III SA/Wr 446/18

III SA/Wr 446/18 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2019-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-09-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Moskała /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1861/19 - Wyrok NSA z 2023-05-31
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 562
art. 20
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Anetta Chołuj, Katarzyna Borońska, , Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 maja 2019 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia (...) czerwca 2018 r. nr (...) w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016 oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z (...) czerwca 2018 r. (nr (...)) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej – "k.p.a."), art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1512 ze zm., dalej – ustawa o "ARiMR"), art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2017 r., poz. 562 ze zm.), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. (dalej Dyrektor ARiMR, organ II instancji, organ odwoławczy) – po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (dalej Kierownik ARiMR, organ I instancji) z (...) marca 2018 r. (nr (...)) w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) – utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 10 czerwca 2016 r. R. K. złożył do Biura Powiatowego ARiMR w K. wniosek o przyznanie płatności na rok 2016, w którym domagał się przyznania płatności ONW. W złożonym wniosku strona zadeklarowała działki rolne o łącznej powierzchni 151,55 ha. Podczas kontroli administracyjnej W niniejszej sprawie stwierdzono, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż deklarowana we wniosku na rok 2016.
Podczas kontroli administracyjnej wniosku Kierownik ARiMR stwierdził, że zgłoszone we wniosku działki położone w obrębie N., gmina M. zostały zadeklarowane do płatności również przez S. O.. W związku z wykryciem błędu kontroli krzyżowej organ wystosował do skarżącego wezwanie do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi A. O., działając jako pełnomocnik wnioskodawcy, złożyła korektę wniosku i oświadczyła, że R. K. jest jedyną osobą, która użytkuje wymienione grunty rolniczo, prowadzi na nich gospodarstwo rolne, a także ponosi wszelkie nakłady z tym związane.
W dniu 29 maja 2017 r. Kierownik ARiMR przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem stron konfliktu krzyżowego oraz zgłoszonych przez strony świadków. Jak wynika z protokołu z rozprawy, każda ze stron podtrzymała swoje stanowisko, twierdząc, że w 2016 r. użytkowała rolniczo sporne grunty poprzez wypasanie i wykaszanie oraz zbiór siana. Świadkowie stron potwierdzili zarówno zeznania R. K., jak i S. O. oraz ich pełnomocników. Podczas rozprawy strony przedstawiły szereg dokumentów, mających poświadczać prawdziwość składanych zeznań.
Decyzją z (...) czerwca 2017 r. Kierownik ARiMR przyznał skarżącemu na rok 2016 płatność ONW w strefie górskiej w wysokości 19.687,50 zł. W uzasadnieniu wskazano, że użytkownikiem spornej części gruntów nie był skarżący, lecz druga strona konfliktu kontroli krzyżowej, w związku z czym należało wykluczyć z płatności 71,57 ha. Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania decyzja ta została uchylona przez organ II instancji, który przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zwrócił uwagę na konieczność ponownej weryfikacji przez organ I instancji całego zgromadzonego materiału dowodowego i dokonania jego wnikliwej analizy w świetle obowiązujących w tym względzie przepisów prawa, oraz na obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji zgodnie wymogami wynikającymi z treści art. 107 k.p.a.
Decyzją z (...) marca 2018 r. (nr (...)) Kierownik ARiMR odmówił skarżącemu przyznania płatności ONW strefa górska na rok 2016 i nałożył sankcję w wysokości 29.531,25 zł, do potrącenia z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.
W uzasadnieniu organ podał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia twierdzenie, że R. K. był współposiadaczem gruntów zadeklarowanych przez niego we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016. Podkreślił, że nie kwestionuje, oświadczenia strony, że użytkowała sporne grunty w 2016 r., ale nie kwestionuje też oświadczenia drugiej strony konfliktu krzyżowego, która również twierdzi, że użytkowała w roku 2016 te same grunty. W konsekwencji Kierownik ARiMR uznał, że obie strony były współposiadaczami spornych działek, zadeklarowanych przez obu producentów do płatności na rok 2016.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podkreślił, że był jedynym posiadaczem spornych gruntów na dzień 31 maja 2016 r. i w sprawie nie zaistniał stosunek współposiadania. Podniósł, że bezpodstawne jest przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia art. 206 k.c. Wskazał, że spełnia wszystkie wymogi do przyznania mu wnioskowanej płatności, a nadto zarzucił, że doszło do naruszenia art, 107 § 3 k.p.a., bowiem uzasadnienie decyzji jest niewystarczające.
Zaskarżoną w sprawie decyzją z (...) czerwca 2018 r. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu, na wstępie powołał przepisy regulujące tryb i warunki przyznawania przedmiotowej płatności. Dalej podniósł, że rozbieżność między stanowiskiem skarżącego a ustaleniami organu I instancji dotyczyła w istocie kwestii stanu posiadania oznaczonych działek rolnych zadeklarowanych do płatności we wniosku o przyznanie płatności na rok 2016 przez R. K. oraz przez S. O.. Organ odwoławczy dokonał następnie analizy stanu faktycznego oraz prawnego sprawy pod kątem prawidłowego zastosowania przez organ I instancji przepisów prawa powszechnie obowiązującego i stwierdził, że podjęte przez Kierownika ARiMR rozstrzygnięcie jest zgodne z przepisami prawa. Organ I instancji – w ocenie organu odwoławczego – należycie ustalił stan faktyczny sprawy. Dyrektor ARiMR podkreślił, że warunkiem ubiegania się o płatności bezpośrednie jest w świetle § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art.4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013, jeżeli spełnia określone w tym akcie warunki.
Dyrektor ARiMR przyznał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołano wadliwą podstawę prawną przywołując art. 18 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego , zamiast art. 20 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz § 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. Błąd ten spowodował, że w ocenie skarżącego podstawą rozstrzygnięcia był art. 206 k.c., który to przepis został powołany jedynie w aspekcie dokonania wykładni pojęcia "posiadanie", nie był zaś podstawą rozstrzygnięcia. Dokonując oceny sprawy w jej całokształcie organ odwoławczy wyeliminował te wady uzasadnienia.
Organ podkreślił, że R. K. zadeklarował do płatności całą powierzchnię wymienionych działek, natomiast S. O. zgłosił we wniosku połowę powierzchni każdej działki. W ocenie organu odwoławczego sam fakt użytkowania spornych gruntów w 2016 r. przez obie strony konfliktu krzyżowego pozostaje poza sporem i nie jest negowany przez żadną ze stron. W ocenie organu II instancji ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zarówno R. K., jak i S. O. prowadzili w 2016 r. na spornych działkach prace polegające na koszeniu i zbiorze traw oraz wypasie bydła.
Odnosząc się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ odwoławczy zauważył, że rolnicze użytkowanie gruntów przez R. K. potwierdza przede wszystkim umowa z 14 maja 2016 r. zawarta między R. K. a A. O. na wykonanie prac polegających na koszeniu, grabieniu, belowaniu i zbieraniu siana oraz zeznania A. O. złożone podczas rozprawy administracyjnej. Ponadto – pośrednio – dowody wpłat podatku rolnego i czynszu dzierżawnego i umowa z 15 kwietnia 2016 r. na wykonywanie dokumentacji dla potrzeb realizacji działań rolno – środowiskowo – klimatycznych w ramach PROW 2014-2020.
W ocenie organu niewiarygodna była natomiast umowa z 15 maja 2016 r. na wypas bydła zawarta między R. K. a B. I. bowiem, jak wynika z zeznań złożonych podczas rozprawy administracyjnej bydło wypasane na spornych działkach stanowiło własność G. Z. i według jej oświadczenia oraz oświadczenia A. Z. do połowy maja 2016 r. (lub przełomu maja i czerwca) pozostawało w użytkowaniu A. O., a następnie użytkownikiem był M. O.. Żaden z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie dowodzi – w ocenie organu, że R. K. mógł znajdować się w posiadaniu stada bydła, podobnie jak B. I., który działał na zlecenie A. O.. Niewiarygodne – zdaniem organu - jest również oświadczenie sołtys wsi N. z (...) maja 2016 r., które bardzo lakonicznie stwierdza, że B. I. wypasał bydło na działkach w N. w dniu (...) maja 2016 r. Dokument ten nie zawiera uprzedzenia o odpowiedzialności w przypadku składania fałszywych oświadczeń, nie wskazuje na jakich działkach odbywał się wypas, jak liczne było to stado, nie zawiera też innych informacji mogących wskazywać, że wypas odbywał się w ramach użytkowania spornych działek przez R. K..
Ustosunkowując się do protokołu z 18 czerwca 2016 r. z kontroli obligatoryjnej Produkcja Roślinna i Zwierzęca, dokonanej przez E. P. Spółka z o.o. w zakresie rolnictwa ekologicznego Dyrektor ARiMR wskazał, że protokół ten może stanowić dowód potwierdzający rolnicze użytkowanie gruntów, nie wskazuje jednak kto jest rzeczywistym ich użytkownikiem.
Organ podkreślił, że o użytkowaniu spornego gruntu przez S. O. świadczy umowa zlecenia na koszenie oraz zbiór traw z 9 lipca 2016 r. zawarta między S. O. a G. Z., umowa użyczenia bydła z (...) czerwca 2016 r. zawarta między S. O. a G. Z., oświadczenia M. O. z 30 czerwca 2011 r., wezwanie do zaprzestania naruszeń prawa, w treści którego przeciwna strona konfliktu krzyżowego potwierdza wykonywanie przez S. O. prac rolniczych na spornym gruncie oraz zeznania G. Z., J.O. i A. Z. złożone podczas rozprawy administracyjnej.
Zdaniem organu odwoławczego, w sytuacji gdy sporne grunty stanowią wyłącznie trwałe użytki zielone, nie można utożsamiać stanu posiadania gruntu na dzień określony w ustawie z terminem wykonywania konkretnych zabiegów agrotechnicznych, bądź też z terminem rozpoczęcia rolniczego użytkowania gruntów. Wskazał, że ustalenia stanu posiadania gruntu należy dokonywać w odniesieniu do wskazanej przez ustawodawcę daty, ale należy brać pod uwagę dłuższy okres rolniczego użytkowania gruntów. W sprawie organ I instancji uznał, a organ odwoławczy podzielił takie stanowisko, że obie strony konfliktu użytkowały sporne grunty w roku 2016 i je posiadały. Organ podkreślił, że obie strony dysponowały tytułem prawnym do deklarowanych do płatności nieruchomości, czyli umową dzierżawy z 6 listopada 1996 r. zawartą z Agencją Nieruchomości Rolnych, w myśl której dzierżawcami tych nieruchomości jest S. O. i R. K.. Zgodnie z tą umową obydwaj rolnicy traktowani są jako jeden podmiot, a ich odpowiedzialność jako dzierżawców jest solidarna w całym zakresie dotyczącym tej umowy. Stan ten został potwierdzony przez Agencję Nieruchomości Rolnych w piśmie z 30 czerwca 2016 r., co w przekonaniu organu odwoławczego wskazuje na to, że S. O. w świetle prawa jest pełnoprawnym współdzierżawcą spornych gruntów. Organ uznał, że nie miały znaczenia w sprawie twierdzenia strony o zrzeczeniu się praw do dzierżawy, ponieważ prawdziwość dokumentów mających potwierdzać fakt przekazania tych praw na inne osoby jest kwestionowana przez S. O..
Zdaniem organu wobec ustalenia, że obie strony 31 maja 2016 r. dysponowały tytułem prawnym do deklarowanych do płatności gruntów, a następnie użytkowały te grunty rolniczo należało uznać, że S. O. i R. K. są współposiadaczami gruntów. Zgodnie zatem z § 2 ust. 6 rozporządzenia ONW, które stanowi, że w przypadku gdy użytki rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności ONW są przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku, płatność ONW przysługuje temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę, w celu uzyskania wnioskowanej płatności. W konsekwencji R. K. winien, stosownie do cytowanych przepisów, przedstawić razem z wnioskiem zgodę współposiadacza gruntów. Ponieważ zgody takiej nie przedstawił, w myśl powołanego przepisu płatność ONW za rok 2016 mu nie przysługuje.
W skardze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji
i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, zarzucając:
I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 26 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" poprzez odmowę przyznania stronie płatności pomimo spełnienia wszelkich wymaganych prawem warunków do ich otrzymania;
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
- art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 18 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez bezzasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie ma możliwości rozstrzygnięcia, który z producentów był posiadaczem gruntów w dniu 31 maja 2016 r.;
- art. 107 k.p.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do dowodów zgromadzonych w postępowaniu.
W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że sporne grunty były użytkowane rolniczo – w zakresie koniecznym dla otrzymania płatności obszarowych – wyłącznie przez R. K.. Organ, zdaniem skarżącego, nie miał obowiązku ustalenia w czyim posiadaniu były określone grunty przez cały rok. Rzeczą organu było ustalenie, która ze stron ewentualnego konfliktu krzyżowego była w posiadaniu gruntu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o płatność.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sąd administracyjny kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji należy wskazać, że jej materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i i Rozwoju Wsi z 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami"
Zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 powołanego wyżej aktu, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013, jeżeli:
1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013;
2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f ww. rozporządzenia wynosi co najmniej hektar;
3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie producentów.
Stosownie do art. 4 ustawy z 20 lutego 2015 r. " Z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149), zwanej dalej "Kodeksem postępowania administracyjnego", chyba że ustawa stanowi inaczej". Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 1 tej ustawy, w postępowaniach w sprawie przyznania pomocy organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 2 ww. ustawy). W świetle przytoczonych przepisów stwierdzić należy, że ustawa o płatnościach zawiera szczególną, w stosunku do przepisów k.p.a., regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej – wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. – nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony do rozpatrzenia materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, że organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie (por. wyrok NSA z 17 września 2015 r., II GSK 1729/14, wyrok NSA z 29 maja 2014 r., II GSK 420/13, wyrok NSA z 29 stycznia 2015 r., II GSK 2078/13, wyrok NSA z 4 marca 2015 r., II GSK 98/14 ).
Płatność ONW jest natomiast przyznawana do użytków rolnych, na których jest:
1) położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013;
2) prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013;
3) położona na obszarach ONW.
Płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego w 2016 r. 5-letnie zobowiązanie powierzchni użytków rolnych objętej tym zobowiązaniem, wynoszącej nie więcej niż 300 ha. W przypadku, gdy użytki rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności ONW są przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku płatność ta przysługuje temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że przyznanie płatności wiąże się z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę wnioskującą, niezależnie od posiadania przez nią określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego (zob. wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1012/08). Zatem aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobę, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny
do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje zabiegów incydentalnych. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne i trwałe ich użytkowanie. Aby zatem otrzymać płatności za grunty rolne, konieczne jest, by w danym roku objętym płatnością były one zarówno w posiadaniu rolnika, jak i by prowadził o na nich działalność rolniczą. Organy administracji rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności oceniają zatem stan posiadania gruntów objętych takimi wnioskami z uwzględnieniem pojęcia posiadania zawartego w Kodeksie cywilnym. Przy tym, jak wyjaśniono powyżej, analizując regulacje dotyczące wspierania dochodów rolników nie można jednak zapominać o celu wprowadzenia dopłat. Ideą płatności, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek (zob. np. wyroki NSA: z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 260/07; z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 258/06; z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Zadaniem organów w rozpoznawanej sprawie było więc przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy skarżący był jedynym posiadaczem spornych (zadeklarowanych we wniosku) działek na dzień 31 maja 2016 r. i czy w tym czasie rolniczo je użytkował. W sprawie istotne jest również to, że w wyniku kontroli krzyżowej ustalono, iż dwóch producentów rolnych zadeklarowało te same działki rolne do płatności obszarowych, zaś w toku postępowania obaj powoływali się na fakt ich rolniczego użytkowania w 2016 r.
Wskazać w tym miejscu trzeba na art. 20 ust. 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, na który powołały się organy obu instancji w swoich rozstrzygnięciach. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku, gdy działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku płatności bezpośrednie przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy. Zgodę tę dołącza się do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.
W sprawie bezspornie obie strony konfliktu dysponowały na dzień 31 maja 2016 r. tytułem prawnym do przedmiotowych działek wynikającym z umowy dzierżawy z (...) listopada 1996 r. Niewątpliwie obaj producenci rolni zadeklarowali te same działki rolne do płatności obszarowych. Nie ulegało również wątpliwości, że skarżący nie dołączył do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich zgody współposiadacza, o której była mowa wyżej. W tej sytuacji istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy skarżący był jedynym posiadaczem zadeklarowanych we wniosku działek na dzień 31 maja 2016 r. i czy w tym czasie tylko on rolniczo je użytkował. Konieczne było zatem zweryfikowanie i ustalenie, kto faktycznie posiadał w dniu 31 maja 2016 r. i użytkował zadeklarowane jednocześnie przez skarżącego i S. O. grunty.
W ocenie Sądu, Dyrektor ARiMR prawidłowo przyjął, że na dzień 31 maja 2016 r. sporne działki znajdowały się w posiadaniu skarżącego i S. O. oraz że obaj producenci użytkowali je rolniczo. Organ doszedł do takiego przekonania po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego. W szczególności organ ocenił oświadczenia obu stron konfliktu krzyżowego, zeznania wskazanych przez nich świadków oraz przedłożone przez strony materiały.
Organ odwoławczy słusznie zauważył, że rolnicze użytkowanie gruntów przez skarżącego potwierdziły zeznania A. O. Ponadto organ trafnie wywiódł, że potwierdzeniem użytkowania spornych gruntów przez skarżącego jest umowa z 14 maja 2016 r. zawarta między R. K. a A. O. na wykonanie prac polegających na koszeniu, grabieniu, belowaniu i zbieraniu siana, pośrednio dowody wpłat podatku rolnego i czynszu dzierżawnego i umowa z (...) kwietnia 2016 r. na wykonywanie dokumentacji dla potrzeb realizacji działań rolno – środowiskowo – klimatycznych w ramach PROW 2014-2020.
Użytkowanie spornych gruntów przez S. O. potwierdziły zeznania G. Z., J.O. i A. Z. Dowodami świadczącymi o użytkowaniu działek przez S. O. były także (jak słusznie wskazał organ): umowa zlecenia na koszenie oraz zbiór traw z (...) lipca 2016 r. zawarta między S. O. a G. Z., umowa użyczenia bydła z (...) czerwca 2016 r. zawarta między S. O. a G. Z., oświadczenie M. O. z (...) czerwca 2011 r., wezwanie do zaprzestania naruszeń prawa, w treści którego przeciwna strona konfliktu krzyżowego potwierdziła wykonywanie przez S. O. prac rolniczych na spornym gruncie.
Podkreślić także należy, że z zeznań G. Z. i A. Z. wynika, że bydło stanowiące własność G. Z. do połowy maja 2016 r. (lub przełomu maja i czerwca) pozostawało w użytkowaniu A. O., a następnie użytkownikiem był M. O. Wiarygodność tych zeznań potwierdza umowa użyczenia bydła zawarta między S. O. a G. Z. oraz protokół oględzin złożony do Biura Powiatowego w K. przez M. O., z którego wynika, że doszło do zranienia byka, który był przedmiotem użyczenia, w czasie wypasu na jednej ze spornych działek.
R. K. przedłożył natomiast umowę z (...) maja 2016 r. na wypas bydła zawartą z B. I. Dodatkowo sołtys wsi N. złożyła w dniu (...) maja 2016 r. oświadczenie, z którego wynika, że B. I. wypasał bydło na działkach w N. w dniu (...) maja 2016 r. W oświadczeniu tym nie podano numerów działek, na których odbywał się wypas. W tym kontekście należy wskazać, że fakt wypasu bydła przez S. O. nie wykluczał możliwości wypasu bydła również przez R. K., skoro dzierżawiony areał stanowił powierzchnię 403,49 ha, a działki były grodzone. Realne i możliwe było zatem wypasanie bydła przez każdą ze stron konfliktu krzyżowego. Skarżący nie przedstawił natomiast żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że tylko on dokonywał wypasu bydła na zadeklarowanych gruntach.
Należy zgodzić się z stanowiskiem organu, że nie może być przesądzająca w sprawie jedynie data (...) maja 2016 r. - jako data potwierdzająca posiadanie – wskazana w umowie z (...) maja 2016 r. o wypas bydła pomiędzy R. K. a B. I. wskazująca, że bydło będzie wypasane od 31 maja 2016 r. Z ustaleń organów i zeznań świadków (protokołu rozprawy) jednoznacznie wynika, że bydło na terenach objętych umową z 1996 r. w okresie maja i czerwca 2016 r. wypasali zarówno skarżący jak i M. O..
Przesłuchiwani świadkowie jednoznacznie tę okoliczność potwierdzają. Jednodniowe posiadanie (w formie wypasu bydła) nie może być uznane za przesądzające o prawie do dopłat w sytuacji, gdy umowa dzierżawy dotyczy dwóch osób, a nie wskazano jednego uprawnionego, a inne dowody wskazują, że było w tym czasie wypasane bydło G. Z., a także wypasał bydło B. I.. Z zebranego w sprawie materiału wynika również, że zarówno skarżący jak i M. O. grodzili użytkowane pastwiska, co dodatkowo świadczy o współposiadaniu.
Prace te były wykonywane po zawarciu umowy, przy czym trzeba mieć na uwadze charakter tych gruntów oraz teren na jakim są położone działki (tereny podgórskie).
Oceniając posiadanie przez pryzmat faktycznego użytkowania należy mieć bowiem na uwadze różny charakter użytkowania różnych gruntów. Niewątpliwie inny jest zakres, intensywność użytkowania, typowych gruntów rolnych przeznaczonych pod uprawy zbożowe, warzywne czy owocowe, co wymaga wielu zabiegów agrotechnicznych o znacznej intensywności, związane jest z osiąganiem znacznych przychodów z jednostki powierzchniowej, a inna intensywność wykorzystywania łąk, zwłaszcza, że wypas zwierząt nie jest jedynym warunkiem ich użytkowania.
Nie można zatem z daty rozpoczęcia wypasu bydła i przyszłego wykonywania prac (koszenia) ustalać, że skarżący był wyłącznym posiadaczem spornych nieruchomości.
Ustosunkowując się do protokołu z 18 czerwca 2016 r. z kontroli obligatoryjnej Produkcja Roślinna i Zwierzęca, dokonanej przez E. P. Spółka z o.o. w zakresie rolnictwa ekologicznego Dyrektor ARiMR prawidłowo wskazał, że protokół ten może stanowić dowód potwierdzający rolnicze użytkowanie gruntów, nie wskazuje jednak kto jest rzeczywistym ich użytkownikiem.
Niewiarygodne w sprawie były twierdzenia skarżącego o zrzeczeniu się praw do dzierżawy przez drugą stronę konfliktu krzyżowego, ponieważ prawdziwość dokumentów mających potwierdzać fakt przekazania tych praw była kwestionowana przez S. O..
Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła zatem organy do słusznego przekonania, że obie strony konfliktu krzyżowego były współposiadaczami i zarazem faktycznymi użytkownikami spornych działek. Skoro zatem skarżący nie wykazał, że samodzielnie użytkował zadeklarowane grunty rolne, to tym samym konieczną przesłanką warunkującą przyznanie płatności było złożenie wraz z wnioskiem zgody współposiadacza gruntów, stosownie do art. 18 ust. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich. Skarżący zgody takiej nie przedstawił, a zatem słusznie organ odmówił mu przyznania płatności.
W ocenie Sądu organ wyjaśnił stan faktyczny sprawy i w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy (w zgodzie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ocena zebranych dowodów jest przekonująca, zgodna z wymogami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego. Sposób prowadzenia postępowania w sprawie w pełni odpowiada wymogom zasady budzenia zaufania do organów państwa. Skarżący nie podważył skutecznie ustaleń dokonanych w sprawie. Uzasadnienie decyzji organu II instancji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., opisuje bowiem ustalenia faktyczne w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy, a ponadto wskazuje podstawę prawną rozstrzygnięcia i ustosunkowuje się do zarzutów odwołania. W tych okolicznościach nie można uznać, że organ prowadził postępowanie w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 kpa). Ustalony stan faktyczny stał się podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego.
Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę