III SA/Wr 359/12

III SA/Wr 359/12 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2012-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-07-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Maciej Guziński /przewodniczący/
Małgorzata Malinowska-Grakowicz /sprawozdawca/
Marcin Miemiec
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art. 29 par. 1,  art. 59 par. 1  pkt 2,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej we W. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j.Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 18, art.59 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. - dalej powoływanej jako: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia A. G., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego, na. podstawie tytułów wykonawczych wystawionych dnia [...] r. od nr [...] do nr [...] obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2001 r. do listopada 2008 r. oraz Fundusz Pracy za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r.
W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że u podstaw jej wydania doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pan A. G. /zwany dalej skarżący,strona/ przedłożył w kwietniu 1999 r. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. dokumenty zgłoszeniowe na druku ZUS ZFA i ZUS ZUA - z datą powstania obowiązku opłacania składek na dzień 1 stycznia 1999 r. Zobowiązany nie dopełnił jednak złożenia dokumentów związanych z wyrejestrowaniem z ubezpieczenia i wyrejestrowaniem płatnika składek.
W celu ustalenia, czy we wskazanym wyżej okresie skarżący prowadził działalność gospodarczą Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił, iż skarżący miał w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. zarejestrowaną działalność gospodarczą pod nazwą "A". W okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. mimo obowiązku, nie deklarował należnych składek na ubezpieczenie społeczne.
W dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wydał decyzję o objęciu skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym w okresie od [...] r. do dnia [...] r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W okresie od dnia [...] r. zobowiązany posiadał inny tytuł do ubezpieczeń społecznych. Powyższą decyzją zobowiązany został poinformowany przez wierzyciela również o obowiązku deklarowania składki zdrowotnej w okresie od stycznia 1999 r. do listopada 2008 r. tj. za okres do dnia wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej oraz składki na Fundusz Pracy - zgodnie z okresem podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom. Decyzja uprawomocniła się z dniem [...] r. Następnie wierzyciel wystosował do skarżącego pisma wzywające do przedłożenia wymaganych dokumentów, a na mocy zawiadomienia z dnia [...]r. wszczął wobec strony postępowanie w sprawie określenia wysokości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okresy wskazane w zawiadomieniu.
W dniu [...] r. ZUS na podstawie art. 83 ust 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585 z późn. zm.) wydał decyzję określającą skarżącemu na dzień [...] r. zadłużenie z tytułu wyżej wymienionych składek w łącznej wysokości [...] zł. Do przedmiotowej decyzji wierzyciel dołączył załącznik ze szczegółowym zestawieniem należności za poszczególne okresy. Decyzja doręczona została w trybie art. 43 k.p.a. dnia [...] r. Strona nie wniosła odwołania. Decyzja stała się prawomocna i ostateczna.
Wobec nie uregulowania w terminie określonych należności w składkach – ZUS jako wierzyciel na podstawie art. 24 ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych i art.6 u.p.e.a. - wystawił dnia [...] r. tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...] i skierował je do organu egzekucyjnego - Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. W celu wyegzekwowania obowiązków pieniężnych wskazanych w wyżej wymienionych tytułach wykonawczych organ egzekucyjny dokonał na mocy zawiadomień z dnia [...] r. o numerach: od [...] do [...] - w oparciu o przepis art. 72 u.p.e.a. - zajęcia wynagrodzenia za pracę u dłużnika zajętej wierzytelności będącego zakładem pracy. Przedmiotowe zajęcie wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało przesłane zobowiązanemu za potwierdzeniem odbioru. Odpisy tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia za pracę doręczone zostały zobowiązanemu w trybie art. 43 k.p.a. dnia [...] r.
Pismem adresowanym do wierzyciela z dnia [...]r. pełnomocnik strony w związku z określeniem wysokości należnych składek na ubezpieczenie wniósł o umorzenie tego postępowania i odstąpienie od ewentualnej egzekucji.
Pismem z dnia [...] r. wierzyciel udzielił stronie wyjaśnień, przedstawiając jednocześnie przebieg postępowania w przedmiocie określenia zadłużenia w składkach. Jednocześnie wierzyciel poinformował zobowiązanego, iż celem ewentualnego odstąpienia od postępowania egzekucyjnego strona winna przedłożyć wszystkie odpowiednie dokumenty, które mogłyby świadczyć, iż działalność gospodarcza faktycznie nie była prowadzona.
W toku postępowania egzekucyjnego, w dniu [...]r. pełnomocnik zobowiązanego, w nawiązaniu także do pisma z dnia [...] r., zwrócił się o umorzenie postępowania egzekucyjnego ewentualnie odstąpienie od postępowania egzekucyjnego z uwagi na fakt, iż należności w składkach są nienależne. Uzasadniając wniosek wskazał, iż zobowiązany nie uzyskiwał dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej na własny rachunek, a także nie wykazywał strat. Na potwierdzenie powyższych faktów strona przedłożyła kserokopie zeznań podatkowych skarżącego za lata 2002-2008. Powyższe - w ocenie strony - miało świadczyć, iż działalności gospodarczej faktycznie nie prowadzono.
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. wydał w dniu [...] r. postanowienie o odmowie umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny uznał, iż wskazana przez stronę okoliczność faktycznego braku prowadzenia działalności gospodarczej w przedmiotowej sprawie nie wyczerpuje ustawowych przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a i w tym zakresie uzasadnił swoje orzeczenie. Nie zaistniała również przesłanka do umorzenia w świetle przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a
W zażaleniu do Dyrektora Izby Skarbowej strona wniosła o uchylenie postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła, iż już w piśmie z dnia [...] r. sprecyzowanego pismem z dnia [...] r. powołała argumenty uzasadniające wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na faktyczny brak prowadzenia działalności gospodarczej. Na poparcie swych twierdzeń strona powołała się na m.in. na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt II UZP 1/10,zgodnie z którą "osoba wpisana do ewidencji działalności gospodarczej, która nie zawiesiła wykonywania działalności traktowana jest jako prowadząca taką działalność, albowiem dokonanie wpisu rodzi domniemanie faktyczne podjęcia działalności i wykonywania jej do czasu wykreślenia z ewidencji (ewentualnie zawieszenia). Domniemanie faktyczne ma jednak wyłącznie znaczenie dowodowe i może zostać obalone. " Dalej strona wskazała, iż na żądanie wierzyciela przedłożyła uzyskane z Urzędu Skarbowego zeznania podatkowe za lata 2002-2008, mające świadczyć o tym, że skarżący nie uzyskiwał dochodów, ani nie wykazywał strat z prowadzonej działalności gospodarczej, nie prowadził więc tej działalności. W ocenie strony ZUS był początkowo skłonny do ewentualnego odstąpienia od prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a następnie pomimo braku przeprowadzenia w powyższym zakresie postępowania dowodowego, organ egzekucyjny wydał zaskarżone postanowienie. Zdaniem skarżącego postanowienie jak i jego uzasadnienie są sprzeczne z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a nadto organ egzekucyjny w uzasadnieniu nie ustosunkował się do argumentów strony i przedłożonego przez nią materiału dowodowego.
Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.
Organ zważył, że istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii istnienia przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. i ocenie prawidłowości działania organu egzekucyjnego. W ocenie organu odwoławczego zarzut skarżącego w zakresie nieistnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi dnia [...] r. od nr [...] do nr [...] obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2001 r. do listopada 2008 r. oraz Fundusz Pracy za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r. nie zasługiwał na uwzględnienie. Badaniu organów podlegała, więc kwestia czy po wystawieniu tytułów wykonawczych i wszczęciu postępowania egzekucyjnego pozostawała w obrocie prawnym decyzja wierzyciela z dnia [...] r. określająca skarżącemu na dzień [...] r. zadłużenie z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł., lub zobowiązanie wygasło z innych powodów.
W zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na okoliczności, które legły u podstaw wydanego postanowienia jak i potwierdziły istnienie obowiązku wskazanego w tytułach wykonawczych. Podkreślił ponownie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dnia [...] r. wydał decyzję o objęciu skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym w okresie od [...] r. do dnia [...] r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący został poinformowany przez wierzyciela również o obowiązku deklarowania składki zdrowotnej w okresie od stycznia 1999 r. do listopada 2008 r. tj. za okres do dnia wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej oraz składki na Fundusz Pracy - zgodnie z okresem podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom. Decyzja jest prawomocna. W dniu [...] r. ZUS wydał decyzję określającą na dzień [...] r. zadłużenie skarżącego z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł. Decyzja stała się prawomocna oraz ostateczna. Z uwagi na fakt, iż skarżący nie uregulował w terminie określonych należności w składkach - wierzyciel wystawił. tytuły wykonawcze i skierował je do organu egzekucyjnego, który wszczął do skarżącego postępowanie egzekucyjne.
