III SA/Wr 427/24

III SA/Wr 427/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Barbara Ciołek
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 par. 2 pkt 1 i 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 24 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. i B. S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr 470000/71/2024/RED-EG-Post-611 w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez A. S. i B. S. wspólników spółki cywilnej (dalej: skarżący, strony skarżące) jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS, Zakład) z 9 sierpnia 2024 r., nr 470000/71/2024/RED-EG-Post-611, którym organ ten działając na podstawie art. 34 § 2 pkt 1a i art. 33 § 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2023 r. poz. 2505 ze zm.) – dalej: u.p.e.a., postanowił o oddaleniu zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o kolejnych numerach od TW4470023001524 do TW4470023001563 z 12 stycznia 2023 r.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Dyrektor Oddziału ZUS we Wrocławiu na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład jako wierzyciela o numerach od TW4470023001524 do TW4470023001563 z 12 stycznia 2023 r. wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącym. Obejmują one należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy (dalej: FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych (dalej: FGŚP) za okres od lutego 2018 r. do lipca 2022 r.
20 lutego 2023 r. skarżący wnieśli zarzuty w sprawie wszczętych postępowań egzekucyjnych. Na podstawie art. 33 § 1 i § 2 pkt 1 i 3 u.p.e.a., wskazali na nieistnienie obowiązków objętych wyżej wymienionymi tytułami oraz przedawnienie zobowiązań powstałych przed rokiem 2017 r.
Postanowieniem z 3 kwietnia 2023 r. nr 470000/71/2023/RED-EG-Post-165 Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzuty. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2022 r. poz. 1771) – dalej: rozporządzenie w sprawie rozliczania składek, od 1 stycznia 2018 r. dokonywane przez skarżących wpłaty zaliczane były w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. Jak dalej wyjaśnił, odnotował zadłużenie za okres od lutego 2018 r. do lipca 2022 r., wobec czego skierował do zobowiązanych upomnienia, a następnie – w związku z brakiem płatności – wystawił ww. tytuły wykonawcze i skierował sprawę do egzekucji. Zakład powołując się – na obowiązujący w dacie wymagalności należności objętych tytułami wykonawczymi – art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.) – dalej: u.s.u.s., przedstawił terminy przedawnienia należności za poszczególne okresy oraz wskazał, że z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego bieg terminów przedawnienia został zawieszony.
Wyrokiem z 7 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 188/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił postanowienie z 3 kwietnia 2023 r. nr 470000/71/2023/RED-EG-Post-165 gdyż uznał, że organ wydał je przedwcześnie, z naruszeniem art. 6, 7, 9 i 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., a powyższe naruszenia spowodowały, że treść takiego rozstrzygnięcia nie poddaje się kontroli Sądu pod względem jego zgodności z przepisami prawa i uniemożliwia odniesienie się do sformułowanych w skardze zarzutów. Sąd nakazał organowi w ponownie prowadzonym postępowaniu uwzględnić wyrażoną w wyroku ocenę prawną, w tym wyjaśnić prawidłowość rozliczenia wpłat skarżących oraz wyjaśnić, czy należności na które zostały zaksięgowane środki nie były przedawnione lub też, czy dotyczyły należności innego podmiotu niż spółka.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, zaskarżonym postanowieniem z 9 sierpnia 2024 r. nr 470000/71/2024/RED-EG-Post-611, ZUS oddalił zarzuty.
W odniesieniu do zarzutu przedawnienia należności, które zostały pokryte wpłatami z lat 2018-2023 poinformował, że zgodnie z rozporządzeniem w sprawie rozliczania składek, od 1 stycznia 2018 r. wpłaty dokonywane przez skarżących zaliczane są w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości proporcjonalnie na wszystkie rodzaje składek na podstawie ostatniej deklaracji rozliczeniowej. Wskazał, że w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d, natomiast od 1 stycznia 2012 r. zaczął obowiązywać pięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek (ustawa z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232 poz. 1378)), ale jego bieg, na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., jest zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której został zawiadomiony dłużnik. Podniósł również, że zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., bieg przedawnienia rozpoczyna się 1 stycznia 2012 r. Jeżeli jednak termin przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. – to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Dalej ZUS opisał zaległości z poszczególnych okresów: od maja 2003 r. do lipca 2004 r., od stycznia 2007 r. do października 2007 r., od listopada 2008 r. do lutego 2011 r. Wskazał daty zawieszenia biegu przedawnienia każdego z tych okresów oraz czynności, na skutek których terminy uległy zawieszeniu.
