III SA/WR 279/22

III SA/Wr 279/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Anetta Chołuj /sprawozdawca/
Kamila Paszowska-Wojnar /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 83
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Protokolant: specjalista Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 stycznia 2022 r. nr UP-19/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 października 2021 r. nr 2451/2021; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 11 stycznia 2022 r. nr UP – 19/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS), działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.) ), zwanej dalej "u.s.u.s.", oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r Nr 141, poz. 1365 ze zm. – dalej rozporządzenie) utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 29 października 2021 r. nr 2451/2021 o odmowie umorzenia K. O. (dalej: skarżący, strona) należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 17.239, 87 zł, w tym: ubezpieczenie społeczne - za okres 06/2019 r. – 01/2020 r., 04/2020 r. – 05/2020 r. w łącznej kwocie 9 053,40 zł, ubezpieczenie zdrowotne – za okres 06/2019 r. – 01/2020 r., 04/2020 r. – 02/2021 r. w kwocie 7 462,77 zł, Fundusz pracy – za okres 06/2019 r. – 01/2020 r., 04/2021 r. – 05/2020 r. w kwocie 723,70 zł.
Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy wnioskiem z dnia 9 września 2021 r. skarżący zwrócił się o umorzenie zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami wskazując, że z powodu pandemii zmuszony został do zaniechania wykonywania działalności gospodarczej a sytuacja majątkowa nie i sytuacja rodzinna nie pozwala spłacić mu tych należności Dodał, że korzysta z pomocy rodziców. Nie jest w stanie regulować należności w tym kredytu na zakup ciężarówki i innych należności w kwocie ponad 118.000 zł.
Po przeprowadzeniu postępowania opisaną wyżej decyzją z dnia 29 października 2021 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uznając, że nie wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 28 u.s.u.s.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ zaskarżoną decyzja utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ opierając się na materiale dowodowym, w tym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, wyjaśnił, że prowadząc działalność gospodarczą skarżący zobowiązany był odprowadzać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na własne ubezpieczenia.
ZUS ustalił, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i uzyskuje wynagrodzenie brutto w wysokości 2.800,00 zł, tj. 2.061,00 zł netto, umowa została zawarta na czas określony od 1 września 2020 r. do 13 sierpnia 2021 r. Posiada samochód marki S. model [...] rok produkcji 2003 oraz marki V. model [...] rok produkcji 1998 i nie posiada nieruchomości. Skarżący jest zawodowym kierowcą, wskazał, że ma problemy z kręgosłupem i nogami. Wyjaśnił, że poza zadłużeniem w ZUS posiada inne zobowiązania publicznoprawne oraz cywilnoprawne. Oświadczył, że egzekucja należności zachwieje skrajnie trudną sytuację materialną. Dodał, że korzysta z pomocy rodziców w formie drobnych darowizn pieniężnych albo zakupów oraz wynajmuje mieszkanie, ponieważ koszty codziennych dojazdów do pracy są bardzo wysokie, a koszty uniemożliwiają dotarcie na czas.
Organ uznał, że skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącego. Ponadto, skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Jak również skarżący nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dowodu.
Organ ustalił, że zgodnie z bazą CEIDG skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 13 lutego 2021 r. Organ wskazał, że pomimo powołanych problemów związanych z pandemią COVID-19 skarżący nie wyrejestrował działalności gospodarczej, tylko dokonał jej zawieszenia. Na każdym etapie prowadzenia działalności skarżący jako przedsiębiorca winien oceniać celowość jej kontynuacji, a także skutki niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek. Organ oznajmił, że sama sytuacja związana z pandemią COVID-19 nie jest podstawą, by umorzyć zaległości z tytułu składek, gdyż muszą tutaj zachodzić również inne szczególne okoliczności. Dodał, iż powstanie zadłużenia z tytułu składek nie jest bezpośrednim następstwem epidemii COVID-19, gdyż powstało wcześniej i dotyczy okresu od czerwca 2019 r.
Organ ustalił, iż skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej na potwierdzenie swojej sytuacji zdrowotnej, skarżący oznajmił tylko, że ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości 100,00 zł miesięcznie.
Organ podniósł, że wiek skarżącego, któremu do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało jeszcze 32 lata aktywności zawodowej, co daje podstawę do przypuszczeń, że skarżący będzie jeszcze na przestrzeni wskazanych lat aktywny zawodowo, prognozuje możliwość spłaty zadłużenia.
Organ wyjaśnił, że uzyskiwany z umowy o pracę dochód kształtuje się na poziomie wyższym od opublikowanego 14 grudnia 2021 r. ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2021 r. minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego (1.342,56 zł). Zdaniem ZUS dochód ten wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącego. Organ podniósł, że skarżący nie przedstawił pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym. W ocenie organu ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem, zdaniem organu ocena skarżącego o swoich nie wysokich dochodach nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.
