III SA/WR 461/24

III SA/Wr 461/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-07-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Barbara Ciołek /sprawozdawca/
Katarzyna Borońska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 64cd
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca) Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 24 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 18 października 2024 r. nr 0201-IEE2.7192.57.2024.2 w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Środzie Śląskiej z dnia 5 września 2024 r. nr 0219-SEE.7113.317.2024; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
S. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: Spółka, strona skarżąca, skarżąca Spółka) pismem z 20 listopada 2024 r. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ odwoławczy, DIAS, organ II instancji) z 18 października 2024 r. nr 0201-IEE2.7192.57.2024.2, utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Środzie Śląskiej (dalej: organ I instancji, NUS w Środzie Śląskiej) z 5 września 2024 r. nr 0219-SEE.7113.317.2024 w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w poniżej przedstawionym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 15 maja 2024 r. (nr SKO 4123/20/2024) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Wałbrzychu (dalej: DDWUP, wierzyciel) z 20 grudnia 2023 r. (nr 63/CV-19/24) w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy z środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Na podstawie powyższej decyzji Spółka została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w całości, w kwocie 435.200,97 zł wraz z odsetkami. Postępowanie egzekucyjne dot. powyższego zobowiązania prowadzone było podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez DDWUP w dniu 26 lutego 2024 r. (nr [...]).
Pismem z 14 maja 2024 r. Spółka wezwała organ I instancji do zwrotu kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuł wykonawczy z 26 lutego 2024 r., w kwocie 40.110,42 zł wraz z odsetkami od dnia 27 lutego 2024 r. W uzasadnieniu wskazując, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie było niezgodne z prawem, bowiem decyzja NUS z 20 grudnia 2023 r. nie została doręczona Spółce.
Pismem z 19 sierpnia 2024 r. organ I instancji skierował do DDWUP pismo z prośbą o dodatkowe wyjaśnienia. W odpowiedzi DDWUP wskazał, że decyzja będąca podstawą do wydania tytułu wykonawczego została prawidłowo doręczona i na dzień wystawienia tytułu wykonawczego tj. 26 lutego 2024 r. była ostateczna.
Postanowieniem z 5 września 2024 r. NUS w Środzie Śląskiej na podstawie art. 29 § 1, art. 36 § 1, art. 63cd § 1, § 5 pkt 2 oraz § 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.) odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych.
Po rozpoznaniu zażalenia od powyższego rozstrzygnięcia, postanowieniem z 18 października 2024 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie wydane w I instancji, stwierdzając, że w sprawie nie wystąpiły zdarzenia, z którymi przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wiążą obowiązek dokonania takiego zwrotu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał treść art. 64cd u.p.e.a., stwierdzając przy tym, że NUS w Środzie Śląskiej prawidłowo uzasadnił wydane postanowienie, a działając zgodnie z obowiązującymi przepisami nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia, bowiem w chwili wystawienia tytułu wykonawczego należność istniała, a zobowiązanie było wymagalne, co zostało potwierdzone przez SKO postanowieniem z 11 września 2024 r. (nr 4122/19/2024) utrzymującym w mocy postanowienie DDWUP z 27 czerwca 2024 r. (nr KS/AMS/0511/15398373/23) w sprawie oddalenia zarzutu nieistnienia obowiązku. Ponadto organ odwoławczy dodał, że w prowadzonym przed organem I instancji postępowaniu zostało skierowane do DDWUP zapytanie odnośnie ostateczności decyzji stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego i wymagalności egzekwowanego obowiązku. DIAS nie dopatrzył się także naruszenia innych przepisów postępowania w sprawie.
W skardze na ww. postanowienie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie:
1) art. 64cd §1 oraz §3 u.p.e.a., a także art. 58 k.p.a. oraz art 145 §1 pkt 4 k.p.a. i w zw. z art 149 §1 i §2 k.p.a. polegające na błędnej - bo zawężonej - jego wykładni prowadzącej do wadliwej weryfikacji prawidłowości i legalności przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego jedynie w świetle okoliczności znanych w dniu 26.02.2024 (tj. dacie wystawienia tytułu wykonawczego), co skutkowało arbitralnym przyjęciem przez oba organy, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone zgodnie z prawem, w sytuacji, gdy decyzja DDWUP (stanowiąca podstawę wystawionego tytułu wykonawczego) nie była ostateczna i nie istniała w obrocie prawnym albowiem nie została prawidłowo dostarczona Spółce. A także brakiem dokonania zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, iż w dacie 26 lutego 2024, kiedy został wystawiony tytuł wykonawczy i wszczęto postępowanie egzekucyjne wobec Spółki, decyzja DDWUP nie została wprowadzona do obrotu prawnego. Co za tym idzie, Spółka nie powinna być obciążona kosztami takiego wadliwego postępowania. Tym bardziej, że Spółka mogła wykonać obowiązek dobrowolnie, ponieważ dysponowała środkami wystarczającymi na uregulowanie egzekwowanej należności - bez narażania się na dodatkowe, wysokie koszty egzekucyjne;
1) art. 64cd § 1 i § 3 u.p.e.a., a także art. 45 k.p.a. w zw. 44 k.p.a. oraz art. 16 k.p.a. oraz art. 3 u.p.e.a. i w zw. z art 149 § 1 i § 2 k.p.a. polegające na przyjęciu, że decyzja DDWUP, będąca podstawą egzekucji, istniała w obrocie prawnym w sytuacji, gdy z uwagi na występujące wady w procesie doręczenia przez P. i nie została ona doręczona Spółce, a tym samym nie było podstaw prawnych do przyjęcia fikcji doręczenia, a tym samym uznania decyzji DDWUP za ostateczną i wystawienia na jej podstawie tytułu wykonawczego i prowadzenia egzekucji wobec Spółki;
2) art 138 §1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędne jego zastosowanie w sytuacji, gdy postanowienie organu i instancji zostało wydane z naruszeniem prawa i winno podlegać zmianie lub uchyleniu;
3) art. 7, art 77 k.p.a. i art 80 k.p.a. przez niepodjęcie z urzędu przez organ II instancji wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, niezebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną ocenę tych dowodów. Skarżący czyni zarzut, że organ II instancji powinien samodzielnie ustalić fakty w oparciu o dokumenty źródłowe (a nie twierdzenia/wyjaśnienia wierzyciela}, a następnie dokonać oceny prawidłowości doręczenia decyzji DDWUP stanowiącej podstawę wszczęcia i prowadzenia wobec Spółki egzekucji;
4) art. 6, art. 8, art 11 oraz art 107 §3 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia bez dokładnego ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz przy nieuwzględnieniu zasady ochrony interesu społecznego i słusznego interesu strony.
Odpowiadając na skargę, DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Organ odwoławczy dodał, że dostrzega niekonsekwencje w działaniu Kolegium i DDWUP, jednakże w postępowaniu dot. kosztów egzekucyjnych, ani organ egzekucyjny ani organ nadzoru nie miał możliwości badania zasadności i prawidłowości rozstrzygnięć wydanych przez powyższe organy.
W wyniku rozpoznania skargi na decyzję SKO z 15 maja 2024 r. wyrokiem z 27 marca 2025 r., sygn. akt III SA/Wr 291/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził jej nieważność oraz uchylił postanowienie SKO z 16 kwietnia 2024 r. nr SKO 4123/7/2024. W motywach ww. rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że decyzja DDWUP z 20 grudnia 2023 r. - na podstawie której wystawiono w dniu 26 lutego 2024 r. tytuł wykonawczy (nr [...]) - nie została doręczona stronie tj. nie weszła do obrotu prawnego w sposób wymagany przepisami art. 44 k.p.a. Tym samym SKO przywracając termin do wniesienia odwołania oraz rozpoznając odwołanie od decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego i utrzymując tę decyzję w mocy, rażąco naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Powyższy wyrok stał się prawomocny z dniem 27 maja 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W myśl art. 64cd § 1 u.p.e.a. jeżeli po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, w szczególności jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, organ egzekucyjny, który zakończył postępowanie egzekucyjne, zwraca zobowiązanemu lub wierzycielowi wyegzekwowane lub uzyskane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania lub uzyskania do dnia obciążenia rachunku bankowego organu egzekucyjnego przekazywanymi środkami pieniężnymi.
Mając na względzie tak zakreślone ramy kontroli, orzekający w sprawie Sąd stwierdził, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. W wyniku badania przedmiotowej sprawy pod względem zgodności z przepisami mającymi zastosowanie w postępowaniu, Sąd stwierdził naruszenia prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia wydanego przez organ I instancji.
Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii zgodności z prawem odmowy zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 26 lutego 2024 r. nr [...].
W pierwszej kolejności, dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 27 marca 2025 r., sygn. akt III SA/Wr 291/24, stwierdził nieważność decyzji SKO z dnia 15 maja 2024 r., utrzymującego w mocy decyzję DDWUPW z 20 grudnia 2023 r., na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy z 26 lutego 2024 r. (nr [...]). Wyrok ten uzyskał przymiot prawomocności z dniem 27 maja 2025 r. W związku z powyższym orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania Sądu rozstrzygnięciem oraz oceną prawną wyrażoną w prawomocnym orzeczeniu, o których mowa w art. 170 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ustanowiona w art. 170 p.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne mające związek z daną sprawą administracyjną. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy (por. wyrok NSA z 14 maja 2024 r., I GSK 1361/20, LEX nr 3733536). Istota mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń, sprowadza się do tego, że organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających. Innymi słowy, moc wiążąca orzeczenia oznacza, że wskazane podmioty muszą przyjąć, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu - a co za tym idzie nie może być już ponownie badana w następnych postępowaniach. Związanie wyrokiem nie dotyczy jednak wyłącznie prawa, ale rozciąga się również na ocenę stanu faktycznego sprawy (por.: M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2013 r., s. 625; B. Dauter (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 889-891). Wartości, które stanowią podstawę tej instytucji opierają się na założeniach pewności i stabilności decyzji sądowych, a tym samym bezpieczeństwa prawnego jednostki. Ponadto ratio legis tego przepisu polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt I FSK 141/20; z dnia 3 grudnia 2021 r., sygn. akt III FSK 4400/21; z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3060/21; z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2588/18; z dnia 1 października 2017 r., sygn. akt II FSK 2428/15; z dnia 23 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1474/15). Dostrzec przy tym również należy, że wynikająca z art. 171 p.p.s.a. powaga rzeczy osądzonej obejmuje nie tylko sentencję wyroku, ale również jego uzasadnienie w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2025 r. (sygn. akt III SA/Wr 291/24) stwierdził nieważność decyzji SKO z 15 maja 2024 r., z uwagi na rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy w okolicznościach, kiedy decyzja DDWUP z 20 grudnia 2023 r. nie została doręczona skarżącej Spółce. W tym samym rozstrzygnięciu przesądzono także o uchyleniu postanowienia SKO z 16 kwietnia 2024 r. (nr 4123/7/2024), którym przywrócono stronie skarżącej termin do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyroku orzekający przytoczonej sprawie Sąd stwierdził, że decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego w sposób wymagany przepisami art. 44 k.p.a. w zw. z art. 110 k.p.a. Ponadto wskazano, że żadna ze stron tj. SKO oraz skarżąca Spółka, nie kwestionowała tego faktu w postępowaniu sądowo administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że z uwagi na brak doręczenia decyzji DDWUP z 20 grudnia 2023 r. nie rozpoczął się bieg do wniesienia środka odwoławczego, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a., zatem w sposób oczywisty nie doszło też do jego uchybienia, czego organ odwoławczy nie dostrzegł i w konsekwencji błędnie, z naruszeniem przepisu art. 58 § 1 k.p.a. postanowieniem z 16 kwietnia 2024 r. przywrócił Spółce termin do wniesienia odwołania. Dalej WSA we Wrocławiu uzasadnił, że Kolegium rozstrzygając w sprawie decyzji DDWUP z 20 grudnia 2023 r. nie zbadało w sprawie kwestii dotyczącej dopuszczalności odwołania, tym samym rozpoznając odwołanie od decyzji, która nie została doręczona, co jest równoznaczne z tym, że nie weszła ona do obrotu prawnego i utrzymując tę decyzję w mocy rażąco naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Mając na uwadze rozważania poczynione w przytoczonym wyroku, orzekający w sprawie Sąd, obowiązany na mocy art. 170 p.p.s.a. jest przyjąć, że przesądzona została kwestia zasadności podnoszonego przez stronę skarżącą zarzutu dot. braku wejścia do obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.
Zatem wobec faktu, braku wejścia decyzji z 20 grudnia 2023 r. do obrotu prawnego, należy uznać, że wystawienie przez wierzyciela na jej podstawie tytułu wykonawczego w dniu 26 lutego 2024 r. - a co za tym idzie również prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec strony skarżącej - przebiegało bez podstawy prawnej.
W tym miejscu Sąd przypomina, że spór w niniejszej sprawie dotyczy odmowy stronie skarżącej zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego na jej wniosek. Wobec tego zastosowanie w sprawie mają przepisy art. 64cd u.p.e.a. Jak już wcześniej Sąd wskazał, w myśl art. 64cd § 1 u.p.e.a. jeżeli po wyegzekwowaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, organ egzekucyjny, który zakończył postępowanie egzekucyjne, zwraca zobowiązanemu wyegzekwowane koszty egzekucyjne wraz z odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania. Zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami dokonuje się na wniosek lub z urzędu niezwłocznie po dniu uzyskania przez organ egzekucyjny informacji o uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności orzeczenia stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego lub postanowienia o nadaniu temu orzeczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 64cd § 2 pkt 3 u.p.e.a.).
Rozpoznając sprawę ponownie organ winien uwzględnić poczynione przez Sąd rozważania. W szczególności wydać rozstrzygnięcie na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy.
Stwierdzone w niniejszej sprawie naruszenia skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach, na które złożyła się kwota wpisu w wysokości 100 zł orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.