Następnie Zakład odniósł się do wniosku A. S. z 19 sierpnia 2013 r. i B. S. z 6 listopada 2013 r. o umorzenie wyżej opisanych należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. 2012 r. poz. 1551) – dalej: ustawa o umorzeniu należności (akt utracił moc z dniem 15 stycznia 2015 r. – przypisek Sądu). Poinformował, że ze względu na to, iż B. S. i A. S. jako wspólnicy spółki cywilnej byli zgłoszeni do ubezpieczeń społecznych na koncie spółki, decyzje o umorzeniu należności zostały wydane na każdego oddzielnie. Dalej wskazał, że zgodnie z decyzją z 4 kwietnia 2014 r. wydaną na skutek wniosku A. S., miały podlegać umorzeniu należności:
– na ubezpieczenia społeczne za okres od maja do grudnia 2003 r., od lutego do lipca 2004 r., od kwietnia do maja 2006 r., od sierpnia do października 2006 r., od stycznia do października 2007 r., za grudzień 2007 r., od lutego do sierpnia 2008 r. i od listopada 2008 r. do lutego 2009 r. w łącznej kwocie 35 448,10 zł (składki, odsetki, koszty upomnienia);
- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja do grudnia 2003 r., od lutego do lipca 2004 r., za maj 2006 r., za październik 2006 r., od stycznia do lutego 2007 r., od listopada 2008 r. do stycznia 2009 r. w łącznej kwocie 6 042,63 zł (składki i odsetki);
- na Fundusz Pracy za okres od maja 2003 r. do grudnia 2003 r., od lutego do lipca 2004 r., za kwiecień 2006 r., od stycznia do lutego 2007 r., od lutego do sierpnia 2008 r. i za grudzień 2008 r. w łącznej kwocie 1 519,09 zł (składki i odsetki).
Natomiast decyzją z 14 kwietnia 2014 r. wydaną na skutek wniosku B. S., miały podlegać umorzeniu należności:
- na ubezpieczenia społeczne za okres: kwiecień 2006 r., styczeń 2007 r., wrzesień 2008 r. w kwocie 292,09 zł (składki i odsetki);
- na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2007 r. w kwocie 0,01 zł;
- na Fundusz Pracy za okres kwiecień 2006 r., styczeń 2007 r., wrzesień 2008 r., w kwocie 9,88 zł (składki i odsetki).
Organ podkreślił, że warunkiem umorzenia powyższych należności była spłata należności niepodlegających umorzeniu oraz opłacenie należnych kosztów egzekucyjnych komornikowi sądowemu, który prowadził egzekucję w wyniku zbiegu, w terminie dwunastu miesięcy od uprawomocnienia się decyzji. Poinformował również, że zgodnie z ustawą o umorzeniu należności istniała możliwość spłaty w ratach należności niepodlegających umorzeniu. W dniu 16 maja 2014 r. zawarł więc ze skarżącymi umowę na spłatę należności niepodlegających umorzeniu w układzie ratalnym. Jak wskazał, należności objęte układem ratalnym zostały spłacone, jednakże skarżący nie uregulowali należnych komornikowi sądowemu kosztów egzekucyjnych, o których organ zawiadomił skarżących pismem z 22 kwietnia 2015 r. W związku z powyższym, jak dalej poinformował ZUS, 2 marca 2017 r. i 11 stycznia 2018 r. wydał decyzje kolejno: dla A. S. i B. S. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek podlegających umorzeniu z uwagi na niedochowanie warunków w postaci nieopłacenia kosztów egzekucyjnych. Zaznaczył, że po przeliczeniu wpłat ustalono, że na koncie płatnika pozostały zaległości, które nie zostały umorzone z uwagi na brak spełnienia warunków zgodnie z ustawą o umorzeniu należności. Wskazał, że nie doszło do przedawnienia powyższych należności, gdyż bieg przedawnienia uległ zawieszeniu w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz na skutek postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności podlegających umorzeniu zgodnie z ustawą o umorzeniu należności.
W skardze na postanowienie ZUS skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie zarzutu nieistnienia po stronie skarżącej zobowiązań oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Zarzucili organowi:
1) błędny sposób zarachowania wpłat realizowanych przez skarżących w okresie 2018- 2023 r., niezgodny z § 11 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co doprowadziło do pokrycia przez ZUS zobowiązań z innych okresów niż wskazywane w tytułach wpłaty przez płatnika, a w konsekwencji do powstania po stronie płatnika (skarżącej A. S.C.) zobowiązań egzekwowanych w/w tytułami wykonawczymi. W sytuacji, gdyby ZUS prawidłowo, zgodnie ze wskazaniem dłużnika (A. S.C.) zaksięgował płatności z okresu 2018- 2022 r., zobowiązania będące przedmiotem egzekucji nie istniałyby. Przedmiotowe rozważania spowodowały podniesienie przez skarżącą w egzekucji zarzutu nieistnienia obowiązku;
2) błędną interpretację art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż w opisanym przez stronę skarżącą stanie faktycznym i prawnym - przesłanki do zastosowania rzeczonej normy nie istnieją.
Wskazali, że skargę opierają na zarzucie nieistnienia egzekwowanego zobowiązania, gdyż zobowiązanie uiścili w terminie. Poinformowali, że zalegali z zapłatą składek za okres 2001 r. do 2013 r., jednakże w wyniku układu ratalnego w latach czerwca 2014 r. do maja 2018 r. zobowiązanie to uregulowali. Dodatkowo wskazali, że za okres układu ratalnego i późniejszy, regulowali na bieżąco należności z tytułu składek.
Podnieśli, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie pozwala organowi
rentowemu dokonać przeliczenia konta ubezpieczonego z pominięciem prawidłowo wypełnionych deklaracji ubezpieczeniowych i dokonanych na ich podstawie terminowych wpłat, w ten sposób, że organ zalicza wpłaty za te okresy na poczet zaległych składek. Dalej – powołując się na art. 49 ust. 1 u.s.u.s. i § 11 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych – podkreślili, że brak było podstaw prawnych do zarachowania przez ZUS wpłat na najdalej wymagalne, jeżeli skarżący wskazali tytuł realizacji tych wpłat oraz złożyli właściwe deklaracje. Działanie takie spowodowało powstanie zaległości, które były przedmiotem zaskarżonej egzekucji w sytuacji, gdy wierzytelności te zostały przez płatnika zapłacone.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Na wstępie należy wyjaśnić, iż niniejszą sprawę rozpoznano w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r. poz. 935 ze zm.) — dalej: p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej jest podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego przed nieuzasadnionym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Przypomnienia w pierwszej kolejności wymaga, że w niniejszej sprawie organem egzekucyjnym - stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. - jest Dyrektor Oddziału ZUS, a wierzycielem - ZUS, którego kompetencje wykonuje w tym zakresie Dyrektor Oddziału ZUS. Zasadniczo nadzór nad egzekucją administracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji wskazanych w art. 19 u.p.e.a. (art. 23 § 1 u.p.e.a ), a w przypadku ich braku - nadzór taki sprawuje dyrektor izby administracji skarbowej (§ 2) albo samorządowe kolegium odwoławcze (§ 3). Organy nadzoru są jednocześnie m.in. organami odwoławczymi od postanowień wydanych przez nadzorowane organy egzekucyjne (§ 4 pkt 1). Ze względu jednak na przepisy szczególne wynikające z art. 83c ust. 1a i 2 u.s.u.s., do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez ZUS jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepis art. 83 ust. 4 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień ZUS w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Przepis art. 33 § 2 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Podstawą zarzutu mogą być jedynie następujące sytuacje:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Na postanowienie w sprawie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym przysługuje zażalenie.
W rozpoznawanej sprawie granice kontroli sądowej ograniczone są do treścią zgłoszonych zarzutów w sprawie egzekucyjnej. Skarżący podnieśli zarzut nieistnienia obowiązku. Zaprzeczyli istnieniu zaległych należności składkowych za okres od 2001 r. do 2014 r., na poczet których zarachowane zostały ich wpłaty wnoszone na pokrycie bieżących zobowiązań z tytułu składek w latach 2014 – 2023. Powołali się na zawartą z Zakładem w dniu 16 maja 2014 r. umowę na spłatę należności niepodlegających umorzeniu w układzie ratalnym do dnia 2 maja 2018 r. i poinformowali, że spłaty dokonali.
Zdaniem organu natomiast, zobowiązanie istnieje nadal. Powołał się bowiem na wydane wobec skarżących decyzje z 2 marca 2017 r. i z 11 stycznia 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek podlegających umorzeniu – z uwagi na niedochowanie warunków w postaci nieopłacenia kosztów egzekucyjnych, w wyniku czego zaległości w spłacie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od maja 2003 r. do lipca 2004 r., od stycznia do lutego 2007 r., FP i FGŚP za okres od maja 2003 r. do lipca 2004 r. nadal były objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez ZUS. Natomiast należności na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2007 r. do października 2007 r. i od listopada 2008 r. do lutego 2009 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne od listopada 2008 r. do stycznia 2009 r. egzekwował komornik sądowy.
Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia w rozpoznawanej sprawie wymaga ustalenia, czy Zakład uwzględnił ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 7 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 188/23. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Również wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprawę ponownie, związany jest oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu sądu administracyjnego, co wynika z art. 153 p.p.s.a. Ocena ta stanowi wskazanie co do zastosowania i wykładni prawa w konkretnej sprawie w tym stanie faktycznym i prawnym, który był przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny (por. J. Borkowski, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa, Wrocław 2012, s. 885). W tym kontekście sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę jest zatem związany oceną prawną wyrażoną w wyroku z 7 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 188/23 w takim zakresie, w jakim nie uległ zmianie stan prawny i nie zostały dokonane nowe ustalenia faktyczne. Ocena prawna, o której stanowi komentowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Natomiast naruszenie przez organ postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez ten organ związania orzeczeniem tego sądu (J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 153), (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 30 stycznia 2025 r. sygn. akt III SA/Wr 382/24, https://cbois.nsa.gov.pl).
Głównym powodem uchylenia przez Sąd postanowienia z 3 kwietnia 2023 r. nr 470000/71/2023/RED-EG-Post-165 był brak bezpośredniego odniesienia się do poszczególnych wpłat strony skarżącej i sposobu ich zarachowania oraz brak dostatecznie wyjaśnionej kwestii przedawnienia. Jednocześnie w skardze na postanowienie będące przedmiotem niniejszego postępowania (postanowienie z 9 sierpnia 2024 r. nr 470000/71/2024/RED-EG-Post-611), skarżący również zarzucają organowi, że w błędny sposób zarachował wpłaty realizowane przez nich w okresie od 2018 r. do 2022 r., co skutkowało wystawieniem przez organ tytułów wykonawczych i w konsekwencji spowodowało konieczność podniesienia zarzutu nieistnienia obowiązku.
W skarżonym obecnie postanowieniu Zakład przedstawił podstawy prawne przedawnienia należności. Powołując się na art. 24 u.s.u.s. i jego nowelizacje obejmujące poszczególne okresy, prawidłowo określił terminy przedawnienia należności i wskazał, że z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego bieg poszczególnych terminów przedawnienia został zawieszony. Należy zauważyć również, że pełnomocnik skarżących w rozpoznawanej w niniejszej sprawie skardze podniósł, że po zapoznaniu się z dokumentacją oraz z analizą dotyczącą przedawnienia w zaskarżonym postanowieniu, nie podtrzymuje zarzutu przedawnienia, przyjmując argumenty Zakładu.
Kolejnym z powodów uchylenia postanowienia z 3 kwietnia 2023 r. był brak odniesienia się do sposobu rozliczenia poszczególnych wpłat skarżących i sposobu ich zarachowania. W zaskarżonym postanowieniu organ wyjaśnił, że poszczególne wpłaty z lat 2018-2022 zaliczał – na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w pierwszej kolejności na poczet najstarszych zaległości.
Zdaniem Sądu orzekającego w obecnym składzie, zalecenia prawomocnego wyroku z 7 marca 2024 r. zostały w tym zakresie wykonane. Organ wskazał prawidłową podstawę zarachowywania wpłat bieżących na zaległości składkowe i wyjaśnił, że każdą wpłatę podzielił proporcjonalnie na wszystkie rodzaje składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej.
W tym względzie wymaga wyjaśnienia, że rozporządzenie w sprawie rozliczania składek weszło w życie w 1 stycznia 2018 r., wydane na podstawie art. 49 § 1 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 1027). Wskutek tej nowelizacji ZUS został zobowiązany do rozliczania nie tylko wpłat składek na FUS oraz innych należności, do których poboru jest zobowiązany, jeżeli płatnik opłaca je i przekazuje niezgodnie z przepisami ustawy (art. 49 § 1 pkt 1 u.s.u.s.), ale także został zobowiązany do stosowania kolejności i sposobu zaliczania wpłat na należności FUS oraz inne należności, do których poboru jest obowiązany ZUS (art. 49 § 1 pkt 1a u.s.u.s.). Zatem jeśli wpłaty zostały zarejestrowane przez organ w latach 2018-2022 r., to prawidłowo zostały rozliczone na podstawie przepisów ww. rozporządzenia. W świetle § 12 tego rozporządzenia kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1 (ust. 2). Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Emerytur Pomostowych podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (ust. 3). Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (ust. 4).
Ocena zaskarżonego postanowienia w kontekście wniesionego przez skarżących zarzutu nieistnienia obowiązku sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Zakład zasadnie oddalił zarzut na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., bowiem granice sprawy są określone treścią zgłoszonego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
Nieistnienie obowiązku oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie. Zastrzec należy, że nieistnienie obowiązku występuje nie tylko wówczas, gdy brak jest należności głównej i odsetek, ale też innych należności np. kosztów egzekucyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 443/23 CBOSA – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd nie podzielił zarzutu nieistnienia obowiązku. Zdaniem Sądu, w zaskarżonym postanowieniu ZUS wyjaśnił przyczyny oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Powołał obowiązujące przepisy prawa i na podstawie zebranego materiału dowodowego prawidłowo zastosował art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., dochodząc do słusznego przekonania, że zgłoszony przez zobowiązanego środek zaskarżenia nie był oparty na usprawiedliwionych podstawach. Prawidłowo przyjął, że skarżący nie dopełnili obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za miesiące od lutego 2018 r. do lipca 2022 r. Zgodnie bowiem z rozporządzeniem o rozliczaniu składek, środki wpłacane w tym okresie Zakład był zobowiązany rozliczyć na zaległości z okresów opisanych na str. 9 uzasadnienia niniejszego wyroku. Następnym etapem było wszczęcie postępowania egzekucyjnego, do czego ZUS jest zobowiązany na podstawie art. 24 ust. 2 u.s.u.s. (składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej) w związku z art. 61 § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a. (w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych).
W ocenie Sądu, prawidłowo zatem organ rozpatrzył wniesiony przez skarżącego zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej uznając, że nie zachodzą podstawy określone w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, zaś sformułowany w treści skargi zarzut nie okazał się uzasadniony.
W odpowiedzi na wniosek Zakładu o zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na tle ww. przepisu w piśmiennictwie (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 200, źródło: Lex) wskazuje się, że w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, stanowiącymi sądy pierwszej instancji (...) zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona. Nie jest więc możliwe zasądzanie kosztów postępowania od skarżącego na rzecz organu.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak wyroku.