III SA/Wr 484/24

III SA/Wr 484/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-09-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /przewodniczący/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Kamila Paszowska-Wojnar /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6046 Inne koncesje i zezwolenia
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 165
art. 18 ust. 10 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca) Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska Protokolant specjalista Renata Pawlak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 września 2025 r. sprawy ze skargi D. Sp. z o.o. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 22 października 2024 r. nr SKO 4401.18.2024 w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych od 4,5 % do 18 % zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa) przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: strona, skarżąca, strona, spółka) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: Kolegium, SKO, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia 22 października 2024 r. numer SKO 4401.18.2024, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia (dalej: organ I instancji) z dnia 31 maja 2024 r. nr WZD-ZM.7340.217.2023.ANI o cofnięciu spółce zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych do 4,5% zawartości alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w sklepie monopolowym D., zlokalizowanym we W. przy ul. [...], które to zezwolenie zostało wydane dla spółki w dniu 27 czerwca 2019 r. na okres od dnia 28 czerwca 2019 r. do dnia 27 czerwca 2029 r.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
Postanowieniem z dnia 13 listopada 2023 r. Prezydent Wrocławia wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia wydanego dla spółki zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych jak wyżej. Postępowanie to zostało wszczęte z uwagi na nieprawidłowości stwierdzone w wyniku kontroli przestrzegania zasad i warunków korzystania z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, przeprowadzonej w dniu 25 sierpnia 2023 r. przez organ zezwalający. Na podstawie informacji zawartych w umieszczonych na stronach internetowych lub pozyskanych w toku kontroli regulaminach sprzedaży napojów alkoholowych w sklepach D., stwierdzono, że kontrolowany przedsiębiorca narusza warunek sprzedaży alkoholu, o którym mowa w art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 165 ze zm., dalej jako: ustawa alkoholowa), gdyż prowadzi sprzedaż napojów alkoholowych poza miejscem wskazanym w zezwoleniach, dostarczając produkty alkoholowe klientowi za pośrednictwem kuriera P. i D.1 lub D.2 z dostawą i odbiorem pod wskazany w zamówieniu adres, a także z wykorzystaniem platformy G. W odpowiedzi na ustalenia kontrolne strona, złożyła na piśmie wyjaśnienia, dotyczące sprzedaży alkoholu prowadzonej online przez operatora G. w sklepie przy ul. [...] we W. Strona przesłała organowi Regulamin sprzedaży napojów alkoholowych przy wykorzystaniu platformy G. w sklepach D. oraz umowę z partnerem G. Ponadto w piśmie tym regionalny kierownik ds. operacji i rozwoju sprzedaży spółki K. J. wyjaśnił, że sprzedaż alkoholu nie jest dokonywana w sklepie internetowym ale następuje za pośrednictwem witryny internetowej (platformy), z wykorzystaniem której klient dokonuje zamówienia, a sama sprzedaż alkoholu jest dokonywana w sklepie posiadającym zezwolenie, przy czym wydanie zakupionych towarów następuje za pośrednictwem kuriera, na podstawie upoważnienia udzielonego przez klienta. Jednocześnie klient dokonując zamówienia oświadcza, że jest pełnoletni i trzeźwy, a weryfikacja końcowa wieku i trzeźwości następuje przez kuriera podczas dostarczenia zamówionego alkoholu pod wskazany adres. Wskazano, że platforma G. jest narzędziem, za pośrednictwem którego klienci mogą zapoznawać się z ofertą sprzedawcy w kategorii "alkohole" i złożyć zamówienie na zakup tych towarów, a do zawarcia umowy dochodzi w momencie realizacji zamówienia przez sprzedawcę w sklepie D. i po otrzymaniu przez klienta potwierdzenia zawarcia umowy na wskazany adres e-mail. Podano, ze zgodnie z informacją zawartą w Regulaminie, klient może odebrać zamówiony towar w sklepie lub upoważnić do jego odbioru kuriera G., a także skorzystać z możliwości dostawy pod podany adres.
W wyniku analizy obrazów i treści zamieszczonych na wskazanych stronach internetowych sklepu D. organ stwierdził, że spółka narusza również zasady reklamy i promocji napojów alkoholowych, o których mowa w art. 13 ustawy alkoholowej, gdyż upublicznia na stronie internetowej produkty alkoholowe wraz z ich cenami, w tym napojów alkoholowych mocniejszych niż piwo oraz organizuje premiowaną sprzedaż napojów alkoholowych, zachęcając w ten sposób publicznie do nabywania tych napojów np. w ramach wystawionej na stronie oferty o nazwie [...], która obowiązywała w okresie od dnia 1 września 2023 r. do dnia 30 września 2023 r. przy zamówieniu co najmniej 30 butelek wykazanych na liście, zawierającej nazwę produktu alkoholowego oraz jego tzw. cenę okolicznościową, a także cenową korzyść dla klienta w odniesieniu do ceny regularnej tych produktów w sklepie.
W toku postępowania przesłuchano świadka K. J., który szczegółowo opisał model prowadzonej sprzedaży napojów alkoholowych z wykorzystaniem stron internetowych. Ponadto w uzupełnieniu złożonych zeznań złożył on miesięczne zestawienie dotyczące wartości sprzedaży, ilości wydanych paragonów na potwierdzenie prowadzonej w sklepie sprzedaży z wykorzystaniem Internetu przez G.
Organ stwierdził, że udzielone stronie zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych ogranicza zakres sprzedaży tych napojów wyłącznie do oznaczonej placówki handlowej i nie uprawnia przedsiębiorcy do prowadzenia sprzedaży alkoholu klientom w formie wysyłkowej lub dostaw przez kurierów i jest to jednym z warunków udzielonego zezwolenia po myśli art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy alkoholowej. Organ wskazał, że już samo złożenie zamówienia odbywa się poza miejscem wymienionym w zezwoleniu, to samo dotyczy również płatności i wydawania napojów alkoholowych klientowi. Zdaniem organu wątpliwości budzi również weryfikacja osób, do których faktycznie trafią napoje alkoholowe, gdyż nie jest ona prowadzona przez stronę, a końcowe sprawdzenie wieku i trzeźwości następuje za pośrednictwem kuriera czy dostawcy podczas dostarczania alkoholu pod wskazany adres.
Mając to wszystko na względzie, organ I instancji w decyzji z dnia 31 maja 2024 r. numer WZD-ZM.7340.217.2023.ANI, na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 i art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy alkoholowej, cofnął spółce zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych do 4,5% zawartości alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w sklepie monopolowym D. zlokalizowanym we W. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na wyżej opisane aspekty, przywołał treść przepisów ustawy alkoholowej, a także powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, cytując tezy poszczególnych wyroków, zgodnie z którymi nie jest zgodne z przepisami ustawy dokonywanie sprzedaży napojów alkoholowych na odległość z wykorzystaniem stron, portali, aplikacji internetowych do zbierania zamówień i dostawą zamówionego alkoholu przez kurierów, dostawców lub wysyłkowo. Organ zauważył również, że wyrok NSA z dnia 8 września 2022 r. w sprawie II GSK 2034/18 stanowi odejście od dotychczasowej linii orzeczniczej i nie podzielił wyrażonego tam stanowiska. Dalej organ I instancji stwierdził, że spółka dopuściła się nieprawidłowej reklamy i promocji napojów alkoholowych, uznając, że każda strona internetowa może być zakwalifikowana jako nośnik treści o charakterze publicznym. Organ przywołał definicje reklamy i promocji napojów alkoholowych z art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy alkoholowej oraz treść art. 131 ust. 1 i 9 tej ustawy i podniósł, że na stronie internetowej spółki znajdują się znaki towarowe oferowanych napojów alkoholowych, informacje o premiowanej sprzedaży i informacje publicznie zachęcające do nabywania tych napojów.
Po rozpatrzeniu odwołania strony, w którym podtrzymała ona i rozwinęła dotychczas prezentowaną argumentację, zaskarżoną w sprawie decyzją z dnia 22 października 2024 r. numer SKO 4401.18.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy powołał się na treść preambuły do ustawy alkoholowej oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy alkoholowej, wskazując na wynikające stąd obowiązki organów administracji publicznej, w szczególności dotyczące przeciwdziałania alkoholizmowi przez ograniczanie dostępności alkoholu. Podkreślił także, że zmniejszanie dostępności fizycznej i ekonomicznej alkoholu jest jednym z zadań ujętych w Narodowym Programie Zdrowia na lata 2021 – 2025, którego obowiązek realizacji ciąży również na organach gmin. W ocenie organu wskazane cele działania administracji publicznej i jej zadania determinują kierunek wykładni przepisów dotyczących detalicznej sprzedaży napojów alkoholowych, w tym określających przesłanki cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Następnie organ ten stwierdził, że detaliczna sprzedaż napojów alkoholowych może być prowadzona wyłącznie w sposób wprost przewidziany w przepisach prawa publicznego gospodarczego, a sprzedaż na odległość napojów alkoholowych byłaby możliwa gdyby ustawodawca taką możliwość przewidział. Dalej organ zacytował treść przepisów art. 96 ust. 1, art. 12 ust. 3, art. 15 ust. 1 pkt 1, art. 18 ust. 1, ust. 2, ust. 3 oraz ust. 7 pkt 6 i 8, a także art. 18 ust. 10 ust. 1 i 2 ustawy alkoholowej. Organ wskazał, że z treści art. 18 ust. 7 pkt 6 i 8 tej ustawy wynika wprost, że wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem na sprzedaż alkoholu jest możliwe tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i tylko w miejscu wymienionym w zezwoleniu i jest to warunek prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych, którego naruszenie uzasadnia cofnięcie zezwolenia. Według stanowiska organu, ustanowiony w tym przepisie obowiązek o charakterze administracyjnoprawnym nie może być zmieniony w drodze umowy cywilnoprawnej, czy postanowieniami regulaminu sklepu. W tym zakresie organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, przytaczając tezy poszczególnych wyroków, z których wynika, że całkowicie niedozwolone jest wszelkie łagodzenie przyjętych w porządku prawnym ograniczeń dostępności napojów alkoholowych i stosowanie jakichkolwiek ułatwień w ich nabyciu, np. poprzez przyjmowanie zamówień na odległość, czy dowożenie alkoholu do miejsca wyznaczonego przez klienta. Całkowicie zaprzecza to bowiem celowi ustawy i pozbawia sensu płynące z niej ograniczenia, dając sposób na proste i pełne ich obejście.
W dalszej kolejności zaakcentowano, że ustawodawca, mimo podnoszonych od wielu lat postulatów przedsiębiorców o dopuszczenie możliwości sprzedaży napojów alkoholowych na odległość, nie znowelizował przepisów ustawy w sposób je uwzględniający (w tym w Sejmie procedowany jest projekt noweli ustawy w tym względzie). Powołano się również na treść Komunikatu Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2014 r. i podniesiono, że ustawa o prawach konsumenta nie stanowi lex specialis do ustawy alkoholowej, a stosowanie art. 38 ust. 7 ustawy o prawach konsumenta może odnosić się jedynie do umów zawartych z zachowaniem ograniczeń wynikających z ustawy alkoholowej. W ocenie organu przepisy ustawy alkoholowej nie mogą być również interpretowane rozszerzająco z powołaniem się na zasadę wolności gospodarczej. Dalej wskazano, że napój alkoholowy jest rzeczą oznaczoną co do gatunku, a zatem po myśli art. 155 § 2 k.c. przeniesienie własności takiej rzeczy, stanowiące skutek rozporządzający umowy sprzedaży, następuje w chwili jej wydania nabywcy. Zatem w razie, gdy do wydania dochodzi poza miejscem wskazanym w zezwoleniu na sprzedaż alkoholu, dochodzi do niedopuszczalnego prawem zrealizowania skutku rozporządzającego umowy sprzedaży poza punktem sprzedaży (w tym zakresie organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych). Organ przytoczył następnie – w szerokim zakresie - poglądy judykatury odnoszące się do kwestii sprzedaży alkoholu z wykorzystaniem Internetu, negujące możliwość prowadzenia takiego modelu sprzedaży napojów alkoholowych, w tym również poglądy dotyczące modelu z wykorzystaniem upoważnienia udzielanego przez kupującego na rzecz dostawcy napoju alkoholowego, z którym sprzedawcę łączy umowa handlowa.
Wskazano następnie, że zakładany przez spółkę model sprzedaży detalicznej tych napojów dopuszcza m.in. wydawanie towaru nabywającemu alkohol przez prowadzącego platformę G. (a zatem nie przez przedsiębiorcę, który posiada zezwolenie, tylko przez podmiot, z którym tenże współpracuje) i to poza lokalem, w którym ma być wyłącznie prowadzona sprzedaż na podstawie zezwolenia, o które ubiega się spółka. Podniesiono, że sprzeczne z regulacjami ustawy alkoholowej jest postanowienie regulaminu dokonywania zakupu napojów alkoholowych za pośrednictwem G. z w sklepie D., zgodnie z którym wydanie towaru kupującemu następuje w momencie wydania przez sprzedającego zamówionych towarów przedstawicielowi G. oraz, że wydanie towaru będzie w takiej sytuacji następowało w sklepie. Zdaniem organu zaproponowany model sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych, dopuszczający możliwość udzielenia pełnomocnictwa kurierowi zatrudnionemu przez przedsiębiorcę innego niż spółka, z którym ma ona zawartą umowę o współpracy ma na celu nielegalne obejście obowiązujących przepisów prawa i jako taki nie może być zaakceptowany. W ocenie organu nadanie postanowieniom regulaminu dokonywania zakupu napojów alkoholowych za pośrednictwem G. w sklepie D. brzmienia, które jedynie na pozór wydaje się być zgodne z prawem, należy odczytywać jako działanie in fraudem legis. Ponadto zdaniem organu, z zebranych dowodów i treści odwołania wynika, ze spółka nie wywiązuje się z obowiązków określonych w art. 15 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 ustawy alkoholowej w momencie sprzedaży napoju alkoholowego. Jak wskazano, z zeznań świadka K. J. wynika bowiem, że to, czy osoba, której napój ten jest dostarczany, jest nietrzeźwa lub nieletnia, jest sprawdzane przez kuriera, a to w ocenie organu dobitnie potwierdza nielegalność stosowanego przez spółkę modelu sprzedaży alkoholu.
Organ II stwierdził także, że nie podziela stanowiska wyrażonego w powoływanym przez stronę wyroku NSA z dnia 8 września 2022 r. w sprawie II FSK 2034/18, uznając, ze stoi ono w sprzeczności z powołanymi przepisami prawa, a także w nieuzasadniony sposób odbiega od wypracowanej dotychczas linii orzeczniczej sądów administracyjnych w sprawach dotyczących sprzedaży napojów alkoholowych na odległość.
Wobec powyższego, zdaniem organu II instancji, zebrany materiał dowodowy uzasadnia cofnięcie stronie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie art 18 ust. 10 pkt 1 ustawy alkoholowej.
Ponadto organ odwoławczy zacytował treść przepisów art. 21 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy alkoholowej i stwierdził, że strona prowadziła zakazaną reklamę i promocję napojów alkoholowych, podzielając w tym zakresie ocenę organu II instancji. Stwierdzono przy tym, że nie jest uzasadnione ograniczanie sankcji cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych tylko do zezwolenia z którym wiążą się bezpośrednio okoliczności stanowiące przesłankę cofnięcia, ponieważ w takim przypadku poza zakresem zastosowania tej sankcji pozostawałyby przypadki sprzedaży napojów alkoholowych określonego rodzaju bez odpowiedniego zezwolenia. Ponadto zauważono, że w ramach obowiązującego modelu reglamentacji sprzedaży alkoholu wymagania dotyczące sprzedaży określa ustawa ogólnie w odniesieniu do wszystkich napojów alkoholowych, a w konsekwencji przepisy art. 18 ust. 10 ustawy alkoholowej określają przesłanki cofnięcia zezwolenia w oderwaniu od konkretnego rodzaju alkoholu czy rodzaju zezwolenia Organ przywołał treść haseł znajdujących się na podanych stronach internetowych spółki [...], wskazując, że dla przeciętnego konsumenta stanowią one zachętę do nabycia napoju alkoholowego, z uwagi na to, że w ich treści podkreślono możliwość zakupu w obniżonej, atrakcyjnej cenie. Zdaniem organu strona internetowa sklepu [...] jest publicznym nośnikiem treści, z którym może się zapoznać nieograniczona ilość osób jednoznacznie nieidentyfikowalnych, a uzależnianie zapoznania się z poszczególnymi treściami od udzielenia pozytywnej odpowiedzi na pytanie [...] nie ma wpływu na to stwierdzenie, zwłaszcza, że prawdziwość udzielonej odpowiedzi nie jest w żaden sposób weryfikowana przez spółkę. Wskazano również, że brak wyczyszczenia historii przeglądania w przeglądarce internetowej, którą uprzednio wykorzystano do zapoznania się z treściami wskazanej strony, skutkuje tym, że następna osoba korzystająca z przeglądarki (w tym nieletni) na danym urządzeniu, może zapoznać się z tymi treściami już bez udzielenia odpowiedzi na powyższe pytanie. Kolegium zacytowało również treść zeznań świadka K. J. (osoby odpowiedzialnej za funkcjonowanie m.in. omawianego sklepu), z których wynika, że program lojalnościowy ma za zadanie zwiększenie koszyka zakupowego klienta, a działania spółki wpisują się w organizowanie premiowanej sprzedaży napojów alkoholowych. Podsumowując, organ doszedł do przekonania, że strona prowadzi niezgodną z prawem promocję i reklamę napojów alkoholowych, co świadczy o nieprzestrzeganiu przez nią jednej z ustawowych zasad sprzedaży alkoholu i również uzasadnia cofnięcie zezwolenia.
W skardze na powyższą decyzję strona zaskarżyła ją w całości, zarzucając jej: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 22 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców, polegające na nieuzasadnionym przyjęciu przez organ II instancji istnienia zakazu prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych przez przedsiębiorcę z określonego w zezwoleniu na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży punktu sprzedaży przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, pomimo, że zakaz ten nie wynika z przepisów ustawy alkoholowej, co stanowi naruszenie zasady ochrony wolności działalności gospodarczej wynikającej z przepisu art. 22 Konstytucji RP oraz reguły wynikającej z art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którą w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej uznaje się, że wszystko, co nie jest zakazane, jest dozwolone;
b) art. 18 ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy alkoholowej, polegające na niewłaściwym zastosowaniu przez organ II instancji wobec skarżącego sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, pomimo, że skarżącej nie można przypisać nieprzestrzegania określonych w tej ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych, w szczególności wykonywania działalności gospodarczej w innym miejscu niż wymienione w zezwoleniu;
c) art. 18 ust. 16 w zw. z art. 131 ustawy alkoholowej, polegające na niewłaściwym zastosowaniu przez organ II instancji wobec skarżącej sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, pomimo, że skarżącej nie można przypisać nieprzestrzegania określonych w tej ustawie warunków reklamy i promocji napojów alkoholowych na stronie internetowej skarżącej, w szczególności reklamy i promocji napojów alkoholowych wraz z ich cenami, w tym napojów alkoholowych mocniejszych niż piwo oraz organizacji premiowej sprzedaży napojów alkoholowych z uwagi na fakt, iż oferta ta miała charakter niepubliczny, ponieważ była kierowana do określonego kręgu osób pełnoletnich;
2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na uchybieniu obowiązków rzetelnej i wszechstronnej oceny przez organ II instancji okoliczności na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i niezasadnym przyjęciu, że:
a) skarżąca prowadziła sprzedaż napojów alkoholowych poza miejscem sprzedaży wskazanym w zezwoleniu z uwagi na dostarczanie produktów alkoholowych klientom za pośrednictwem platformy G. oraz upoważnionego kuriera;
b) skarżąca prowadzi sprzedaż napojów alkoholowych poza miejscem sprzedaży wymienionym w zezwoleniu z uwagi na dostarczanie produktów alkoholowych klientom za pośrednictwem kuriera P.;
c) skarżąca przy sprzedaży napojów alkoholowych za pośrednictwem platformy G. oraz upoważnionego kuriera nie była w stanie w sposób należyty wypełniać obowiązku związanego z weryfikacją stanu trzeźwości oraz wieku nabywców produktów alkoholowych;
d) obrazy i treści zamieszone na stronach internetowych sklepu [...], [...], [...], [...], [...] naruszają zasady dotyczące reklamy i promocji napojów alkoholowych, o których mowa w art. 131 ustawy alkoholowej z uwagi na upublicznienie na stronach internetowych produktów alkoholowych wraz z ich cenami, w tym napojów alkoholowych mocniejszych niż piwo oraz organizacje premiowej sprzedaży napojów alkoholowych,
mimo, iż wnikliwa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (w szczególności Regulaminu sprzedaży napojów alkoholowych przy wykorzystaniu platformy G. w sklepach D., umowy z partnerem G. i zeznań oraz prezentacji przygotowanej przez K. J.) przez organ I instancji powinna prowadzić do konkluzji, iż:
e) skarżąca wykorzystując współpracę z platformą G. oraz upoważnionymi kurierami nie prowadzi sprzedaży napojów alkoholowych poza miejscem sprzedaży wskazanym w zezwoleniu, a tym samym nie narusza postanowień, o których mowa w art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy alkoholowej;
f) skarżąca nie prowadzi sprzedaży napojów alkoholowych poza miejscem sprzedaży wskazanym w zezwoleniu i nie dostarcza produktów alkoholowych klientom za pośrednictwem kuriera P., D.1 lub D.2;
g) skarżąca przy sprzedaży napojów alkoholowych za pośrednictwem platformy G. oraz upoważnionego kuriera była w stanie za każdym razem w sposób należyty wypełniać obowiązki związane z weryfikacją stanu trzeźwości oraz wieku nabywców produktów alkoholowych;
h) obrazy i treści zamieszone na wskazanych stronach internetowych sklepu nie naruszają zasad dotyczących reklamy i promocji napojów alkoholowych, o których mowa w art. 131 ustawy alkoholowej z uwagi na fakt, iż przedmiotowe obrazy i treści zamieszczone na stronach internetowych skarżącej, w tym treści dotyczące produktów alkoholowych wraz z ich cenami, włącznie z napojami alkoholowymi mocniejszymi niż piwo, a także organizacja premiowa sprzedaży napojów alkoholowych, miały charakter niepubliczny i były przeznaczone do ściśle określonego kręgu pełnoletnich klientów zainteresowanych ofertą skarżącej;
3) naruszenie art. 7a k.p.a. poprzez brak rozstrzygnięcia przez organ II instancji na korzyść strony ewentualnych wątpliwości przy wydawaniu decyzji co do oceny, kwalifikacji i dopuszczalności na gruncie ustawy alkoholowej sprzedaży napojów alkoholowych przy wykorzystaniu środków komunikacji na odległość, pomimo istnienia sporu prawnego w tym zakresie, a dokładniej klarujących się dwóch linii orzeczniczych sądów administracyjnych.
W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania, zasądzenie od organu n rzecz strony kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona rozwinęła postawione w niej zarzuty i podniosła, że ustawa alkoholowa nie zakazuje zawierania umów sprzedaży alkoholu przy użyciu środków komunikacji elektronicznej. Zdaniem strony, milczenie ustawodawcy w tym zakresie wymaga wykładni obowiązującej regulacji uwzględniającej deklarowaną w Konstytucji wolność gospodarczą. Strona powołała się na orzeczenia sądów administracyjnych, które jej zdaniem jasno wskazują, iż sprzedaż alkoholu przez Internet z określonego w zezwoleniu fizycznego punktu sprzedaży nie jest dodatkowym miejscem sprzedaży, a jedynie formą sprzedaży i jest dozwolona przez obowiązujące ustawodawstwo. Strona przywołała w tym zakresie tezy wyroku NSA z dnia 8 września 2022 r. sygn. akt II GSK 2034/18.
Dalej podniesiono, że sprzedaż napojów alkoholowych przez spółkę za pośrednictwem witryny internetowej czy aplikacji G. odbywa się zgodnie z obowiązującym Regulaminem sprzedaży napojów alkoholowych przy wykorzystaniu platformy G. w sklepach D., w myśl którego (m.in.) klient zapoznaje się i akceptuje jego postanowienia, potwierdza ów fakt poprzez dokonanie zamówienia, złożenie zamówienia nie jest równoznaczne z zawarciem umowy sprzedaży, a jest wyłącznie ofertą zawarcia umowy, a do zawarcia samej umowy dochodzi w momencie realizacji zamówienia przez sprzedawcę w sklepie D. i Klient otrzymuje potwierdzenie w tym przedmiocie na podany adres e-mail, miejscem zawierania i realizowania umowy sprzedaży towarów jest sklep D., klient odbiera osobiście towary w sklepie D., może też upoważnić do odbioru zamówienia w jego imieniu G. przez udzielenie pełnomocnictwa, zaś wydanie towaru klientowi następuje w momencie wydania przez sprzedawcę zamówionych towarów przedstawicielowi G. i wydanie towaru będzie następować w sklepie D. Powyższe postanowienia Regulaminu zdaniem strony jednoznacznie wskazują, że zarówno miejscem zawarcia umowy, jak i miejscem, w którym dochodzi do spełnienia świadczenia (wydania napoju alkoholowego zamawiającemu) jest sklep jako konkretny punkt sprzedaży stacjonarnej wskazany każdorazowo w potwierdzeniu zawarcia umowy sprzedaży z klientem. Strona wskazała też, że Regulamin określa miejsce spełnienia świadczenia w oparciu o treść art. 454 § 1 k.c. oraz art. 155 § 2 k.c. Strona podkreśliła, że sprzedaż rzeczy oznaczonych co do gatunku (do których należy alkohol) realizuje się co do zasady z chwilą wydania nabywcy rzeczy w miejscu oznaczonym w umowie, najpóźniej w chwili wydania towaru kupującemu, bądź upoważnionej przez niego osobie. Wskazano, że ustawodawca wprost dopuszcza sprzedaż napojów alkoholowych na odległość, ponieważ taką sytuację przewiduje przepis art. 38 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.
Dalej strona zaznaczyła, że nie prowadzi sprzedaży napojów alkoholowych poza miejscem sprzedaży wskazanym w zezwoleniu i nie dostarcza tych produktów za pośrednictwem kuriera P., D.1 lub D.2, a w materiale dowodowym sprawy nie ma żadnych dowodów które potwierdzałyby tę okoliczność.
Podkreślono następnie, że spółka konsekwentnie stosuje mechanizmy kontroli pełnoletniości oraz stanu trzeźwości osób dokonujących odbioru napojów alkoholowych, a postanowienia Regulaminu określają w sposób szczegółowy procedury weryfikacji w tym zakresie, w szczególności zastrzeżono, że towar nie będzie wydany przez przedstawiciela G. osobie nietrzeźwej lub nieletniej i strona upoważniła G. do odmowy wydania towaru klientowi w takiej sytuacji. Strona podniosła przy tym, że organ nie przedstawił żadnego przypadku nieprzestrzegania przez przedstawicieli spółki lub G. powyższych obowiązków.
W dalszej kolejności strona wskazała, że bezzasadne jej zdaniem są również zarzuty organu II instancji związane z naruszeniem zasad reklamy i promocji napojów alkoholowych z uwagi na obrazy i treści zamieszone na stronach internetowych sklepu. Strona podkreśliła, że dla uznania danego przekazu za reklamę, niezbędne jest, aby miał on charakter powszechny, tj. skierowany do nieograniczonego kręgu odbiorców, zaś za niepubliczne należy uznać działania kierowane nie do ogółu, lecz do konkretnych osób (w tym przypadku do ściśle określonego - na podstawie przyjętych przez organizatora kryteriów – kręgu osób). W ocenie strony reklama i promocja znajdująca się na wskazanych stronach internetowych jest skierowana do zamkniętego i zdefiniowanego kręgu osób i może zostać uznana za niepubliczną, co pozwala na reklamowanie w ten sposób także tzw. alkoholi mocnych. Na potwierdzenie powyższego ponownie zaakcentowano, że strona prowadzi stacjonarne sklepy w ramach sieci D., które w przeważającej części zajmują się sprzedażą napojów alkoholowych, zatem już z tego powodu są one ukierunkowane na ograniczony krąg odbiorców, który jest zainteresowany zakupem produktów alkoholu, a przed wejściem na stronę internetową dana osoba musi potwierdzić, że ma ukończony wiek 18 lat i bez tego nie ma możliwości przejrzenia stron internetowych. Wobec tego zdaniem strony nie można uznać, że podane strony internetowe są nośnikami informacji o charakterze publicznym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 151 p.p.s.a, w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Wskazać należy, że podstawę materialnoprawną kwestionowanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy powołanej już wcześniej ustawy alkoholowej.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 tejże ustawy, sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży na podstawie pisemnego wniosku przedsiębiorcy. W świetle ust. 3 powołanego przepisu zezwolenia, o których mowa w ust. 1, wydaje się oddzielnie na następujące rodzaje napojów alkoholowych:
1) do 4,5% zawartości alkoholu oraz na piwo;
2) powyżej 4,5% do 18% zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa);
3) powyżej 18% zawartości alkoholu.
Zgodnie z ust. 3a art. 18 ustawy alkoholowej, zezwolenia takie organ zezwalający wydaje po uzyskaniu pozytywnej opinii gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych o zgodności lokalizacji punktu sprzedaży z uchwałami rady gminy, o których mowa w art. 12 ust. 1-3.
Jak stanowi przepis art. 18 ust. 7 ustawy alkoholowej, warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest::
1) posiadanie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 art. 18 ustawy o wychowaniu w trzeźwości;
2) wniesienie opłaty, o której mowa w art. 111 ustawy o wychowaniu w trzeźwości;
3) zaopatrywanie się w napoje alkoholowe u producentów i przedsiębiorców:
a) posiadających odpowiednie zezwolenie na sprzedaż hurtową napojów alkoholowych lub
b) o których mowa w art. 91 ust. 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości;
4) w terminach do dnia 1 lutego, 1 czerwca, 1 października każdego roku kalendarzowego objętego zezwoleniem, okazanie przedsiębiorcy zaopatrującemu dany punkt sprzedaży napojów alkoholowych odpowiedniego dowodu potwierdzającego dokonanie opłaty, o której mowa w art. 111 ustawy o wychowaniu w trzeźwości;
5) posiadanie tytułu prawnego do korzystania z lokalu, stanowiącego punkt sprzedaży;
6) wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu;
7) zgłaszanie organowi zezwalającemu zmian stanu faktycznego i prawnego, w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu, w terminie 14 dni od dnia powstania zmiany;
8) prowadzenie sprzedaży w punkcie sprzedaży spełniającym wymogi określone przez radę gminy, na podstawie art. 12 ust. 1-3;
9) przestrzeganie innych zasad i warunków określonych przepisami prawa.
Z punktu widzenia rozważań w niniejszej sprawie istotna jest również treść przepisu art. 15 ust. 1 ustawy alkoholowej, w myśl którego zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych 1) osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości; 2) osobom do lat 18 (...). Zgodnie z brzmieniem ust. 2 tego artykułu, w przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy.
Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 21 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy alkoholowej, promocja napojów alkoholowych oznacza – w myśl ustawy - publiczną degustację napojów alkoholowych, rozdawanie rekwizytów związanych z napojami alkoholowymi, organizowanie premiowanej sprzedaży napojów alkoholowych, a także inne formy publicznego zachęcania do nabywania napojów alkoholowych, zaś za reklamę napojów alkoholowych w rozumieniu ustawy uważa się publiczne rozpowszechnianie znaków towarowych napojów alkoholowych lub symboli graficznych z nimi związanych, a także nazw i symboli graficznych przedsiębiorców produkujących napoje alkoholowe, nieróżniących się od nazw i symboli graficznych napojów alkoholowych, służące popularyzowaniu znaków towarowych napojów alkoholowych; za reklamę nie uważa się informacji używanych do celów handlowych pomiędzy przedsiębiorcami zajmującymi się produkcją, obrotem hurtowym i handlem napojami alkoholowymi.
Jak stanowi przepis art. 131 ustawy alkoholowej, określający zasady reklamy i promocji napojów alkoholowych, zabrania się na obszarze kraju reklamy i promocji napojów alkoholowych, z wyjątkiem piwa, którego reklama i promocja jest dozwolona pod licznymi warunkami tam wskazanymi (ust. 1). Po myśli ust. 9, omawianego artykułu, zakazy określone w ust. 1-8 nie obejmują reklamy i promocji napojów alkoholowych prowadzonej wewnątrz pomieszczeń hurtowni, wydzielonych stoisk lub punktów prowadzących wyłącznie sprzedaż napojów alkoholowych oraz na terenie punktów prowadzących sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży.
Z kolei stosownie do treści przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 tej ustawy, zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności:
a) sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw,
b) sprzedaży i podawania napojów alkoholowych z naruszeniem zakazów określonych w art. 14 ust. 3 i 4;
W myśl art. 18 ust. 10 pkt 2 omawianej ustawy, podstawą cofnięcia zezwolenia jest również nieprzestrzeganie określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych.
W dalszej kolejności zasadnym będzie odwołanie się do preambuły ustawy i przepisów ogólnych (rozdział I ustawy), która brzmi następująco; "Uznając życie obywateli w trzeźwości za niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra Narodu, stanowi, się co następuje (..)". Preambuła ta ma charakter normy (wypowiedzi) celowościowej dla całej poprzedzonej nią treści ustawy alkoholowej (zob. I. Skrzydło-Niżnik i G. Zalas Ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Komentarz, wyd. Zakamycze, 2002). W praktyce oznacza to jej zasadniczy wpływ na interpretacje treści przepisów ustawy alkoholowej. Wskazać również należy na treść przepisu art. 2 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, w którym wprost stwierdzono, że zadania w zakresie przeciwdziałania alkoholizmowi wykonuje się przez odpowiednie kształtowanie polityki społecznej, w szczególności przez ograniczenie dostępności alkoholu. Bezspornym celem tej ustawy jest więc ograniczenie dostępności alkoholu. Z tego powodu każde działanie, które prowadzi do ułatwienia nabycia alkoholu, zdaniem Sądu stoi w sprzeczności z preambułą i celami jakimi kierował się ustawodawca przyjmując przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w sprawach zezwoleń na sprzedaż alkoholu niejednokrotnie – odwołując się właśnie do preambuły ustawy – zwracał uwagę, że jej celem jest ograniczenie dostępności napojów alkoholowych. W szczególności w wyroku z 14 kwietnia 2011 r., oznaczonym sygn. akt 431/10, Naczelny Sąd Administracyjny wprost wywiódł: "Jeżeli ustawodawca nie przewidział prawnej możliwości sprzedaży alkoholu za pośrednictwem Internetu, to na gruncie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie dozwolił jej, ponieważ - co wynika z celu ustawy - nadrzędnym celem jest wychowanie w trzeźwości łącznie z przeciwdziałaniem alkoholizmowi. Za przeciwdziałanie alkoholizmowi nie może być uznana taka wykładnia art. 18 ww. ustawy, która rozszerzałaby enumeratywnie w nim wymieniony katalog zezwoleń na sprzedaż alkoholu", przypomnieć należy również orzeczenie z dnia 3 kwietnia 1997 r., sygn. akt II SA/Wr 1367/96, w którym NSA stwierdził, że: "Zarzut naruszenia przez organ gminy zasady równości podmiotów gospodarczych wobec prawa przy wydawaniu decyzji, odmawiającej wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, nie może uzasadniać uchylenia tej decyzji przez NSA, jeżeli rozstrzygnięcie odpowiada zasadom przeciwdziałania alkoholizmowi i ograniczania dostępności do alkoholu, o jakich mowa w preambule oraz art. 1, art. 2 ust. 1 i art. 18 ustawy" (orzeczenia publ. na stronie internetowej). Wskazać należy na brak w ustawie jednoznacznego przyzwolenia na sprzedaż alkoholu za pomocą Internetu, co niejednokrotnie podnoszono w orzecznictwie. Nie bez znaczenia jest też w tym względzie treść przywołanego przepisu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy alkoholowej. Realizacja zadań określonych tym przepisem wymaga środków rzeczywiście i faktycznie zmierzających do ograniczenia spożycia alkoholu i jego dostępności. Dlatego też, jeżeli celem ustawy jest ograniczenie dostępności alkoholu, to za działanie zmierzające w przeciwnym kierunku niewątpliwie należy uznać przyjęcie rozszerzającej wykładni jej przepisów. Przytoczyć warto w tym miejscu treść uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z dnia 3 lutego 2017 r. w sprawie III SA/Kr 1280 (CBOSA), w którym wskazano, że biorąc pod uwagę uregulowania ustawy alkoholowej całkowicie niedozwolone jest wszelkie "łagodzenie" przyjętych w niej ograniczeń dostępności alkoholu i stosowanie jakichkolwiek ułatwień w jego nabyciu, np. poprzez przyjmowanie zamówień na odległość i dowożenie alkoholu do miejsca wyznaczonego przez klienta. Zdaniem tego Sądu, uznanie dopuszczalności takich działań, przy obecnej treści ustawy, całkowicie zaprzecza jej celowi, jak i pozbawia sensu płynące z niej ograniczenia, bowiem daje sposób na proste i pełne ich obejście, gdy tymczasem celem ustawy było utrudnienie dostępności alkoholu, nie zaś uproszczenie jego dostarczenia klientowi.
Mając na względzie powyższe aspekty, nie sposób zatem uznać za trafną argumentację strony odnoszącą się do stawianego zarzutu naruszenia przez organy przepisów art. 22 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców. Jak słusznie podnosiły bowiem w sprawie organy, przepisy ustawy alkoholowej nie mogą być interpretowane rozszerzająco z powołaniem się na zasadę wolności gospodarczej, a tym samym prowadzenie działalności gospodarczej musi odbywać się z zachowaniem ograniczeń wynikających z ustawy alkoholowej.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie dopuszczenie sprzedaży internetowej - w ramach modelu stosowanego przez stronę - prowadziłoby do istotnego rozszerzenia dostępności produktów alkoholowych. Jeśli nawet przyjąć, że sprzedaż alkoholu przez Internet nie jest odrębną formą sprzedaży, lecz jedynie sprzedażą przy zastosowaniu pewnej formy komunikowania się między stronami umowy, co akcentowała w niniejszej sprawie strona skarżąca, to i tak przyjęcie stosowanego przez nią modelu sprzedaży pozostawałoby w sprzeczności z preambułą i celami, jakimi kierował się ustawodawca przyjmując przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości, co zostanie wyjaśnione poniżej.
Wskazać również należy, że zgodnie z postanowieniami art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy, warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu. Natomiast ust. 5 tego przepisu stanowi, że wniosek o wydanie zezwolenia musi zawierać m.in.: oznaczenie rodzaju zezwolenia (pkt 1) oraz adres punktu sprzedaży (pkt 5), a zgodność lokalizacji tego punktu z uchwałami rady gminy, jest przedmiotem opinii wydawanej przez gminną komisję rozwiązywania problemów alkoholowych. Z tego wywieść należy wniosek, że ustawa alkoholowa wskazuje, że sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych prowadzi się w punktach sprzedaży (placówkach handlowych) i tylko tam, tzn. w ściśle określonym miejscu, sprzedawca może prowadzić sprzedaż bezpośrednią napojów alkoholowych. Zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych jest aktem administracyjnym adresowanym do indywidualnie oznaczonego przedsiębiorcy, a do jego specyfiki należy to, że udziela ono uprawnienia do prowadzenia działalności w ściśle określonym miejscu. Ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości sprzedawania alkoholu poza wyznaczonym punktem sprzedaży (dla skarżącej spółki w zezwoleniu określono je przy ul. [...] we W.). Przypomnienia wymaga, że przepisy określające wymogi dla lokalizacji punktów sprzedaży napojów alkoholowych są ustalane na podstawie art. 12 ust. 2 oraz art. 14 ust. 6 ustawy alkoholowej przez rady gmin.
Sąd dostrzega, że w orzecznictwie zostało wyrażone stanowisko zbieżne z argumentacją przedstawioną przez stronę skarżącą. W wyroku z dnia 8 sierpnia 2018 r. w sprawie III SA/Kr 453/18 (CBOSA), dotyczącej cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że skoro ustawodawca w treści ustawy alkoholowej nie przewidział formy sprzedaży "przez Internet", to nie oznacza to a priori, iż taka forma jest zakazana na gruncie tej ustawy. Sąd ten argumentował, że żadnej formy sprzedaży ustawodawca nie uregulował, a jedynie określił, iż sprzedaż ma się odbywać w stricte wyliczonych punktach sprzedaży. Zdaniem tego Sądu czym innym jest określenie formy czynności cywilnoprawnej, a czym innym jest, czy czynność ta dochodzi do skutku, a więc jest realizowana, w określonym punkcie sprzedaży detalicznej alkoholu. Dalej WSA w Krakowie uznał, że dopiero w przypadku, gdyby miejsce spełnienia świadczenia nie zostało określone w umowie, można ustalać miejsce świadczenia na podstawie przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego, zaś skoro zgodnie z art. 155 § 2 k.c. przy rzeczach oznaczonych co do gatunku, przeniesienie własności rzeczy, które stanowi rozporządzający skutek zobowiązującej umowy sprzedaży, następuje w chwili przeniesienia posiadania rzeczy, czyli jej wydania nabywcy, to wynika z tego, że co do zasady sprzedaż rzeczy oznaczonych co do gatunku realizuje się z chwilą wydania rzeczy nabywcy w miejscu oznaczonym w umowie. Sąd ten stwierdził również, że z będącego wzorcem umownym Regulaminu przedłożonego w sprawie wynika, że ustala się za miejsce spełnienia świadczenia punkt sprzedaży określony w udzielonym skarżącym zezwoleniu, to sprzedaż alkoholu następuje w tym punkcie, bo co do zasady sprzedaż rzeczy oznaczonych co do gatunku realizuje się z chwilą wydania rzeczy nabywcy w miejscu oznaczonym w umowie. WSA w Krakowie stwierdził również, że z punktu widzenia prawnego nie powinno mieć znaczenia, czy upoważnioną osobą do wydania towaru jest np. małżonek lub pracownik kupującego, czy też przedstawiciel firmy kurierskiej, skoro z Regulaminu wynika, że osoby te mogą odbierać towar pod pewnymi warunkami i co najważniejsze - w zgodzie z regulacjami ustawy, przy czym chodzi tu o kwestie związane z pełnoletnością i stanem trzeźwości zamawiających, o których mówi art. 15 ustawy. Sąd ten wskazał, że postanowienia przedłożonego w tamtej sprawie Regulaminu, dowodzą, że sprzedający przez Internet mają mechanizmy kontroli w tym zakresie.
Wyrok ten stał się prawomocny po oddaleniu skargi kasacyjnej organu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 września 2022 r. w sprawie II GSK 2034/18 (CBOSA). Należy przy tym zauważyć, że, jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku, skoro w skardze kasacyjnej nie został skutecznie zakwestionowany stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku (jedynym zarzutem procesowym postawionym w skardze kasacyjnej był zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.), to z tego powodu należało uznać, że w sprawie sprzedaż alkoholu za pośrednictwem Internetu odbywała się w punkcie sprzedaży wskazanym w zezwoleniu. Z treści uzasadnienia tego wyroku wynika również, że poza zakresem kontroli NSA pozostały także kwestie związane z obowiązującym wzorcem umownym w postaci regulaminu, sposobem zamawiania i dostarczania przesyłek przez kuriera itp.
Odnosząc się do argumentacji zawartej w powyższych wyrokach, Sąd pragnie wskazać, że co do zasady można zgodzić się ze stwierdzeniem, iż żadnej formy sprzedaży ustawodawca nie uregulował, a jedynie określił, iż sprzedaż ma się odbywać w stricte wyliczonych punktach sprzedaży. Sąd zasadniczo zgadza się także z twierdzeniem, że czym innym jest określenie formy czynności cywilnoprawnej, a czym innym jest to, czy czynność ta dochodzi do skutku, a więc jest realizowana, w określonym punkcie sprzedaży detalicznej alkoholu.
Jednakże zdaniem Sądu, nawet przy przyjęciu powyższych założeń, należy mimo to uznać model sprzedaży napojów alkoholowych przyjęty przez stronę w niniejszej sprawie za niezgodny z przepisami ustawy alkoholowej, a przez to niedopuszczalny.
W sprawie organy stwierdziły, że rozwiązanie, w którym etap wydawania napojów alkoholu jest przeniesiony poza miejsce wymienione w zezwoleniu oznacza, że przyjęty model sprzedaży pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy, w szczególności z jej art. 18 ust. 7 pkt 6.
Sąd dostrzega, że Regulamin dokonywania zakupu alkoholu prezentowanego za pośrednictwem platformy G. w sklepie D. wyraźnie przewiduje możliwość udzielenia przez klienta pełnomocnictwa dostawcy G. do odebrania zamówionych napojów alkoholowych.
Zgodzić się jednak należy z organem, że tego typu model, poprzez przyjmowanie zamówień na odległość i dowożenie alkoholu do miejsca wyznaczonego przez klienta, nawet przez kuriera działającego w charakterze pełnomocnika, który wcześniej w imieniu klienta odebrał alkohol w sklepie stacjonarnym (doprowadzając tym samym do zaistnienia skutku rozporządzającego umowy sprzedaży), stanowi de facto złagodzenie przyjętych w ustawie ograniczeń dostępności alkoholu i zastosowanie uproszczeń w jego nabyciu.
W szczególności nie sposób zaakceptować poglądu wyrażonego w powołanym wyżej wyroku WSA w Krakowie w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 493/18, zgodnie z którym sprzedaż online nie tylko nie ułatwia ale może utrudniać sprzedaż, ponieważ jest wieloetapowa i zrealizowanie umowy łącznie z dostawą do domu może trwać kilka godzin a nawet dłużej, niż miałoby to miejsce w punkcie sprzedaży. W ocenie Sądu powyższy pogląd stoi w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego.
Sąd stoi na stanowisku, że sprzedaż napojów alkoholowych za pośrednictwem Internetu stanowi w rzeczywistości ułatwienie ich dostępności. Model sprzedaży stosowany przez stronę niewątpliwie zakłada uproszczenie procesu zakupowego, gdyż pozwala on na dokonanie szybkich, spontanicznych zakupów, tak aby były one szybsze i łatwiejsze niż dotarcie do pobliskiego sklepu. Zdaniem Sądu również z zasad doświadczenia życiowego wynika, że w realiach XXI wieku, gdzie wykorzystanie środków komunikowania się na odległość jest nieodłącznym elementem rzeczywistości, zwłaszcza u ludzi młodych, skorzystanie z aplikacji (często bardzo szybko, wręcz błyskawicznie obsługiwanej) jest łatwiejszym, wygodniejszym i szybszym rozwiązaniem niż wyjście do sklepu w celu dokonania zakupu alkoholu.
Biorąc pod uwagę ten aspekt, należy stwierdzić, że sprzedaż alkoholu za pośrednictwem Internetu istotnie stoi w sprzeczności z celami ustawy alkoholowej, prowadząc do ułatwienia dostępności alkoholu.
Zdaniem Sądu zasadnie organ wskazał również na istnienie poważnych wątpliwości odnośnie formy, w jakiej spółka przewiduje weryfikację istotnych w kontekście założeń ustawy aspektów, takich jak stan trzeźwości, czy wiek nabywcy alkoholu. Regulacje regulaminowe zakładają odbieranie niezbędnych w tym zakresie danych i oświadczeń od użytkownika platformy na etapie dokonywania rejestracji indywidualnego konta oraz składania przez niego zamówienia. Z kolei weryfikacja powyższych okoliczności została powierzona kurierowi (dostawcy G.). Zdaniem Sądu takie ukształtowanie modelu sprzedaży stoi w sprzeczności z treścią art. 15 ust. 1 ustawy alkoholowej, w myśl którego zabrania się sprzedaży (podkreślenie Sądu) i podawania napojów alkoholowych osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości oraz osobom do lat 18 (...). Zgodnie z brzmieniem ust. 2 tego artykułu, w przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy. Jeśli przyjąć, że wydanie zamówionego przez klienta napoju alkoholowego następuje w sklepie stacjonarnym przy jego odbiorze przez kuriera w oparciu o pełnomocnictwo udzielone mu na etapie składania zamówienia przez Internet, to do sprzedaży (jej rozporządzającego skutku) dochodziłoby rzeczywiście w sklepie stacjonarnym. Jednakże trzeba wziąć pod uwagę, że w momencie dokonywania tak określonej sprzedaży (tj. w sklepie) sprzedający nie dysponuje mechanizmem weryfikacji okoliczności, w których sprzedaż alkoholu jest zabroniona (nietrzeźwość, wiek poniżej 18 lat). Okoliczności te podaje kupujący wcześniej, bo w momencie dokonywania zamówienia przez Internet, a do tego z oczywistych przyczyn będąc poza lokalem, w dowolnie wybranym przez siebie miejscu, bez obecności sprzedawcy. Sprzedawca, wydając napój alkoholowy kurierowi, nie jest w stanie sprawdzić, czy te, newralgiczne z punktu widzenia przepisów ustawy, okoliczności są zgodne ze stanem faktycznym. Trzeba podkreślić raz jeszcze, że sprzedaż w przypadku zaistnienia tych okoliczności jest bezwzględnie zabroniona, co wprost wynika z brzmienia powołanego wyżej przepisu. Mimo to do takiej sprzedaży może dojść, bez możliwości ich weryfikacji. Dopiero następnie (już po dokonaniu sprzedaży) kurier może, przy wydawaniu napoju klientowi we wskazanym przez niego miejscu, odmówić jego wydania, gdy poweźmie co do powyższych kwestii wątpliwości, a wówczas, zgodnie z treścią § 5 ust. 3 Regulaminu, sprzedawca będzie mógł odstąpić od umowy. Nie taki jest jednak model i mechanizm przewidziany przez przepisy ustawy alkoholowej. Według treści art. 15 ust. 1 tejże ustawy, do sprzedaży alkoholu osobie nietrzeźwej lub nie posiadającej wymaganego wieku, w ogóle nie powinno dojść. Przy przyjęciu modelu zaproponowanego przez stronę, do takiej sprzedaży może jednak dojść, a wykrycie okoliczności sprzeciwiających się jej zawarciu nastąpić może dopiero po tym, jak zostanie ona już zawarta. Ponadto w ocenie Sądu sprawdzanie omawianych okoliczności przez kuriera wydającego czy też przekazującego zakupiony alkohol nabywcy, i tak wydaje się być iluzoryczne. Trudno sobie wyobrazić, aby kurier, którego zadaniem jest szybkie dostarczenie towaru do znacznej liczby klientów, dokładnie sprawdzał wiek czy stan trzeźwości tych klientów, którzy zakupili alkohol. Ponadto podkreślić trzeba, że ustawa alkoholowa wymaga, aby sprawdzenie wieku osoby nabywającej alkohol odbywało się przez sprzedającego, a nie przez inną osobę. Zatem przedstawione przez stronę rozwiązanie w ocenie Sądu należy uznać za niezgodne z treścią przywołanego już wyżej przepisu art. 15 ust. 1 ustawy alkoholowej. Słuszna jest tym samym ocena organów, że powyższe prowadzi do naruszenia zasad sprzedaży alkoholu wynikających z przepisów ustawy i uzasadnia cofnięcie wydanego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Sąd zauważa przy tym, że - jak słusznie podnosiła strona - nie prowadziła ona sprzedaży napojów alkoholowych i nie dostarczała tych produktów za pośrednictwem kuriera P., D.1 lub D.2, a przynajmniej w materiale dowodowym sprawy istotnie brak jest dowodów które potwierdzałyby tę okoliczność. Stwierdzenie to jest najwyraźniej wynikiem omyłki organu, która nie ma jednak wpływu na wynik sprawy ani nie zmienia oceny Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organ analizy i trafności wyciągniętych wniosków odnośnie naruszenia zasad sprzedaży alkoholu wynikających z przepisów ustawy w rzeczywiście stosowanym przez stronę modelu sprzedaży.
Za zasadne uznał również Sąd stanowisko organów, dotyczące stosowania przez stronę niedozwolonej reklamy i promocji napojów alkoholowych. Istotnie, dla uznania danego przekazu za reklamę, niezbędne jest, aby miał on charakter publiczny, powszechny, tj. skierowany do nieograniczonego kręgu odbiorców. Sąd całkowicie podziela ocenę organów, że strona internetowa sklepu [...] jest publicznym nośnikiem treści, z którym może się zapoznać nieograniczona ilość osób jednoznacznie nieidentyfikowalnych. To samo dotyczy wskazanych internetowych stron "pokrewnych". Trzeba również zauważyć, że nie zmienia powyższej oceny uzależnianie zapoznania się z poszczególnymi treściami od udzielenia pozytywnej odpowiedzi na pytanie [...], zwłaszcza, że prawdziwość udzielonej odpowiedzi nie jest w żaden sposób weryfikowana przez spółkę, czego spółka w sprawie nie neguje. Stwierdziła ona jedynie w sposób ogólnikowy, że nie ma możliwości przejrzenia zawartych tam treści, jeśli dana osoba nie potwierdzi, że ma ukończony wiek 18 lat. Brak weryfikacji prawdziwości takiego potwierdzenia czyni jednak iluzorycznym podnoszone przez stronę ograniczenie dostępności do tych treści. Kierując się zasadami doświadczenia życiowego, należy zatem stwierdzić, że w takiej sytuacji informacje zawarte na wskazanych stronach internetowych będą dostępne praktycznie dla każdego. Trudno jednocześnie uznać za przekonującą argumentację strony, zgodnie z którą omawiane działania kierowane są nie do ogółu, lecz do ściśle określonego, zdefiniowanego kręgu osób, co sprawia, że omawiana reklama czy promocja może zostać uznana za niepubliczną (przy czym warto zauważyć, że strona sama wskazuje jedynie na taką możliwość, a nie formułuje tego w sposób kategoryczny). Strona twierdzi, że ograniczenie kręgu odbiorców odbywa się w ten sposób, że oferta sklepów sieci D. jest skierowana do osób, które są zainteresowane zakupem produktów alkoholowych. W ocenie Sądu argument ten jest całkowicie nietrafny, nie sposób bowiem czytelnie zdefiniować takiego kręgu osób. Innymi słowy praktycznie każda osoba może być potencjalnie zainteresowana nabyciem tych produktów. Powyższe prowadzi do wniosku, że w tym przypadku mamy do czynienia z publicznym charakterem omawianego przekazu.
Sąd w pełni podziela również argumentację organu dotyczącą oceny treści haseł znajdujących się na podanych stronach internetowych spółki [...], jako zachęcających przeciętnego do nabycia napoju alkoholowego, biorąc pod uwagę, że w ich treści podkreślono możliwość zakupu w obniżonej, atrakcyjnej cenie. Słusznie odwołano się przy tym do zeznań świadka K. J. (osoby odpowiedzialnej za funkcjonowanie m.in. omawianego sklepu), z których wprost wynika, że działania spółki wpisują się w organizowanie premiowanej sprzedaży napojów alkoholowych.
Niewątpliwie zatem strona podejmowała działania polegające na publicznym zachęcaniu do nabywania napojów alkoholowych, co stanowi promocję napojów alkoholowych po myśli art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy alkoholowej, dokonywała również reklamy napojów alkoholowych w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3 tej ustawy poprzez publiczne rozpowszechnianie znaków towarowych napojów alkoholowych lub symboli graficznych z nimi związanych, służące popularyzowaniu znaków towarowych napojów alkoholowych. Naruszyła tym samym zakaz wynikający z przepisu art. 131 ustawy alkoholowej, zgodnie z którym zabrania się na obszarze kraju reklamy i promocji napojów alkoholowych (z wyjątkiem piwa - pod określonymi warunkami).
Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że prowadzony przez stronę model sprzedaży napojów alkoholowych za pośrednictwem Internetu prowadzi do naruszenia uregulowań ustawy alkoholowej, jak również dopuściła się ona niedozwolonej prawem reklamy i promocji napojów alkoholowych. Powyższe świadczy o nieprzestrzeganiu przez stronę ustawowych warunków i zasad sprzedaży alkoholu i uzasadnia cofnięcie zezwolenia.
Z tych też powodów zarzuty postawione przez stronę skarżącą, a dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego nie zasługiwały na uwzględnienie. Nie sposób również skutecznie zarzucić organom naruszeń prawa w związku z prowadzeniem postępowania w sprawie, tym bardziej, że strona zarzuty w tej mierze wiąże de facto z podnoszonym naruszeniem prawa materialnego, jako jego konsekwencję. Stan faktyczny został ustalony w sposób prawidłowy, na podstawie właściwie przeprowadzonych dowodów, a ocena zgromadzonego materiału jest rzetelna, wyczerpująca, oparta na poprawnych przesłankach i nie nosi znamion dowolnej. Prawidłowo zastosowano obowiązujące w sprawie przepisy prawa, a tok rozumowania został przedstawiony w uzasadnieniu w sposób czytelny i zrozumiały. Uzasadnienie obu decyzji w ocenie Sądu spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a., a strona nie podnosiła w tym względzie szczegółowych zarzutów.
Sąd nie zgadza się również z postawionym w skardze zarzutem naruszenia art. 7a k.p.a. poprzez brak rozstrzygnięcia przez organ II instancji na korzyść strony ewentualnych wątpliwości przy wydawaniu decyzji co do oceny, kwalifikacji i dopuszczalności na gruncie ustawy alkoholowej sprzedaży napojów alkoholowych przy wykorzystaniu środków komunikacji na odległość. Zdaniem Sądu, charakter i treść regulacji ustawy alkoholowej (opisany szerzej w uzasadnieniu), a także rodzaj naruszeń tej ustawy, jakich dopuściła się strona, wyklucza możliwość przyjęcia takiego rozumowania w niniejszej sprawie.
Reasumując, Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają norm prawa materialnego ani procesowego, wynikających z przepisów wskazanych w skardze, jak również innych, które Sąd powinien uwzględnić z urzędu na zasadzie art. 134 § 1 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę w całości.