W uzasadnieniu organ wyjaśniał, że wydanie przez wierzyciela decyzji, jest zdarzeniem konkretyzującym powstanie wysokości należności w składkach na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r. na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2001 r. do listopada 2008 r. oraz Fundusz Pracy za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r. Wskazano również, że przedmiotowa decyzja nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, co oznacza, iż zobowiązanie to było już skonkretyzowane, a to wskazuje na fakt, istnienia obowiązku podlegającego egzekucji rozumianego, jako kwoty dochodzone i wskazane w tytułach wykonawczych. W pozycji 29 tytułów wykonawczych wierzyciel, wskazał jako podstawę do wydania orzeczenia, przepisy, na podstawie których wydał decyzję. Decyzja określająca ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że nie tworzyła ona nowych obowiązków, a jedynie stwierdziła fakt uprzedniego powstania zobowiązań w składkach. W pozycji 30 tytułów wykonawczych, jako podstawę prawną należności wskazano numer i datę wystawienia na podstawie powyższych przepisów decyzji - (nr [...] z dnia [...] r.), natomiast w pozycji 50 tytułów wykonawczych - podstawę prawną dotyczącą braku obowiązku doręczenia upomnienia. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny po otrzymaniu tytułów wykonawczych był zobowiązany do przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, a w jego trakcie do podejmowania takich czynności, na które pozwalają przepisy prawa. Organ I instancji mógłby wydać postanowienie o umorzeniu jedynie w sytuacji zaistnienia przesłanek, o których stanowi przepis art.59 u.p.e.a., a takie nie zaistniały w niniejszej sprawie.
Dalej organ nadzoru wyjaśnił, iż skarżący kwestionując od samego początku "istnienie obowiązku" w przedmiotowych składkach na ubezpieczenie winien przedstawić stosowne dokumenty w tym zakresie, ale nie w toku postępowania egzekucyjnego lecz w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed wierzycielem ,bowiem to była właściwa i skuteczna droga wyjaśnienia kwestii istnienia przedmiotowych obowiązków. Tymczasem skarżący nie tylko nie uczynił tego ale także nie brał czynnego udziału w tym postępowaniu. Ponadto nie wniósł odwołania od decyzji określającej, co mogło mieć ewentualny wpływ na ustalenie obowiązku i wymiar składek na ubezpieczenie społeczne. Organ zwrócił uwagę iż skarżący nie wykorzystał najważniejszej instytucji służącej obronie interesów zobowiązanego w początkowej fazie postępowania egzekucyjnego, jakim są zarzuty na postępowanie egzekucyjne. Podstawy wniesienia zarzutów określone w art. 33 u.p.e.a. pokrywają się wprawdzie także z przesłankami umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 u.p.e.a. jednakże w postępowaniu w sprawie zarzutów pozycja zobowiązanego zapewnia większe uprawnienia. Tymczasem w postępowaniu toczącym się w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o przesłanki z art. 59 u.p.e.a. w aspekcie "nieistnienia obowiązku" organy egzekucyjne mogły tylko zbadać sprawę biorąc pod uwagę wskazane powyżej okoliczności (na przykład wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wierzyciela po wszczęciu postępowania egzekucyjnego lub umorzenie składek). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1435/10 orzekł, iż nie można podnosić zarzutów na dalszych etapach postępowania egzekucyjnego.
Odnośnie zarzutu skarżącego, iż organ I instancji nie przeprowadził i nie wypowiedział się, wbrew wcześniejszym zapowiedziom ZUS, zawartym w piśmie z dnia [...] r., co do przedłożonych dokumentów (zeznania podatkowe za lata 2002-2008), z których wynika, że skarżący w istocie nie prowadził działalności gospodarczej, Dyrektor Izby Skarbowej we W. wyjaśnił, że pismo z dnia [...] r., na które powołuje się strona wystosował do skarżącego wierzyciel, a nie organ egzekucyjny, i to już w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego a po zakończeniu postępowania w sprawie określenia w decyzji należności w składkach na ubezpieczenie. Pismo wierzyciela było odpowiedzią na zawarte w piśmie strony z dnia [...] r. m.in. okoliczności prowadzenia działalności. Tymczasem zobowiązany dopiero po ponad 2 miesiącach i to do wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (pismo z dnia [...] r.) dołączył zeznania podatkowe za lata 2002-2008 mające świadczyć o fakcie braku prowadzenia działalności. Ponadto dokumenty te mogłyby być brane pod uwagę przy ewentualnym postępowaniu toczącym się przed ZUS w odwołaniu strony od decyzji określającej wysokość zobowiązania.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej skoro zobowiązany nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wyrejestrowania działalności i wyrejestrowania z ubezpieczenia, nie wniósł stosownych środków zaskarżenia, a nadto nie uregulował dobrowolnie należności składkowych wobec ZUS, winien liczyć się z tym, że wierzyciel na podstawie art.6 u.p.e.a. był uprawniony wystawić tytuły wykonawcze i skierować je do egzekucji administracyjnej. Organ zważył, że w sprawie nie wystąpiła również przesłanka do umorzenia na podstawie przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a
Z powyższym postanowieniem nie zgodził się skarżący, który w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł o: zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uchylenie postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia [...] r. i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego, ewentualnie: poprzez uchylenie wymienionego postanowienia z dnia [...] r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Dyrektorowi Izby Skarbowej we W., ewentualnie: uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W. i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej we W. kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił:- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13 pkt. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że w okresie objętym tytułami wykonawczymi, będącymi podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego, prowadził on pozarolniczą działalność gospodarczą, - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 59 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przyjęcie, że egzekwowany od skarżącego obowiązek na podstawie tytułów wykonawczych istniał, chociaż faktycznie skarżący nie prowadził działalności gospodarczej w okresie objętym tytułami wykonawczymi, a nadto poprzez niezastosowanie powyższego przepisu wobec przyjęcia, że na obecnym etapie postępowania wobec niezgłoszenia zarzutów w oparciu o art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skarżący nie jest uprawniony do skutecznego powoływania się na wymieniony powyżej art. 59 § 1 pkt. 2 tej ustawy.
Skarżący zarzucił, iż w uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej we W. - uznając za zgodne z prawem postanowienie organu egzekucyjnego - wskazał m.in., że skarżący nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i poprzestając na tym ustaleniu nie wypowiedział się co do uprawnienia skarżącego do powoływania się na określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. przesłanki umorzenia tego postępowania na dalszym etapie jego trwania. W ocenie skarżącego Dyrektor Oddziału ZUS w toku postępowania poprzedzającego wydanie postanowienia z dnia [...] r. dostrzegał początkowo istnienie takiego uprawnienia, na co wskazuje treść jego pisma z dnia [...] r. (" w celu ewentualnego odstąpienia od prowadzonego postępowania egzekucyjnego, konieczne jest przedstawienie przez pana A. G. wszystkich dokumentów mogących świadczyć, iż pozarolnicza działalność gospodarcza w okresie od [...] r. do [...] r. nie była faktycznie prowadzona"). Pomimo, że przedstawiono żądaną dokumentację organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania.
Zdaniem strony zarówno organ egzekucyjny jak i Dyrektor Izby Skarbowej nie wypowiedzieli się odnośnie istnienia przesłanek umorzenia egzekucji, stwierdzając ogólnikowo że "należało uznać, że poruszone przez zobowiązanego kwestie nie mieszczą się wśród przesłanek wykazanych enumeratywnie w art. 59 § 1 u.p.e.a. W ocenie skarżącego z uzasadnienia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W. wynika, że główną przesłanką przemawiającą za utrzymaniem w mocy zaskarżonego postanowienia stała się okoliczność niezaskarżenia przez skarżącego decyzji z dnia [...] r. oraz brak udziału strony w toczącym się postępowaniu poprzedzającym wydanie tej decyzji. Według skarżącego z uzasadnienia organu wynika pośrednio, że nie jest możliwe powoływanie się przez zobowiązanego na obecnym etapie postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na przesłanki określone wart. 59 § 1 u.p.e.a. co jest sprzeczne z brzmieniem tego przepisu. Zdaniem skarżącego, zarówno Dyrektor Oddziału ZUS jak i Dyrektor Izby Skarbowej nie zbadali merytorycznie przedłożonej przez skarżącego dokumentacji wskazującej, że w istocie tytuły wykonawcze, w oparciu o które przeciwko skarżącemu prowadzona jest egzekucja, odwołują się do obowiązku, który nie istniał. Skarżący mimo braku wyrejestrowania w istocie nie prowadził działalności gospodarczej, a dodatkowo był zatrudniony w oparciu o umowę o pracę. Skarżący dalej podnosił, że zgodnie z art.13 pkt.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązek ubezpieczeń osoby prowadzącej działalność gospodarczą trwa od chwili rozpoczęcia tej działalności do chwili jej zaprzestania. Formalne czynności zgłoszenia tej działalności i jej wyrejestrowanie są wprawdzie obowiązkiem strony ,ale ich niedokonanie nie świadczy samo przez się, że ta działalność jest w okresie pomiędzy zarejestrowaniem a wyrejestrowaniem prowadzona. Zarejestrowanie stwarza domniemanie faktyczne prowadzenia działalności, które jako takie w toku postępowania może zostać obalone za pomocą dowodów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako p.p.s.a., wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 ustawy powołanej wyżej, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie rozważań należy przytoczyć kilka uwag o charakterze ogólnym.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowanie egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej u.p.e.a., jest zaliczana do procesowych aktów normatywnych, niemniej zawiera zarówno przepisy postępowania (egzekucyjnego), jak i prawa materialnego (stanowiące podstawę rozstrzygnięć zapadających w tym postępowaniu). Postępowanie egzekucyjne w administracji jest postępowaniem odrębnym od postępowania administracyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia postępowanie egzekucyjne oraz egzekucję administracyjną. W administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym - co do zasady - można wyróżnić trzy stadia: stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stadium stosowania egzekucji oraz stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji.
W toku postępowania egzekucyjnego, we wszystkich jego fazach, zobowiązany może występować z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 59 u.p.e.a. nie ustanawia bowiem terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Żądanie takie zobowiązany może więc wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. W wyniku umorzenia postępowania mogą być również uchylone dokonane czynności egzekucyjne.
Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym, ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Nie można mu również przypisywać waloru res iudicata (powagi rzeczy osądzonej), ponieważ organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.).
Przyczyny uzasadniające umorzenie postępowania administracyjnego wymienione są w art. 59 u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub, gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy zbadania istnienia przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego enumeratywnie wymienionych w cytowanym wyżej art. 59 § 1 u.p.e.a. i ocena prawidłowości działania organu egzekucyjnego.
W świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.
W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko organu, że zarzut skarżącego dotyczący nieistnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi, obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2001 r. do listopada 2008 r. oraz Fundusz Pracy za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r. z powodu nie prowadzenia działalności gospodarczej w tym czasie nie zasługiwał na uwzględnienie.
Bezzasadny jest zarzut skarżącego, że organ II instancji wydając zaskarżone postanowienie dopuścił się naruszenia art. 13 pkt. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zważyć należy, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie ustalania obowiązku w zakresie podlegania ubezpieczeniom. Organ egzekucyjny nie może w toku postępowania egzekucyjnego badać sprawy od strony merytorycznej, tj. w zakresie obowiązku podlegania ubezpieczeniom gdyż w postępowaniu egzekucyjnym nie powinno się rozstrzygać spraw ostatecznie rozstrzygniętych przez wierzyciela w trybie do tego właściwym. Organ egzekucyjny obowiązany jest natomiast rozpatrywać kwestie wyłaniające się w toku samego postępowania egzekucyjnego. Słusznie organ stwierdził, że w przeciwnym wypadku organ egzekucyjny zamieniłby się w trzecią instancję, a samo postępowanie egzekucyjne byłoby kontynuacją postępowania, w którym wydano akt będący podstawą postępowania egzekucyjnego. O ile organ egzekucyjny i organ odwoławczy orzekają w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego to zakres badania sprawy musi odbywać się w ramach przyznanych przepisami prawa kompetencji. Okoliczność "istnienia obowiązku" lub jego wcześniejszego wykonania jest elementem obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Organ egzekucyjny jest w tym zakresie związany stanowiskiem wierzyciela, który wystawiając tytuły wykonawczego oświadcza, że obowiązek, którego ma dotyczyć egzekucja jest wymagalny. Z przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a. wynika, iż organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i nie jest uprawniony, jak chce tego strona, do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazana regulacja nie obliguje więc i nie uprawnia organu egzekucyjnego do zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, albowiem badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony oraz, czy doręczone zostało upomnienie.
W związku z tym, o ile badanie zasadności egzekwowanego obowiązku wiąże się z niedopuszczalnym, w postępowaniu egzekucyjnym, wkraczaniem w ustalenia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją o tyle badanie dotyczące. "istnienia obowiązku" oznacza sprawdzenie, czy istnieje należność wskazana przez wierzyciela w tytule wykonawczym. Przedmiotem ustaleń w niniejszej sprawie, była więc również kwestia dotycząca istnienia egzekwowanych należności z tytułu składek na ubezpieczenie, tj. obowiązku, o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. "Obowiązkiem", w rozumieniu tego przepisu jest obowiązek, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. obowiązek istniejący, wymagalny i którego niewykonanie przez zobowiązanego skutkowało uruchomieniem postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania.
Z akt sprawy wynika, że zobowiązanie egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym, było przedmiotem oceny i rozstrzygnięcie - decyzja w tym zakresie przez wierzyciela ma charakter prawomocny. W związku z tym należy podzielić stanowisko organu, że skierowanie do egzekucji tytułów wykonawczych było w pełni uzasadnione, albowiem obowiązek był wymagalny, co tym samym czyni bezzasadnymi zarzuty skargi w tym zakresie. Obowiązek wynikający z tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2001 r. do listopada 2008 r. oraz Fundusz Pracy za okres od września 2001 r. do lutego 2004 r. istnieje co najmniej w sensie formalnym. Na dzień orzekania przez organ egzekucyjny I i II instancji nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z " powodu nieistnienia obowiązku". Na tym etapie postępowania egzekucyjnego nie można bowiem skutecznie powoływać się na nieistnienie obowiązku, skoro ustalono, że decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego była decyzją ostateczną i pozostaje w obrocie prawnym.
Skarżący zarzucił także zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że egzekwowany od skarżącego obowiązek na podstawie tytułów wykonawczych istniał, mimo, że nie prowadził działalności gospodarczej w okresie objętym tytułami wykonawczymi, a nadto poprzez niezastosowanie powyższego przepisu wobec przyjęcia, że na obecnym etapie postępowania wobec niezgłoszenia zarzutów w oparciu o art. 33 u.p.e.a. skarżący nie jest uprawniony do skutecznego powoływania się na wymieniony powyżej art. 59 § 1 pkt. 2 u.p.e.a. Ponadto organy egzekucyjne nie ustosunkowały się do przedłożonych dowodów w postaci zeznań podatkowych strony za lata 2002-2008, z których wynika, że skarżący w wymienionym okresie nie uzyskiwał przychodu z działalności gospodarczej, nie ponosił jej kosztów i w konsekwencji odmówiły umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W ocenie Sądu orzekającego zarzuty powyższe również nie zasługują na uwzględnienie.
Zastosowany przez organ egzekucyjny przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wymienia cztery odrębne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wspólną cechą jest szeroko pojęte nieistnienie obowiązku, który ma stanowić przedmiot egzekucji administracyjnej: brak wymagalności obowiązku, jego umorzenie, wygaśnięcie z innego powodu; a także nieistnienie. Gdyby w toku postępowania egzekucyjnego wyeliminowano z obrotu prawnego decyzję z dnia [...]r., z której wynikała dochodzona należność, postępowanie egzekucyjne wszczęte w oparciu o te konkretne tytuły wykonawcze nie mogło by być dalej prowadzone i powinno podlegać umorzeniu, gdyż zaistniała jedna z przyczyn obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazanych w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Słusznie organ II instancji zważył, że zestawienie art. 29 § 1 in fine z art. art. 59 § 1 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że powołana przez stronę okoliczność wskazująca na "nieistnienie obowiązku" objętego tytułami wykonawczymi, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, kiedy to "nieistnienie obowiązku" stało się w następstwie okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tytułów wykonawczych (np. wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wierzyciela, stwierdzenie nieważności) lub umorzenia przez wierzyciela zobowiązania w przedmiotowych składkach na ubezpieczenie - na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które jest egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. -jako wierzyciel - działając na podstawie przepisów art. 83 ust 1 i art. 32 ustawy. o systemie ubezpieczeń