III SA/Wr 365/22

III SA/Wr 365/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-09-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska /sprawozdawca/
Anetta Chołuj /przewodniczący/
Magdalena Jankowska-Szostak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2114
art. 27
Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), , Protokolant specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 września 2023 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 8 lutego 2022 r., nr 9001-00000000831/22 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ząbkowicach Śląskich z dnia 17 listopada 2021 r., nr 0024-2021-000870; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 8 lutego 2022 r. (nr 9001-00000000831/22) Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR we Wrocławiu – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 1505) oraz art. 24 ust. 4 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2021, poz. 2114), dalej: ustawa o płatnościach, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ząbkowicach Śląskich (dalej: organ I instancji) z 17 listopada 2021 r. (nr 0024-2021-000870) w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2020.
W dniu 1 kwietnia 2020 r. M. J. złożył do Kierownika BP ARiMR w Ząbkowicach Śląskich wniosek o przyznanie płatności na rok 2020, w którym zadeklarował 32 działki rolne, o pow. 61,11 ha do płatności bezpośrednich.
W dniu 9 lutego 2021 r. L. J. - żona M. J. (dalej: skarżąca), złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich w związku ze śmiercią męża. Do wniosku załączyła: kopię wniosku z 4 lutego 2021 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym, odpis skrócony aktu małżeństwa i aktu zgonu, z którego wynika, że śmierć nastąpiła 28 lipca 2020 r., odpisy urodzenia dzieci, wydruki z ksiąg wieczystych dotyczących nieruchomości rolnych, wydruk wniosku M. J. na 2020 r., oświadczenie L. J. o wejściu w posiadanie dzierżaw zgłoszonych we wniosku na rok 2020, umowę kontraktacyjną na dostawę buraków cukrowych z 27 lutego 2020 r.
W dniu 13 września 2021 r. do organu I instancji skarżąca dodatkowo dołączyła:
- zaświadczenie Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich o wpłynięciu do Sądu wniosku L. J., L. J., P. J. i A. J. o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym M. J., który został zarejestrowany pod sygnaturą INS 32/21;
- kopię postanowienia Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich z 10 lutego 2021 r. o zabezpieczeniu spadku poprzez ustanowienie zarządu tymczasowego i ustanowienie zarządcą tymczasowym L. J., która jest uprawniona do czynności zwykłego zarządu i odbioru wypłat płatności obszarowych przypadających zmarłemu M. J., których dokonuje ARiMR;
- kopię pisma adw. P. Z. z 12 sierpnia 2021 r., skierowanego do L. J. o przesłaniu jej odpisu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku;
- oświadczenie P. J. o wyrażeniu zgody na wstąpienie do postępowania w miejsce spadkodawcy i przyznanie dopłat L. J.;
- kopię postanowienia Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich z 14 czerwca 2021 r. o stwierdzeniu nabycia spadku.
Ze znajdującej się na ww. postanowieniu klauzuli wynika, że stało się ono prawomocne 25 czerwca 2021 r. Skarżąca nie złożyła prośby o przywrócenie terminu do złożenia ww. postanowienia.
Decyzją z 17 listopada 2021 r. (nr 0024-2021-000870) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ząbkowicach Śląskich wydał skarżącej decyzję w sprawie odmowy przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, redystrybucyjnej, do powierzchni buraków cukrowych i upraw strączkowych na ziarno. Jako powód wydania decyzji odmownej organ I instancji wskazał uchybienie terminu, w jakim spadkobierca powinien złożyć prawomocne postanowienie o nabyciu spadku. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach spadkobierca składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. Zgodnie z datą uprawomocnienia się, postanowienie to złożone z uchybieniem tego terminu. Ponadto organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż z postanowienia Sądu wynika, że skarżąca jako wnioskodawca nie jest jedynym spadkobiercą, a nie dołączyła zgody pozostałych spadkobierców na przyznanie mu płatności.
Od niniejszej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, po rozpoznaniu którego organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Z treści odwołania wynika (w szczególności), że zdaniem skarżącej organ I instancji pominął istotne dokumenty tj. postanowienie Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich z 10 lutego 2021 r., sygn. akt I NS 32/21, na podstawie którego Sąd ustanowił ją zarządcą spadku i upoważnił do odbioru wypłat płatności obszarowych przysługujących zmarłemu M. J. oraz fakt, że do złożonego wniosku transferowego przedstawiono zgodę wszystkich spadkobierców na odbieranie przez nią dopłat. Skarżąca podniosła nadto, że prawomocne postanowienie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku zostało złożone niezwłocznie po jego otrzymaniu z Sądu, co jednak nie zmienia istoty wskazanych wyżej: postanowienia o nabyciu spadku oraz zgody spadkobierców.
Organ II instancji wezwał skarżącą (wezwanie z 10 stycznia 2022 r.) do wyjaśnienia, czy informując w piśmie odwoławczym o niemożności terminowego złożenia prawomocnego postępowania Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, z powodu długotrwałej realizacji wniosku o jego wydanie przez Sąd, jej intencją było wniesienie prośby o przywrócenie terminu, czy też nie. W wezwaniu tym organ poinformował nadto, że pomiędzy datą uprawomocnienia się postanowienia (25 czerwca 2021 r.), a datą jego złożenia organowi I instancji (13 września 2021 r.) upłynął termin 21 dni, którego dochowanie nakazuje art. 27 ust. 5 o płatnościach. Z kolei treść odwołania nie zawiera wyraźnego żądania strony postępowania o przywrócenie terminu, a organ nie może działać w tym zakresie z urzędu. Dalej organ pouczył skarżącą o art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Organ podkreślił, że wezwanie to zostało skarżącej doręczone w trybie art. 44 k.p.a. (27 stycznia 2022 r.). Skarżąca nie złożyła wyjaśnień w sprawie.
W zaskarżonej decyzji organ II instancji podniósł, decyzja organu I instancji została wydana z sposób prawidłowy. Organ II instancji przywołał treść art. 27 ustawy o płatnościach i wskazał, że termin określony tym przepisem jest terminem prawa procesowego, który może ulec przywróceniu. Skarżąca z tego prawa nie skorzystała składając, po terminie bo 13 września 2021 r. prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, które uprawomocniło się 25 czerwca 2021 r. Organ przypominał, że podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności braku wniosku o przywrócenie terminu. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w trybie art. 44 k.p.a., która nie wyjaśniła jednak kwestii, czy treść jej odwołania należy także potraktować jako wniosek o przywrócenie terminu. Tymczasem – jak podkreślił organ – warunkiem koniecznym rozpoznania wniosku przywrócenia terminu jest złożenie tego wniosku. Organ uznał, że skoro skarżąca nie zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, to upływ 21-dni od dnia uprawomocnienia się ww. postanowienia spowodował, że czynność procesowa polegająca na złożeniu wymaganego dokumentu po tym terminie, nie wywołuje żadnych skutków procesowych. Skoro przepisy ww. art. 27 ust. 4 i 5 ustawy o płatnościach wymieniają jako załącznik konieczny do wniosku o przyznanie płatności w przypadku śmierci rolnika m.in. prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, to jego brak powoduje, że wniosek spadkobiercy nie może wywołać skutków prawnych, a zatem płatność, nie przysługuje.
Dalej organ wskazał, że w art. 27 ustawy o płatnościach, zawarte zostały warunki i tryb przyznania tych płatności spadkobiercy w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności. Po spełnieniu wymienionych w tym przepisie warunków oraz po złożeniu wszystkich wymaganych dokumentów, płatność taką przyznaje w drodze decyzji kierownik biura powiatowego Agencji. Kompetencji takich nie ma żaden sąd powszechny, dlatego zawarty w postanowieniu Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich z 10 lutego 2021 r, zapis należy odczytywać jako skarżącej o ubieganie się o dopłaty. Nie można tego traktować jako orzeczenie o przyznaniu dopłat, bowiem o tym może rozstrzygać tylko kierownik biura powiatowego Agencji, jako powołany do tego ustawą właściwy rzeczowo organ. Wymagane do przyznania płatności w przypadku śmierci rolnika załączniki do wniosku są enumeratywnie wymienione w ww. art. 27 ust. 4 i 6 ustawy o płatnościach i brak w tych przepisach postanowienia o zabezpieczenie spadku. Ponadto art. 27 ust. 9 ww. ustawy stanowi wprost, że w przypadku, gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku, decyzję w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich spadkobiercy rolnika wydaje się po złożeniu przez niego odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Z kolei termin do jego złożenia został ustanowiony w art. 27 ust. 5 ustawy. Skarżąca nie może zatem domagać się płatności na podstawie dokumentów, które nie zostały wymienione ww. przepisach ustawy o płatnościach.
Odnosząc się natomiast do argumentów skarżącej, że kwestia przyczyn uchybienia przez nią terminu do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, powinna być przez organ zbadana z urzędu, a na okoliczność długiego oczekiwania na postanowienie, organ powinien sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, organ II instancji powtórzył, że termin wymieniony w art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach jest terminem procesowym, który w razie jego niedotrzymania na wniosek zainteresowanego może zostać przywrócony. Skarżąca takiego wniosku nie złożyła, również w odpowiedzi na wystosowane do niej, przez organ odwoławczy, wezwanie. Ponadto jako niesłuszne organ II instancji uznał twierdzenie, iż z urzędu powinien poszukiwać przyczyn dokonania czynności procesowej po terminie. To zainteresowany jest zobowiązany do uprawdopodobnienia istnienia okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie Tak więc nawet samo wniesienie prośby przez zainteresowanego nie jest wystarczającą przesłanką do przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności, konieczne jest bowiem także uprawdopodobnienie przez zainteresowanego, że nie ponosi winy w niedochowaniu terminu. O konieczności zawarcia tego elementu wniosku, skarżąca – jak przypomniał organ II instancji - była również poinformowana w wezwaniu z 10 stycznia 2022 r.
Organ II instancji wskazał nadto, że skarżąca podpisując wniosek o przyznanie płatności, oświadczyła, iż zna zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem, a zatem poświadczyła, iż wie jakie należy spełnić warunki aby uzyskać wsparcie finansowe, które przysługiwałoby spadkodawcy. Ponadto jak wynika z notatki służbowej pracownika BP ARiMR w Ząbkowicach Śląskich była informowana jakie dokumenty i w jakich terminach należy złożyć, a ponadto prawomocne postanowienie sądu złożyła dopiero po telefonicznej interwencji pracownika organu.
Ustosunkowując się do twierdzenia skarżącej, że wszelkie zgody współspadkobierców złożyła wraz z wnioskiem, a organ nie wyzwał jej do uzupełnienia braków formalnych wniosku, organ podkreślił, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich z 14 czerwca 2021 r. spadek po zmarłym M. J. nabyła żona – L. J. (w części [...]/[...]) oraz dzieci: L. J., A. J., P. J. i D. K. (każde w częściach po [...]/[...]). Aby skarżącej można było przyznać dopłaty po zmarłym, zobowiązana była, najpóźniej wraz ze złożeniem prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, dołączyć oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności bezpośrednich. Obowiązek ten nie dotyczy jedynie spadkobiercy małoletniego, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przez spadkobiercę będącego przedstawicielem ustawowym tego małoletniego. Ze znajdujących się w aktach sprawy odpisów aktów urodzenia dzieci, a zarazem współspadkobierców po zmarłym wynika, że L. J. jest osoba małoletnią (ur. [...] r.), a pani L. J. jest jej przedstawicielem ustawowym, zatem w tym przypadku oświadczenie o wyrażeniu zgody nie jest wymagane. Z kolei dzieci: A. J. (ur. [...] r.); P. J. (ur. [...] r.) oraz D. K. (ur. [...] r..), są osobami pełnoletnimi i skarżąca jako wnioskodawczyni zobowiązana była załączyć do wcześniej złożonego wniosku o przyznanie dopłat ich oświadczeń o wyrażeniu zgody na jej wstąpienie w miejsce rolnika i przyznanie płatności bezpośrednich. Do postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w dniu 13 września 2021 r. dołączone zostało tylko oświadczenie P. J. Oświadczeń A. J. oraz D. K. brak w aktach sprawy. Nie jest prawdą, co podaje skarżąca, że przedstawiła zgody wszystkich spadkobierców na ubieganie się przez nią o dopłaty w toku postępowania. Jak już wskazano wyżej w aktach sprawy znajduje się jedynie zgoda pana P. J.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż nie jest dla niej zrozumiały fakt powoływania się przez organ na rzekomy brak zgody współspadkobierców, skoro nigdy nie była wzywana do uzupełnienia braków formalnych, organ II instancji wyjaśnił, że weryfikacja tego kto i czy powinien złożyć takie oświadczenie jest możliwe po zakończeniu się postępowania o stwierdzeniu nabycia spadku, kiedy wiadome jest kto nabył spadek. Wówczas dopiero organ posiada wiążącą informację czy poza wnioskującym są inni spadkobiercy oraz od kogo ewentualnie taka zgoda jest wymagana. Oświadczenia o wyrażeniu zgody współspadkobierców strona składa wraz z wnioskiem w sytuacji gdy postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku jest zakończone (art. 27 ust. 6 pkt 1), lub wraz z postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, który składa w terminie 21 dni od daty jego uprawomocnienia się (art. 27 ust. 6 pkt 2). Ponieważ strona uchybiła terminowi do złożenia postanowienia i jednocześnie nie wniosła prośby o przywrócenie terminu, to bezcelowe było wzywanie jej do uzupełnienia oświadczeń pozostałych spadkobierców, bowiem ewentualne dostarczenie tych oświadczeń nie zmieniłoby jej sytuacji. Uchybienie terminowi na dostarczenie postanowienia spowodowało bowiem, że czynność ta zostaje uznana za bezskuteczną, a skoro tak, to wynikiem tego jest wydanie decyzji odmawiającej stronie wsparcia, bez względu na to czy dostarczono, czy też nie wszystkie zgody współspadkobierców.
Od niniejszej decyzji skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu podnosząc, że:
1) organ II Instancji nie dostrzegł wadliwości decyzji organu I instancji, polegającej na tym, że żądano od niej przedstawienia postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym, podczas gdy wniosek został złożony jeszcze przed wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a wystarczające było przedstawienie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, zaświadczenia sądu o jego złożeniu i zgody pozostałych spadkobierców na odebranie dopłat obszarowych - wskutek czego błędnie wydano decyzję mimo przedstawienia wymaganych dokumentów;
2) organy I i II instancji zignorowały postanowienie Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich o zabezpieczeniu spadku poprzez ustanowienie skarżącej zarządcą i uprawnienie do odbierania płatności obszarowych, które to postanowienie powinno zastąpić wymóg przedstawienia zgody pozostałych spadkobierców;
3) organy I i II instancji nigdy nie wezwały skarżącej do uzupełnienia braków formalnych w postaci przedłożenia zgody spadkobierców na przyjęcie przez nią dopłat obszarowych;
4) organ II instancji nie zawiadomił skarżącej o zakończeniu postępowania i nie umożliwił zapoznania się z aktami sprawy, co uniemożliwiło stwierdzenie, że kierowane było do niej wezwanie do sprecyzowania, czy wnosi o przywrócenie terminu do przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, o którego istnieniu dowiedziała się dopiero z decyzji organu II instancji;
5) organy obu instancji pominęły okoliczność, że w odwołaniu skarżąca wniosła o przywrócenie terminu, co wynikało z treści pisma;
6) organy obu instancji nie zawiadomiły skarżącej o toczącym się postępowaniu pozostałych spadkobierców, uniemożliwiając im zajęcie stanowiska i dostarczenie ewentualnych dokumentów.
W ślad za podniesionymi zarzutami, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ administracji publicznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 3 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2021 r., poz. 2114) dalej: ustawa o płatnościach, w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, jeżeli:
1) grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek;
2) zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności;
3) spełnia on warunki do przyznania danej płatności (ust. 1).
W przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku (ust. 2). Spadkobierca rolnika podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o wpis do ewidencji producentów w rozumieniu tych przepisów (ust. 3).
W myśl art. 27 ust. 4 ustawy o płatnościach do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika dołącza:
1) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo
2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku:
a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo
b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku:
- potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo
- potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo kopią tego potwierdzenia potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo
3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza (ust. 4).
W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, spadkobierca rolnika składa prawomocne postanowienie sadu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia (ust. 5).
Jeżeli natomiast z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza wynika, że do nabycia spadku uprawnionych jest więcej spadkobierców niż jeden spadkobierca rolnika, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ust. 1:
1) dołącza do wniosku, o którym mowa w ust. 2, albo
2) składa wraz z postanowieniem sądu, o którym mowa w ust. 5
- oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności bezpośrednich (ust. 6).
Zgoda, o której mowa w ust. 6, nie jest wymagana, jeżeli miałaby być wyrażona przez małoletniego, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przez spadkobiercę będącego przedstawicielem ustawowym tego małoletniego (ust. 7). Wniosek, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika składa do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego rolnik złożył wniosek, o którym mowa w ust. I (ust. 8).
Podkreślenia wymaga, że postępowanie w zakresie przyznawania płatności jest sformalizowane, nakłada na strony obowiązek dokonywania wskazanych w ustawie czynności w określonej formie i terminach, których zaniechanie pociąga negatywne skutki dla wnioskodawcy. Termin określony w art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach, jest zaś – jak słusznie zauważył organ II instancji – ustawowym terminem procesowym, do którego mają zastosowanie przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 29 października 2012 r. sygn. akt II GPS 3/12, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że 9 lutego 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2020, po śmierci męża.. Sąd Rejonowy w Ząbkowicach Śląskich I Wydział Cywilny postanowieniem z 14 czerwca 2021 r. (sygn. akt I NS 32/21) stwierdził, ze spadek po M. J. (mężu skarżącej) zmarłym 28 lipca 2020 r. nabyła skarżąca w części [...]/[...] oraz dzieci L. J.; A. J.; P. J.; D. K. w częściach po 3/16 każdy z nich z dobrodziejstwem inwentarza. Niniejsze postanowienie uprawomocniło się 25 czerwca 2021 r. Postanowienie o stwierdzeniu prawomocności zostało wydane przez Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny w Ząbkowicach Śląskich 10 sierpnia 2021 r.
Termin 21 dni na złożenie ww. postanowienia wraz z oświadczeniami pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności bezpośrednich (zgodnie z przywołanym powyżej art. art. 27 ust. 5 i 6 ustawy o płatnościach) upłynął zatem 16 lipca 2021 r. (prawomocność 25 czerwca 2021 r.). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżąca przesłała do organu ww. prawomocne postanowienie Sądu 13 września 2021 r. wraz z oświadczeniem P. J. o wyrażeniu zgody na wstąpienie skarżącej. Tym samym skarżąca rzeczywiście (tak jak słusznie ustaliły to organy) uchybiła terminowi do złożenia prawomocnego postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, a ponadto nie przedłożyła oświadczeń pozostałych spadkobierców (poza oświadczeniem małoletniej córki, które nie było ustawowo wymagane), co w ocenie organów uzasadniało odmowę przyznania skarżącej wnioskowanych płatności.
W tym kontekście stanowisko prezentowane przez organy, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zostało złożone przez skarżącą po terminie jest prawidłowe, niemniej jednak wydane w rozpatrywanej sprawie decyzje o odmowie przyznania skarżącej płatności na 2020 r. należało ocenić jako przedwczesne, gdyż miały one miejsce z naruszeniem istotnych obowiązków informacyjnych, ciążących na organie prowadzącym postępowanie.
W sprawie - pomimo wezwania skarżącej do złożenia wyjaśnień i pouczenia jej o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminie w trybie i terminie określonym w art. 58 k.p.a. - pominięte zostały bowiem przepisy szczególne, które ustawodawca wprowadził w związku ze stanem epidemii, a które w zamyśle ustawodawcy miały zminimalizować negatywne skutki prawne związane z nadzwyczajną sytuacją, w tym w kwestii dotyczących biegu terminów prawa materialnego i procesowego. Chodzi o art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm., dalej ustawa COVID-19), który został wprowadzony na mocy ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255, dalej: ustawa zmieniająca), która weszła w życie dnia 16 grudnia 2020 r. Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19 w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W myśl natomiast art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy zmieniającej, w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten wprowadza szczególny obowiązek informacyjny organu, który aktualizuje się jeśli strona "uchybi terminowi" w znaczeniu przyjętym w art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy zmieniającej. W takim przypadku organ ma obowiązek zawiadomić stronę o stwierdzonym uchybieniu. Ponadto, co istotne w sprawie, w zawiadomieniu tym organ ma obowiązek wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, przy czym bieg tego terminu rozpoczyna się od jego "wyznaczenia stronie" czyli, zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń pism (art. 39 i nast. k.p.a.), od daty doręczenia stronie stosownego zawiadomienia.
Powołana regulacja wprowadziła zatem nową, dodatkową procedurę w okresie trwania pandemii i licznych zakażeń wirusem SARS-CoV-2, odnośnie do terminów, którym uchybiono po 16 grudnia 2020 r., wówczas obowiązkiem organu jest zawiadomienie strony o uchybieniu terminu (art. 15 zzzzzn2 ust. 1), wyznaczenie stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2) oraz pouczenie o treści ust. 3 tego przepisu wydłużającego termin na złożenie wniosku z 7 do 30 dni.
W sprawie termin na złożenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wraz z oświadczeniami pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności bezpośrednich minął bezskutecznie 16 lipca 2021 r., czyli niewątpliwie w czasie trwania stanu epidemii ogłoszonego z powodu Covid-19 i wprowadzonego rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 491). Zgodnie z tym rozporządzeniem, stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. do odwołania. Odwołanie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r. zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 1027). Jednocześnie w rozporządzeniu tym ogłoszono (do odwołania) stan zagrożenia epidemicznego.
Jak wyżej wspomniano, organ całkowicie pominął omawiany obowiązujący przepis art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19. Z akt sprawy nie wynika aby w stosunku do strony wdrożona została procedura wynikająca z wyżej przytoczonej normy. Tymczasem okoliczności sprawy wskazują, że w sprawie spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19. Opisany w art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach termin procesowy do złożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku wraz ze stosownymi oświadczeniami pozostałych spadkobierców, należy uznać za przewidziany przepisami prawa administracyjnego termin, którego niedochowanie powoduje popadnięcie przez stronę w opóźnienie skutkujące pozbawieniem jej prawa do pomocy w postaci dopłat. Powyższe oznacza, że obowiązkiem organu było podjęcie dodatkowych czynności, których zaniechał. Po stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku a wraz z nim oświadczeń pozostałych spadkobierców, organ winien zawiadomić stronę o uchybieniu terminu (art. 15 zzzzzn2 ust. 1), wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2) oraz pouczyć o treści ust. 3 tego przepisu wydłużającego termin 7 dni z art. 58 § 2 k.p.a. do terminu 30 dni.
Braku tego – w ocenie Sądu - nie może sanować zawarta w wezwaniu organu II instancji z 10 stycznia 2022 r. prośba o wyjaśnienie kwestii zawartych w odwołaniu wraz z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu w trybie art. 58 k.p.a. Jak wynika bowiem z akt sprawy organ II instancji z uwagi na treść odwołania skarżącej z którego wynikało, że "prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zostało złożone niezwłocznie po otrzymaniu Sądu, który realizował wniosek o jego wydanie przez dwa miesiące od jego złożenia", a skarżąca nie miała "możliwości szybszego złożenia postanowienia (wniosek o jego doręczenie został złożony w dniu 24 czerwca 2021 r, a klauzulę prawomocności nadano w dniu 10 sierpnia 2021 r.)" wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień, czy w związku z treścią odwołania jej intencją było złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto organ II instancji pouczył skarżącą o trybie i terminie złożenia wniosku o przywrócenie terminu zgodnie z art. 58 k.p.a. Jednakże nie sposób uznać, aby czynności te niwelowały obowiązek, który został nałożony na organy przez ustawodawcę w związku z ogłoszonym z powodu Covid-19 stanem epidemii.
W tym miejscu podkreślić należy, że zgodnie z zasadą ogólną praworządności (art. 6 k.p.a.), mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP), organy administracji mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. To zaś implikuje w szczególności powinność rozpoznawania i rozstrzygania spraw przez organy administracji na gruncie obowiązującego aktualnie (tj. na dzień orzekania przez dany organ) stanu prawnego. W ocenie sądu, brak zastosowania regulacji art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19 i wydanie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w przypadku śmierci rolnika, narusza w istotny sposób zasadę praworządności, ale i zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób w sposób budzący zaufanie do organów państwa (art. 8 k.p.a.).
Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 17 listopada 2021 r. (nr 0024-2021-000870). Orzeczenie o kosztach oparto na art. 200 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni powyższe uwagi i najpierw wdroży omówioną wyżej procedurę przewidzianą w art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19, mając na uwadze, że skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. A następnie wyjaśni okoliczności związane zawinionym (lub niezawinionym) uchybieniem przez stronę terminowi na złożenie prawomocnego postanowienia spadkowego wraz z oświadczeniami pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie jej płatności bezpośrednich. Organ powinien poinformować stronę, że wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie, w którym skarżąca uprawdopodobniłaby, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy (okoliczności wskazane chociażby w odwołaniu wynikające z daty wydania postanowienia stwierdzającego datę prawomocności postanowienia Sądu Rejonowego z 14 czerwca 2021). Na marginesie wskazać należy, że postanowienie o zabezpieczeniu spadku poprzez ustanowienie skarżącej zarządcą tymczasowym nie "zastępuje" – wbrew twierdzeniom skarżącej – wymogu złożenia przez skarżącą oświadczeń pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie skarżącej na miejsce (zmarłego męża) rolnika i przyznanie jej płatności bezpośrednich, z zastrzeżeniem art. 27 ust. 6 i 7 ustawy o płatnościach.