III SA/WR 540/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2022-11-16
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenia społeczneZUSskładkizwolnienieprzywrócenie terminuCOVID-19postępowanie administracyjnebrak formalnyobowiązki informacyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ZUS odmawiającą przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, wskazując na błędy proceduralne organu.

Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za listopad 2020 r., twierdząc, że dwukrotnie próbował złożyć wniosek elektronicznie, ale nie otrzymał potwierdzenia jego złożenia. ZUS odmówił przywrócenia terminu, uznając, że wnioski pozostały w dokumentach roboczych i nie zostały prawidłowo podpisane ani wysłane. WSA uchylił decyzję ZUS, wskazując na naruszenie przepisów k.p.a., w szczególności obowiązków informacyjnych organu i możliwości uzupełnienia braków formalnych wniosku.

Sprawa dotyczyła wniosku M.M. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za listopad 2020 r. Skarżący twierdził, że dwukrotnie próbował złożyć wniosek elektronicznie przez PUE ZUS, otrzymując komunikat o prawidłowym nadaniu, jednak ZUS nie zarejestrował wniosku, a dokumenty pozostały w "dokumentach roboczych". ZUS odmówił przywrócenia terminu, uznając brak winy wnioskodawcy za nieuprawdopodobniony i wskazując na błędy w procesie składania wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją akt ZUS. Sąd uznał, że ZUS naruszył przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym obowiązki informacyjne wobec strony (art. 9 k.p.a.) oraz nie zastosował prawidłowo procedury usuwania braków formalnych wniosku (art. 64 § 2 k.p.a.). Sąd wskazał, że ZUS powinien był wezwać skarżącego do uzupełnienia braków wniosku, takich jak brak podpisu elektronicznego, zamiast od razu pozostawiać go bez rozpoznania lub odmawiać przywrócenia terminu. Dodatkowo, sąd zwrócił uwagę na nieprawidłowości związane z pełnomocnictwem w postępowaniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ naruszył przepisy k.p.a., w szczególności obowiązek informacyjny i procedurę usuwania braków formalnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak podpisu elektronicznego na wniosku złożonym elektronicznie jest brakiem formalnym, który powinien być usunięty w trybie art. 64 § 2 k.p.a., a nie podstawą do odmowy przywrócenia terminu lub pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 58

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 64 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa COVID-19 art. 31zp § 1

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

ustawa COVID-19 art. 31zp § 4

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Pomocnicze

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 33 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.s.u.s. art. 83b § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 123

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawa o doręczeniach elektronicznych art. 41 § 3

Ustawa z dnia 18 sierpnia 2020 r. o doręczeniach elektronicznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku (brak podpisu elektronicznego). Organ naruszył obowiązek informacyjny wobec strony. Pełnomocnictwo udzielone spółce nie jest skuteczne.

Godne uwagi sformułowania

brak bezpiecznego podpisu na piśmie wniesionym w formie elektronicznej jest brakiem formalnym, który może być usunięty w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Skład orzekający

Anetta Makowska-Hrycyk

przewodniczący

Anna Kuczyńska-Szczytkowska

sprawozdawca

Kamila Paszowska-Wojnar

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty składania wniosków elektronicznych do ZUS, obowiązki informacyjne organów administracji, interpretacja przepisów o przywracaniu terminów w kontekście pandemii COVID-19."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o zwolnienie z opłacania składek ZUS w okresie pandemii, ale zasady proceduralne są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne są procedury administracyjne i obowiązki informacyjne organów, nawet w kontekście specyficznych przepisów covidowych. Pokazuje też pułapki związane z elektronicznym składaniem dokumentów.

ZUS odmówił zwolnienia ze składek? Sąd wskazuje na błędy proceduralne organu!

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wr 540/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /przewodniczący/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska /sprawozdawca/
Kamila Paszowska-Wojnar
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i  art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 9,  art. 58
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska – Hrycyk, Asesor WSA Kamila Paszowska – Wojnar, Anna Kuczyńska – Szczytkowska (sprawozdawca), Protokolant Referent Tomasz Gołębiowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 maja 2021 r. nr 470000/0228819/0230932/2021-RDZ-W/KG.
Uzasadnienie
W dniu 8 marca 2021 r. M.M. (dalej: skarżący) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Pismo to nazwał "odwołaniem" i wskazał, że składa je w związku z decyzją odmawiającą mu zwolnienia z opłacania składek. Zauważył, że 12 stycznia 2021 r. złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek za listopad 2020 r. w związku ze spadkiem przychodów z działalności gastronomicznej. W dniu 17 stycznia 2021 r. ponownie wysłał wniosek o zwolnienie z opłacania składek za listopad 2020 r. W dniu 29 stycznia 2021 r. wobec braku odpowiedzi ZUS na jego pytania zwrócił się za pośrednictwem PUE z zapytaniem dotyczącym jego wniosku. W dniu 2 lutego 2021 r. otrzymał informację, że jego wniosek znajduje się w "dokumentach roboczych", a termin na złożenie wniosku dotyczącego listopada 2020 r. upłynął z końcem stycznia 2021 r. Skarżący podkreślił przy tym, że po złożeniu wniosku otrzymał komunikat, zgodnie z którym jego wniosek został prawidłowo nadany. W drugim piśmie z tego samego dnia wskazał, że nie wiedział, że jego wniosek o zwolnienie z opłacania składek nie został dostarczony do ZUS i że znalazł się w sekcji "robocze". Powołał się na swoją trudną sytuację spowodowaną pandemią COVID-19 i zwrócił się z prośbą o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za listopad 2020 r.
W piśmie z 7 maja 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił skarżącemu, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, prawo do zwolnienia z opłacania składek za listopad 2020 r. mogło być przyznane wyłącznie na podstawie kompletnie i poprawnie wypełnionego wniosku. Wniosek RDZ-B6 należało złożyć – jak wskazał ZUS – do 31 stycznia 2021 r. tylko w formie dokumentu elektronicznego za pomocą portalu informatycznego PUE ZUS. Wskazano, że w systemie ZUS nie zarejestrowano wniosku skarżącego, dlatego podjęto postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalono, że w dokumentach roboczych znajdują się dwa dokumenty: RDZ-B6 z datą utworzenia 12 stycznia 2021 r. i RDZ-B6 z datą utworzenia 17 stycznia 2021 r., które nie zostały poprawnie przekazane do ZUS. Wskazano, że na podstawie komunikatu o błędach w działaniu PUE-ZUS, w dniach kiedy skarżący podejmował próby złożenia wniosków, nie było żadnych przerw technicznych, nie zarejestrowano komunikatów o ograniczeniach w działaniu platformy. Wnioski pozostały w dokumentach roboczych, ponieważ nie zostały dopełnione kolejne czynności: wniosek nie został poprawnie opatrzony dostępnym podpisem, a następnie wysłany do ZUS. Reasumując wskazano, że ZUS nie może uwzględnić prośby o przywrócenie terminu do złożenia wniosku i wniosek z 8 marca 2021 r. "pozostawiamy bez rozpoznania".
W dniu 7 czerwca 2021 r. wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismo z 1 czerwca 2021 r. podpisane przez M.M.1 Prezesa Zarządu Sp. z o.o. K. Do pisma tego dołączono pełnomocnictwo, w którym M.M. upoważnił K. sp. z o.o. we W. do reprezentowania go w określonym w tym dokumencie zakresie. W piśmie wniesiono o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacana składek, w związku z decyzją odmowną.
Decyzją z 16 czerwca 2021 r. (nr 470000/0547778/2021/RD-8/KG/ODM) ZUS odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia ZUS wskazał art. 58 i art. 59 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020, poz. 1298 ze zm.) w zw. z art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") i art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej "ustawa COVID-19"). W treści decyzji ZUS wskazał, że podtrzymuje stanowisko przekazane zawiadomieniem z 7 maja 2021 r., ponieważ nie zaszły okoliczności, które uprawdopodobniałyby brak winy wnioskodawcy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o zwolnienie ze składek. Powtórzył argumentację zwartą w piśmie z 7 maja 2021 r. Dodatkowo wskazał, że płatnik nie przedstawił Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia dokumentu - wniosku o zwolnienie z opłacania składek, jedynie oświadczył, że otrzymał komunikat o prawidłowym nadaniu wniosku. W postępowaniu wyjaśniającym ustalono natomiast – jak podkreślił ZUS – że wniosek nie został prawidłowo nadany do ZUS przez PUE, nie dokonano wszystkich niezbędnych czynności przy wysłaniu. Płatnik ponawiał próbę przekazania wniosku w dniu 17 stycznia 2021 r. Dopiero 29 stycznia 2021 r. – tuż przed ostatecznym terminem złożenia wniosku – zainteresował się jego losem i skontaktował się z ZUS w sprawie wniosku RDZ-B6.
Decyzja z 16 czerwca 2021 r. została zaadresowana i wysłana do K. sp. z o.o. we W.
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie art. 58 i 59 k.p.a. i art. 31 zp ust. 1 ustawy COVD-19. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zwolnienie z opłacania składek wskazanych we wniosku RDZ-B6. Podkreślił, że nie został poinformowany o błędnym podpisaniu dokumentu złożonego przez portal informatyczny PUE ZUS, a także zauważył, że podpisując dokument za pośrednictwem Profilu Zaufanego poprzez bankowość elektroniczną wyświetlił mu się komunikat o prawidłowym podpisaniu dokumentu. Wskazał, że pomimo dwukrotnego złożenia wniosku, z uwagi na ponowny brak kontaktu z ZUS postanowił za pośrednictwem PUE ZUS w dniu 29 stycznia 2021 r. skontaktować się z ZUS w sprawie realizacji wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Dopiero w dniu 2 lutego 2021 r. otrzymał informację o tym, że jego dwa wnioski są w dokumentach roboczych. Dodał, że żadna z linii telefonicznych ZUS nie była czynna lub była tak przeciążona, że sygnał pozostawał bez żadnego odzewu ze strony Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie miał zatem możliwości uzyskania na bieżąco informacji dotyczących jego działalności lub wniosków, które przedłożył. Powoła się także na treść art. 81 a § 1 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Oceniając bowiem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją akt z dnia 7 maja 2021 r. z punktu widzenia ich zgodności z prawem stwierdzić należy, że naruszają ono prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.
Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy wniosku z 8 marca 2021 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za listopad 2020 r.
Wskazać na wstępie należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022, poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).
W świetle art. 58 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: 1) gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, 2) gdy zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, 3) gdy zainteresowany dopełnił czynności dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu.
Przywróceniu na podstawie art. 58 k.p.a. podlegają co do zasady terminy procesowe, nie zaś materialnoprawne. Należy jednocześnie zaznaczyć, że w dacie orzekania przez organ w niniejszej sprawie obowiązywał już przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięciu lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1.). W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3). Z treści cytowanego przepisu wprost zatem wynika, że znajduje on zastosowanie w przypadkach uchybienia terminu nie tylko procesowego, ale także materialnoprawnego, jeżeli miało to miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii (który został ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) i obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji i aktu z 7 maja 2021 r. Jak podkreśla się przy tym w orzecznictwie, regulacja ta wyznacza również kierunek, w którym powinno zmierzać stosowanie przepisów ustawy COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie COVID-19 daleko idącej i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników regulacji prawnej.
Przypomnieć także należy, że postępowanie z wniosku o udzielenie zwolnienia prowadzone było w szczególnych okolicznościach i na podstawie szczególnych przepisów związanych z epidemią COVID-19. W reakcji na epidemię COVID-19 wprowadzonych zostało szereg szczególnych rozwiązań służących przeciwdziałaniom skutkom COVID-19. Celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy mającej zastosowanie w sprawie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali.
Z art. 31zp ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 31zo ust. 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., dalej: ustawa COVID-19) wynika, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za listopad 2020 r. płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do 31 stycznia 2021 r. Natomiast zgodnie z art. 31zp ust. 4 ustawy COVID-19 wniosek o zwolnienie z opłacania składek może być złożony wyłącznie w formie dokumentu elektronicznego za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystując sposób potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych udostępniony bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w systemie teleinformatycznym.
W sprawie skarżący w dniu 8 marca 2021 r. zwrócił się do ZUS o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za listopad 2020 r. w związku ze spadkiem dochodów z działalności gastronomicznej. Wskazał, że w dniu 12 stycznia 2021 r. i w dniu 17 stycznia 2021 r. wypełnił elektronicznie przez portal PUE-ZUS wniosek o zwolnienie z opłacania składek i otrzymał komunikat, zgodnie z którym jego wniosek został prawidłowo nadany. Z treści pisma ZUS z 7 maja 2021 r. i decyzji z 16 czerwca 2021 r. wynika, że w systemie ZUS nie zarejestrowano wniosku skarżącego. Organ ustalił natomiast, że w dokumentach roboczych znajdują się dwa dokumenty RDZ-B6 z datą utworzenia 12 stycznia 2021 r. i RDZ-B6 z datą utworzenia 17 stycznia 2021 r. Jak wskazał ZUS wnioski o zwolnienie ze składek pozostały w dokumentach roboczych, ponieważ nie zostały opatrzone dostępnym podpisem i nie zostały wysłane.
Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 18 sierpnia 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 569 ze zm.) przez wpłynięcie dokumentu elektronicznego na adres do doręczeń elektronicznych rozumie się zaistnienie warunków technicznych umożliwiających adresatowi odebranie doręczanego dokumentu. Z treści zaskarżonej decyzji oraz z pisma z 7 maja 2021 r. wynika, że wniosek o zwolnienie z opłacania składek nie został prawidłowo złożony przez skarżącego, ZUS jednak ustalił – wskutek interwencji skarżącego, że dwa wnioski o zwolnienie ze składek znajdują się w dokumentach roboczych. Nie wyjaśnił przy tym, czy miał możliwość zapoznania się z treścią tych wniosków i ich odebrania (czy miał dostęp do tych wniosków). Gdyby taką możliwość miał, to w ocenie Sądu, powinien wezwać skarżącego do uzupełnienia braku formalnego złożonego wniosku poprzez jego podpisanie podpisem elektronicznym. Zgodnie bowiem z art. 64 § 2 k.p.a. jeżeli podanie nie czyni zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Tego rodzaju brakiem jest brak podpisu wnioskodawcy, w tym także brak bezpiecznego podpisu elektronicznego na piśmie wniesionym w formie elektronicznej. Wyżej wymieniony przepis nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podjęcia czynności w celu usunięcia braków formalnych. Nałożenie tych obowiązków związane jest z przyjętą w k.p.a. ochroną jednostki przed negatywnymi skutkami nieznajomości prawa. Zgodnie z art. 9 k.p.a, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Treść art. 9 k.p.a. zakłada aktywność organu administracji w zakresie pełnego informowania strony o istotnych dla niej okolicznościach faktycznych i prawnych. Konsekwentnie do zasady ogólnej przyjętej w art. 9 k.p.a. braki co do treści podania nie mogą powodować od razu jego bezskuteczności. Dlatego też brak bezpiecznego podpisu na podaniu wniesionym drogą elektroniczną jest brakiem formalnym, który może być usunięty w trybie art. 64 § 2 k.p.a. poprzez przesłanie podania opatrzonego już bezpiecznym podpisem elektronicznym (zob. wyroki NSA: z 6 czerwca 2017 r., I OSK 203/17, z 23 lutego 2018 r., II OSK 1901/17, z 26 listopada 2020 r., II OSK 1989/20, wyrok WSA w Warszawie z 21 listopada 2018 r., VII SAB/Wa 74/18, wyrok WSA w Warszawie z 16 października 2018 r., IV SA/Wa 820/17, wyrok WSA w Warszawie z 11 czerwca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 147/21, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W przypadku braku dostępu do wniosków znajdujących się w dokumentach roboczych, a tym samym braku możliwości wezwania do uzupełnienia ich braku formalnego, konieczne byłoby rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie ze składek. Wskazać przy tym należy, że z art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu zainteresowany powinien dopełnić czynności dla której określony był termin. W konsekwencji warunkiem koniecznym i determinującym możliwość rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu jest złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek opatrzonego podpisem elektronicznym. Z akt sprawy nie wynika, czy ten warunek został spełniony. Jeżeli nie, to ZUS powinien w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wezwać wnioskodawcę do usunięcia tego braku w terminie 7 dni z pouczeniem, że jego nieusunięcie spowoduje pozostawienie wniosku o przywrócenie terminu bez rozpoznania.
W dalszej kolejności należy podkreślić, że w piśmie z 7 maja 2021 r. ZUS z jednej strony odniósł się merytorycznie do wniosku skarżącego wskazując, że nie może uwzględnić prośby o przywrócenie terminu, jednocześnie przy tym podał, że wniosek z 8 marca 2021 r. pozostawia bez rozpoznania. Z akt administracyjnych nie wynika przy tym, by wezwał skarżącego do uzupełnienia jakiś braków formalnych wniosku z 8 marca 2021 r.
Zauważyć także trzeba, że decyzja z dnia 16 czerwca 2021 r. została wydana na skutek pisma z 1 czerwca 2021 r., które ZUS potraktował jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismo to zostało podpisane przez M.M.1 Prezesa Zarządu Sp. z o.o. K. Do pisma tego dołączono pełnomocnictwo, w którym M.M. upoważnił K. sp. z o.o. we W. do reprezentowania go w określonym w tym dokumencie zakresie. Zgodnie z art. 33 § 1 k.p.a. pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. W konsekwencji nie może być pełnomocnikiem osoba prawna. M.M.1, który podpisał pismo z 1 czerwca 2021 r. nie wykazał natomiast umocowania do działania w imieniu skarżącego. Organ przed rozpoznaniem sprawy powinien zweryfikować, czy złożone pełnomocnictwo jest prawidłowe. Brak prawidłowego pełnomocnictwa jest brakiem formalnym, który podlega usunięciu zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności powinien zatem rozstrzygnąć, czy należało wezwać skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku o zwolnienie ze składek poprzez opatrzenie go podpisem elektronicznym. Jeżeli ZUS nie miał dostępu do tego wniosku, to przed przystąpieniem do rozpoznania wniosku z 8 marca 2021 r. o przywrócenie terminu powinien wezwać skarżącego (jeżeli tego nie uczynił) do dokonania czynności, której dotyczy wniosek, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania.
Z uwagi na powyższe, stwierdzając, że doszło do naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a., które miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i akt z 7 maja 2021 r.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI