III SA/Wr 511/21

III SA/Wr 511/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /przewodniczący/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Kamila Paszowska-Wojnar /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 361
par. 39 ust. 1, par. 39 ust. 2 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk, Asesor WSA Kamila Paszowska – Wojnar (sprawozdawca), Anna Kuczyńska – Szczytkowska, Protokolant Referent Tomasz Gołębiowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 26 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P. P. (dalej: strona skarżąca, strona, skarżący) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu (dalej jako: Dyrektor OR ARiMR, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia (...) maja 2021 r. numer (...) (z dnia (...) kwietnia 2021 r. nr(...)), utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Wołowie (dalej jako: Kierownik BP ARiMR, organ I instancji) z dnia (...) marca 2021 r. nr(...).
Z akt sprawy wynika, że skarżący rozpoczął realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w marcu 2013 r. W kolejnym roku złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. W 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za tenże rok wraz z umową dzierżawy i oświadczeniem o przejęciu zobowiązań od innego rolnika – swojego ojca J. P. - w zakresie działki numer(...), położonej w gminie W., obręb S., o powierzchni (...) ha, na której realizowany był wariant ekologiczny 2.1 "Uprawy rolnicze, dla których zakończono okres przestawiania". W 2015 r. i 2016 r. organ przyznał skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe m.in. do powyższej działki nr (...). Rok 2017 był ostatnim rokiem realizacji zobowiązania. Skarżący złożył za ten rok wniosek o przyznanie płatności, jednakże nie zadeklarował w nim działki nr (...) – działka ta została zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności za powyższy rok złożonym przez J. P. Kierownik BP ARiMR decyzją z dnia (...) stycznia 2018 r. przyznał J. P. płatności rolnośrodowiskowe za 2017 r. z tym, że płatność rolnośrodowiskowa została przyznana tylko do powierzchni (...) ha, natomiast powierzchnia działki nr (...) została wykluczona z płatności za ten rok. Po rozpatrzeniu odwołania J. P. od tej decyzji, Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia (...) kwietnia 2018 r. nr (...) utrzymał ją w mocy. Skarga J. P. od powyższej decyzji Dyrektora OR ARiMR została oddalona prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 8 listopada 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 268/18.
Organ instancji w decyzji z dnia (...) listopada 2020 r. nr (...) ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranego wsparcia w wysokości (...) zł, stwierdzając, że strona zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na działce nr(...), działka ta w ostatnim roku nie została we wniosku zgłoszona do płatności i nie nastąpiło skuteczne przekazanie zobowiązań rolnośrodowiskowych ciążących na tej działce. Kwota nienależnie pobranego wsparcia została ustalona w taki sposób, że powierzchnię, na której zaniechano realizacji zobowiązania, przemnożono w każdym roku trwania zobowiązania przez stawkę płatności w ramach odpowiedniego wariantu. W tym zakresie organ powołał się na treść art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm., dalej jako: ustawa o Agencji) w zw. z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm., dalej jako: rozporządzenie rolnośrodowiskowe).
Organ II instancji, po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, decyzją z dnia (...) stycznia 2021 r. nr (...) uchylił tę decyzję, stwierdzając, że kwota do zwrotu została ustalona w sposób nieprawidłowy.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia (...) marca 2021 r. nr (...) ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w wysokości nieznacznie zmniejszonej (tj. (...) zł) w stosunku do poprzedniej decyzji. Wskazano, że za lata 2013-2015 kwota do zwrotu wynosi po (...) zł za każdy rok, natomiast za rok 2016 kwota ta została ustalona na poziomie (...) zł. W pozostałym zakresie organ przedstawił ponownie stanowisko zawarte w decyzji z dnia (...) listopada 2020 r., wskazując na zmniejszenie przez skarżącego obszaru, na którym winno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Organ przeanalizował również przesłanki wykluczające zwrot nienależnie pobranych kwot i uznał, że okres przedawnienia na domaganie się zwrotu wypłaconej płatności nie upłynął, a przekazane płatności rolnośrodowiskowych na rzecz skarżącego oraz J. P. nie było wynikiem pomyłki organu.
Skarżący w odwołaniu od powyższej decyzji wskazał, że poinformował osobę przyjmującą wnioski (pracownika organu) o zamianie działek i brakującym dokumencie. Twierdził, że pracownik przyjmujący wnioski skarżącego i J. P. nie znał się na dokumentach z ekologii i po przyjęciu dokumentów odłożył je w osobne miejsce do sprawdzenia przez osobę odpowiedzialną za działanie ekologiczne. Skarżący wskazał, iż ma pewność, że osoba ta poinformowała pracowników Biura Powiatowego ARiMR o brakujących dokumentach. Pomimo tego skarżący nie otrzymał wezwania do uzupełnienia braków, przez co nabrał pewności, że w jego sprawie nieprawidłowości nie występują. Skarżący stwierdził, że kontrola administracyjna została wykonana niepoprawnie, a obecnie Agencja próbuje obciążyć z tego tytułu rolnika. Wniósł o dokładne zbadanie sprawy, podkreślając, że jego jedynym przewinieniem jest nadmierne zaufanie do pracowników Biura Powiatowego w Wołowie.
Zaskarżoną w sprawie decyzją z dnia (...) maja 2021 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia (...) marca 2021 r. Po przywołaniu przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, organ wskazał, że w sprawie doszło do nienależnego pobrania środków przez skarżącego. Organ podkreślił, że wywiązanie się rolnika z obowiązków przyjętych w ramach Programu rolnośrodowiskowego trzeba oceniać w całym okresie 5-letniego zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w realizacji tego programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za cały okres ich pobierania. Wskazano, że działka nr (...) została w trzecim roku realizacji zobowiązania zadeklarowana we wniosku skarżącego, który na mocy umowy dzierżawy wszedł w jej posiadanie i zobowiązał się do kontynuowania zobowiązania rolnośrodowiskowego do końca okresu, na jaki zostało ono podjęte przez poprzedniego posiadacza (przy czym w niniejszej sprawie oba zobowiązania - skarżącego i J. P. - były realizowane od 15 marca 2013 r.). Organ zaznaczył, że to J. P. – mimo przejęcia zobowiązania w zakresie działki nr (...) przez skarżącego – zadeklarował tę działkę we wniosku o płatności na rok 2017 (płatność została mu odmówiona, a decyzja w tej sprawie stała się ostateczna i prawomocna). Natomiast w roku 2017 wniosek w tym zakresie powinien był zostać złożony przez skarżącego, który dwa lata wcześniej przejął skutecznie zobowiązanie rolnośrodowiskowe do przedmiotowej działki. Organ powołał się przy tym na zasadę związania prawomocnym wyrokiem Sądu w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 268/18. Podkreślono również, że rolnik nie ma dowolności w modyfikacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, zaś dopuszczalność takiej zmiany w aspekcie podmiotowym reguluje przepis § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, przy czym w ocenie organu wskazane tam przesłanki nie zostały w sprawie spełnione (nie dostarczono dowodów dokumentujących transfer zobowiązania na J. P.). Wskazano także, że osobą odpowiedzialną za stwierdzone uchybienie w realizacji programu rolnośrodowiskowego jest ta osoba, która kontynuowała na działce zobowiązanie rolnośrodowiskowe, tj. skarżący, a nie J. P., który nie przejął skutecznie jego kontynuacji. Odnosząc się do argumentacji skarżącego podniesionej w odwołaniu, organ stwierdził, że skarżący i J. P. dokonywali już wcześniej skutecznego transferu zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie przedmiotowej działki i wówczas wszystkie wymagane prawem dokumenty zostały złożone. Zaakcentował także organ, że to rolnik, a nie doradca rolnośrodowiskowy czy pracownik organu, ponosi odpowiedzialność za treść i kompletność złożonego wniosku.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, że zaskarża ją w całości, zarzucając naruszenie przepisów i brak woli dochodzenia do prawdy, brak bezstronności oraz brak chęci wyjaśnienia sprawy. Zdaniem skarżącego decyzja Kierownika Biura Powiatowego z dnia (...) listopada 2020 r. jest kłamliwa i zmanipulowana. Wskazał, że Dyrektor OR ARiMR uchylił poprzednią decyzję do ponownego wyjaśnienia sprawy, a Kierownik podtrzymał decyzję bez próby takiego wyjaśnienia. Skarżący podał również, że przesłał do Dyrektora dalsze dowody na "sfałszowanie decyzji" ale Dyrektor przyznał rację Kierownikowi BP w Wołowie "bez jakichkolwiek nowych dowodów, które wpłynęłyby na zmianę decyzji poprzedniej". Z powyższych przyczyn skarżący domagał się zbadania i wyjaśnienia sprawy w sądzie administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.).
Z treści zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a. wynika, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając sprawę w tak oznaczonym zakresie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd uznał, że skarżącemu prawidłowo ustalono kwotę płatności nienależnie pobranych, biorąc pod uwagę, że skarżący zmniejszył powierzchnię zobowiązania rolnośrodowiskowego w związku z brakiem zgłoszenia działki numer 339/6 do płatności w ostatnim roku realizacji zobowiązania (2017 r.) i nieskutecznym przejęciem podjętego przez niego zobowiązania rolnośrodowiskowego w tej części przez Jerzego Pawlaka.
Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1371 ze zm., dalej jako: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc pobrana nienależnie została zdefiniowana w art. 28 ust. 2 tej ustawy, który stanowi, że jest to w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem; wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem; wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji; wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.
Uszczegółowieniem zasad zwrotu płatności rolnośrodowiskowej jest przepis § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zgodnie z § 39 ust 1 tego rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. W myśl § 39 ust. 2 pkt 2 i 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant.
Rację należy przyznać organowi, że wywiązanie się przez rolnika z obowiązków przyjętych w ramach Programu rolnośrodowiskowego należy oceniać w całym okresie 5-letniego zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w jego realizacji jest równoznaczne z jego niedotrzymaniem i pociąga za sobą obowiązek zwrotu otrzymanych płatności za cały okres ich pobierania. Beneficjent jest bowiem zobowiązany do przestrzegania zasad związanych z realizacją powyższego programu w każdym roku tej realizacji, czego konsekwencją jest nie tylko nieprzyznanie płatności za dany rok, jeśli stwierdzono uchybienia w realizacji programu ale również obowiązek zwrotu płatności wcześniej pobranych (tak również: NSA w wyrokach z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 2710/14 oraz z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5397/16).
Przedmiotem sporu jest kwestia, czy skarżący przekazał skutecznie zobowiązanie rolnośrodowiskowe za 2017 r. J. P. i tym samym, czy skarżący zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu, co zobowiązywałoby go do zwrotu otrzymanych środków.
Zgodnie z § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie (w dacie składania przez skarżącego wniosku o płatność),
w przypadku przeniesienia, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, które nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, nowemu posiadaczowi tych gruntów lub stada mogą być przyznane kolejne płatności rolnośrodowiskowe, jeżeli są spełnione warunki określone w art. 25 ust. 2 ustawy (ust. 1). Jeżeli przeniesienie posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za poprzedni rok i zanim złożył on wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za dany rok, nowy posiadacz tych gruntów lub stada składa wniosek o przyznanie tej płatności w terminie 7 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania (ust. 2). Oprócz dokumentów wymaganych na podstawie § 24, do wniosku, o którym mowa w ust. 2, nowy posiadacz gruntów lub stada dołącza:
1) oświadczenie, złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję, obejmujące zobowiązanie do:
a) kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez rolnika do końca okresu objętego tym zobowiązaniem:
b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej uzyskanej przez rolnika, któremu została przyznana ta płatność, jaką rolnik ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby w trakcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez tego rolnika wystąpiły okoliczności wymienione w § 39 ust. 1-3 lub 5;
2) umowę sprzedaży, dzierżawy lub inną umowę, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, albo kopię tej umowy poświadczona za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzona za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji (ust. 5). Z kolei, według art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich /EFRROW/ (Dz.U. L 368 z 23.12.2006, str. 15), w przypadku, gdy podczas trwania zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekaże całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres. Jeśli zobowiązanie nie jest przejęte, beneficjent zwraca przyznane mu wsparcie. W ocenie Sądu, regulacje § 32 rozporządzenia rolnośrodowiskowego i art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 wskazują, że do skutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego dochodzi wtedy, gdy: a) przejęcie zobowiązania nastąpiło wraz z przeniesieniem faktycznego użytkowania działek rolnych, do których przyznano płatność rolnośrodowiskową, b) przeniesienie posiadania działek rolnych zostało dokonane na podstawie umowy (sprzedaży, dzierżawy lub innej), c) przejmującym grunty i zobowiązanie jest ta sama osoba, bo nowy posiadacz gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym zobowiązuje się do kontynuowania tego zobowiązania.
W sprawie bezspornym jest, że skarżący nie zgłosił działki numer (...) do płatności rolnośrodowiskowych za 2017 r. Działka ta została natomiast zadeklarowana we wniosku o przyznanie powyższych płatności złożonym przez J. P., przy czym skarżący twierdził, że w tym zakresie J. P. przejął od niego zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Zaznaczyć trzeba, że gdyby doszło do skutecznego przejęcia zobowiązania w części dotyczącej wskazanej działki przez J. P., nie można byłoby mówić o zmniejszeniu powierzchni realizacji zobowiązania przez skarżącego w rozumieniu § 39 ust. 2 pkt 2 i 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego (a więc w znaczeniu uchybienia w realizacji programu rolnośrodowiskowego, skutkującego obowiązkiem zwrotu otrzymanych płatności).
W tej kwestii trzeba zauważyć, że, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Kierownik BP ARiMR decyzją z dnia (...) stycznia 2018 r. przyznał J. P. płatności rolnośrodowiskowe za 2017 r. z tym, że płatność rolnośrodowiskowa została przyznana tylko do powierzchni (...) ha, natomiast zadeklarowana przez niego powierzchnia działki nr (...) została wykluczona z płatności za ten rok. Po rozpatrzeniu odwołania J. P. od tej decyzji, Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia (...) kwietnia 2018 r. nr (...) utrzymał ją w mocy. Skarga J. P. od powyższej decyzji Dyrektora OR ARiMR została oddalona prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 8 listopada 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 268/18.
W tym miejscu wskazać należy, że, jak stanowi przepis art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast w myśl przepisu art. 171 p.p.s.a., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Sąd dostrzega, że przedmiotem skargi w sprawie III SA/Wr 268/18 była decyzja Dyrektora OR ARiMR utrzymująca w mocy decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych J. P., natomiast w niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora OR ARiMR utrzymująca w mocy decyzję o ustaleniu skarżącemu P. P. kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Mając jednak na względzie zasadę pewności prawa stanowiącą fundament demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadę legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), Sąd stwierdza, że treść wyroku w sprawie III SA/Wr 268/18 winna być respektowana również w niniejszej sprawie, biorąc zwłaszcza pod uwagę, że oś argumentacji skarżącego stanowi kwestia przejęcia zobowiązania za 2017 r. w części dotyczącej działki nr (...) przez J. P., która to kwestia została prawomocnie rozstrzygnięta w decyzji dotyczącej przyznania tej osobie płatności rolnośrodowiskowych.
Sąd nie może zatem pominąć okoliczności, że we wskazanym wyżej wyroku w sprawie III SA/Wr 268/18 przesądzona została kwestia zgodności z prawem działania organu, polegającego na przyznaniu J. P. wsparcia rolnośrodowiskowego za 2017 r. z wykluczeniem zgłoszonej przez niego do płatności działki nr (...). Powyższe oznacza, że nie sposób uznać, aby zobowiązanie w tym zakresie miałoby zostać skutecznie przejęte przez J. P. Stoi temu bowiem na przeszkodzie fakt wydania prawomocnego wyroku tutejszego Sądu, stwierdzającego prawidłowość wydanej w tym przedmiocie decyzji. Wobec powyższego, brak jest również podstaw do stwierdzenia, że skarżący, nie zgłaszając w 2017 r. działki nr (...) do płatności i zmniejszając w ten sposób obszar realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (który to obszar od 2015 r. obejmował również powyższą działkę), miałby działać poza zakresem przepisu § 39 ust. 2 pkt 2 i 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Innymi słowy, nie można w tym stanie rzeczy uznać, że zmniejszenie przez niego powierzchni realizacji programu miałoby nie stanowić uchybienia w jego realizacji, pociągającego za sobą obowiązek zwrotu otrzymanych płatności za cały okres ich pobierania.
Argumentacja skarżącego, zgodnie z którą winę za zaistnienie powyższej sytuacji (brak złożenia dokumentów potwierdzających przejęcie zobowiązania w części dotyczącej działki nr (...) przez J. P., poinformowanie pracownika przyjmującego wniosek o zamianie działek i brakujących dokumentach w tym zakresie, brak zgłoszenia przez skarżącego powyższej działki do płatności w 2017 r.) mieliby ponosić pracownicy ARMiR, nie może zostać uwzględniona. Po pierwsze, najistotniejsze, jak już wyżej wskazano, stoi temu na przeszkodzie fakt wydania prawomocnego wyroku Sądu w sprawie III SA/Wr 268/18 (w zakresie wniosku złożonego przez J. P. i jego rozpatrzenia) po drugie zaś, z całą pewnością pracownicy organu nie mogą ponosić odpowiedzialności za treść i zakres wniosku złożonego przez samego skarżącego w 2017 r., tj. za to, że skarżący nie uwzględnił w tym wniosku przedmiotowej działki nr (...). Niewątpliwie nie stanowi to jakiegokolwiek braku wniosku, do którego uzupełnienia skarżący powinien zostać wezwany. To strona we wniosku deklaruje powierzchnię działek użytkowanych rolniczo, znając stan faktyczny i prawny działek i to na stronie spoczywa ciężar właściwego wypełnienia wniosku. W tym względzie Sąd całkowicie podziela argumentację organu wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Sąd wskazuje również, iż prawidłowo uznał organ, że to skarżący, a nie J. P. jest odpowiedzialny za stwierdzone uchybienia w realizacji Programu rolnośrodowiskowego. Skarżący kontynuował bowiem na przedmiotowej działce zobowiązanie rolnośrodowiskowe (przejęte od J. P. w 2015 r.), natomiast J. P. zobowiązania tego skutecznie na powrót nie przejął.
