III SA/Wr 52/25

III SA/Wr 52/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-07-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Barbara Ciołek
Katarzyna Borońska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 3 i 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska Protokolant specjalista Renata Pawlak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 grudnia 2024 r. nr 2522/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. L. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie (dalej: ZUS, Zakład, organ, organ rentowy) z dnia 13 grudnia 2024 r. nr 2522/2024 o: 1. odmowie umorzenia stronie skarżącej należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 77 554, 62 oraz 2. odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 69 732,21 zł.
W uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności z tytułu ww. składek z dnia 9 września 2024 r. wnioskodawca wskazał, że jego żona od wielu lat choruje na [...], która jest ciężką, przewlekłą i praktycznie nieuleczalną chorobą o ciągle pogarszającym się stanie. Zaznaczył również, że postęp choroby osiągnął krytyczny moment, w którym żona wymaga stałej pomocy innej osoby i tą osobą jest skarżący. Podkreślił jednocześnie, że koszty leczenia, a szczególnie rehabilitacji, znacznie przewyższają możliwości finansowe ich rodziny. Skarżący wskazał także, że z racji wieku ([...] lat) nie ma sił na intensywne prace dorywcze, które pozwoliłyby mu zarobić dodatkowe środki finansowe, a także że musi być stale przy żonie, ponieważ mieszkają tylko we dwoje. Pismem z dnia 14 września 2024 r. wnioskodawca uzupełnił przedmiotowy wniosek wskazując, że uregulowanie całości zadłużenia w wyniku zbliżającej się płatności raty balonowej w kwocie 67.750,00 zł jest w jego obecnej sytuacji życiowej "absolutnie poza zasięgiem". Jednocześnie zaproponował spłatę niewielkiego "ułamka zadłużenia" przy wsparciu jego rodziny w zamian za "ułatwienie definitywnego rozwiązania tej sprawy".
W uzupełnieniu wniosku pismem z dnia 24 września 2024 r. Skarżący złożył dodatkowe dokumenty, w tym oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości (formularz ROF). Wnioskodawca dołączył również do akt sprawy poświadczony za zgodność z oryginałem odpis wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada 2022 r. o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności żony wnioskodawcy oraz m.in. wskazujące, że istnieje konieczności zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k. 56 akt administracyjnych).
W dniu 13 grudnia 2024 r. ZUS wydał zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję. W decyzji organ ustalił, że nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm. – dalej u.s.u.s,) tj. całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, wobec czego nie zachodziły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s.. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym., a zatem nie ma również zastosowania przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy. właścicielem majątku ruchomego, spłaca należności wobec ZUS w ramach zawartego układu ratalnego. Wobec strony prowadzone było postępowanie egzekucyjne, które zostało zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny. Nie stwierdzono również podstaw do przyjęcia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3pkt 3, 5 i 6.
Organ ustalił, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Przedstawiono również zgromadzone dane dot. przychodów i dochodów wnioskodawcy:
a. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej: w 2022 r. przychód - 83 259 zł, (koszty - 63 386 zł), co dało dochód - 14 383 zł, 2023 r. przychód - 93 427 zł, (koszty - 68 413 zł), co dało dochód - 17 958 zł, w 2024 r. za okres od stycznia 2024 r. do marca 2024 r., osiągnął przychód w kwocie 73 372,60 zł (ustalenie organ poczynił na podstawie przedłożonej do akt sprawy ewidencji przychodów)
b. działalność wykonywania na podstawie umowy zlecenia w okresie od 10 lipca 2024 r. do 30 września 2024 r. przyniosła dochód w wysokości 304,38 zł.
We wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca pozostaje z niepełnosprawną żoną, która osiąga dochód w wysokości 2 451, 03 zł oraz synem, który nie uzyskuje dochodów.
