III SA/Wr 307/23

III SA/Wr 307/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Anetta Chołuj /przewodniczący sprawozdawca/
Dominik Dymitruk
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 3 i   ust.  3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Asesor WSA Dominik Dymitruk (sprawozdawca) Protokolant st. specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lipca 2023 r. nr UP-489/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 7 lipca 2023 r. nr UP-489/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych ( dalej: organ, ZUS), działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.) zwanej dalej ,,u.s.u.s.’’, oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) dalej ,, rozporządzenie’’, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 22 maja 2023 r. nr 1083/2023 o odmowie umorzenia należności A. K. ( dalej: skarżąca, strona) z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 281.142,66 zł w tym: ubezpieczenie społeczne za okres od 04/2005 r. do 04/2006 r., od 03/2007 r. do 12/2014 r., od 02/2015 r. do 03/2015 r. w łącznej kwocie 203.609,52 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08/2005 r. do 05/2006 r., od 03/2007 r. do 12/2014 r., od 02/2015 r. do 03/2015r. w łącznej kwocie 64.449,50 zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 09/2005 r. do 04/2006 r., od 03/2007 r. do 05/2011 r., 07/2011 r., 09/2011 r., 11/2011 r., 03/2012, 05/2012, od 07/2012 do 08/2012, od 11/2012 do 12/2014, od 02/2015 do 03/2015 w łącznej kwocie 13.083,64zł. Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 30 marca 2023 r. skarżąca zwróciła się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek, zobowiązując się przy tym do spłaty w systemie ratalnym kwoty, która nie podlega umorzeniu, wskazując, że nie prowadzi ona żadnej działalności gospodarczej, nie posiada również żadnych ruchomości ani nieruchomości, a wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia nie pozwala jej na jednorazową spłatę zadłużenia. Skarżąca wskazała również na fakt, iż pomimo wielu trudności, sukcesywnie wychodzi z zadłużenia.
Po przeprowadzeniu postępowania opisaną wyżej decyzją z dnia 22 maja 2023 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uznając, że nie nastąpiło przedawnienie ww. składek i nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. oraz w § 3 rozporządzenia.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
ZUS ustalił na podstawie danych zawartych w bazie CEIDG, CEPiK, że skarżąca zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 5 marca 2015 r., od 2 lutego 2023 r. pracuje na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w C. S.C z wynagrodzeniem 4.500,00 zł tj. 3.397,58 netto miesięcznie. W dniu 30 października 2004 r. zawarła związek małżeński ze S. K. oraz prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w Legnicy oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Głogowie. Strona nie posiada również nieruchomości i ruchomości. Organ nie stwierdził, że zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek w żądanym przez stronę zakresie na podstawie art. 28 u.s.u.s. Bowiem jak wskazał organ, art. 28 ust. 3 pkt 1 nie ma zastosowania z przyczyn oczywistych. Z kolei przypadki z ust 2, 4, 4b, 4c nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano dokumentów, z których wynika, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 14 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym ani w umorzonym postępowaniu upadłościowym, nie ogłoszono również upadłości. Odnosząc się do art. 28 ust. 3 pkt 3 organ wyjaśnił, że pomimo zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej 5 marca 2015 r., nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, z uwagi na to, że skarżąca posiada dzieci. Nie spełniono również kryterium braku majątku, z którego można egzekwować należności, ponieważ strona pracuje na podstawie umowy o pracę, a osiągany miesięczny dochód z tego tytułu pozwala na przeprowadzenie egzekucji. Dalej, jak wywodził organ określona w ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. przesłanka nie zachodzi, ponieważ wysokość niepłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym tj. 16 zł. Z kolei przesłanka wymieniona w ust. 3 pkt 5 nie zachodzi, z uwagi na to, że Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast jak wyjaśnił organ przesłanka z art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie jest prowadzane przez uprawnione organy egzekucyjne, a strona dysponuje składnikiem majątkowym podlegającym egzekucji w postaci wynagrodzenia za pracę. Organ wskazuje, iż postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Organ wyjaśnił również iż ze względu na to, że nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, nie jest możliwe pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym przez stronę zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W dalszej części uzasadnienia organ uznał, że przesłanki opisane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, nie mają zastosowania w stosunku do skarżącej, ponieważ nie prowadzi ona już działalności gospodarczej. Z kolei wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia obwarowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanej czy członka jej rodziny, ale również skutkiem tej choroby, która objawia się pozbawieniem możliwości uzyskania dochodu przez te osoby. Z przekazanych akt sprawy wynika, że strona oświadczyła, że od 2017 r. pozostaje pod stałą opieką lekarza psychiatry, ponieważ cierpi na zaburzenia depresyjne, przyjmuje na stałe leki. W dalszym ciągu wymaga terapii, leczenie jest w toku. Jednocześnie organ wskazał, że skarżąca nie przedłożyła żadnych innych dowodów potwierdzających trwałą, całkowitą niezdolność do pracy ani nie powołała się na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. ZUS podnosi również, że skarżąca ma 41 lat, jest aktywna zawodowo, otrzymuje dochody pozwalające na sukcesywną spłatę należności z tytułu składek. A zatem organ, nie znalazł podstaw do uznania, że stan zdrowia strony bądź konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny uniemożliwia jej pozyskanie środków finansowych na spłatę zobowiązań.
Dalej, organ wskazał, że skarżąca od 2 lutego 2023 r. zatrudniona jest w CORTECH S.C, na podstawie umowy o pracę z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 4.500,00 zł brutto, tj. 3.397,58 zł netto miesięcznie. Wspólnikami w/w spółki jest mąż skarżącej S. K., a także jej teść Z. K., zatem w opinii organu, wysokość wynagrodzenia zależna jest od decyzji członków rodziny strony. Strona oświadczyła iż prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe z córkami, 23-letnią A. K., która nie uzyskuje dochodów, 17 – letnią M. K. i 2-letnią S. K. Strona ponosi stałe koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.600,00 zł miesięcznie. Nie posiada także zobowiązań finansowych. Organ wyjaśnił również iż miesięczny dochód jakim dysponuje gospodarstwo domowe skarżącej jest niższe niż minimum socjalne określone na 5.1214, 96 zł netto w IV kwartale 2022r. i jednocześnie wyższe niż poziom minimum egzystencji określone na kwotę 2.713, 28 zł. Skarżąca nie oświadczyła również, że korzysta z form wsparcia socjalnego dla osób znajdujących się w niedostatku. Ze względu na powyższe, organ przy ocenie kryterium ubóstwa, doszedł do wniosku, że potrzeby bytowe gospodarstwa domowego skarżącej są zaspokojone. ZUS ustalił również, że 30 października 2004 r. Skarżąca zawarła związek małżeński ze S. K., który zamieszkuje pod tym samym adresem co strona i dzieci. Organ określił sytuacje rodzinną skarżącej jako niejednoznaczną, ponieważ córki, a w późniejszym czasie i skarżąca tj. 11 listopada 2019 r., zostały zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym. Zgłoszenie to nie zostało zmienione. Zatem na podstawie zgromadzonych dokumentów organ wywodzi wniosek, iż mąż skarżącej pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z nią i córkami. Dalej, organ ustalił, że mąż skarżącej pobiera świadczenia na dzieci związane z ich wychowaniem tj. świadczenia wychowawcze 500+ na córki S. i M. w łącznej miesięcznej wysokości 1000 zł, a także od 1 lipca 2020 do 30 czerwca 2023 r. Rodzinny Kapitał Opiekuńczy na córkę S., w wysokości 1000 zł, czyli łącznie 12.000,00 zł. Oba świadczenia, wychowawcze i RKO przysługują na dziecko, między innymi pod warunkiem wspólnego zamieszkiwania i pozostawania na utrzymaniu matki, ojca lub opiekuna faktycznego. Organ podkreślił również iż oboje rodzice zobowiązani są do partycypacji w kosztach utrzymania dzieci. Odnosząc się do podnoszonego przez stronę twierdzenia, że ma zawartą z mężem rozdzielność majątkową, organ wskazał, że w aktach sprawy brak jest dowodu na tę okoliczność, a tymczasem jak wynika z wpisu CEIDG dotyczącego działalności męża skarżącej w zakresie fryzjerstwa i pozostałych zabiegów kosmetycznych, wspólność majątkowa małżeńska ustała 14 kwietnia 2016 r. Organ wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił się pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, ocena aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, niezależnie od panującego miedzy nimi ustroju rozdzielności. Organ uzasadnił, że mąż skarżącej posiada własne źródło dochodów, bowiem prowadzi działalność gospodarczą jako wspólnik spółki cywilnej, zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę. Natomiast instytucja umorzenia ma na celu wsparcie osób w sytuacjach wyjątkowych, niemożliwych do przewidzenia zdarzeniami, gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia.
ZUS uzasadnił, że na podstawie zgromadzonego materiału nie można stwierdzić, że skarżąca udowodniła, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna definitywnie uniemożliwia jej spłatę zaległych należności. W opinii organu, skarżąca ma 41 lat, uzyskuje dochody z pracy i nie udowodniła trwałego wykluczenia z rynku pracy z powodów zdrowotnych. Zatem umorzenie zobowiązań publicznoprawnych w tym przypadku byłoby przedwczesne i naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
W świetle powyższego, organ utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 22 maja 2023 r. nr 1083/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu organów, zarzucając naruszenie:
1. art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 123 u.s.u.s. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) zwanego dalej k.p.a. – przez jego błędną wykładnię, gdyż w niniejszej sprawie - zaskarżoną decyzję, wydaną na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy- powinien wydać Prezes ZUS, a nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych - naruszenie przepisu o właściwości funkcjonalnej spowodowało, iż zaskarżona decyzja jest decyzją nieważną;
2. art. 10 § 1 k.p.a w związku z art. 123 u.s.u.s. – poprzez uniemożliwienie skarżącej (stronie) wypowiedzenia się w sprawie - co do zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji z dnia 22 maja 2023 r. – skarżąca mogłaby wskazać, iż nie posiada majątku - co ewidentnie potwierdzają urzędowe dokumenty komornicze ( vide postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Głogowie z dnia 30 grudnia 2014 r. o umorzeniu egzekucji - wobec bezskuteczności tej egzekucji); uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji z dnia 22 maja 2023 r. ma charakter istotny (negatywny), miało wpływ na wydanie decyzji (na przebieg postępowania);
3. art. 107 § 1 pkt 6 w związku z art. 140 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 zdanie ostatnie w związku z art. 123 u.s.u.s. – poprzez zaniechanie - w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - prawidłowego wyjaśnienia skarżącej kwestii podniesionego przez nią zarzutu przedawnienia składek (wszystkich składek) - zaległości w składkach obejmują okres 2005-2015;
4. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. – poprzez jego niezastosowanie - w sprawie doszło do zaistnienia przedawnienia składek (zaległości w składkach obejmują okres 2005-2015) - stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma co już umarzać;
5. art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. przez jego błędną wykładnię - postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Głogowie umorzył postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej, w uzasadnieniu wskazał, iż egzekucja jest bezskuteczna (w związku z brakiem majątku z którego może być prowadzona egzekucja) dokument ten ma charakter dokumentu urzędowego i wiąże organ – dlatego w oparciu o jego treść organ powinien stwierdzić nieściągalność składek ze względu na brak majątku i że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne;
6. art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.– a w okolicznościach niniejszej sprawy zaszły także okoliczności, wskazane także w tym punkcie tj: wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej (okoliczność bezsporna), nie ma majątku ( argumentacja pkt I), ma rozdzielność majątkową, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;
7. art. 28 ust. 3a u.s.u.s – poprzez jego błędną wykładnię i stwierdzenie, że w sprawie nie zaszły uzasadniane przypadki - mając na względzie wysokość wynagrodzenia wnioskodawczyni oraz ewentualną wysokość wynagrodzenia wnioskodawczyni oraz ewentualną wysokość kwoty, postrącanej w toku z egzekucji - powodować będzie, iż wnioskodawczyni oraz jej trójka dzieci - znajdą się poniżej minimum egzystencjalnego (w 2023 r minimum wynosi 680 zł).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.
Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło przedawnienie egzekwowanych należności z tytułu nieopłaconych składek za wskazane w decyzji miesiące w latach 2005 – 2015.
Organ odwoławczy, dokonując analizy okoliczności mających wpływ na ocenę przedawnienia dochodzonych egzekucyjnie składek, zasadnie wziął pod uwagę zmiany ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzone ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Przywoływaną nowelizacją zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s.i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Według zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności, zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Z powyższego wynika, że należności z tytułu składek nie "wygasają automatycznie". Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki je powodującej termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. W orzecznictwie sądów administracyjnych i powszechnych wskazuje się, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (zob. wyroki: z dnia 19 września 2018 r., I SA/Lu 396/18 i z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 737/17, z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 676/19). Do takich czynności zaliczono również wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale także orzeczenia, pisma kierowane do strony, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności (wyroki: z dnia 19 lipca 2016 r., I SA/Sz 637/16, z dnia 27 stycznia 2012 r., I SA/Lu 721/11 oraz z dnia 9 grudnia 2009 r., V SA/Wa 1479/09, a także wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2019 r., III AUa 189/19).
Mając na uwadze powyższe regulacje i rozważania prawidłowo, w ocenie Sądu, uznano, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony (w niniejszym przypadku były to wszczęcia postępowania egzekucyjnego w datach wskazanych na str. 4, 5 i 6 decyzji organu I instancji), do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, przed upływem 5-letniego okresu przedawnienia nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia poszczególnych składek. Strona poza ogólnie sformułowanym zarzutem zawartym w skardze nie wskazuje na nieprawidłowości tych wyliczeń.
Następnie należy wskazać, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).
W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.
Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z powołanych regulacji wynika, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.
W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.
Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie, porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok WSA w Łodzi III SA/Łd 13/23 CBOIS).
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż nie wystąpiła po stronie skarżącej którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia
Z ustaleń organu wynika, że skarżąca ma 41 lat, jest aktywna zawodowo, otrzymuje dochody pozwalające na sukcesywną spłatę należności z tytułu składek. Skarżąca od 2 lutego 2023 r. zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 4.500,00 zł brutto, tj. 3.397, 58 zł netto miesięcznie. Strona ponosi stałe koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.600 zł miesięcznie. Nie posiada także zobowiązań finansowych. Wspólnikami w/w spółki jest mąż skarżącej, a także jej teść. Strona oświadczyła iż prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe z córkami, 23-letnią A. K., która nie uzyskuje dochodów, 17 – letnią M. K. i 2-letnią S. K. Jednak prawidłowo organ określił sytuację skarżącej jako niejednoznaczną. Jak wynika z akt sprawy 30 października 2004 r. skarżąca zawarła związek małżeński ze S. K., który zamieszkuje pod tym samym adresem co strona i dzieci. Córki, a w późniejszym czasie i skarżąca tj. 11 listopada 2019 r., zostały zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym. Zgłoszenie to nie zostało zmienione. Ponadto mąż skarżącej pobiera świadczenia na dzieci związane z ich wychowaniem tj. świadczenia wychowawcze 500+ na córki S. i M. w łącznej miesięcznej wysokości 1000zł, a także od 1 lipca 2020 do 30 czerwca 2023 r. Rodzinny Kapitał Opiekuńczy na córkę S., w wysokości 1000,00 zł, czyli łącznie 12.000,00 zł. Oba świadczenia, wychowawcze i RKO przysługują na dziecko, między innymi pod warunkiem wspólnego zamieszkiwania i pozostawania na utrzymaniu matki, ojca lub opiekuna faktycznego. Pobieranie przez męża skarżącej 500+ na dzieci jednoznacznie wskazuje na jego udział w wychowywaniu dzieci. Nie można zatem zarzucić organowi dowolności w przyjęciu, że mąż skarżącej pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z nią i córkami. Skarżąca pomimo tego nie wykazała dochodów męża, przedstawiając swoja sytuację materialną i rodzinną wyrywkowo. W orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił się pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, ocena aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, niezależnie od panującego miedzy nimi ustroju rozdzielności. Z kolei w świetle art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), zwanego dalej ,,k.r.o.’’ małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Z kolei art. 23 k.r.o. zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek ten istnieje nawet pomimo rozdzielności majątkowej.
W ocenie Sądu organ ocenił zgromadzone dowody, odniósł się do obecnego stanu majątkowego i zdrowotnego strony. Prawidłowo przyjął organ, że skarżąca uzyskuje dochody z pracy i nie udowodniła trwałego wykluczenia z rynku pracy z powodów zdrowotnych. Dokonana zatem w przedmiotowej sprawie ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana prawidłowo.
Nie znajduje na uwagę zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Przesłanka wymieniona w ust. 3 pkt 5 nie zachodzi, z uwagi na to, że Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można wyprowadzić egzekucję. Postanowieniem bowiem z dnia 30 grudnia 2014 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Głogowie wydał postanowienie o umorzeniu egzekucji, jednak w dniu 6 października 2018 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Legnicy ponownie wszczął postępowanie egzekucyjne za ww. okresy. Natomiast przesłanka z art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie jest prowadzane przez uprawnione organy egzekucyjne, a strona dysponuje składnikiem majątkowym podlegającym egzekucji w postaci wynagrodzenia za pracę.
Przechodząc do kolejnej spornej kwestii - nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji ZUS. Zaskarżona decyzja organu rentowego, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie została wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.)
W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. ustawodawca przewidział, że w sprawach dotyczących umarzania składek, od decyzji ZUS stronie przysługuje prawo wniesienia do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanych w pierwszej instancji przez ministra. Należy jednak uznać, że zawarte w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. sformułowanie dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, jakim jest Prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest wniosek. Przepis ten nie jest natomiast źródłem kompetencji Prezesa Zakładu, jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2013 r., sygn. akt II GSK 782/12 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mimo zatem, że przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. określa jako adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesa ZUS, to nie zmienia ogólnej reguły, iż decyzje wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w imieniu którego mogą działać prawidłowo umocowani dyrektorzy poszczególnych oddziałów.
Reasumując Prezes Zakładu wydając i podpisując decyzję w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek, czyni to zawsze w imieniu organu administracji publicznej, jakim w tych sprawach jest Zakład. Prezes Zakładu działa w takim przypadku, jako organ Zakładu, powołany do reprezentowania Zakładu na zewnątrz, zgodnie art. 73 ust. 1 u.s.u.s. W ramach swoich kompetencji w zakresie kierowania Zakładem, na mocy § 2 ust. 2 Statutu Zakładu, Prezes Zakładu może także upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielenia dalszych pełnomocnictw.
Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej zgodności z prawem, w szczególności, co do wydania jej przez właściwy organ, należy uznać, że była ona wydana na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., należała do właściwości rzeczowej Zakładu i była wydana przez Zakład, mający w kwestii umorzenia składek kompetencje organu administracji publicznej. Decyzja ta mogła być podpisana przez Prezesa Zakładu, działającego jako organ Zakładu lub przez inną osobę upoważnioną przez Prezesa Zakładu do działania w jego imieniu jako organu Zakładu. Nie ma więc podstaw, wbrew stanowisku skarżącego, stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja została podpisana przez Naczelnika Wydziału z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Za niezasadny należy uznać zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się w sprawie, co do zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji I instancji. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 10 maja 2023 r. ZUS zawiadomił skarżącą o treści art. 10 § 1 k.p.a. i wyznaczył termin 7 dni od daty otrzymania pisma na skorzystanie z tego prawa. Z Urzędowego Poświadczenia Odbioru wynika, że skarżąca otrzymała to zawiadomienie w dniu 11 maja 2023 r. Jednak przed wydaniem decyzji, które nastąpiło 22 maja 2023 r. nie skorzystała z tego prawa.
Reasumując, należy jeszcze raz podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Wobec powyższego Sąd uznał, że organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów, na których oparł swoją decyzję, zaskarżona decyzja została też należycie uzasadniona, bez pominięcia któregokolwiek elementu mającego znaczenie dla ostatecznego, niewadliwego załatwienia sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.