W dalszej kolejności należy stwierdzić, że organ prawidłowo zbadał i ocenił kwestie przesłanek wykluczających zwrot nienależnie pobranych płatności. Jak stanowi przepis art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia następuje każdym aktem właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu, okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia (uwzględniając jego przerwanie) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia (tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości), jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wydał decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.
W rozpoznawanej sprawie, prawidłowo w ocenie Sądu, za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez skarżącego organy uznały datę złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2017 rok, w którym zawarta została nieprawidłowa deklaracja powierzchni kwalifikujących się do płatności., tj. dzień 22 maja 2017 r., przy czym termin ten został przerwany z dniem doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności (tj. z dniem 6 sierpnia 2020 r.).
Tak więc zasadnie stwierdzono, że nie doszło w badanej sprawie do przedawnienia należności, dlatego też Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zasadnie wszczął pismem z dnia 23 lipca 2020 r. postępowanie w celu ustalenia wysokości przedmiotowych należności i po przeprowadzonym postępowaniu wydał decyzję ustalającą kwotę wymaganą.
Organy prawidłowo zbadały również, czy nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności ze względu na treść art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L. 2011 25.8) w odniesieniu do płatności za lata 203-2014 oraz treść art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L. 2014 227.69) w odniesieniu do płatności za lata 2015-2016. W myśl powyższych przepisów, nie ma obowiązku zwrotu płatności uznanej za nienależną, gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności występuje wtedy, jeśli decyzja o odzyskaniu kwoty nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Trafnie uznano w niniejszej sprawie, że nie wystąpiły żadne okoliczności wskazujące na zastosowanie powyższego artykułu. Płatności rolnośrodowiskowe za lata 2013-2016 zostały prawidłowo wypłacone skarżącemu i J. P. Płatności te nie wynikały z błędu organu, lecz z decyzji administracyjnych wydanych przez organ po weryfikacji złożonych wniosków. Powodem dokonania nienależnej płatności była niewłaściwa deklaracja wielkości powierzchni kwalifikujących się do płatności w obszarze działek referencyjnych zgłaszanych do przyznania pomocy (skarżący w 2017 r. nie złożył kontynuacyjnego wniosku o płatność w zakresie spornej działki, a J. P. otrzymał prawomocną odmowę przyznania płatności do tej działki za ów rok).
Ponadto Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie zostały naruszone żadne gwarancje strony w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania i nie doszło też do uchybień w zakresie gromadzenia i ustalenia stanu faktycznego oraz oceny dowodów. Wskazać należy, że w postępowaniu dotyczącym płatności bezpośrednich obowiązują zasady odmienne od zasad ogólnych znajdujących zastosowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów k.p.a. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że przepisy ustawy stanowią inaczej. Jak stanowi ust. 2 tego artykułu, w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.
Zgodnie z art. 21 ust. 3 wskazanej ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Porównanie przytoczonej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy przyznawanej choćby w postaci płatności do programu rolnośrodowiskowego obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i ewentualnie innych uczestników postępowania. Organy administracji publicznej nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ograniczono również stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.) Takie ograniczenie wynika z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeśli beneficjenci zrealizują warunki pomocy. Decyzje i zawiadomienia je poprzedzające zostały doręczone stronie skarżącej. Z akt sprawy wynika, że skarżący zachował wszelkie gwarancje procesowe i wykorzystał dostępne środki prawne oraz składał pisma w odpowiedzi na decyzje procesowe organu.
Zdaniem Sądu organ przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 k.p.a., zebrał pełny materiał dowodowy i rozważył go należycie, prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności. Dodać należy, że uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie narusza art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., wyjaśnia bowiem prawidłowo podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, dokonanej ocenie zebranego materiału dowodowego nie sposób zarzucić dowolności. Wyciągnięte w sprawie wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ przeanalizował każdy aspekt sprawy. Ustalił nie tylko, czy skarżący pobrał nienależnie płatności, ale również, czy w sprawie zaistniały przesłanki pozwalające na odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Odniósł się do zarzutów odwołania dostatecznie wyjaśniając zajęte stanowisko.
Wobec powyższego, nie znajdując zatem podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego bądź prawa procesowego w stopniu skutkującym koniecznością jej uchylenia, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.