Organ rentowy ustalił, że skarżący nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy ze strony państwa. Wskazane przez wnioskodawcę wydatki miesięczne związane z utrzymaniem określono na łączną kwotę 1 286,18 zł (z tytułu miesięcznych opłat - 536,18 zł, opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - 600 zł, koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 150 zł); poza zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek wykazał zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za lata 2014 r. - 2020 r. w kwocie 32 489 zł, które reguluje w układzie ratalnym (1000 zł miesięcznie), skarżący nie posiada nieruchomości ani wierzytelności. Zakład ustalił w Centralnej Ewidencji Pojazdów, że skarżący jest właścicielem następujących pojazdów:
- samochodu [...] marki [...] ([...] r.),
- samochodu [...] marki [...] ([...] r.) o szacunkowej wartości 16 700 zł,
- samochodu [...] marki [...] ([...] r.) o szacunkowej wartości 19 600 zł,
- samochodu [...] marki [...][...] r.) o szacunkowej wartości 19 500 zł.
W dalszej części uzasadnienia decyzji Zakład stwierdził, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie znaleziono podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie). W ocenie Zakładu okoliczności w nim wymienione (pkt 1-3) nie zachodzą.
Najpierw ZUS wykluczył, że w sprawie doszło do poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.
W zakresie kolejnej przesłanki tj. kwestii przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ( §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia) ZUS wskazał w uzasadnieniu, że okoliczności te nie zachodzą w sprawie, ponieważ nie udowodnił skarżący, że zalicza się do grona osób całkowicie i trwale wyeliminowanych z rynku pracy, nie przedstawił orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy bądź dokumentów potwierdzających konieczność sprawowania stałej opieki nad żoną lub matką, które świadczyłyby o braku możliwości zarobkowania. Jest aktywny zawodowo, prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód. Brak było zatem w ocenie organu rentowego podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie przez Pana dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu.
ZUS odniósł się także do przesłanki umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby wnioskodawcę i jego bliskich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Ponownie przywołano wyżej wymienione ustalenia dot. dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawcy, które zestawiono z deklarowanymi przez wnioskodawcę stałymi wydatkami oraz kwotami określającymi minimum socjalne (wg IPISS - minimum socjalne za II kwartał 2024 r. dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło 4 870,72 zł, tj. 1 623,57 zł na osobę). Podkreślono, że wnioskodawca prowadzi aktywnie działalność gospodarczą, z której osiąga przychód oraz, że żona wnioskodawcy również osiąga dochód, wobec czego ZUS uznał, że w tej sytuacji nie zachodzi przesłanka ubóstwa. Zakład argumentował dalej, że skarżący nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy ze strony państwa, stąd organ rentowy przyjął, że wnioskodawca nie udowodnił, aby w związku z powoływaną trudną sytuacją finansową, podjął działania mające na celu uzyskanie pomocy materialnej ze środków instytucji socjalnych np. korzystania z zasiłków stałych, okresowych, czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media, czy zakup posiłków lub żywności).
W dalszej części ZUS uzasadniał swoją decyzję stwierdzając, że analizując możliwość umorzenia należności trzeba zwrócić szczególną uwagę, czy powołane trudności finansowe i sytuacja życiowa mają charakter okresowy, czy stały lub pogłębiający się. Trudna sytuacja materialna musi być trwała, a więc występować w dłuższym okresie czasu, gdyż umorzenie należności zwalnia ostatecznie osobę zobowiązaną z obowiązku spłaty zadłużenia. Uwzględnienie wniosku o umorzenie należności powinno być możliwe dopiero wówczas, gdy polepszenie sytuacji umożliwiające spłatę nawet części zobowiązań będzie mało prawdopodobne.
W ocenie Zakładu opisane powyżej okoliczności nie dały podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale wyklucza spłatę powstałego zobowiązania. W ocenie ZUS umorzenie należności z tytułu zaległych składek na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.
W skardze na decyzję Zakładu odmawiającą umorzenia zaległości, skarżący wywiódł, że nie zgadza się w całości z decyzją ZUS, gdyż w jego sprawie ZUS niewłaściwie przyjął, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wskazane w §3 rozporządzenia. Wskazał, że złożone prze niego dokumenty wykazują wprost, że jego żona wymaga stałej opieki. Podniósł ponadto, że nie zgadza się z oceną Zakładu, że opieka nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie ogranicza pozyskiwania przez niego dochodu, który pozwoli na spłatę należności względem ZUS
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 5-6 u.s.u.s.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że stanowisko organu o nieprzedawnieniu należności objętych decyzją jest poprawne. Organ zweryfikował zadłużenie strony skarżącej i wniosków w tym zakresie Sąd nie kwestionuje.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący domagał się umorzenia całości należności z tytułu składek (k. 2-5 akt administracyjnych).
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu tj., gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Cytowany przepis określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
W sprawie nie jest wątpliwe, jak również nie jest sporne, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, co mogłoby stanowić podstawę ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Organ prawidłowo, w oparciu o przedstawione przez skarżącego dowody oraz wskutek własnych czynności, dokonał ustaleń w tym zakresie. Sąd nie znajduje podstaw do podważenia ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd podkreśla, że stwierdzenie przez organ całkowitej nieściągalności jest jedynym warunkiem umorzenia należności składkowych za zatrudnionych pracowników. W decyzji z dnia 13 grudnia 2024 r. brakuje odniesienia się przez organ do skutków jakie wyznacza ten przepis w zakresie składek pracowników, jakkolwiek w punkcie 1 sentencji decyzji ZUS rozstrzygnął w tym przedmiocie. Sąd ocenił, że organ prawidłowo nie zastosował przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. względem należności z tytułu składek pracowników.
W punkcie 2. sentencji rozstrzygnięcia z dnia 13 grudnia 2024 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady stosowania tej instytucji zostały określone w przywołanym już wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.
Jak stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Instytucja umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych jest dokonywana przy zastosowaniu uznania administracyjnego w formie decyzji Zakładu w indywidualnej sprawie. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, kompetencja do umorzenia zaległości przysługuje organowi. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny, musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i uwzględniać treści kierunkowe dyrektyw wyboru rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie może więc oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przepisach ustawy i rozporządzenia. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 kwietnia 2023 r., III SA/Wr 1019/21, CBOSA publ.).
Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania administracyjnego wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a. Organ administracji, podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania oraz interes społeczny. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli i interesu publicznego znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.
Decyzja administracyjna o uznaniowym charakterze w sprawie umorzenia należności musi zostać właściwie uzasadniona przez organ administracji publicznej. Istotnym jest, żeby uzasadnienie było logiczne, spójne i znajdowało odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym. Uzasadnienie takiej decyzji, jako jeden z jej niezbędnych elementów (art. 107 k.p.a.), winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.
Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się więc do zbadania, czy ZUS prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, w tym kierunkowe dyrektywy wyboru, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie odmowy lub umorzenia należności. Przy tym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Odnosząc powyższe do kolejnych okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy zauważyć, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ZUS mógł zastosować przepisy rozporządzenia tylko w zakresie należności opisanych w punkcie 2 decyzji z dnia 13 grudnia 2024 r., gdyż są to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia.
Pierwszą przesłanką wskazaną w rozporządzeniu jest sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§3 ust. 1 pkt 1).
W ocenie Sądu, zaprezentowana przez Zakład argumentacja uzasadnienia jest niewystarczająca, gdyż organ rentowy nie zebrał kompletnych danych w pełni ukazujących sytuację materialnej wnioskodawcy i osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Sąd zwraca uwagę, że efektem ustaleń organu powinno być wiarygodne wskazanie kwoty dochodu przypadającego na członka gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czego zabrakło w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Dopiero wówczas możliwe jest prawidłowe powołanie się przez organ na wskaźnik minimum socjalnego, który jest jednak pewną jednostką statystyczną, którą ZUS powinien zawsze starać się urealnić do specyficznych okoliczności danej sprawy. Z akt sprawy wynika, że w toku tego postępowania ustalono fakty mające wpływ na wyjątkowość sytuacji wnioskodawcy np. zwiększone wydatki związane z niepełnosprawnością członka rodziny i koniecznością zapewnienia mu stałego wsparcia, a także sezonowy charakter prowadzonej działalności gospodarczej. W argumentacji przyjętego przez organ rentowy stanowiska brakuje natomiast prawidłowej analizy aktywów będących w posiadaniu skarżącego i kosztów wystarczających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy, jak również rzetelnej oceny skutków jakie dla skarżącego i jego rodziny pociągnęłoby za sobą opłacenie należności z tytułu składek. Sąd w tym zakresie stwierdził powstanie istotnej luki w argumentacji przeprowadzonej przez organ w decyzji.
Uzasadniając swoje stanowisko ZUS wskazał na osiągane przez stronę skarżącą przychody z działalności gospodarczej. Przy tym powołano się na wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 386/19, że "dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych".
Sąd co do zasady zgadza się z organem, że wysokość osiąganego dochodu nie musi odzwierciedlać pełnego obrazu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jak też nie kwestionuje, że dochód i przychód są kategoriami bilansowymi. Sąd jednak wskazuje, że organ odnosząc się do wartości przychodu a nie dochodu wnioskodawcy, powinien odpowiednio uzasadnić dlaczego taką tezę formułuje. W tym celu organ powinien zgromadzić wystarczający materiał, a następnie ustosunkować się do konkretnych kalkulacji, wyliczeń i danych, które mogą wymagać przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Ponadto, w tym zakresie organ może zwracać się do wnioskodawcy o dodatkowe wyjaśnienia lub odniesienie się do konkretnych wątpliwości powziętych przez organ w toku prowadzenia sprawy.
W rozpoznawanej sprawie organ co prawda pozyskał od wnioskodawcy informację o przychodach i dochodach uzyskanych z działalności gospodarczej, ale jednak nie wyjaśnił wystarczająco przyjętego przez siebie sposobu obliczenia kwoty miesięcznego dochodu za 2024 r. Zdaniem Sądu, z treści uzasadnienia nie wynika dostatecznie dlaczego organ rentowy pominął fakt, że z charakteru prowadzonej działalności gospodarczej strony skarżącej [...] wynika jej naturalna sezonowość, która przynosi największe przychody właśnie w okresie zimowym, natomiast w pozostałej części roku mniejsze. Skarżący powoływał się na te okoliczności w piśmie z dnia 24 września 2024 r. Strona skarżąca wskazała też, że efekty jej działalności gospodarczej są zależne również od czynników zewnętrznych (pogoda, popyt, zainteresowanie klientów). Na stronie 11 zaskarżonej decyzji ZUS wskazał ustalenia dot. danych księgowych odnośnie rocznego przychodu za lata 2022 i 2023, ale w kontekście roku 2024 (rok wydania decyzji) poprzestał jedynie na wykazaniu dochodu za 3 pierwsze miesiące tj. okres od stycznia do marca 2024 r. Przy tym przedstawił wyliczenie w taki sposób, że skarżący osiąga miesięczny dochód w wysokości ok. 11.874 zł., które w ocenie Sądu zakrzywia obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy w roku wydania decyzji. Biorąc pod uwagę dane przedstawione za lata poprzednie tj. w roku 2022 r. i 2023 r., kiedy dochód uzyskany przez wnioskodawcę wyniósł odpowiednio 14.383 zł i 17.958 zł, organ rentowy powinien wziąć pod uwagę, że w perspektywie całego roku dochód miesięczny wnioskodawcy może ulegać zmianie, w tym być znacznie mniejszy. Zestawienie wskaźnika minimum socjalnego z dochodem skarżącego obliczonym przez Zakład z danych w okresie szczytu sezonu zimowego nie odzwierciedla w pełni sytuacji finansowej skarżącego, a przez to jest obarczone wadą.
Sąd podziela stanowisko organu wskazane na stronie 13 zaskarżonej decyzji, że o sytuacji materialnej nie decyduje jedynie wysokość osiąganego dochodu, ale również posiadane przez wnioskodawcę składniki majątkowe
ZUS nie wskazał jednak do jakich konkretnie składników majątkowych się odnosi ani nawet, czy ma na myśli wymienione wcześniej pojazdy. Nie zweryfikował także, czy i które z tych pojazdów są wykorzystywane przez wnioskodawcę w działalności gospodarczej, a tym samym czy pozbawienie skarżącego tych pojazdów przyczyni się do ograniczenia możliwości uzyskiwania dochodów w działalności gospodarczej.
Zdaniem Sądu nietrafny jest argument Zakładu, że wnioskodawca ma zapewnioną możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ponieważ nie udowodnił, aby w związku z powoływaną trudną sytuacją finansową, podjął działania mające na celu uzyskanie pomocy materialnej ze środków instytucji socjalnych lub korzystania z zasiłków stałych, okresowych, czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media, czy zakup posiłków lub żywności). Celem bowiem instytucji umorzenia należności z tytułu składek, gdy zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, a ich uregulowanie pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, jest udzielenie takiego wsparcia, które pomoże zobowiązanemu znajdującemu się w wyjątkowej sytuacji życiowej, na utrzymanie samodzielności w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych bez konieczności korzystania z innych form wsparcia socjalnego finansowanych ze środków publicznych. Należy bowiem pamiętać, że zwrot "umożliwiający spłatę należności" należy rozumieć w ten sposób, że spłata należności względem ZUS nie spowoduje takiego uszczuplenia dochodów wnioskodawcy, które umieści go w gronie osób zmuszonych do korzystania z innych form pomocy finansowanej z budżetu państwa. Organ rentowy rozpoznając sprawę winien wyczerpująco ocenić, czy spłata należności nie sprowadzi niebezpieczeństwa zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu rzeczywistego stanu majątkowego (por. Wyrok WSA w Bydgoszczy z 15 października 2024 r., I SA/Bd 514/24, LEX nr 3774992).
Na ten moment zaprezentowana w uzasadnieniu argumentacja jest w ocenie Sądu niewystarczająca i wymaga uzupełnienia. Sąd przy tym podkreśla, że niezależnie od tego, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności na podstawie art 28 ust. 3a u.s.u.s. jest wszczynane na wniosek zobowiązanego, który powinien wykazać występowanie przesłanek z § 3 rozporządzenia to jednak ZUS jako organ administracji publicznej ma możliwość i obowiązek dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności danej sprawy.
Drugą z przesłanek wskazaną w rozporządzeniu jest poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§3 ust. 1 pkt 2).
Sąd podziela stanowisko organu rentowego, że w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia tej przesłanki. W tym zakresie ustalenia organu są prawidłowe.
Trzecią przesłanką jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Sąd zauważa, że §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wprowadza dwie przesłanki udzielenia pomocy – jedna dotyczy zobowiązanego, druga członka jego rodziny. Obie natomiast sprowadzają się do niemożności uzyskiwania dochodu w takiej wysokości, która pozwalałaby na opłacenie należności.
W uzasadnieniu decyzji z dnia 13 grudnia 2024 r. ZUS ocenił, że skarżący nie udowodnił, że zalicza się do grona osób całkowicie i trwale wyeliminowanych z rynku pracy (str. 10).
Sąd odnosząc się do tego twierdzenia organu rentowego zauważa, że istotnie skarżący powyższego nie wykazał, ale też w ogóle się na te przesłankę nie powoływał. W toku sprawy wskazywał na przewlekłą chorobę członka rodziny (żony), która jest przesłanką wystarczającą, o ile pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania wystarczającego dochodu.
Sąd nie zgadza się też ze stanowiskiem ZUS, jakoby skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających konieczność sprawowania stałej opieki nad żoną lub matką, które świadczyłyby o braku możliwości zarobkowania, co oznacza, że jest aktywny zawodowo i osiąga dochody z działalności gospodarczej (str. 10 zaskarżonej decyzji). Wbrew twierdzeniom organu, skarżący słusznie uważa, że przedstawił takie dokumenty, w tym przede wszystkim wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 21 listopada 2022 r., z którego sentencji bezpośrednio wynika, że żonę wnioskodawcy uznano za osobę wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie do końca zrozumiałe jest, co miał organ na myśli konstatując, że odpowiednie dokumenty miałyby potwierdzać brak możliwości zarobkowania skarżącego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną.
Argument o tym, że skarżący jest aktywny zawodowo i prowadzi działalność gospodarczą, w kontekście omawianej przesłanki jest niewystarczający. Przede wszystkim, dla spełnienia ww. przesłanki konieczne jest nie tyle udowodnienie braku możliwości zarobkowania, ale wykazanie związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, a niemożnością utrzymania bądź zwiększenia możliwości zarobkowych do poziomu umożliwiającego opłacenie należności. Przy tym wykładnia systemowa i celowościowa prowadzi do wniosku, że poziom ten powinien być definiowany z uwzględnieniem regulacji zawartej w § 3 ust. 1 pk1 rozporządzenia, w myśl którego wystarczającą przesłanką do umorzenia należności jest również ustalenie, że ich spłata pozbawiłaby zobowiązanego i jego bliskich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro bowiem poziom zaspokojenia "niezbędnych potrzeb życiowych" został objęty ochroną polegającą na możliwości umorzenia należności jeżeli ich spłata oznaczałaby utratę zdolności zaspokojenia tych potrzeb, to racjonalny jest wniosek, że "dochód umożliwiający spłatę należności", o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, również powinien uwzględniać zdolność ich spłaty przy jednoczesnym zachowaniu możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Ocena spełnienia przesłanki z §3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia wymaga zatem w pierwszej kolejności odniesienia aktualnie uzyskiwanego przez skarżącego z działalności zarobkowej dochodu do poziomu zdefiniowanego przez jego "niezbędne potrzeby życiowe". Następnie tj. dopiero w razie stwierdzenia, że nie przekracza on tego poziomu lub przekracza go w stopniu niepozwalającym na pełną spłatę zaległości składkowych, wymaga to od organu rentowego oceny, czy można przyjąć, że skarżący ma możliwość osiągnięcia wyższego dochodu, który będzie pozwalał na ich spłatę.
W uzasadnieniu decyzji brakuje wiarygodnej analizy, czy skarżący ma możliwość zwiększenia swojego dochodu wobec znalezienia się w sytuacji konieczności zapewnienia opieki nad chorym członkiem rodziny. Zakład w żaden sposób nie sprawdził, czy w sytuacji skarżącego rzeczywiście możliwe jest uzyskanie na tyle zwiększonego dochodu, który pozwoli jednocześnie na zapewnienie i pokrycie kosztów odpłatnej opieki dla chorego członka rodziny, zaspokojenia potrzeb życiowych gospodarstwa domowego wnioskodawcy oraz umożliwiających spłatę należności względem ZUS.
W ocenie Sądu, ograniczenie się przez ZUS jedynie do tezy, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód jest w kontekście przesłanki §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia niewystarczające do stwierdzania, że w sprawie nie można umorzyć należności składkowych. Ponadto stwierdzenie na stronie 10 skarżonej decyzji, że brak jest podstaw do uznania, że stan zdrowia, bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie przez wnioskodawcę dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS jest sprzeczne z prawdą i dokumentami zgromadzonymi przez organ w aktach sprawy.
Zdaniem Sądu argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu decyzji z dnia 13 grudnia 2024 r. zawiera istotne luki przez co jest niewystarczająca, a miejscami niespójna. Sąd przy tym nie może zastąpić organu administracji publicznej w sporządzeniu uzasadnienia i szczegółowo wskazywać organowi wszystkie niezbędne do ustalenia okoliczności sprawy. Uzasadnienie decyzji powinno w sposób wyczerpujący i przekonujący wyjaśniać stanowisko organu, a nadto wynikać z faktów, ustalonych okoliczności, kalkulacji i analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wszystkich stawianych mu w art. 107 § 3 k.p.a. wymogów, natomiast organ nie wywiązał się należycie z ciążących na nim obowiązków w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy.
Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć w pływ na wynik sprawy. Okoliczności sprawy nie zostały w pełni wyjaśnione, a twierdzenia organu dostatecznie uzasadnione w zaskarżonej decyzji. Orzekając ponownie w sprawie Zakład będzie zobowiązany uzasadnić decyzję w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny, znajdujący odbicie w aktach sprawy, przy czym uzasadnienie powinno się odnosić do wszystkich istotnych okoliczności, z których organ wyciąga wnioski oraz zawierać ich jednoznaczną ocenę.
W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a.