III SA/Wr 495/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje ZUS odmawiające umorzenia składek, wskazując na brak analizy przedawnienia należności przez organ.
Skarżący K.P. domagał się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powołując się na ciężką sytuację finansową. ZUS odmówił, uznając, że nie zaszły przesłanki do umorzenia ani całkowitej nieściągalności należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzje ZUS, stwierdzając, że organ nie zbadał kluczowej kwestii przedawnienia składek, co narusza przepisy k.p.a. Sąd nakazał organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem analizy przedawnienia.
Sprawa dotyczyła wniosku K.P. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które ZUS odmówił, utrzymując w mocy wcześniejszą decyzję. Skarżący powoływał się na swoją ciężką sytuację finansową. ZUS argumentował, że nie zaszły przesłanki do umorzenia, takie jak całkowita nieściągalność należności czy brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ wskazał również, że skarżący nie wykazał szczególnych zdarzeń losowych ani problemów zdrowotnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił obie decyzje ZUS. Sąd uznał, że kluczowym uchybieniem organu była całkowita analiza kwestii przedawnienia należności składkowych. Sąd podkreślił, że przedawnienie jest podstawową przesłanką, którą należy zbadać przed merytorycznym rozpatrzeniem wniosku o umorzenie. Wskazano na złożoność przepisów dotyczących przedawnienia składek na przestrzeni lat oraz na brak jakiejkolwiek analizy tej kwestii przez ZUS w uzasadnieniach decyzji. Sąd stwierdził, że braki te uniemożliwiają mu dokonanie pełnej kontroli zaskarżonych decyzji. Nakazano organowi ponowne rozpatrzenie sprawy, z priorytetem analizy przedawnienia należności, a dopiero w dalszej kolejności oceny wniosku o umorzenie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej naruszył prawo, nie badając kwestii przedawnienia należności składkowych przed merytorycznym rozpatrzeniem wniosku o ich umorzenie.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że badanie przedawnienia jest obligatoryjne przed rozpatrzeniem wniosku o umorzenie należności. Brak takiej analizy przez organ stanowi naruszenie przepisów k.p.a. i uniemożliwia kontrolę legalności decyzji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
u.s.u.s. art. 28
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Przepisy dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, w tym przesłanki warunkujące możliwość umorzenia.
u.s.u.s. art. 24 § ust. 4-6
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Przepisy dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek, w tym okresy przedawnienia i okoliczności przerywające lub zawieszające bieg terminu.
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obowiązek organu do związania wykładnią prawną sądu.
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i § 2
Zakres kognicji sądów administracyjnych.
Pomocnicze
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia faktycznego decyzji.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądu administracyjnego.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. art. 3 § ust. 1 pkt 1-3
Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
u.p.u. art. 13
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe
Przesłanki oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
u.p.u. art. 361 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe
Przesłanki oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nie zbadał kwestii przedawnienia należności składkowych, co stanowi naruszenie przepisów k.p.a.
Godne uwagi sformułowania
Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Organy powinny mieć w polu widzenia [...] ramy prawne dotyczące przedawnienia należności składkowych, uwzględniając zmiany przepisów na przestrzeni lat. Brak analizy okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 107 § 3, jak również art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Skład orzekający
Barbara Ciołek
przewodniczący
Kamila Paszowska-Wojnar
sprawozdawca
Katarzyna Borońska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenie przez organ administracji publicznej obowiązku zbadania przedawnienia należności przed rozpatrzeniem wniosku o ich umorzenie."
Ograniczenia: Dotyczy spraw dotyczących umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, gdzie organ nie zbadał kwestii przedawnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje kluczowy błąd proceduralny organu, który może mieć znaczenie dla wielu podatników. Podkreśla wagę przedawnienia w sprawach finansowych.
“ZUS odmówił umorzenia składek, bo nie zbadał przedawnienia? Sąd uchyla decyzję!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wr 495/19 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2025-03-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2019-11-05 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Barbara Ciołek /przewodniczący/ Kamila Paszowska-Wojnar /sprawozdawca/ Katarzyna Borońska Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku *Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 2096 art. 107 par. 3, art. 77 par. 1, art. 80, Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca) Protokolant specjalista Renata Pawlak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 sierpnia 2019 r. nr UP-662/2019 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 listopada 2018 r. nr 501/2018. Uzasadnienie Przedmiotem skargi K. P. (dalej: skarżący, strona, strona skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ, Zakład) z dnia 23 sierpnia 2019 r. nr UP-622/2019, utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia 27 listopada 2018 r. nr 501/2018 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 21 września 2018 r. strona skarżąca zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na swoją ciężką sytuację finansową. Wymierzone kary pieniężne nie. zostały przez Spółkę wpłacone, jak również nie zostały wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym. Decyzją z dnia 27 listopada 2018 r. (nr 501/2018) Zakład odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 82.356,63 zł, w tym: 1) ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 2007 r. do lipca 2008 r., od października 2009 r. do stycznia 2010 r., od kwietnia 2010 r. do czerwca 2010 r., od września 2010 r. do listopada 2010 r. i od stycznia 2011 r. do listopada 2014 r., w łącznej kwocie 53.680,10 zł, w tym z tytułu: - składek – 34.263,50 zł, - odsetek liczonych na dzień 21 września 2018 r. – 19.323 zł, - kosztów upomnienia – 93,60 zł, 2) ubezpieczenie zdrowotne – za maj 2008 r. oraz za okresy: od lutego 2009 r. do maja 2009 r., od października 2009 r. do listopada 2009 r., od stycznia 2010 r. do czerwca 2010 r., od września 2010 r. do listopada 2010 r. i od stycznia 2011 r. do listopada 2014 r., w łącznej kwocie 24.046,63 zł, w tym z tytułu: - składek – 15.154,03 zł, - odsetek liczonych na dzień 21 września 2018 r. – 8.799 zł, - kosztów upomnienia – 93,60 zł 3) Funduszu Pracy – za okres od października 2009 r. do stycznia 2010 r., od kwietnia 2010 r. do czerwca 2010 r., od września 2010 r. do listopada 2010 r. i od stycznia 2011 r. do listopada 2011 r., w łącznej kwocie 4.629,90 r. w tym z tytułu: - składek – 2.908,90 zł, - odsetek liczonych na dzień 21 września 2018 r. – 1.645 zł, - kosztów upomnienia – 76 zł. Organ przedstawił motywy odmowy udzielenia skarżącemu powyższej ulgi, uznając że: 1) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.); 2) strona nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego; 3) strona nie wykazała, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia; 4) strona nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiłyby ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 19 grudnia 2018 r., Zakład utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie decyzją z dnia 23 sierpnia 2019 r. (nr UP-622/2019). Decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.), w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.). W uzasadnieniu ZUS wskazał, że dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego – w tym częściowo nieczytelnych dokumentów złożonych przez stronę – w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdzono, że strona nie przedłożyła dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub umorzonym postępowaniu upadłościowym, wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, działalność gospodarcza skarżącego pod nazwą K. została wykreślona w dniu 24 września 2015 r., nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy (prowadzona jest egzekucja z rachunków bankowych M. SA w zbiegu egzekucji z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki, Bank Z. SA w zbiegu z egzekucją administracyjno-sądową, Banku S. w K.1, na którym brak środków), brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ stwierdził, że aktualnie zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunków bankowych nie doprowadził do wyegzekwowania zaległości ale obecny brak efektu nie przesądza o ich całkowitej nieściągalności. Wobec tego organ wskazał, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości nie zostały wyczerpane. Następnie organ rozważył przesłanki warunkujące możliwość umorzenia zaległych należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Na początek wykluczono zastosowanie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z uwagi na to, że skarżący nie zgłaszał problemów zdrowotnych. W zakresie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Zakład stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Organ zauważył, że ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną, jednakże brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Odnosząc się zaś do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, podniesiono, że skarżący od grudnia 2014 r. nie podjął pracy zarobkowej ani nie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy, co pozwala na stwierdzenie, że motywem działania strony jest przerzucenie na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Organ zauważył, że strona ma [...] lat, wobec czego jest w wieku największej aktywności zawodowej. Następnie dokonując analizy sytuacji rodzinnej i finansowej, organ stwierdził, że zgodnie z oświadczeniem, skarżącemu w utrzymaniu pomaga finansowo [...]-letnia matka, jednak nie zostały przedstawione koszty związane z utrzymaniem. Skarżący oświadczył, że posiada zobowiązania pieniężne, tj. 80.000 zł długu w ZUS, 30.000 zł długu u komornika, 1.800 zł długu w spółce T. oraz inne zobowiązania. Odnosząc się do zadłużenia skarżącego, ZUS podkreślił, że posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek, w szczególności wierzycieli cywilnoprawnych, ponieważ należności składkowe korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Wskazano także, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Konkludując, organ stwierdził, że w jego ocenie zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej skarżącego nie potwierdza, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, przykładowo w drodze układu ratalnego, uniemożliwiała stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze na powyższą decyzję, skarżący wyrażając swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia wniósł o jego uchylenie. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Na rozprawie strona skarżąca złożyła pisemny wniosek o rozpoznanie sprawy i wydanie ostatecznego orzeczenia oraz dopuszczenie dowodu z pisma ZUS. Skarżący w całości podtrzymał skargę i wskazał, ze składki powinny ulec przedawnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. . z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) dalej: p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a–c), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem niniejszego postępowania są decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość. Wskazane ustalenia są więc konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organy powinny dać temu wyraz w uzasadnieniach swoich decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organy obowiązane były w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniach rozstrzygnięć. Zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z regulacji art. 24 ust. 4 - 6 u.s.u.s. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Z dniem 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony przez art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. nr 241 poz. 2074 ze zm.). Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie, jak dotychczas, przedawnieniu 5-letniemu. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). Rozpatrując zagadnienie przedawnienia należności składkowych organy powinny mieć w polu widzenia powyższe ramy prawne. Inne regulacje obowiązywały bowiem w tej mierze w okresie do końca 2002 r., inne w okresie od 2003 r. do 2011 r., a jeszcze inne od 2012 r. Dotyczy to nie tylko samych okresów przedawnienia (5 lub 10 lat), ale także różnych okoliczności powodujących zawieszenie tego biegu. Do tego należy dostrzec istotną na gruncie tej sprawy problematykę intertemporalną dotyczącą nie tylko relacji pomiędzy zmieniającymi się okresami przedawnienia (5-10 lat), ale także wystąpienia i skuteczności poszczególnych okoliczności zakłócających bieg terminu przedawnienia. Sąd stwierdza, że organ w uzasadnieniach wydanych przez siebie rozstrzygnięć w ogóle nie zbadał kwestii przedawnienia zaległości składkowych, których dotyczył wniosek skarżącego. Brak jest w tej kwestii nawet przywołania mających zastosowanie przepisów prawa, nie mówiąc już o ich zastosowaniu w sprawie. Co do okoliczności powodujących ewentualne zawieszenie, czy przerwę biegu terminu przedawnienia oraz powodujących brak możliwości przedawnienia, organ również nie podjął jakiejkolwiek próby analizy ustawowych przesłanek w tej mierze. Sąd zauważa przy tym, że w aktach sprawy brak jest także odpowiedniej dokumentacji w omawianym zakresie. Dostrzec w tym miejscu należy, że sprawa dotyczy zaległości składkowych, które powstały m.in. w lutym 2007 r. tj. ponad 12 lat przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Powyższe uchybienia organu uniemożliwiają Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonych decyzji w zakresie tego, czy należności w dacie wydania tych decyzji nie uległy przedawnieniu. Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy, sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide - wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt: II FSK 1665/06 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://cbosa.nsa.gov.pl). Warunkiem wydania przez Sąd rozstrzygnięcia merytorycznego jest stwierdzenie, że wszystkie okoliczności faktyczne i prawne zostały w sprawie wyjaśnione, a przepisy prawa należycie przywołane i zastosowane. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, należy podnieść, że braki w treści decyzji i w materiale dowodowym uniemożliwiają Sądowi przeprowadzenie oceny prawidłowości dokonanych przez organ ustaleń, a także ocenę zasadności utrzymania decyzji w mocy oraz zasadności zarzutów. Nadto obowiązkiem organu jest nie tylko wskazanie faktów ale także wyciągnięcie wniosków, jakie jego zdaniem z nich wynikają, tak aby Sąd mógł skontrolować prawidłowość zastosowania przez niego przepisów prawa. Rolą Sądu nie jest bowiem zastępowanie organu w czynnościach, które winny być przez ten organ podjęte. Brak analizy okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 107 § 3, jak również art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W myśl art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z treścią art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Podsumowując, należy wskazać, że organy zobowiązane były do przedstawienia w uzasadnieniach swoich decyzji stosownej analizy odnośnie kwestii przedawnienia poszczególnych składek oraz załączenia w tej mierze do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, czego w sprawie zabrakło. Wykazane powyżej nieprawidłowości postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, obligowały Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego nie tylko tej decyzji ale także decyzji jej poprzedzającej. Należy przy tym zauważyć, że niniejszy wyrok nie przesądza kwestii umorzenia zaległości składkowych, gdyż wskazane braki uniemożliwiają Sądowi odniesienie się do twierdzeń organu odnośnie niespełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ w pierwszej kolejności powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych. Dopiero po ustaleniu, że pozostały ewentualne nieprzedawnione zaległości z tytułu składek, organ powinien przystąpić do oceny wniosku skarżącego o umorzenie tych zaległości w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI