III SA/WR 454/24

III SA/Wr 454/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Katarzyna Borońska /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Jankowska-Szostak
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
art. 56
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 9 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. w Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 16 października 2024 r., nr SKO.EA/41/16/23 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi C. Sp. z o.o. w Ł. ( dalej: skarżąca, strona) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze ( dalej: Kolegium, SKO, organ odwoławczy) z 16 października 2024 r. nr SKO.EA/41/16/23, uchylające postanowienie Starosty Zgorzeleckiego (dalej: Starosta, wierzyciel) z 19 września 2023 r., nr BF.3161.415.2023.1 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź –Górna (dalej: organ egzekucyjny) prowadził wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z nr [...], wystawionego przez Starostę. Pismem z 6 września 2023 r. strona wniosła zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego. Starosta, działając jako wierzyciel, postanowieniem z 19 września 2023 r., nr BF.3161.415.2023.1 stwierdził niedopuszczalność zarzutów opisanych w pkt 3 i 4 ww. pisma z 6 września 2023 r. oraz oddalił pozostałe zarzuty.
Strona pismem z 5 października 2023 r. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Starosty. Postępowanie zażaleniowe zostało przez Kolegium zawieszone z uwagi na oczekiwanie na uprawomocnienie się wyroku WSAwe Wrocławiu z 7 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 288/23, który uchylił poprzednie postanowienie Starosty w przedmiocie zarzutów na postepowanie egzekuicyjne.
Po podjęciu postępowania SKO skarżonym obecnie postanowieniem z 16 października 2024 r. uchyliło w całości postanowienie Starosty z 19 września 2023 r. oraz umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że jest mu wiadome z urzędu, iż organ egzekucyjny wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłane przez wierzyciela zawiadomienie informujące o przedawnieniu zaległości objętych ww. tytułem wykonawczym . Tym samym bezprzedmiotowe stało się rozpatrywanie zarzutów na postępowanie, które zostało umorzone.
W skardze wniesionej do WSA na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego je Starosty z 19 września 2023 r., ponosząc zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 k.p.a poprzez bezpodstawne zastosowanie i umorzenie postępowania organu I instancji wskutek błędnego przyjęcia, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, iż w dniu 23 lipca 2024 r. zostało przez organ egzekucyjny wydane postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec przesłanego przez wierzyciela zawiadomienia o przedawnieniu zaległości objętych tytułem wykonawczym nr [...], w sytuacji, gdy w rzeczywistości postępowanie w niniejszej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe, a naruszenie takie miało istotny wpływ na wynik postępowania ponieważ kończy je bez merytorycznego rozstrzygnięcia.
Zdaniem strony skarżącej Kolegium błędnie uznało, że postępowanie w sprawie stwierdzenia niedopuszczalności zarzutów opisanych w piśmie z dnia 6 września 2023 r. w pkt 3 i 4 i oddalenia pozostałych zarzutów, stało się bezprzedmiotowe ze względu na umorzenie postępowania egzekucyjnego, w którym wniesiono te zarzuty. Skarżąca powołała się na wyrok NSA z 18.04.1995 r. , w którym stwierdzono "Z bezprzedmiotowością postępowania bowiem mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie" (wyrok NSA w Łodzi z 18 kwietnia 1995 r., sygn. SA/Łd 2424/94, LEX). Podkreśliła, że obok żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego, wnosiła również o uchylenie tytułu wykonawczego w konsekwencji rozpoznania podniesionych zarzutów. Charakter podniesionych zarzutów nie pozwalał, bowiem na utrzymanie w sferze prawnej tytułu wykonawczego dotkniętego tak poważną wad, jaką jest przedawnienie dochodzonego roszczenia. Samo umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny z uwagi na przesłane przez wierzyciela zawiadomienie informujące o przedawnieniu zaległości objętych tytułem wykonawczym nr [...], nie powoduje automatycznego uznania, że prowadzone postępowanie egzekucyjne od samego początku było bezprawne.
Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) — dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Dokonując w ramach tak określonej kognicji oceny legalności zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do wniosku, że nie narusza ono prawa, a tym samym, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny dopuszczalności umorzenia postępowania w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym w sytuacji umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego wobec uznania, że doszło do przedawnienia zobowiązania objętego tytułem wykonawczym. Zdaniem Kolegium postępowanie dotyczące zarzutów podlegało w tym przypadku umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Natomiast skarżący stoi na stanowisku, że postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, w szczególności, że charakter podniesionych zarzutów nie pozwalał na utrzymanie w sferze prawnej tytułu wykonawczego dotyczącego przedawnionego zobowiązania.
Sąd w niniejszej sprawie podzielił stanowisko organu.
Zarzuty są jednym ze środków obrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Podstawy ich wniesienia zostały enumeratywnie wymienione w art. 33ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (dz.U. z 2023 r., poz. 2025 ze zm – dalej: u.p.e.a.), natomiast procedurę rozpoznania zarzutów określa art. 34 u.p.e.a. Zgodnie z § 1 i 2 tego przepisu, organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.).
§ 4.
Jednocześnie zgodnie z art. 18 pkt 2 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Na mocy powyższego odesłania do postępowania zainicjowanego zarzutami w postępowaniu egzekucyjnym zastosowanie znajdzie również regulacja 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którą gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Przedmiotem postępowania administracyjnego jest natomiast sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. – a więc należąca do właściwości organów administracji publicznej sprawa indywidualna, rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej albo załatwiana milcząco. W orzecznictwie wskazuje się najczęściej, że bezprzedmiotowość wiąże się z brakiem któregokolwiek z elementów konstruujących przedmiot tego postępowania, co może spowodowane przyczynami o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym. O podmiotowej przyczynie bezprzedmiotowości można mówić np. w przypadku śmierci strony ubiegającej się o uprawnienie osobiste, które nie przechodzi na jej następców prawnych, utrata bytu prawnego przez osobę prawną albo inną jednostkę organizacyjną, prowadzeniu postępowania przez niewłaściwy organ lub brakU legitymacji do występowania w postępowaniu (przymiotu strony). Przyczyny przedmiotowe zachodzą wówczas, gdy sprawa nie ma charakteru administracyjnego lub nie podlega załatwieniu w drodze decyzji bądź została już ostatecznie rozstrzygnięta (res iudicata) albo gdy w wyniku zmian ustawodawstwa zniesiono daną kategorię uprawnień (obowiązków) lub nastąpiły takie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, które wykluczają osiągnięcie celu postępowania, np. doszło do utraty przez stronę własności bądź zniszczenia rzeczy, której ono dotyczy. (Kmieciak Zbigniew, Wegner Joanna, Wojtuń Maciej, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., opubl., WKP 2023). Postępowanie administracyjne staje się zatem bezprzedmiotowe, kiedy sprawa, która miała być załatwiona w formie decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego.
W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że postępowanie egzekucyjne, w którym wniesiono zarzuty zostało umorzone z uwagi na przedawnienie objętych nim należności. Przedawnienie należności objętych egzekucją stanowi bowiem trwałą i nieusuwalną przeszkodę do dalszego jej prowadzenia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w takiej sytuacji jest konieczne i znajduje umocowanie w treści art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest uchylenie z mocy prawa wszystkich czynności egzekucyjnych, za wyjątkiem praw osób trzecich nabytych na skutek czynności egzekucyjnych (art. 60 § 1 u.p.e.a.), czego następstwem jest przywrócenie stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. Organ egzekucyjny, oprócz postanowienia o umorzeniu postępowania, nie ma przy tym obowiązku wydawania odrębnych postanowień uchylających poszczególne czynności egzekucyjne dokonane w tym postępowaniu. Poza przypadkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. tj. ze względu na bezskuteczność egzekucji z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne, które to umorzenie nie ma charakteru obligatoryjnego, ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego umorzonego ze względu na pojawienie się trwałej przeszkody w dalszym prowadzeniu egzekucji, nie jest już dopuszczalne. Jak wskazuje się w orzecznictwie: "Nie będzie zatem możliwe ponowne wszczęcie postępowania, jeżeli zostało ono umorzone ze względu na wystąpienie negatywnych przesłanek dopuszczalności prowadzenia egzekucji, takich jak np. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, nieistnienie obowiązku, śmierć zobowiązanego, istnienie ścisłego związku między obowiązkiem a osobą zmarłego, niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym" (Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025)
Niezasadna jest zatem obawa skarżącego, że po umorzeniu postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy wydane tytuły wykonawcze, stanowiąc zagrożenie dla interesów zobowiązanego.
Ponieważ istotą i celem zarzutów wnoszonych na podstawie art. 33 u.p.e.a. jest obrona zobowiązanego w toku prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, skutkiem umorzenia tego postępowania jest więc brak sprawy administracyjnej, która mogłaby podlegać rozstrzygnięciu w drodze rozpoznania zarzutów. Przedawnienie czy nieistnienie dochodzonego obowiązku, jako podstawa zgłoszonego zarzutu, jest przedmiotem badania ze strony wierzyciela tylko w powiązaniu z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, nie zaś in abstracto. W momencie, gdy postępowanie zostaje definitywnie zakończone, a jego cel nie może już i nie będzie mógł być w przyszłości zrealizowany, odpada też w związku z tym zarówno podstawa do wnoszenia zarzutów, jak i do rozpoznania zarzutów wcześniej wniesionych w tym postępowaniu.