III SA/WR 350/24

III SA/Wr 350/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /sprawozdawca/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Katarzyna Borońska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1778
art. 28 ust. 3
Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 lutego 2025 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lipca 2024 r. nr UP-541/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym 9 października 2018 r. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS) Oddział we Wrocławiu Inspektorat Oleśnica P. B. (dalej: strona, skarżący) wniósł o umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał, że z informacji otrzymanej od ZUS wynika, iż ciążą na nim zaległości z tytułu składek za lata 2004-2014. Ponieważ należności te przedawniają się po upływie 5 lat, doszło już do przedawnienia składek za lata 2004-2011.
Decyzją z dnia 20 grudnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 112 528,55 zł. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją nr UP 90/2019 z dnia 15 marca 2019 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku Białej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., zwanej dalej "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778), utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Wyrokiem z dnia 19 września 2019 r. (sygn. akt III SA/Wr 141/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzje wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w obu instancjach. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że zaskarżona decyzja nie zawiera w ogóle ustaleń i stanowiska organu w kwestii przedawnienia zaległości objętych wnioskiem skarżącego, mimo że przedawnienie było podstawową okolicznością, na którą powołał się on we wniosku o umorzenie należności składkowych. Do tych argumentów odniósł się Zakład – jednak niezwykle zdawkowo – w decyzji pierwszoinstancyjnej, ograniczając się do stwierdzenia, że strona została osobnym pismem poinformowana, że zaległości nie uległy przedawnieniu i kwestia ta została tam wyjaśniona. W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że organ w decyzji natomiast nie wyjaśnił nawet, jakie przepisy w tym zakresie znajdują zastosowanie i które okoliczności należy uznać za istotne z ich punktu widzenia. Wskazane kwestie i istotne z ich punktu widzenia okoliczności powinny zostać omówione i wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zatem obowiązany ocenić i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności, przy czym konieczne będzie ustalenie okresów zawieszenia, czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa i z uwzględnieniem ich zmian oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację. Rozstrzygając o wniosku organ musi w konsekwencji ocenić ponownie spełnienie przez stronę przesłanek umorzenia, odnosząc wynikające z przepisów wymogi oraz ustalenia w zakresie sytuacji finansowej i życiowej skarżącej do ostatecznej wartości zadłużenia, po uwzględnieniu ewentualnych przedawnień.
Rozstrzygając ponownie o wniosku strony, na skutek uchylenia wyrokiem z dnia 19 września 2019 r. poprzednich decyzji, ZUS w decyzji z dnia 17 lipca 2020 r. (nr UP-437/2020) również nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości w zapłacie składek na ubezpieczenia społeczne, utrzymując w mocy rozstrzygnięcie ZUS wydane w pierwszej instancji z dnia 3 kwietnia 2020 r. (nr 613/2020).
Wyrokiem z dnia 3 marca 2021 r. (sygn. akt III SA/Wr 423/20) tutejszy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję ZUS, ponownie wskazując na konieczność dokonania analizy dotyczącej biegu i upływu okresu przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, o których umorzenie zwrócił się skarżący.
Decyzją z dnia 15 października 2021 r. (nr UP-913/2021), wydaną na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, ZUS uchylił swoją decyzję z dnia 3 kwietnia 2020 r. (nr 613/2020) oraz – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. – odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 109 618,03 zł (pkt 1) oraz – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) – odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 105 723,45 zł (pkt 2).
Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2023 r. (sygn. akt III SA/Wr 1041/21) tutejszy Sąd ponownie uchylił zaskarżoną decyzję ZUS, kolejny raz wskazując na konieczność dokonania analizy dotyczącej biegu i upływu okresu przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, o których umorzenie zwrócił się skarżący. Sąd stwierdził, że powyższa decyzja nie spełnia zaleceń zawartych w poprzednim wyroku odnośnie do dokonania oceny, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności oraz poparcia tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację. Sąd stwierdził, że sama treść tabeli umieszczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie pozwala na ustalenie, które ewentualnie należności z tytułu składek uległy przedawnieniu, a jeśli nie – które z nich zostały zabezpieczone hipotecznie. Również przywołanie okoliczności faktycznych takich jak: wnioski o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 13 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551) oraz układ ratalny zawarty w dniu 12 grudnia 2016 r. bez szczegółowego odniesienia się organu, jaki wpływ na przedawnienie należności mają te czynności w aspekcie stanu prawnego obowiązującego w momencie składania tych wniosków, czyni uzasadnionym zarzut naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a. Dalej wskazano, że organowi po raz kolejny umknęła i nie została wyjaśniona kwestia rozbieżności kwot wynikających z informacji o stanie należności z tytułu składek od 1 stycznia 1999 r. z kwotami wskazanymi w decyzji, przez co nie sposób ustalić w jakiej rzeczywistej wysokości skarżący posiada zaległości z tytułu składek.
Decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr UP-579/2023 ZUS, wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 3 kwietnia 2020 r. nr 613/2020. W uzasadnieniu decyzji, po szerokim przytoczeniu podstaw prawnych ze wskazaniem brzmienia art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. w poszczególnych okresach z uwzględnieniem przepisów przejściowych, ZUS wskazał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Wyrokiem z dnia 21 marca 2024 r. (sygn. akt III SA/Wr 346/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 marca 2024 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że zaskarżona decyzja dalej nie zawiera ustaleń i stanowiska organu w kwestii przedawnienia zaległości objętych wnioskiem skarżącego, mimo że przedawnienie było podstawową okolicznością, na którą powołał się on we wniosku o umorzenie należności składkowych.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 26 lipca 2024 r. nr UP-541/2024 ZUS, wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 3 kwietnia 2020 r. nr 613/2020.
W uzasadnieniu decyzji, po szerokim przytoczeniu podstaw prawnych ze wskazaniem brzmienia art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. w poszczególnych okresach z uwzględnieniem przepisów przejściowych, ZUS wskazał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Z kolei w zawartej na stronach 9-24 tabeli wskazał na okresy oraz kwoty zaległości skarżącego z tytułu składek, jak również aktualny stan postępowania egzekucyjnego (ze wskazaniem daty wystawienia tytułu wykonawczego oraz z podziałem na egzekucję umorzoną i czynną). Dalej wskazano, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło: od dnia zawarcia umowy o rozłożenie na raty należności tj. 12 grudnia 2016 r. do dnia jej zerwania tj. 21 lutego 2017 r., zgodnie z art. 24 ust. 5e u.s.u.s., od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której skarżący został zawiadomiony (od dnia doręczenia tytułów wykonawczych) do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., co przedstawiono w kolumnie 8 tabeli; od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której skarżący został zawiadomiony (od dnia doręczenia tytułów wykonawczych do nadal, gdyż dla tych należności cały czas prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, co przedstawiono w kolumnach 8 i 12 tabeli; od dnia złożenia wniosku do dnia uprawomocnienia się decyzji w sprawie umorzenia należności na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej zgodnie z art. 1 ust. 15 tejże ustawy ( 23 maja 2013 r. skarżący złożył wniosek o abolicję, 30 stycznia 2015 r. została wydana decyzja o odmowie umorzenia, 13 stycznia 2015 r. skarżący złożył wniosek o abolicję i 26 sierpnia 2016 r. ZUS wydała decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, która uprawomocniła się 31 października 2016 r. Dalej podano, że wskazane w sentencji decyzji z 3 kwietnia 2020 r. zaległości z tytułu składek zostały także zabezpieczone przez ZUS wpisem do hipoteki, co wskazano na stronie 6 - 7 decyzji.
Następnie organ wskazał, że 18 marca 2024 r. ponownie skierował egzekucję na całość zadłużenia do nowego środka (świadczenia emerytalnego). Podjęte w sprawie czynności spowodowały, że należności z tytułu niezapłaconych składek za okres od września 2004 r. do czerwca 2014 r. nie uległy przedawnieniu i są dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym.
W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ szeroko i wyczerpująco odniósł się do treści art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, uznając w konkluzji, że nie zaistniały podstawy do umorzenia skarżącemu nadal wymagalnych i nieprzedawnionych zaległości. Organ wskazał, że uzyskiwany przez skarżącego dochód rodziny wynosi 3.478,60 zł ( na który składają się emerytura jego i żony) kształtuje się powyżej minimum socjalnego który dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.949,23 zł. Organ w dochodzie nie uwzględnił realizowanych potrąceń komorniczych w łącznej kwocie 1354 zł, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli. Organ wskazał, że skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 2.046,50 zł. W domu skarżącego nadal zameldowani są synowie. Organ ustalił, że skarżący ma zaspokojone wszystkie potrzeby życiowe a sytuacja życiowa nie nosi znamion ubóstwa. Skarżący otrzymują z małżonką świadczenie emerytalne, które stanowi stałe źródło dochodu, które podlega waloryzacji. Strona otrzymuje także jednorazowe "trzynaste" i "czternaste" świadczenie emerytalne. Organ ocenił sytuację zdrowotną skarżącego i wskazał, że nie neguje konieczności leczenia lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności.
W skardze na to rozstrzygnięcie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na naruszenie przepisów prawa oraz interesu skarżącego, a także zobowiązanie organu do wydania z urzędu nowej decyzji umarzającej zaległość z tytułu trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi.
W pismach procesowych z 1 października 2024 r. oraz 15 grudnia 2024 r. skarżący ponownie powołuje się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wskazuje także na przedawnienie należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest bezzasadna.
Wskazać w pierwszej kolejności należy, że orzekanie w sprawie niniejszej odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.), ponieważ niniejszy wyrok jest poprzedzony prawomocnymi wyrokami tutejszego Sądu z dnia 19 września 2019 r. (sygn. akt III SA/Wr 141/19), z dnia 3 marca 2021 r. (sygn. akt III SA/Wr 423/20), z dnia 26 kwietnia 2023 r. (sygn. akt III SA/Wr 1041/21) oraz z dnia 21 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 346/23 w których Sąd zwrócił uwagę na konieczność zweryfikowania biegu i upływu okresu przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, o których umorzenie zwrócił się skarżący.
Zgodnie z powołanym przepisem prawnym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/OI 443/09 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 p.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).
Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt: II GSK 240/06).
Podkreślić należy, że pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Zauważyć również należy, że w orzecznictwie jednolicie prezentowany jest pogląd wyrażony miedzy innymi w wyroku NSA z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt: II FSK 1057/11, że sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnych wyrokach tut. Sądu z dnia 19 września 2019 r. (sygn. akt III SA/Wr 141/19), z dnia 3 marca 2021 r. (sygn. akt III SA/Wr 423/20) oraz z dnia 26 kwietnia 2023 r. (sygn. akt III SA/Wr 1041/21), z dnia 21 marca 2024 r. (sygn. akt III SA/Wr 346/23) ponieważ nie doszło do wzruszenia tego wyroku w trybie przewidzianym prawem, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego.
Przechodząc natomiast do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że istotą zawartych w powołanych wyrokach tutejszego Sądu wskazań co do dalszego postępowania było dokonanie oceny, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności, przy czym konieczne było ustalenie okresów zawieszenia, czy przerw biegu przedawnienia na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa i z uwzględnieniem ich zmian oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację. Nadto zaś, dokonana przez organ ponowna analiza powołanych okoliczności winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w motywach podanych w uzasadnieniu decyzji.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja te zalecenia wypełniła. Organ w treść tabeli umieszczonej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że wymienione w tabeli należności za okres od września 2004 r. do czerwca 2014 r. nie uległy przedawnieniu, wskazując jednocześnie w tabeli wykaz przyczyn i okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia dla poszczególnych okresów zadłużenia. Wyliczono, jaki był okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia poszczególnych należności.
Organ wskazał daty wystawienia tytułu wykonawczego wraz z podziałem na egzekucję umorzoną i czynną. Dalej wskazał, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło: od dnia zawarcia umowy o rozłożenie na raty należności tj. 12 grudnia 2016 r. do dnia jej zerwania tj. 21 lutego 2017 r., zgodnie z art. 24 ust. 5e u.s.u.s., od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której skarżący został zawiadomiony (od dnia doręczenia tytułów wykonawczych) do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., co przedstawiono w tabeli; od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której skarżący został zawiadomiony (od dnia doręczenia tytułów wykonawczych do nadal, gdyż dla tych należności cały czas prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, co przedstawiono w tabeli; od dnia złożenia wniosku do dnia uprawomocnienia się decyzji w sprawie umorzenia należności na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej zgodnie z art. 1 ust. 15 tejże ustawy ( 23 maja 2013 r. skarżący złożył wniosek o abolicję, 30 stycznia 2015 r. została wydana decyzja o odmowie umorzenia, 13 stycznia 2015 r. skarżący złożył wniosek o abolicję i 26 sierpnia 2016 r. ZUS wydał decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, która uprawomocniła się 31 października 2016 r. Następnie organ wskazał, że 18 marca 2024 r. ponownie skierował egzekucję na całość zadłużenia do nowego środka (świadczenia emerytalnego). Podjęte w sprawie czynności spowodowały, że należności z tytułu niezapłaconych składek za okres od września 2004 r. do czerwca 2014 r. nie uległy przedawnieniu i są dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym. Organ przedstawił na poparcie dokonanych ustaleń dokumentację umożliwiającej Sądowi ich weryfikację.
Ponadto organ wskazał, że wszystkie zaległości o umorzenie których wnosi skarżący zostały zabezpieczone hipotecznie. Jak wynika ze strony 6 zaskarżonej decyzji wpisy do hipoteki nastąpiły 22 marca 2005 r., 25 maja 2007 r., 26 maja 2008 r. i 10 marca 2015 r.
W tym miejscu należy wskazać na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18 zgodnie z którym art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875) w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zatem ogólnikowy zarzut skarżącego dotyczący kwestii przedawnienia nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się zasadniczej części sporu dotyczącej odmowy umorzenia zaległości składkowych wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).
W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.
Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z powołanych regulacji wynika, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.
W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.
Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie, porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok WSA w Łodzi III SA/Łd 13/23 CBOIS).
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż nie wystąpiła po stronie skarżącego którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia
Z ustaleń organu wynika, że uzyskiwany przez skarżącego dochód rodziny wynosi 3.478,60 zł ( na który składają się emerytura jego i żony) kształtuje się powyżej minimum socjalnego który dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.949,23 zł. Organ w dochodzie nie uwzględnił realizowanych potrąceń komorniczych w łącznej kwocie 1354 zł, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli. Organ wskazał, że skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 2.046,50 zł. W domu skarżącego nadal zameldowani są synowie. Jednak skarżący nie wskazał żadnych okoliczności z tym związanych.
W ocenie Sądu organ ocenił zgromadzone dowody, odniósł się do obecnego stanu majątkowego i zdrowotnego strony. Prawidłowo przyjął organ, że skarżący uzyskuje dochody z emerytury. Dokonana zatem w przedmiotowej sprawie ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania ulgi, została dokonana prawidłowo. Trafnie organ wskazał, że sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie wskazuje na zagrożenie bytu.
Nie znajduje Sąd również podstaw, aby podważyć stanowisko organu odnośnie oceny przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia i oceny sytuacji zdrowotnej i jej wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przede wszystkim zwraca Sąd uwagę, że organ w żaden sposób nie kwestionuje, ani nie pomija sytuacji zdrowotnej strony. Przy czym strona uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego, a wskazywane przez stronę obciążenia finansowe związane ze stanem zdrowia zostały uwzględnione przy ocenie sytuacji finansowej strony.
Nie jest również pozbawione zasadności wskazanie przez organ, że trudna sytuacja finansowa, osiąganie niskich dochodów nie stanowi o obowiązku rezygnacji z dochodzenia zaległości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że publicznoprawny charakter należności, oraz cele, na które są one przeznaczone, obligują organy odpowiedzialne za ich pobór do szczególnej stanowczości i ostrożności w dysponowaniu nimi. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16, wyrok z 26 września 2019 r. sygn. akt I GSK 1372/18 dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak ustalono w sprawie strona dysponuje majątkiem (nieruchomość), na której organ dokonał zabezpieczenia.
W ocenie Sądu organ rozpoznając wniosek strony nie naruszył przepisów, a decyzja zawiera ustosunkowanie się do twierdzeń strony w kontekście przesłanek umorzenia przewidzianych dla przedmiotowych należności.
Wskazuje Sąd, że w przypadku zmiany sytuacji strony, strona ma możliwość złożenia kolejnego wniosku o umorzenie należności.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.