III SA/Wr 341/23

III SA/Wr 341/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /przewodniczący sprawozdawca/
Dominik Dymitruk
Kamila Paszowska-Wojnar
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 par. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, asesor WSA Dominik Dymitruk, po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 9 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. P. i K. P. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 lipca 2023 r., nr 470000/71/2023/RED/8942448294/OE/MU/ w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. P. i K. P. (dalej: strony skarżące; zobowiązani) jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) z 24 lipca 2023 r. (Znak: 470000/71/2023/RED/8942448294/OE/MU/)
w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt administracyjnych sprawy wynika min., że ZUS - będąc jednocześnie wierzycielem jak i organem egzekucyjnym - prowadzi wobec zobowiązanych – jako wspólników spółki cywilnej - postępowanie na podstawie tytułu wykonawczego z 27 kwietnia 2023 r. obejmującego nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne. Wystawienie tego tytułu zostało zaś poprzedzone przesłaniem trzech upomnień z 5 kwietnia 2023 r., wzywających do regulowania płatności za okres od 10.2022 r. do 12.2022 r., które zostały doręczone 12 kwietnia 2023 r.
Zobowiązani pismem z 23 maja 2023 r. (data wpływu do ZUS 29 maja 2023 r.) wnieśli zarzut wskazujący na nieistnienie należności objętych ww. tytułem wykonawczym. Motywując takie stanowisko wskazali, że w związku z otrzymanymi upomnieniami dokonali w dniu 20 kwietnia 2023 r. dokonali wpłat, które przewyższały wskazane w nich kwoty. Pomimo tego ZUS dokonał zajęcia rachunku bankowego narażając ich na bezzasadne koszty.
ZUS, działając jako wierzyciel, postanowieniem z 24 lipca 2023 r. oddalił zarzuty. Wskazał, że zobowiązani za miesiące od 1.2023 r. do 5.2023 r. nie dopełnili obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA, w związku z czym na koncie został sporządzony wymiar składek z urzędu na podstawie ostatnio złożonej przez płatnika deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA tj. na podstawie deklaracji za 12.2022 r. W dniu 20 kwietnia 2023 r. na przydzielony płatnikowi numer rachunku składkowego wpłynęły wpłaty w łącznej kwocie 40 896,00 zł, które zostały rozliczone zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 21 września 2017 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru Jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz.1771). Zgodnie z tym rozporządzeniem wpłaty rozliczyły się na należności wykazane w deklaracjach rozliczeniowych za miesiące od 10.2022 r. do 2.2023 r. w sposób przedstawiony w tabeli załączonej do postanowienia. Z kolei na różnicę składek pozostających do zapłaty po podziale wpłat zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne. W tym celu został wystawiony tytuł wykonawczy i w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na jego podstawie zostało dokonane zajęcie rachunku bankowego. Dlatego organ argumentował, że zaległość na koncie za okresy dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym istniała i była wymagalna.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zobowiązani podtrzymali stanowisko, że dokonane przez nich wpłaty w całości pokrywały dochodzone przez ZUS należności. Podkreślili, że wysłane upomnienia nie obejmowały należności przedstawionych w tabelce zawartych w zaskarżonym postanowieniu a dotyczących należności ze stycznia i lutego 2023 roku.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. W wyniku takiej kontroli rozstrzygnięcie w sprawie indywidualnej (decyzja lub postanowienie) może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika ponadto, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.
Granice niniejszej sprawy wyznaczyło postanowienie ZUS z 24 lipca 2023 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd wskazuje, że wymienione rozstrzygnięcie zostało wydane w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności pieniężne z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy.
W tym miejscu Sąd wskazuje na uwarunkowania prawne mające znaczenie w niniejszej sprawie.
Przede wszystkim, regulację prawną dotyczącą instytucji zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym (a konkretnie podstaw środka zaskarżenia) zawierają przepisy art. 33 § 2 u.p.e.a. Przy tym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być min. nieistnienie obowiązku, które obejmuje takie stany jak: wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie obowiązku (pkt.1).
Stan prawny niniejszej sprawy – na podstawie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. – uzupełniają również przepisy ogólnej procedury administracyjnej. Jeżeli przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy można więc wskazać, że organ egzekucyjny jest związany ogólną zasadą prawdy obiektywnej z której wynika obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).
Sąd akcentuje, że powyższa zasada znajduje pełne zastosowanie nie tylko w ramach jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego ale – poprzez odesłanie zawarte we wspomnianym wyżej art. 18 u.p.e.a. także na płaszczyźnie czynności procesowych postępowania egzekucyjnego. Jej adresatami są w szczególności organy podejmujące wszelkie władcze czynności wobec zobowiązanego (w tym naturalnie czynności orzecznicze).
Z tego powodu - w badanej sprawie - ustalenia faktyczne organu – powinny zostać skorelowane ze sformułowanymi argumentami zarzutów. Co również istotne, powinny one znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, na podstawie których Sąd dokona kontroli działania organu egzekucyjnego.