społecznych wydał [...] r. decyzję określającą skarżącemu okres oraz wysokość zadłużenia, jaką zobowiązany winien opłacić w związku z podleganiem obowiązkowym ubezpieczeniom. Wobec nie zaskarżenia przez stronę stała się ona prawomocna i ostateczna. Powyższe oznaczało, iż zadłużenie z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł stało się są wymagalne i podlegające egzekucji. Dopiero wyeliminowanie z obrotu prawnego powyższej decyzji, która określa podlegający egzekucji administracyjnej obowiązek o charakterze pieniężnym, bez jednoczesnego zastąpienia go obowiązkiem o innej wysokości skutkuje tym, iż przestaje od tej chwili istnieć obowiązek nadający się do wykonania poprzez przymus administracyjny w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Warunkiem stosowania takiego przymusu jest bowiem ciągłe istnienie źródła kreującego od strony formalnej ten obowiązek, jako możliwy do egzekwowania. Jeżeli zatem decyzja stanowiąca podstawę prawną egzekwowanego obowiązku zostaje uchylona, wystawiony na jej podstawie tytuł wykonawczy nie może już stanowić podstawy wszczęcia egzekucji administracyjnej ze względu na brak podstawy prawnej obowiązku. Jeżeli decyzja ta została uchylona po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, ale przed jego zakończeniem, to egzekucja ta nie może być kontynuowana, ponieważ określony nią obowiązek przestał istnieć. Sytuacja podobna będzie miała miejsce gdy po wszczęciu postępowania egzekucyjnego wierzyciel umorzy należności w składkach. W opisanych powyżej sytuacjach należy więc umorzyć postępowanie na podstawie art. 59. u.p.e.a. Natomiast w przedmiotowej sprawie obowiązek określony decyzją istniał, a wystawiony na jej podstawie tytuł wykonawczy na dzień wydania zaskarżonego postanowienia zachował swoją aktualność.
Zdaniem Sądu należy także podzielić stanowisko organu odwoławczego, że w świetle art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a w postępowaniu wszczętym wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, organy orzekające nie mogły badać, okoliczności wskazanych przez stronę, jak i dokumentów w postaci zeznań podatkowych. Podnoszone argumenty mogły być brane pod uwagę w toczącym się przed wierzycielem postępowaniu w sprawie ustalenia składek, nie zaś w postępowaniu egzekucyjnym. Również brzmienie art. 29 § 1 u.p.e.a. wyklucza możliwość wzięcia pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia twierdzeń skarżącego, iż wskazany w tytułach wykonawczych obowiązek nie istnieje z uwagi na fakt, iż w rzeczywistości nie prowadził on działalności gospodarczej pomimo braku formalnego zgłoszenia wyrejestrowania tej działalności. Egzekucji podlegać będzie bowiem zobowiązanie jedynie do wysokości wskazanej w nadającej się do wykonania decyzji wierzyciela albo w deklaracji zobowiązanego. Obowiązek o charakterze pieniężnym, realizowany w trybie egzekucji administracyjnej, musi być bowiem skonkretyzowany, tak co do osoby zobowiązanego, źródła tego obowiązku, jak i co do wysokości. Potwierdzeniem tego są przepisy dotyczące tytułu wykonawczego, którego wystawienie stanowi konieczny warunek wdrożenia egzekucji. Jak stanowi art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., tytuł wykonawczy zawiera między innymi treść podlegającego egzekucji obowiązku, jego podstawę prawną oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie.
W ocenie Sądu organy obu instancji rozpoznając wniosek skarżącego rozpatrzyły kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego w aspekcie wskazanym przez stronę tj. nieistnienia obowiązku w spornych składkach na ubezpieczenie obowiązkowe. Badaniu organów podlegała, więc sprawa czy po wystawieniu przedmiotowych tytułów wykonawczych i wszczęciu postępowania egzekucyjnego pozostawała w obrocie prawnym decyzja wierzyciela z dnia [...] r. określająca. zadłużenie z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł lub zobowiązanie wygasło z innych powodów.
W zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na okoliczności, które legły u podstaw wydanego postanowienia jak i potwierdziły istnienie obowiązku wskazanego w tytułach wykonawczych, a tym samym brak podstaw do umorzenia toczącego się postępowania egzekucyjnego.
Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skargi nie są zasadne, gdyż organy w toku postępowania nie naruszyły prawa w zakresie, o jakim mowa na wstępie niniejszych wywodów. Dlatego na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga została oddalona.