III SA/Wr 424/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2024-04-11
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie egzekucyjnestwierdzenie nieważnościprzedawnienieKodeks postępowania administracyjnegoUstawa o systemie ubezpieczeń społecznychWSADIASZUS

WSA uchylił postanowienia o stwierdzeniu nieważności umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznając, że organy nie wykazały rażącego naruszenia prawa.

Skarżący B.M. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) utrzymujące w mocy postanowienie o stwierdzeniu nieważności postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne. DIAS uznał, że organ egzekucyjny wadliwie ocenił przedawnienie należności, co stanowiło rażące naruszenie prawa. WSA uchylił postanowienia DIAS, stwierdzając, że organy nie wykazały, iż naruszenie prawa miało charakter rażący, a jedynie błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące przedawnienia.

Sprawa dotyczyła skargi B.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) we Wrocławiu, które utrzymywało w mocy wcześniejsze postanowienie DIAS o stwierdzeniu nieważności postanowienia organu egzekucyjnego (ZUS) umarzającego postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny umorzył postępowanie, uznając należności za przedawnione. DIAS zakwestionował tę ocenę, stwierdzając nieważność postanowienia ZUS z powodu rażącego naruszenia prawa, polegającego na wadliwej ocenie przedawnienia. DIAS argumentował, że postępowanie egzekucyjne zawiesza bieg terminu przedawnienia, a należności nie uległy przedawnieniu. Skarżący zarzucił DIAS niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących przedawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżone postanowienia DIAS oraz poprzedzające je postanowienie. Sąd uznał, że DIAS nie wykazał, iż naruszenie prawa miało charakter rażący, co jest warunkiem stwierdzenia nieważności. Sąd podkreślił, że sama błędna interpretacja przepisów nie jest wystarczająca do stwierdzenia nieważności, a organy nie przeprowadziły wyczerpującej analizy kwalifikacji stwierdzonych uchybień w kontekście przesłanki rażącego naruszenia prawa. W konsekwencji, Sąd uchylił postanowienia DIAS i nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wytycznych sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sama błędna interpretacja przepisów nie jest wystarczająca do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności postanowienia. Organ musi wykazać, że naruszenie jest oczywiste, ewidentne i powoduje skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia państwa praworządnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji nie wykazały, iż stwierdzone uchybienia miały charakter rażącego naruszenia prawa. Podkreślono, że pojęcie rażącego naruszenia prawa wymaga oczywistości i jednoznaczności, a nie jedynie błędnej wykładni przepisów. Brak wyczerpującej analizy kwalifikacji naruszeń w kontekście przesłanki rażącego naruszenia prawa uniemożliwił sądowi zgodę z rozstrzygnięciem organu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis regulujący przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji/postanowienia, w tym rażące naruszenie prawa.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis określający skutki uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny, w tym uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia.

u.s.u.s. art. 24 § 5b

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Reguluje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek w związku z postępowaniem egzekucyjnym.

u.s.u.s. art. 24 § 5d

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Określa termin przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej.

u.s.u.s. art. 31

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej do należności z tytułu składek, z późniejszymi zmianami ograniczającymi zakres stosowania.

O.p. art. 118 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Określa termin przedawnienia decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.

O.p. art. 118 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Określa termin przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej oraz stosowanie przepisów o zawieszaniu i przerwaniu biegu terminu przedawnienia.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka na podstawie akt sprawy.

O.p. art. 70 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Przepis dotyczący zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

O.p. art. 70 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Przepis dotyczący przerwania biegu terminu przedawnienia wskutek zastosowania środka egzekucyjnego.

u.p.e.a. art. 18

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego do postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji nie wykazały, że stwierdzone naruszenia prawa miały charakter rażący, co jest warunkiem stwierdzenia nieważności postanowienia. Sama błędna interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia nie jest wystarczająca do stwierdzenia nieważności.

Odrzucone argumenty

Argumentacja DIAS, że wadliwa ocena przedawnienia stanowi rażące naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności.

Godne uwagi sformułowania

o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one w jawnej sprzeczności. nie można zgodzić się lub też nie zgodzić z poglądem wyrażonym przez DIAS odnośnie konieczności unieważnienia postanowienia wydanego przez organ egzekucyjny. Lakoniczność uzasadnienia i jego istotne braki naruszają w tym zakresie art. 6, art. 7 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Skład orzekający

Barbara Ciołek

przewodniczący

Magdalena Jankowska-Szostak

sprawozdawca

Aneta Brzezińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w kontekście stwierdzania nieważności postanowień w postępowaniu egzekucyjnym i administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przedawnieniem składek ZUS i odpowiedzialnością osób trzecich, ale ogólne zasady dotyczące rażącego naruszenia prawa są szeroko stosowalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii przedawnienia należności składkowych i odpowiedzialności osób trzecich, a także kluczowego dla postępowania administracyjnego pojęcia 'rażącego naruszenia prawa'. Wyjaśnia, dlaczego sądy często uchylają decyzje organów, które nadużywają trybu stwierdzania nieważności.

Czy błąd organu w ocenie przedawnienia to 'rażące naruszenie prawa'? WSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wr 424/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Barbara Ciołek /przewodniczący/
Magdalena Jankowska-Szostak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 par. 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (spr.) Asesor WSA Aneta Brzezińska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 11 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2023 r. Nr 0201-IEE2.7192.58.2023.2.JB w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 17 lipca 2023 r. Nr 0201-IEE1.7191.6.2023.8.RO; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 25 września 2023 r. B. M. (dalej: strona skarżąca, skarżący) reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, Dyrektor, organ) z dnia 23 sierpnia 2023 r., nr 0201-IEE2.7192.58.2023.2.JB, utrzymujące w mocy postanowienie własne Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 17 lipca 2023 r., nr 0201-IEE1.7191.6.2023.8.RO, w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy (dalej: ZUS, organ egzekucyjny) z dnia 20 stycznia 2023 r., nr 190000/71/2023-RED-4400/42 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec B. M.
Jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o nr od RbII-85/2019 do RbII-100/2019. Postępowaniem objęte były należności określone w decyzji Dyrektora ZUS Oddział w Legnicy z dnia 9 maja 2016 r., nr 190000/73/43/434-0/2016/RED orzekającej o odpowiedzialności skarżącego, jako osoby trzeciej za zobowiązania J. sp. z o.o., (dalej: spółka), które wystąpiły w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu ww. spółki. Tytuły obejmowały zaległości w nieopłaconych składkach na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (dalej: FUS), Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych (dalej: FUZ) oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (dalej: FP i FGŚP).
Zawiadomieniem z dnia 12 marca 2019 r., nr ASE190019000007, organ egzekucyjny poinformował skarżącego o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Zawiadomienie to wraz z odpisami tytułów wykonawczych od nr RbII-85/2019 do RbII-100/2019 skarżący odebrał w dniu 22 marca 2019 r.
Pismem z dnia 9 stycznia 2023 r. skarżący wniósł o natychmiastowe wycofanie egzekucji w związku z przedawnieniem należności.
Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2023 r., nr 190000/71/2021-RED-4400/42 organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
Następnie pismem z dnia 23 marca 2023 r., organ egzekucyjny zasygnalizował Dyrektorowi możliwość wystąpienia w sprawie przesłanki uprawniającej do stwierdzenia nieważności ww. postanowienia. Organ egzekucyjny zwrócił uwagę na wadliwą ocenę wystąpienia w sprawie przedawnienia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, czego konsekwencją było nieuzasadnione zakończenie postępowań egzekucyjnych poprzez ich umorzenie. ZUS wyjaśnił, że naruszenie zasad prowadzenia postępowania administracyjnego doprowadziło do podjęcia wadliwego rozstrzygnięcia i przełożyło się bezpośrednio na treść rozstrzygnięcia. Organ ten wyjaśnił ponadto, że o rażącym naruszeniu przepisów prawa świadczy nie tylko oczywiste naruszenie przepisu o jasnej treści, ale też istotne jest powstanie skutków społeczno-ekonomicznych, które nie dają się pogodzić z zasadami państwa praworządnego.
Całościowa analiza kwestii przedawnienia zobowiązań przeprowadzona przez DIAS doprowadziła do wydania przez ten organ postanowienia z dnia 17 lipca 2023 r., nr 0201-IEE1.7191.6.2023.8.RO, w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Organ ten wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec spółki przesłanką, która zadecydowała o wydłużeniu terminu przedawnienia jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż postępowanie egzekucyjne wobec spółki co do części zaległości (kolumna 1) wszczynane było dwukrotnie. Postępowanie egzekucyjne dotyczące tytułów wykonawczych wymienionych w kolumnie 1 zostało umorzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Jaworze postanowieniem z dnia 14 listopada 2016 r., nr 0206-EA.511.147.2016.U.N., z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Ponowne postępowania egzekucyjne dotyczące tych samych należności DIAS wszczął 26 lipca 2017 r. i postępowania te nie zostały dotąd zakończone. Z kolei postępowania egzekucyjne dotyczące zaległości opisanych w poz. 1-12 tabeli zostały wszczęte w 2011 r. i nie zostały dotąd zakończone. W myśl art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie: t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497), dalej: u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym na dzień wystawienia tytułów wykonawczych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności, zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Organ ustalił ponadto, że tytuły wykonawcze wobec skarżącego zostały wystawione w dniu 12 marca 2019 r., a wszczęcie egzekucji względem skarżącego nastąpiło w dniu 22 marca 2019 r., kiedy to doręczono skarżącemu odpisy tytułów wykonawczych. Czynność ta zawiesiła bieg terminu przedawnienia. Organ dalej wyjaśnił, że w stanie faktycznym sprawy nie można mówić o wygaśnięciu obowiązku w związku z przedawnieniem. Bieg terminu przedawnienia został skutecznie wydłużony w związku z jego zawieszeniem spowodowanym prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Należności nie uległy przedawnieniu, co oznacza, że organ egzekucyjny nie miał podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego. Wystąpienie tej przesłanki stanowiło w ocenie DIAS podstawę do stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia 20 stycznia 2023 r., nr 190000/71/2023-RED-4400/42.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wyjaśnił, że decyzja ZUS o odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki była wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ w tym okresie skarżący nie pełnił funkcji członka zarządu w spółce, gdyż na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Jaworze z dnia 22 lipca 2005 r. o sygn. akt II K 641/03 został skazany prawomocnym wyrokiem za czyn z art. 284 k.k. w zw. z art. 12 k.k., a więc za czyn uniemożliwiający mu sprawowanie funkcji członka zarządu spółki kapitałowej zgodnie z art. 18 § 2 k.s.h. Skarżący wniósł o zmianę postanowienia, ponieważ decyzja o jego odpowiedzialności była wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu DIAS utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 17 lipca 2023 r., nr 0201-IEE1.7191.6.2023.8.RO, o stwierdzeniu nieważności postanowienia ZUS z dnia 20 stycznia 2023 r., nr 190000/71/2023-RED-4400/42 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zobowiązania wynikające z decyzji o orzeczeniu odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania spółki przedawniają się po upływie pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym została wydana decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Termin taki wprowadza art. 24 ust. 5d u.s.u.s. Organ ten ustalił, że taka decyzja w sprawie została wydana w 2016 r., a zatem pierwotny pięcioletni termin, o którym mowa powyżej, upłynął z końcem 2021 r. Tytuły wykonawcze zostały wystawione w dniu 12 marca 2019 r., a wszczęcie egzekucji nastąpiło w dniu 22 marca 2019 r., kiedy to doręczono skarżącemu odpisy tytułów wykonawczych. Wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego zawiesiło bieg terminu przedawnienia w sprawie, a zatem dochodzone należności nie uległy przedawnieniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów:
1) art. 24 ust. 5d u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że będące przedmiotem egzekucji należności nie uległy przedawnieniu, gdy decyzja wydana została w 2016 r. i w obu postanowieniach wskazano na fakt, że pierwotny pięcioletni termin przedawnienia upłynął z końcem 2021 r.,
2) art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 18 i art. 59 § 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów i przyjęcie, że decyzja ZUS z 20 stycznia 2023 r., została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdy w rzeczywistości jest ona z nimi zgodna, stwierdzając przedawnienie należności, na podstawie ustawy systemowej, po upływie określonego w niej terminu.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko w sprawie. Organ skonstatował, że podnoszone w skardze zarzuty należy uznać za niesłuszne, bowiem w sprawie nie doszło do uchybień oraz nieprawidłowości. Organ wyjaśnił, że dla oceny zasadności przedawnienia istotne są okoliczności, które wystąpiły w sprawie i zadecydowały o wydłużeniu biegu terminu przedawnienia. Przesłanką tą było zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawierają odesłanie do stosowania ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.), dalej: "O.p.", w zakresie, w którym przepisy u.s.u.s. nie zawieraj określonej regulacji. Zgodnie z art. 31 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do 12 czerwca 2017 r., do należności z tytułu składek stosuje się art. 118 O.p., który w § 2 wprowadza odesłanie do art. 70 § 2 pkt 1, § 3 tej ustawy. W przepisie tym ujęto zasady zawieszania i przerywania biegu terminu przedawnienia należności.
Zapis o odpowiednim stosowaniu art. 118 O.p. został ograniczony do odpowiedniego stosowania art. 118 § 1 O.p., a nie całego art. 118 O.p., na mocy ustawy z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawie o zmianie ustawy – kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw – (Dz.U. z 2017 r. poz 1027). Znowelizowane przepisy weszły w życie z dniem 13 czerwca 2016 r. Oznacza to, że od tego momentu nie ma odesłania do przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie dotyczącym przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Odmiennie od stanowiska skarżącego organ wskazał, że wobec braku odesłania należy uznać, że wobec osób, którym przeniesiono odpowiedzialność za zaległości z tytułu nieuiszczonych składek zastosowanie mają przepisy u.s.u.s. w zakresie przedawnienia zaległości odpowiednio z art. 24 u.s.u.s. dotyczące płatnika składek. W ocenie organu w rozpatrywanym przypadku bieg terminu przedawnienia został wydłużony w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony do dnia podjęcia pierwszej czynności, zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ wyjaśnił, że tytuły egzekucyjne zostały wystawione w dniu 12 marca 2019 r., a wszczęcie egzekucji nastąpiło w dniu 22 marca 2019 r., kiedy to doręczono zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych. Doręczenie tytułów wykonawczych jest pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której zobowiązany został zawiadomiony. Okres zawieszenia trwa do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ podsumował, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu, a tym samym nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 217 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W tym zakresie ocenie sądu administracyjnego podlega, czy zaskarżony akt odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia, bądź stwierdzenie jego nieważności.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Jak wynika z akt sprawy, przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena zasadności uznania przez organ wystąpienia w sprawie podstaw do stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia wydanego w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W tym zakresie należy wyjaśnić, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym zgodnie z ustawą z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie: t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze. zm.), dalej: u.p.e.a., mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 18 ww. ustawy egzekucyjnej). Odesłanie to oznacza, że dopuszczalnym jest stosowanie do postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym przepisów k.p.a. regulujących instytucję nieważności orzeczeń.
W doktrynie wskazuje się, że do postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym zastosowanie będą miały przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulujące podstawy stosowania sankcji nieważności (art. 156 § 1 k.p.a.), sankcji wzruszalności (art. 145 § 1, art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a.), przy czym stosowanie tych sankcji powiązane jest z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne w administracji (Adamiak Barbara, Borkowski Janusz, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Publikacja WK 2015). Powyższy przepis (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) ma zastosowanie, na podstawie art. 126 k.p.a., do postanowień, a w takim przypadku zamiast decyzji, wydaje się postanowienie (zob. wyrok. WSA w Lublinie z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 890/23, LEX 3668893).
Z akt sprawy wynika, że Dyrektor stwierdził wystąpienie w sprawie naruszenia prawa mające charakter rażący, które spowodowało konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia ZUS z dnia 20 stycznia 2023 r., nr 190000/71/2023-RED-4400/42.
Oceniając zasadność ww. stanowiska w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że organ administracji publicznej w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której orzeka - nie co do istoty sprawy rozstrzygniętej w kontrolowanym akcie - lecz wyłącznie jako organ kasacyjny. Przypomnieć bowiem trzeba, że organ odwoławczy, rozpatrujący odwołanie od decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności aktu wydanego w pierwszej instancji, może rozstrzygać jedynie w przedmiocie prawidłowości zaskarżonej decyzji/postanowienia w sprawie stwierdzenia nieważności. Jeżeli organ pierwszej instancji nie rozpatrywał sprawy w zakresie merytorycznym - co do istoty - lecz wyłącznie w granicach określonych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i w związku z tym był uprawniony do wydania decyzji o charakterze wyłącznie kasacyjnym, to organ odwoławczy, w ramach sprawowanej kontroli instancyjnej, również nie jest władny wydać decyzji reformatoryjnej, orzekającej co do istoty sprawy. Organ ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a., to znaczy - nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak w postępowaniu odwoławczym. W orzecznictwie wskazuje się, że rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach konkretnego podmiotu w sposób ostateczny nie pozwala na ponowne rozpoznanie jego sprawy w tym samym stanie faktycznym i prawnym. Przemawia za tym zasada względnej trwałości decyzji ostatecznych uniemożliwiająca ich wzruszenie bez wdrożenia szczególnych trybów, a zatem wyłącznie w przypadkach szczegółowo opisanych w ustawie. Funkcją ochrony trwałości decyzji ostatecznej jest nie tylko ochrona praw nabytych strony, lecz także ochrona porządku prawnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 21 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 552/22, LEX nr 3506778). Zasadnym zatem jest wniosek, że zarówno wykładnia jak i zastosowanie art. 156 k.p.a. musi uwzględniać, że prowadzi do podważenia zarówno praw nabytych strony jak i porządku prawnego.
Instytucja uregulowana w art. 156 k.p.a. i nast. nie może być zatem stosowana do usunięcia błędów organu, czy też naruszeń prawa o charakterze "zwyczajnym", ale tylko do wyeliminowania kwalifikowanych uchybień.
Ponieważ organ powołał się na rażące naruszenie prawa będące skutkiem błędnej interpretacji przepisów, w celu oceny zasadności stanowiska organu niezbędna jest analiza stanu prawnego dotyczącego przedawnienia zobowiązania ciążącego na skarżącym.
W przypadku składek zusowskich, zdrowotnych oraz składek na FP i FGŚP, które ciążyły na spółce ustawodawca w art. 31 u.s.u.s. nakazał do należności tych należy stosować odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
Zgodnie z art. 31 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym na dzień wystawienia decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej (tj. 9 maja 2016 r.), do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio: art. 12, art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 33, art. 33a, art. 33b, art. 38a, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 1, 3 i 5, art. 62b § 1 pkt 2 i § 3, art. 72 § 1 pkt 1 i 4 i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77b § 1 i 2, art. 91, art. 93, art. 93a-93c, art. 93e, art. 94, art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101, art. 105 § 1 i 2, art. 106 § 1 i 2, art. 107 § 1, 1a, § 2 pkt 2 i 4 i § 3, art. 108 § 1, 3 i 4, art. 109 § 1 w zakresie art. 29, art. 109 § 2 pkt 1, art. 110 § 1, § 2 pkt 2, § 3, art. 111 § 1-4 i § 5 pkt 1, art. 112 § 1-5, art. 112b, art. 112c, art. 113, art. 114, art. 115art. 116, art. 116a, art. 117, art. 118 oraz art. 119 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Na mocy ww. przepisu, z odpowiednio stosowanego art. 118 O.p., wynika, że nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat, a w przypadku, o którym mowa w art. 117b § 1 - jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym miała miejsce dostawa towarów, upłynęły 3 lata (art. 118 § 1 O.p.). Przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji, o której mowa w § 1, następuje po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym została doręczona decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Przepisy art. 70 § 2 pkt 1, § 3 i 4 stosuje się odpowiednio, z tym że termin biegu przedawnienia po jego przerwaniu wynosi 3 lata (art. 118 § 2 O.p.).
Jednocześnie od 1 stycznia 2003 r. obowiązuje art. 24 ust. 5d u.s.u.s., zgodnie z którym przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.
Jak wynika z powyższej treści art. 24 ust. 5d u.s.u.s. i art. 118 § 2 O.p. zdanie pierwsze regulują one w odmienny sposób tę samą kwestię – przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej.
Odmienny sposób uregulowania przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania innego podmiotu w ww. przepisach powodował problemy w ich stosowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 lipca 2020 r., w sprawie o sygn. akt I GSK 860/20, LEX nr 3047636, wyjaśnił, że z przepisu art. 118 § 2 O.p. zdanie pierwsze wynika, iż przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji, o której mowa w § 1, następuje po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym została doręczona decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. W ocenie NSA przepis ten nie będzie miał zastosowania do regulacji przedawnienia zobowiązania osoby trzeciej, wynikającego z decyzji o jej odpowiedzialności, ponieważ zagadnienie to zostało uregulowane odmiennie w przepisie art. 24 ust. 5d u.s.u.s. Z kolei ze zdania drugiego § 2 art. 118 O.p., wynikało, że przepisy art. 70 § 2 pkt 1 i § 3-5 stosuje się odpowiednio, z tym że termin biegu przedawnienia po jego przerwaniu wynosi 3 lata. Normy powołane w tym przepisie regulują kwestię zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania osoby trzeciej wynikającego z decyzji o jej odpowiedzialności (art. 70 § 2 pkt 1 O.p. w związku z art. 118 § 2 zd. 2 O.p. i art. 31 u.s.u.s.), przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania osoby trzeciej wynikającego z decyzji o jej odpowiedzialności (art. 70 § 3 i 4 O.p. w związku z art. 118 § 2 zd. 2 O.p. i art. 31 u.s.u.s.). Przepis art. 118 § 2 zdanie drugie Ordynacji podatkowej miał zatem odpowiednie zastosowanie do oceny zawieszenia i przerwania biegu przedawnienia należności składkowych.
Mając zatem na uwadze treść przepisu art. 118 § 1 O.p., stosowanego odpowiednio na mocy art. 31 u.s.u.s., pięcioletni termin umożliwiający organowi wydanie decyzji w odniesieniu do należności o najwcześniejszym terminie płatności tj. za miesiąc grudzień 2010 r., upływał z dniem 31 grudnia 2016 r. Na dzień wydania decyzji tj. 9 maja 2016 r. termin ten nie upłynął, a zatem w tym zakresie organ nie naruszył przepisu art. 118 § 1 O.p.
Natomiast zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5d u.s.u.s., obowiązującym w dacie wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności, przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.
Zatem, mając na uwadze podaną datę wydania decyzji, termin ten upłynął z dniem 31 grudnia 2021 r.
Co istotne należy wyjaśnić, że aktualnie artykuł 31 u.s.u.s. nakazuje odpowiednie stosowanie art. 118 O.p. tylko w zakresie jego § 1.
Ustawą z dnia z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1027), zmieniono treść art. 31 u.s.u.s., w ten sposób, że wpisano, iż do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio art. 118 § 1 O.p. Zmiana ta weszła w życie z dniem 13 czerwca 2017 r.
Obecnie art. 31 u.s.u.s. nie odsyła zatem do art. 118 § 2 o.p., regulującego przedawnienie zobowiązania z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, jak było to do 12 czerwca 2017 r.
Od ww. daty nie ma zatem niejasności w zakresie stosowania ww. art. 118 § 1 i 2 O.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.
Jak wynika z uzasadnienia do ustawy z dnia z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1027), cyt.: "Proponowana zmiana art. 31 u.s.u.s. ma charakter porządkujący i polega na skorygowaniu sprzecznych przepisów u.s.u.s. i ustawy – Ordynacja podatkowa. Przepisy u.s.u.s. w zakresie kwestii związanych m.in. z przedawnieniem zobowiązań wynikających z decyzji przenoszącej odpowiedzialność podatkową na osobę trzecią odsyłają do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa, m.in. do art. 118. Wskazać jednak należy, że 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2074, z późn. zm.), która wprowadziła ust. 5d do art. 24 u.s.u.s., określający termin przedawnienia zobowiązań wynikających z wydanej decyzji dotyczącej odpowiedzialności osób trzecich. Przepis ten stanowi, że przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Natomiast przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa w art. 118 § 2 określają ten termin jako termin 3 letni.
W związku z tym, że ww. kwestie znajdują uregulowanie w u.s.u.s., zasadne wydaje się wprowadzenie zmiany w art. 31 przez ograniczenie odesłania zawartego w tym przepisie jedynie do art. 118 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa, nie zaś do całego art. 118".
Powyższa nowelizacja nie zawierała przepisów przejściowych odnośnie stosowania nowej treści art. 31 u.s.u.s.
Na dzień wydawania decyzji z dnia 9 maja 2016 r., o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki obowiązywał zatem art. 31 u.s.u.s., który wskazywał, że do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio cały art. 118 O.p.
Choć organ egzekucyjny w swoim postanowieniu z dnia 20 stycznia 2023 r. nie wskazał podstaw prawnych uznania, że w sprawie doszło do wygaśnięcia obowiązku ciążącego na skarżącym, to jednak jak wynika z akt, w terminie 3 letnim, o którym mowa w art. 118 § 2 O.p., organ egzekucyjny doręczył skarżącemu odpisy tytułów wykonawczych, co miało miejsce w dniu 22 marca 2019 r. W myśl art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Zgodnie z art. 118 § 2 O.p., 3-letni termin przedawnienia po jego przerwaniu minął z dniem 23 marca 2022 r. Jak wynika z akt w tym czasie organ nie dokonywał ponownych czynności egzekucyjnych przerywających bieg terminu przedawnienia.
Organ egzekucyjny stwierdzając w dniu 20 stycznia 2023 r. wygaśnięcie zobowiązania skarżącego w postanowieniu umarzającym postępowanie egzekucyjne, nie uwzględnił jednak nowego brzmienia art. 31 u.s.u.s., od dnia 13 czerwca 2017 r., tj. wyłączenia stosowania art. 118 § 2 O.p. regulującego kwestie przerywania biegu terminu przedawnienia.
Od dnia 13 czerwca 2017 r. nie ma zatem wątpliwości, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z tym przepisem, doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych w dniu 22 marca 2019 r. nie przerwało biegu terminu przedawnienia, lecz go zawiesiło.
Niemniej jednak pomimo, że organ egzekucyjny umarzając postępowanie egzekucyjne nie uwzględnił nowego brzmienia art. 118 § 2 O.p., obowiązującego od dnia 13 czerwca 2017 r., to jednak należy stwierdzić, że samo ustalenie, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów nie jest wystarczające do stwierdzenia, iż naruszenie to uprawniało organ do stwierdzenia nieważności postanowienia ZUS.
Aby bowiem móc stwierdzić nieważność organ winien wykazać, że naruszenie takie miało charakter kwalifikowany, rażący, a czego - w ocenie Sądu – organ zaniechał.
Pojęcie rażącego naruszenia prawa nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. Zostało jednak wyjaśnione w orzecznictwie sądów administracyjnych. W tym zakresie należy wyjaśnić, że jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one w jawnej sprzeczności. Przyjmuje się również często, że skutki, które wywołuje rozstrzygnięcie uznane za rażąco naruszające prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie go, jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa (np. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, wyrok NSA z 18 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1638/10, wyrok WSA w Gliwicach z 12 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1607/23).
W tej materii podnosi się, że możliwe jest oparcie przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. na rażącym naruszeniu zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów prawa procesowego. Jednakże w zakresie przepisów postępowania rażące naruszenie musi mieć charakter ewidentny (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 lutego 2023 r. sygn. akt: I OSK 104/20, z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. I OSK 3087/19, z dnia 17 grudnia 2019 r. sygn. II OSK 3270/18 i z dnia 9 lutego 2005 r. sygn. OSK 1134/04).
W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który jest stosowany w bezpośrednim i jednoznacznym rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania szerokiej i różnorodnej wykładni prawa, mogącej prowadzić do rozbieżnych wyników, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest w oczywisty sposób sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 21 kwietnia 2008 r., I OPS 2/08). Tak więc cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z niebudzącą wątpliwości treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok NSA z 11 sierpnia 2000 r., III SA 1935/99, wyrok NSA z 27 października 1998 r., II SA 1202/98, wyrok NSA z 12 grudnia 1988 r., III SA 481/88, niepubl.).
Normatywne znamię kwalifikujące naruszenie prawa jako "rażące" powinno być też rozważane na kilku poziomach. Po pierwsze, należy je rozumieć jako wymóg oczywistego, wyraźnego i niewątpliwego naruszenia prawa (wymóg dotyczący sposobu naruszenia). Po drugie, treść naruszonego przepisu prawa powinna być również bezsporna i oczywista, a więc jasna i jednowariantowa już na gruncie wykładni gramatyczno-językowej. W konsekwencji niejasność lub wielowariantowość interpretacyjna treści danej regulacji nie może uzasadniać kwalifikowania naruszenia przepisu należącego do tej regulacji jako rażącego. Po trzecie, kwalifikacja konkretnego naruszenia prawa jako "rażącego" nie może abstrahować od określonych czynników wyznaczających pozycję normatywną przepisu w ramach podstawy prawnej orzeczenia (załatwienia sprawy), a więc np. od miejsca danego przepisu w strukturze hierarchicznej systemu prawnego (np. przepis konstytucyjny), jego roli w systemie normatywnym, w prawie administracyjnym materialnym lub procesowym (np. zasada konstytucyjna, zasada ogólna k.p.a.), znaczenia w zespole przepisów składających się na podstawę materialno-prawną lub procesową orzeczenia lub milczącego załatwienia sprawy (np. naruszenie przepisu procesowego mającego podstawowe znaczenie dla zasad i struktury postępowania administracyjnego – zob. M. Kamiński, Stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego, w: T. Woś [red.], Postępowanie administracyjne, Warszawa 2017, s. 569).
Trzeba też wyjaśnić, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym utrwalony został ponadto pogląd, zgodnie z którym stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w art. 16 § 1 ww. ustawy i może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek nie powinna mieć charakteru rozszerzającego.
W końcu należy wyjaśnić, że w przypadku o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny (por. M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024, art. 156), bowiem co do zasady spór co do wykładni przepisu prawa materialnego, nie może stanowić przesłanki do uznania, że decyzja ostateczna została wydana z rażącym naruszeniem prawa i stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok WSA w Gdańsku z 8.12.2021 r., II SA/Gd 748/21, LEX nr 3275444). Błędna interpretacja czy wadliwe zastosowanie przepisów składających się na podstawę prawną decyzji nie mogą być kwalifikowane jako przesłanka nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1818/21, LEX nr 3273301). Z chwilą jednak, gdy interpretacja opierająca się na rozmaitych właściwych jej sposobach przekroczy granice błędnego rozumowania, gdy stanie w oczywistej sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym, wówczas będzie ona naruszeniem prawa, a wydane na jej podstawie decyzje będą mogły być uważane za wydane bez jakiejkolwiek podstawy prawnej" (J. Panejko, Glosa do wyroku NTA z 26.02.1934 r., L. rej. 6253/30, za: Komentarz, 1999, s. 423).
Analiza uzasadnienia rozstrzygnięć Dyrektora wskazuje, że organ ten skupił się na wykazaniu błędnej interpretacji przepisów dotyczących przedawnień składek i przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania innego podmiotu. Z uzasadnienia kwestionowanych rozstrzygnięć Dyrektora wynika jednak, że organ ten zaniechał dokładnej i wyczerpującej oceny kwalifikacji zaistniałych naruszeń w kontekście przesłanki wskazanej przez organ w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. rażącego naruszenia prawa. W istocie należy stwierdzić, że organ nie rozpoznał prawidłowo sprawy wszczętej w trybie uregulowanym w art. 156 k.p.a. Samo stwierdzenie, że organ dokonał błędnej wykładni przepisu jest niewystarczające do stwierdzenia nieważności postanowienia.
Co więcej, tut. Sąd przychyla się do poglądu wyrażonego w orzecznictwie, iż o kwalifikacji naruszenia jako rażące decydują w zasadzie dwie przesłanki: gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. Wyrok NSA z 20.10.2011 r., II GSK 1056/10, LEX nr 1070197, Wyrok WSA we Wrocławiu z 18.12.2018 r., II SA/Wr 621/18, LEX nr 2608264, Wyrok WSA w Gdańsku z 4.07.2019 r., III SA/Gd 200/19, LEX nr 2700806).
Analiza uzasadnień postanowień Dyrektora nie pozostawia wątpliwości, że zaniechał on rozważań na temat ww. przesłanek poprzestając na stwierdzeniu, że w sprawie nie doszło do przedawnienia.
Należy podkreślić, że wyeliminowanie ostatecznej decyzji administracyjnej w oparciu o przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłankę rażącego naruszenia prawa powinno następować tylko w okolicznościach bezspornych (wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., III OSK 2683/21, LEX nr 3588410), stąd konieczna jest prawidłowa weryfikacja zaistniałych w sprawie uchybień w kontekście treści art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czego w niniejszej sprawie zabrakło.
Zgodnie z art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Zgodnie z art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5. Natomiast na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji (postanowienia) powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide - wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt: II FSK 1665/06 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://cbosa.nsa.gov.pl). Przypomnieć trzeba, że przez akta sprawy administracyjnej należy rozumieć w szczególności pełną dokumentację stanowiącą dowód przeprowadzonych przez organy administracyjne i strony czynności prawnomaterialnych i procesowych pozwalających na kontrolę prawidłowości ustaleń poczynionych w sprawie przez organy prowadzące postępowanie administracyjne (por. np. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2331/12).
Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem - co do zasady - materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem (zob. wyrok NSA z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2623/17, wyrok NSA z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt I GSK 463/13,). Orzekanie przez sąd administracyjny możliwe jest tylko na podstawie całości akt sprawy. Oznacza to, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno być podjęte nie tylko w oparciu o analizę uzasadnienia zaskarżonego aktu i wyjaśnienia stron, ale na podstawie całego materiału faktycznego i dowodowego zgromadzonego przez organ administracji.
Warunkiem wydania przez Sąd rozstrzygnięcia merytorycznego jest stwierdzenie, że wszystkie okoliczności faktyczne i prawne zostały w sprawie wyjaśnione.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia oraz przedłożone Sądowi akta administracyjne uniemożliwiają dokonanie oceny prawidłowości zaliczenia dokonanych przez organ egzekucyjny uchybień za wady o stopniu powodującym konieczność wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Braki uzasadnienia kwestionowanych postanowień w tym zakresie, dotyczące oceny wagi dokonanych naruszeń i ich skutków, powodują, że na obecnym etapie nie można zgodzić się lub też nie zgodzić z poglądem wyrażonym przez DIAS odnośnie konieczności unieważnienia postanowienia wydanego przez organ egzekucyjny.
Lakoniczność uzasadnienia i jego istotne braki naruszają w tym zakresie art. 6, art. 7 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł w pkt I sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonego postanowienia z dnia 23 sierpnia 2023 r., nr 0201-IEE2.7192.58.2023.2.JB, oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia 17 lipca 2023 r., nr 0201-IEE1.7191.6.2023.8.RO.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie zobowiązany do uwzględnienia wyżej przedstawionego stanowiska i dokona kwalifikacji stwierdzonych uchybień w kontekście regulacji i wymagań art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przedstawionych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
O należnych skarżącemu kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego (480 zł - ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym (art. 120 p.p.s.a.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI