III SA/Wr 431/24

III SA/Wr 431/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-05-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Kuczyńska-Szczytkowska /sprawozdawca/
Kamila Paszowska-Wojnar
Katarzyna Borońska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II GSK 1782/25 - Wyrok NSA z 2026-03-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 127a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 7 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 10 września 2024 r. nr SKO 4321.69.2024 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 września 2024 r. (nr SKO 4321.69.2024) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium, organ II instancji), po rozpatrzeniu odwołania K. P. (dalej: skarżący) od decyzji Prezydenta Wrocławia (dalej: Prezydent, organ I instancji) z dnia 14 sierpnia 2024 r. (WSO.UP.5430.2129.2024.JP) odmawiającej skarżącemu wymiany zagranicznego prawa jazdy nr [...], na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.), stwierdziło niedopuszczalność odwołania.
Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Prezydent Wrocławia decyzją z dnia 14 sierpnia 2024 r. (nr WSO.UP.5430.2129.2024.JP) odmówił skarżącemu wymiany zagranicznego prawa jazdy nr [...], wydanego przez władze U., na jego polski odpowiednik. W uzasadnieniu wskazał, że przyczyną odmowy wymiany dokumentu był brak potwierdzenia wydania tego prawa jazdy przez Konsulat Generalny U. we Wrocławiu.
Skarżący odebrał osobiście ww. decyzję w siedzibie organu I instancji w dniu 16 sierpnia 2024 r. zamieszczając na znajdującym się w aktach sprawy egzemplarzu tej decyzji stosowną adnotację (podpis wraz z datą) oraz zawarł pisemne oświadczenie o treści: "oświadczam, że zrzekam się odwołania od niniejszej decyzji" wraz z podpisem i datą.
Pismem, które wpłynęło do organu w dniu 28 sierpnia 2024 r., skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji zawierające oświadczenie o cofnięciu oświadczenia woli w zakresie zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania. W odwołaniu wskazano, że skarżący jest obywatelem U., nie posługuje się językiem polskim w stopniu wystarczającym do składania jakichkolwiek oświadczeń woli o charakterze prawnym. Ponadto podkreślono, że nie był on świadomy jakiej treści oświadczenie składa, gdyż nie rozumiał treści tego oświadczenia ani nie znał konsekwencji jego złożenia.
Zaskarżonym postanowieniem z 10 września 2024 r. SKO stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 127a § 1 k.p.a., przed upływem terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna (art. 127a § 2 k.p.a.). W sprawie, jak podkreśliło SKO, skarżący złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 14 sierpnia 2024 r. Oświadczenie to, w świetle art. 127a k.p.a., zdaniem SKO, należy uznać za skuteczne. W wyniku tego oświadczenia, złożonego przez jedyną stronę postępowania, decyzja z dnia 14 sierpnia 2024 r. stała się ostateczna i prawomocna.
Zdaniem SKO cofnięcie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, było nieskuteczne, ponieważ zostało złożone dopiero we wniesionym odwołaniu (doręczonym organowi I instancji w dniu 28 sierpnia 2024 r.), a więc kilkanaście dni po złożeniu oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia ww. środka zaskarżenia tj. w sytuacji kiedy decyzja Prezydenta Wrocławia z dnia 14 sierpnia 2024 r. była już ostateczna i prawomocna. SKO podkreśliło, że w decyzji organu I instancji zawarto jednoznaczne pouczenie o możliwości zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania oraz o skutkach tego zrzeczenia. Okoliczności sprawy nie dają uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że skarżący składając oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania nie miał świadomości jego skutków prawnych. Oświadczenie to, w postaci adnotacji na egzemplarzu decyzji, strona złożyła własnoręcznie w języku polskim. Ponadto, jak zaznaczyło SKO, skarżący zapoznał się z aktami sprawy, co potwierdza stosowne pisemne oświadczenie zawarte w aktach sprawy, na którym wpisał w języku polskim swoje dane oraz zawarł uwagę o treści: "Proszę o jak najszybsze wydanie decyzji". Jak wynika z akt sprawy, w dniu 6 sierpnia 2024 r. skarżący składał wyjaśnienia w siedzibie organu I instancji i uzyskał wiedzę co do okoliczności stanowiących podstawę negatywnego rozstrzygnięcia sprawy wymiany prawa jazdy (protokół przesłuchania strony z dnia 6 sierpnia 2024 r.). Ponadto, ze znajdującej się w aktach sprawy kserokopii karty pobytu wydanej przez Wojewodę Dolnośląskiego z dnia 30 czerwca 2022 r. wynika, że skarżący przebywa w Polsce już dłuższy czas i tutaj pracuje. Nie ma zatem uzasadnionych powodów, aby przyjąć, że skarżący, nie miał świadomości znaczenia i konsekwencji złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, np. z powodu niedostatecznej znajomości języka polskiego. Zdaniem SKO, w związku ze zrzeczeniem się przez skarżącego prawa do wniesienia odwołania i brakiem skutecznego cofnięcia oświadczenia woli w tym zakresie, zaskarżona decyzja jest ostateczna i prawomocna, a zatem konieczne było stwierdzenie niedopuszczalności odwołania.
W skardze do Sądu skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – zarzucił:
I. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to:
1) art. 134 k.p.a.:
a) poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia niedopuszczalności odwołana, w sytuacji gdy odwołanie winno być rozpatrzone w normalnym trybie odwoławczym; podjęcie decyzji o skorzystaniu z prawa do zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania jest uzależnione od niczym nieskrępowanej, autonomicznej woli strony postępowania, a contrario w sytuacji, w której organ administracyjny namawia stronę niewładającą językiem polskim do złożenia oświadczenia woli, oświadczenie to dyktuje (strona nie zna języka polskiego w stopniu umożliwiającym złożenie oświadczenia), nie można stanowić o nieskrępowanej, autonomicznej woli skarżącego, zatem złożenie takiego oświadczenia zrzekającego jest nieskuteczne – nie powinno wywoływać skutków prawnych;
b) w postaci nieprawidłowego przyjęcia, że cofnięcie uprzednio złożonego oświadczenia woli o zrzeczeniu prawa do złożenia odwołania jest nieskuteczne, w momencie gdy możliwe, dopuszczalne i skuteczne jest cofnięcie przez stronę oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, jeżeli doręczenie pisma cofającego zrzeczenie nastąpiło przed upływem terminu do wniesienia odwołania; skarżący cofnął swoje oświadczenie o zrzeczeniu prawa do wniesienia odwołania przed upływem 14-dniowego terminu do wniesienia środka zaskarżenia – zatem oświadczenie cofające winno odnieść skutek prawny, a środek odwoławczy winien zostać przekazany do rozstrzygnięcia;
2) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., poprzez nienależyte i niewyczerpujące poinformowanie strony (cudzoziemca) o okolicznościach faktycznych i prawnych, organ I instancji nie poinformował należycie skarżącego o skutkach zrzeczenia się prawa do odwołania, norma ta stanowi fundament procesu administracyjnego wskakując, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; na kanwie rzeczonej sprawy organ nakazał stronie złożenie oświadczenia, dyktując oświadczenie skarżącemu - obywatelowi U.
II. z ostrożności procesowej naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 84 k.c., poprzez niezastosowanie tej normy i przyjęcie, że w sprawie nie zaistniała okoliczność wady oświadczenia woli, w sytuacji gdy skarżący nie miał ani wiedzy ani świadomości jakie oświadczenie składa oraz jakie skutki prawne ów oświadczenie pociągnie; organ nie przedłożył skarżącemu dokumentów przetłumaczonych na język [...], nie poprosił o sporządzenie oświadczenia o zrzeczeniu się prawa w języku ojczystym skarżącego, tylko podyktował oświadczenie po polsku obywatelowi U., bez przetłumaczenia znaczenia tegoż oświadczenia; takie postępowanie organu stanowi nadużycie zaufania strony słabszej do działania organów administracji publicznej; organ winien zachować należytą staranność, zwłaszcza w stosunku do strony, która nie włada językiem polskim w stopniu wystarczającym do składania oświadczeń o charakterze prawnym.
Mając na uwadze powyższe wniósł o: a) uchylenie w całości postanowienia SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem zarzutów niniejszej skargi; b) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych; c) przeprowadzenie rozprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
W sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie SKO stwierdzające niedopuszczalność odwołania skarżącego od decyzji Prezydenta z dnia 14 sierpnia 2024 r. odmawiającej skarżącemu wymiany zagranicznego prawa jazdy nr [...]. Podstawę prawną podjęcia zaskarżonego postanowienia stanowił art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Powołany przepis nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli wniesionego środka odwoławczego pod względem formalnym, tj. sprawdzenia, czy środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został złożony w przepisanym prawem terminie. Wniesienie odwołania, w sytuacji, gdy stronie postępowania nie przysługuje żaden środek zaskarżenia skutkuje wydaniem postanowienia o niedopuszczalności odwołania.
Zasadniczą kwestią w sprawie pozostaje skuteczność zrzeczenia się przez skarżącego prawa do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w I instancji przez Prezydenta. Zgodnie z art. 127a k.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję (§ 1). Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna (§ 2). Podkreślić należy, że organ administracji publicznej, wobec którego złożono oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, nie ma kompetencji do kontroli zasadności zrzeczenia się tego prawa, w szczególności czy jest ono zgodne z interesem strony zrzekającej się. Organ powinien jednak pouczyć stronę o skutkach zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania, zwłaszcza o tym, że zrzeczenie się tego prawa ostatecznie pozbawia stronę prawa do sądu. Zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania jest czynnością procesową zawierającą oświadczenie woli i przy ocenie dopuszczalności odwołania tego oświadczenia należy zastosować przepisy Kodeksu cywilnego. Nie można wyłączyć złożenia oświadczenia woli o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, gdy wola dotknięta jest wadliwością. Należy stosować przepisy Kodeksu cywilnego o wadach oświadczeń woli (dział IV). W przypadku wady oświadczenia woli, np. w stanie wyłączającym świadome powzięcie i wyrażenie woli, pod wpływem błędu lub w wyniku nierzetelnej informacji udzielonej przez pracownika organu administracji publicznej, strona ma prawo uchylić się od skutków złożonego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do odwołania. Zrzeczenie się prawa odwołania przez stronę powoduje niedopuszczalność odwołania. Daje zatem po wniesieniu odwołania podstawę do wydania postanowienia o niedopuszczalności odwołania. Postanowienie to, zaskarżalne na drodze trybów nadzwyczajnych i na drodze sądowej, otwiera drogę do weryfikacji skuteczności czynności zrzeczenia się. To właśnie przez weryfikację postanowienia o niedopuszczalności odwołania dochodzi do oceny prawidłowości oświadczenia woli strony o zrzeczeniu się prawa odwołania (tak: B. Adamiak, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 2024, s. 857).
Kwestie wad oświadczenia woli, które mają wpływ na skuteczność dokonanej czynności prawnej regulują przepisy art. 82 i następne kodeksu cywilnego. Oceniając skuteczność uchylenia się od skutków prawnych złożonego przez skarżącego w dniu 16 sierpnia 2024 r. oświadczenia, zdaniem Sądu trzeba przyjąć, że błąd, co do czynności prawnej w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego należy rozumieć szeroko, jako niezgodne z rzeczywistością wyobrażenie o czynności, a co więcej niezgodność ta może dotyczyć nie tylko faktów, lecz również prawa (stanowisko to jest utrwalone zarówno w piśmiennictwie, jak i w judykaturze – np.: postanowienie SN z 21 lutego 1973 r., III CRN 415/72, Lex nr 296231, wyrok SN z 24 stycznia 1974 r., II CR 761/73, Lex nr 318787, OSPiKA 1975, nr 11, poz. 238 - z glosą A. Kleina, wyrok SN z 29 października 2010 r., I CSK 595/2009, Lex nr 2573751, z glosą T. Czecha). W konsekwencji, zdaniem Sądu, w sprawie organ powinien ocenić skuteczność złożonego przez skarżącego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania pod kątem ewentualnego działania przez niego pod wpływem błędu. Pouczenie zawarte w decyzji Prezydenta sprowadza się do wskazania skutku w postaci "prawomocności i ostateczności" decyzji wydanej w I instancji. "Prawomocność i ostateczność decyzji" są pojęciami ustawowymi, które dla osoby nieposiadającej wiedzy prawniczej, a tym bardziej dla obcokrajowca, nawet posługującego się w sposób komunikatywny językiem polskim, mogą być niezrozumiałe. Istota pouczenia polega na przekazaniu adresatowi czytelnej, zrozumiałej informacji i to w taki sposób, by mógł on się z nią zapoznać i zrozumieć jej sens. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, by organ przedłożył skarżącemu treść pouczenia o skutkach zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania w języku ojczystym skarżącego i by wyjaśnił mu znaczenie takiego oświadczenia. Zdaniem Sądu, zastosowanie wobec skarżącego, będącego obcokrajowcem, standardowego pouczenia o skutkach zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania nie było wystarczające i nie odpowiadało zasadzie wynikającej z art. 9 k.p.a. W myśl tego przepisu organy administracji są obowiązane nie tylko do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, lecz również czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Nienależyte zrealizowanie przez organy administracyjne obowiązków informacyjnych w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 134 k.p.a. W ocenie Sądu organ odwoławczy, co najmniej przedwcześnie przyjął niedopuszczalność wniesionego odwołania. Ponownie rozpoznając sprawę SKO uwzględni stanowisko Sądu i rozważy skuteczność uchylenia się przez skarżącego od skutków oświadczenia złożonego w dniu 16 sierpnia 2024 r. W przypadku bowiem działania pod wpływem błędu lub w wyniku nierzetelnej i niejasnej informacji udzielonej przez pracownika organu administracji publicznej, strona ma prawo uchylić się od skutków złożonego oświadczenia.
Wobec powyższego skargę należało uwzględnić, bowiem zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowi podstawę do jego uchylenia. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.