Nie można stracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd dokonuje kontroli zaskarżonego aktu "na podstawie akt sprawy", co oznacza, że podstawę orzekania stanowi materiał dowodowy zgromadzony przez organ egzekucyjny w toku postępowania oraz że, co do zasady, zakazane jest uwzględnianie okoliczności nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Z kolei "akta sprawy" oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Sąd jest także zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu.
Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu, na etapie postępowania zakończonego zaskarżonym rozstrzygnięciem nie dochowano ww. standardów prawidłowego procedowania.
Należy wskazać, że sformułowane przez skarżących zarzuty odnosiły się do kwestii rozliczenia ich zobowiązań wobec ZUS w wyniku wpłat dokonanych 20 kwietnia 2023 r. jako reakcja na trzy upomnienia z 5 kwietnia 2023 r. Co dostrzega Sąd wpłat tych dokonano jeszcze przed formalnym wszczęciem postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie
Jak wynika ze stanowiska ZUS ww. wpłaty zostały rozliczone zgodnie z rozporządzeniem z 21 września 2017 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przy tym – według tabeli zawartej w zaskarżonym postanowieniu - wpłaty rozliczyły się na należności wykazane w deklaracjach rozliczeniowych za miesiące od 10.2022 r. do 2.2023 r.
Organ przytoczył w tym zakresie treść § 12 pkt 1-5 ww. rozporządzenia, według którego: (1) Zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących, w części przypadającej na dany fundusz według podziału ustalonego zgodnie z § 7 ust. 1. (2) Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1. (3) Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Emerytur Pomostowych podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. (4) Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. (5) Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy podlega zaliczeniu na należności z tych tytułów, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności.
Stąd – jak można się domyślać – wpłaty zobowiązanych zostały rozliczone zarówno na składki objęte wspomnianymi upomnieniami z 5 kwietnia 2023 r. (za okres od 10.2022 r. do 12.2022 r.) jak i późniejsze wymagalne składki. Dlatego też – jak wynika ze zaskarżonego postanowienia - na różnicę składek pozostających do zapłaty po podziale wpłat zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne.
Sąd wskazuje, że chociaż organ zwrócił uwagę na konieczność rozliczenia wpłat zgodnie z przytoczonymi przepisami ww. rozporządzenia, to jednak w zaskarżonym postanowieniu brak jest czytelnego odniesienia się do sposobu ich zarachowania na poszczególne wymagalne składki. W szczególności brak jest wyjaśnienia podstawy prawnej dokonanego rozliczenia poszczególnych wpłat oraz czytelnego wykazania, która składka oraz do jakiej kwoty nie została zapłacona a także, czy była to składka objęta wystosowanymi upomnieniami, co z kolei legitymowałoby wierzyciela do wystawienia tytułu wykonawczego z 27 kwietnia 2023 r. Przy tym zaznaczyć należy, że wszystkie powyższe okoliczności powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia, które respektuje treść art. 107 § 1 pkt. 6 oraz § 3, w zw. z art. 126 K.p.a. w zakresie prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego.
Przy tym Sąd dostrzega, że w zaskarżonym postanowieniu została zamieszczona tabela z rozliczeniem wpłat zobowiązanych na poszczególne okresy od 10.2022 r. do 02.2023 r. Problem jednak w tym, że wspomniana tabela nie wskazuje, które konkretne składki nie zostały rozliczone, co umożliwiło wystawienie tytułu wykonawczego z 27 kwietnia 2023 r. na określoną w nim kwotę.
Powyższe mankamenty treści rozstrzygnięcia oznaczają, że organ zaniechał prawidłowego odniesienia się do zarzutów skarżących. Jeszcze raz należy podkreślić, że nie można zweryfikować formalnej dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego co do kwoty objętej tytułem wykonawczym z 27 kwietnia 2023 r. Innymi słowy, nie podlega kontroli stanowisko ZUS, że część dochodzonych składek nie została zapłacona (rozliczona).
W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie ZUS zostało wydane z naruszeniem art. 7, art. 107 § 1 pkt.6 oraz § 3, w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić w tym miejscu należy, że sądowa kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia organu obejmuje badanie zarówno poprawności interpretacji i zastosowania norm prawnych, jak i poprawności przeprowadzonych czynności procesowych oraz dokonanej przez organ oceny zebranego materiału dowodowego, która winna znaleźć właściwe odzwierciedlenie w jego właściwym uzasadnieniu. Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem własnych ustaleń w sprawie, ale poddaje ocenie poprawność ustaleń poczynionych przez ZUS jako wierzyciela (wyrok NSA z 9 maja 2023 r., III OSK 2111/21).
To zaś sprawia, że treść rozstrzygnięcia bez kompletnego uzasadnienia nie poddaje się kontroli Sądu pod względem jego zgodności z przepisami prawa. W konsekwencji tego uniemożliwia także odniesienie się do sformułowanych zarzutów skargi formułujących stanowisko, że dokonane wpłaty w całości pokrywały dochodzone przez ZUS należności.
Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżone postanowienie w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią wyrażoną w niniejszym wyroku ocenę prawną.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, do czego uprawnia art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.