III SA/Wr 298/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2020-01-08
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie egzekucyjnekoszty egzekucyjneopłaty egzekucyjnezajęcie rachunku bankowegowierzycieldłużnikustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracjiTrybunał KonstytucyjnyWSANSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, uznając, że opłaty za zajęcie rachunku bankowego były naliczone nieprawidłowo.

Sprawa dotyczyła skargi wierzyciela na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel kwestionował wysokość opłat za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej, wskazując na brak środków na rachunku dłużnika oraz na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący nadmiernych opłat. Sąd uchylił zaskarżone postanowienia, uznając, że opłata egzekucyjna za zajęcie rachunku bankowego może być pobrana tylko w przypadku faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych, co nie miało miejsca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał sprawę ze skargi wierzyciela na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Koszty te obejmowały opłatę manipulacyjną za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego oraz opłatę za czynności egzekucyjne związane z zajęciem rachunku bankowego. Wierzyciel zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), wskazując, że opłaty zostały naliczone w sposób nieproporcjonalny do faktycznych nakładów pracy organu egzekucyjnego i wbrew wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego (SK 31/14). Sąd uznał skargę za uzasadnioną. Podkreślił, że opłata egzekucyjna za zajęcie rachunku bankowego może być pobrana wyłącznie wtedy, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, co w tej sprawie nie miało miejsca, gdyż na rachunku dłużnika nie było środków. Sąd powołał się na wykładnię językową art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz na stanowisko NSA, zgodnie z którym zajęcie rachunku bankowego nie jest tożsame z zajęciem wierzytelności pieniężnej. Ponadto, Sąd odniósł się do wyroku TK SK 31/14, który stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisów u.p.e.a. w zakresie braku określenia maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych. Sąd uznał, że organy administracji nie uwzględniły stanowiska TK, nie oceniając adekwatności wysokości naliczonych opłat do stopnia skomplikowania i czasochłonności czynności organu egzekucyjnego. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżone postanowienia i zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, opłata egzekucyjna za zajęcie rachunku bankowego może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, co wymaga istnienia środków na rachunku.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wykładni językowej art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., który stanowi o opłacie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Zajęcie rachunku bankowego nie jest tożsame z zajęciem wierzytelności pieniężnej, a warunkiem naliczenia opłaty jest istnienie środków na rachunku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.p.e.a. art. 64 § 1 pkt 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Opłata egzekucyjna za zajęcie rachunku bankowego może być pobrana tylko wtedy, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, co wymaga istnienia środków na rachunku.

u.p.e.a. art. 64 § 6

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Opłata manipulacyjna powinna być adekwatna do czynności organu egzekucyjnego, a jej wysokość nie może być nadmierna.

PPSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 64c § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Opłaty i wydatki stanowią koszty egzekucyjne.

u.p.e.a. art. 64c § 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

u.p.e.a. art. 80 § 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje także kwoty wpłacone po dokonaniu zajęcia, ale nie przesądza o możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej bez istnienia środków w momencie zajęcia.

K.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Opłata egzekucyjna za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko w przypadku faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych (istnienia środków na rachunku). Wysokość naliczonych opłat egzekucyjnych (za zajęcie rachunku i opłata manipulacyjna) nie była adekwatna do czynności organu egzekucyjnego i stopnia ich skomplikowania, co narusza wytyczne Trybunału Konstytucyjnego.

Godne uwagi sformułowania

wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych nie wykazano związku między czynnościami organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat

Skład orzekający

Anna Moskała

przewodniczący

Marta Pająkiewicz-Kremis

członek

Tomasz Świetlikowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących naliczania opłat egzekucyjnych, w szczególności za zajęcie rachunku bankowego, oraz obowiązek uwzględniania wyroków Trybunału Konstytucyjnego przez organy administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku środków na rachunku bankowym dłużnika w momencie zajęcia oraz interpretacji przepisów u.p.e.a. w kontekście wyroku TK.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych i jak wyroki TK wpływają na praktykę administracyjną. Wysokie kwoty opłat czynią ją interesującą.

Czy można naliczyć wysokie opłaty egzekucyjne za zajęcie pustego konta bankowego?

Dane finansowe

WPS: 158 335,4 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wr 298/19 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2020-01-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Moskała /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Tomasz Świetlikowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GZ 104/20 - Postanowienie NSA z 2020-05-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 64 par. 1 pkt 4 i  par. 6, art. 64c par. 1 i   par. 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała, Asesor WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Marta Pająkiewicz – Kremis, Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi "A" na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego i obciążenia nimi wierzyciela I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego w W. dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] (słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n.
Zaskarżonym postanowieniem - po rozpatrzeniu sprawy w trybie zażaleniowym - Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IAS) utrzymał
w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej: Naczelnik [...]US, organ egzekucyjny), wydane w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku "B" Sp. z o.o. z/s w M. (dalej: dłużnik, zobowiązany), prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] listopada 2017 r. na łączną kwotę 158.335,40 zł
i obciążenia tymi kosztami wierzyciela, tj. "A" z/s w W. (dalej: wierzyciel, spółka, skarżąca). Jako podstawę prawną podał art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: K.p.a.) oraz art. 64c § 1,
§ 7 i § 10, art. 64 § 1 pkt 4, § 2, § 4, § 6, § 7, § 9 pkt 2 i § 10 oraz art. 64b § 1 pkt 1
w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej: u.p.e.a.). Uznał, że postanowienie Naczelnika [...]US jest prawidłowe. Stwierdził, że - uzasadniając swoje rozstrzygnięcie - Naczelnik [...]US należycie wyjaśnił wierzycielowi podstawy prawne naliczenia kosztów egzekucyjnych, na które w sprawie złożyły się: opłata manipulacyjna (doręczenie odpisu tytułu wykonawczego - 26.363,20 zł), opłata za czynności egzekucyjne (zajęcie rachunku bankowego - 131.888,50 zł) oraz wydatki egzekucyjne na opłacenie przejazdu poborcy skarbowego (83,70 zł). Ocenił, że koszty zostały wyliczone w prawidłowej wysokości i zgodnie z ogólnymi zasadami ponoszenia kosztów egzekucyjnych, w przypadku, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego
i koszty te pokrywa wierzyciel. Wyraził stanowisko, że naliczenie opłaty za zajęcie rachunku bankowego nie jest powiązane z istnieniem wierzytelności. Wskazał na treść art. 80 § 2 u.p.e.a., w myśl którego, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu,
o którym mowa w § 1 i obejmuje także kwoty, które nie były na rachunku bankowym
w chwili zajęcia a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Wyłożył, że w/w przepis nie wiąże skuteczności zajęcia z istnieniem środków pieniężnych na rachunku, które to zajęcie jest dokonane w momencie doręczenia zawiadomienia
o zajęciu. Zauważył, że w wyroku z 11 lutego 2014 r. (II FSK 578/12), Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) przyjął, że stanowisko opierające się na założeniu, że
- w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym - nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego, jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a. Uznał, że przepis ten przesądza, iż wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi i że stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje bez znaczenia, co potwierdza dalsza część analizowanego przepisu, z której wynika, że zajęcie odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku w dacie dokonania zajęcia a zostaną wpłacone później.
Dyrektor IAS podkreślił, że obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6 u.p.e.a., powstaje za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych
u dłużnika zajętej wierzytelności z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.).
Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a., przez ustalenie kosztów egzekucyjnych z naruszeniem standardów określonych w wyroku TK (SK 31/14, z 28 czerwca 2016 r.), Dyrektor IAS podkreślił, że wyrok ten nakłada na ustawodawcę obowiązek nowelizacji u.p.e.a., która nie została przeprowadzona. Zważył, że skoro wejście w życie w/w orzeczenia TK nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a., organy egzekucyjne zobowiązane są stosować w praktyce wskazane przepisy gdyż nie są one uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działania wbrew tym przepisom
W ocenie Dyrektora IAS, nietrafny jest zarzut dotyczący naruszenia przez organ egzekucyjny zasady odpowiedzialnej egzekucji oraz zasady celowości i niezbędności egzekucji a w konsekwencji zasady wyrażonej w art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a.
W skardze, spółka zaskarżyła postanowienie Dyrektora IAS w całości. Zarzuciła naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj.
a) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie przez organ, że obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną w maksymalnej wysokości (131.888,70 zł)
i maksymalną opłatą manipulacyjną (26.363,20 zł) jest zgodne z prawem oraz znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy nastąpiło wbrew regułom zaprezentowanym
w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14);
b) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art.80 § 2 u.p.e.a., poprzez nieuprawnione przyjęcie, że przepisy u.p.e.a. przewidują opłatę egzekucyjną za samo zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy - zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - podstawa prawna naliczania opłaty egzekucyjnej zachodzi wyłącznie w przypadku zajęcia wierzytelności pieniężnych, a tym samym, ponieważ w sprawie nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej, nie zaistniała podstawa prawna do naliczania opłaty egzekucyjnej
w wysokości 131.888,50 zł;
2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z 124 § 2 K.p.a. oraz w zw. z art.18 u.p.e.a.;
b) art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 7 § 2, art. 29 § 2 pkt 2 i art. 64c § 7 u.p.e.a.;
c) art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a.;
e) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
Tak stawiając zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie w całości obu wydanych
w sprawie postanowień oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zawnioskowała także o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci projektu zmian do u.p.e.a.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie, Sąd oddalił wniosek dowodowy strony skarżącej, jako niemający wpływu na wynik sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Przepis § 4 stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zastosowano regulację art. 64c § 4 u.p.e.a., skoro - w związku z brakiem majątku po stronie zobowiązanego,
z którego można było przeprowadzić egzekucję, postanowieniem z [...] marca 2019 r. - organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzi natomiast do jego zakończenia i utraty możliwości uzyskania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, jeżeli wcześniej nie zostały one wyegzekwowane (co w sprawie miało miejsce). Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, dotyczącego należności pieniężnych, organ egzekucyjny nie posiada już bowiem, w stosunku do zobowiązanego, wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec czego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela. Powyższe - co do zasady - nie jest w sprawie sporne. Sporny między stronami pozostaje natomiast sam fakt obciążenia wierzyciela kosztami zajęcia rachunku bankowego, w sytuacji, kiedy na rachunku bankowym zobowiązanego nie było środków umożliwiających skuteczną egzekucję, jak i wysokość kosztów egzekucyjnych nałożonych na wierzyciela.
W myśl art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2,
w egzekucji należności pieniężnych, pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Za NSA (wyrok z 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16, dostępny: CBOSA), Sąd przyjął, że we właściwym odczytaniu powołanego przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia, są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie - w analizowanym przepisie - ustawodawca nie zawarł przyzwolenia na pobieranie stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. NSA zauważył także, że w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Wskazywane postulaty de lege ferenda nie są jednak dostrzegane przez ustawodawcę. Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być przy tym podważane przez nawiązanie do treści art. 80 § 1 u.p.e.a., co także przesądził NSA. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w treści art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa jest o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi trafności stanowiska skarżącego, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. Sąd podziela w związku z tym zapatrywanie, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca. W sprawie - orzekające w obu instancjach - organy administracji błędnie przyjęły stanowisko odmienne od reprezentowanego wyżej przez Sąd, co było jedną z przyczyn uchylenia wydanych przez nie postanowień. Niezależnie od powyższego, Sąd zauważył, że obie strony postępowania odwołują się do wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. (31/14), formułując jednak - w oparciu o ten wyrok - odmienne wnioski. W skarżonym postanowieniu zaakceptowano określenie kosztów egzekucyjnych tytułem opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej, naliczonych zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu - odpowiednio - stawek 5%
i 1% egzekwowanych należności. Skarżący neguje wyliczenia organu egzekucyjnego
w zakresie "wyceny" w/w czynności. Ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia musi niewątpliwie uwzględniać stanowisko wyrażone przez TK w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (31/14). TK, którego orzeczenia, na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, stwierdził w nim m.in., że:
- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;
- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku (pkt 4.3.) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one
z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat
w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.
W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. TK motywował, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą gwarantuje, że wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie TK, brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Wyjaśniając skutki swojego orzeczenia, TK wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa
w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie. Wspomnianej interwencji ustawodawca dotychczas nie podjął, nie mniej jednak, organy rozstrzygające o wysokości kosztów egzekucyjnych zobowiązane były uwzględnić stanowisko TK. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy pominęły, że TK jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem czynności organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tychże czynności opłat. TK podkreślił, że - w takich sytuacjach - opłaty te nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mimo tak jednoznacznego stanowiska TK, Naczelnik US nie rozważył (patrz: treść postanowienia tego organu) adekwatności wysokości ustalonych kosztów (opłat) egzekucyjnych do stopnia skomplikowania (czasochłonności...) podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności. Natomiast Dyrektor IAS, jako organ odwoławczy, to zaakceptował, jako zgodne z prawem, co jest oczywiście nieprawidłowe. Sąd stwierdził, że w sprawie organ egzekucyjny dokonał jedynie formalnych
- wymienionych na str. 4-5 postanowienia tego organu - nieskomplikowanych czynności, polegających zasadniczo na przesłaniu stosownych zawiadomień (częściowo za pomocą środków komunikacji elektronicznej - aplikacji Ognivo), które to czynności nie generują - co do zasady - dużych kosztów.
W ocenie Sądu, wymienionych przez organ czynności egzekucyjnych nie sposób uznać za na tyle czasochłonne i skomplikowane, aby wycenić je na kwotę 158.335,40 zł, w tym 131.888,50 zł to opłata za zajęcie rachunku bankowego i 26.363,20 zł to koszty manipulacyjne (dodatkowo 83,70 zł jako wydatki egzekucyjne z tytułu dojazdu poborcy skarbowego). Według Sądu, były to czynności o niewielkim stopniu skomplikowania, wymagające niezbyt wysokiego nakładu pracy i niewysokie kosztowo (ewentualne koszty korespondencji) i wymagające zasadniczo przesłania stosownych zawiadomień. Co więcej, podkreślenia wymaga, że wymierzając powyższą opłatę organ egzekucyjny pozostał całkowicie bezskuteczny w swoich działaniach.
W konsekwencji, słusznie zauważyła skarżąca, że Dyrektor IAS nie odniósł się
w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności i nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
W opinii Sądu, w realiach rozpatrywanej egzekucji, nie wykazano związku między czynnościami organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzając naruszenie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postanowił zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy (pkt II sentencji wyroku), zasądzając je w kwocie 5.517 zł, równej: 1) wpisowi od skargi (100 zł), 2) kosztom zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie określonej zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a/
w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych /Dz. U. z 2018 r., poz. 265/ (5.400 zł), 3) opłacie skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł). NSA, w powołanym już wyżej wyroku z 10 kwietnia 2018 r. (II FSK 914/16)
- w analogicznej sprawie - stanął na stanowisku, że "skarżącej należał się zwrot kosztów obejmujących wynagrodzenie jej pełnomocnika, obliczone według stawek dla należności pieniężnych (...), bo o taką w sprawie chodziło". Pogląd NSA tutejszy Sąd - w składzie orzekającym - w pełni podziela. Ponownie rozpoznając sprawę, należy rozważyć obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, uwzględniając zaprezentowaną wyżej wykładnię art. 64 § 1 pkt 4
i § 6 u.p.e.a. oraz wskazania TK, zawarte w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14).
-----------------------
8

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI