ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych jest szczególnego rodzaju ulgą stanowiącą odstępstwo od zasady równości traktowania zobowiązanych, a zatem jej stosowanie może mieć miejsce w okolicznościach nadzwyczajnych.
Sąd podzielił także stanowisko organu wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że umorzenie w niniejszej sprawie kosztów egzekucyjnych nie leży w interesie publicznym. Jak słusznie wskazał organ, pojęcie "interes publiczny", powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Zgodzić należy się z organem, że interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. W tym kontekście zasadnie DIAS podkreślił, że skarżący wraz z żoną, posiada stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego. Ponadto uzyskuje dochód z wynajmu. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza została zawieszona a nie zlikwidowana, co stanowi o potencjalnym źródle dochodów. W chwili obecnej skarżący jest w stanie zabezpieczyć potrzeby życiowe swoje i swoich bliskich. Ponadto źródłem zabezpieczenia życiowych potrzeb jest również majątek, który skarżący posiada na prawach własności lub współwłasności.
Podkreślić dodatkowo należy, że obowiązek prowadzenia egzekucji administracyjnej ma uzasadnienie w tym, że jej przedmiotem są obowiązki o charakterze administracyjnym, a więc obowiązki wobec Państwa. Ich realizacja nie zależy od swobodnego uznania wierzyciela. Z tymi obowiązkami powiązano uprawnienie do poboru opłat związanych z przymusowym wykonaniem tych obowiązków. Zatem w interesie publicznym jest przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 27 listopada 2013 r., II FSK 1637/13, CBOSA). Tak rozumianym celom nie można przeciwstawiać subiektywnie rozumianego interesu skarżącego. Tego rodzaju przesłanki nie przewiduje omawiany przepis art. 64e § 2 u.p.e.a. Umorzenie kosztów egzekucyjnych stanowiłoby nieuzasadnione uprzywilejowanie skarżącego w stosunku do pozostałych dłużników oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa.
Końcowo należy podkreślić, że jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne (wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16, CBOSA).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organ rzetelnie i wyczerpująco – na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - uznał i co w rezultacie przedstawił w motywach rozstrzygnięcia - że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 64e § 2 u.p.e.a.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi w zakresie nieotrzymania przez skarżącego wezwania do zapłaty i upomnienia należy wskazać, że w postępowaniu o umorzenie kosztów egzekucyjnych organ bada przesłanki, które pozwalają mu zastosować instytucję umorzenia kosztów – ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego, nie rozstrzyga natomiast w tym postępowaniu o kwestiach związanych z prawidłowością prowadzenia egzekucji administracyjnej w tym dotyczących doręczenia upomnienia lub wezwania do zapłaty. Kwestie te mogłyby być ewentualnie podnoszone przez skarżącego w odrębnym postępowaniu.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.