Zdaniem ZUS stwierdzenie skarżącego, że znalazł zatrudnienie, wprawdzie za płacę minimalną ale jest to jakiś dochód – świadczy, że jest on wystarczający, aby zaspokoić potrzeby życiowe.
Organ podkreślił, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.
Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego:
- art. 24 ust. 4 u.s.u.s przez niepominięcie w rozstrzygnięciu składek przedawnionych i skierowanie ich do egzekucji;
- art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przez nieuzasadnione przyjęcie, że stan majątkowy i sytuacja skarżącego nie uzasadniają udzielenia ulgi w postaci umorzenia w całości należności składkowych, a ich opłacenie nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych;
II. przepisów prawa procesowego:
- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 81a k.p.a. przez nieustalenie stanu faktycznego sprawy, błędne i pozostające w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym ustalenia faktyczne, a przy tym wydanie rozstrzygnięcia z pogwałceniem słusznego interesu skarżącego, któremu – w związku z wdrożeniem kosztownego postępowania egzekucyjnego i zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego w sytuacji, gdy uzyskuje wynagrodzenie minimalne – odebrano możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb egzystencjalnych;
- art. 11 w związku z art. 107 § 3 i § 4 k.p.a. przez sporządzenie uzasadnienia decyzji nieodpowiadającego wymogom ustawowym, a ponadto wewnętrznie sprzecznego.
W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił organom obydwu instancji pominięcie okoliczności dotyczących zabezpieczenia niezbędnego minimum socjalnego poprzez niedokonanie analizy określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji odniesionych do warunków, w jakich strona pracuje i zamieszkuje. W dalszej kolejności skarżący wyjaśnił, że wobec niego zachodzi przesłanka pozwalająca na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieosiągalności. Wskazał, że organowi przysługiwało uznanie administracyjne w tej kwestii ale w jego przypadku decyzja nie była poprzedzona wszechstronnym oraz dogłębnym rozważeniem wszystkich okoliczności faktycznych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U.z 2023 r., poz. ... dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja naruszają przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Na wstępie należy wskazać, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).
W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.
Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z powołanych regulacji wynika, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.
W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.
Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie, porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok WSA w Łodzi III SA/Łd 13/23 CBOIS).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności w oparciu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 tego aktu, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana pobieżnie, na skutek braku pogłębionej analizy skutków wykonania przez skarżącego istniejącego zobowiązania w jego obecnej sytuacji finansowej i życiowej.
Z akt sprawy wynika, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i uzyskuje wynagrodzenie brutto w wysokości 2.800,00 zł, tj. 2.061,00 zł netto, umowa została zawarta na czas określony od 1 września 2020 r. do 13 sierpnia 2021 r. Posiada samochód marki S. model 1[...] rok produkcji 2003 oraz marki V. model [...] rok produkcji 1998 i nie posiada nieruchomości. Skarżący jest zawodowym kierowcą, ma problemy z kręgosłupem i nogami. Poza zadłużeniem w ZUS posiada inne zobowiązania publicznoprawne oraz cywilnoprawne. Korzysta z pomocy rodziców w formie drobnych darowizn pieniężnych albo zakupów oraz wynajmuje mieszkanie w kwocie 1500 zł, ponosi opłaty eksploatacyjne w wysokości 500 zł i koszty leczenia w kwocie 100 zł.
Zdaniem Sądu organ pobieżnie ocenił przesłankę wynikającą z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a więc sytuację finansową skarżącego w kontekście możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w odniesieniu do osiąganego dochodu. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09).
Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej.
Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).
Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie zawiera przekonywującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia w kontekście powyższych rozważań. W ocenie Sądu, argumentacja organu nie zasługuje na aprobatę. Istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy ma bowiem faktyczna sytuacja finansowa skarżącego. W treści zaskarżonej decyzji organ co prawda odniósł się do minimum socjalnego. Nie mniej jednak organ, wydając decyzję nie ustalił, jakim comiesięcznym dochodem skarżący dysponuje. Zdaniem Sądu organ nie dokonał oceny faktycznie otrzymywanej przez skarżącego comiesięcznej kwoty dochodu oraz nie rozważył należycie, czy jest ona wystarczająca na pokrycie kosztów jego utrzymania w zestawieniu z codziennymi wydatkami. Nie uwzględnił prowadzonego przez organ egzekucji z uzyskiwanego przez skarżącego wynagrodzenia. Organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku, czy ubóstwa.
W rozpoznawanej sprawie skarżący uzyskuje najniższe wynagrodzenie, które podlega egzekucji. Nie wyjaśniono jaką faktyczną wysokość wynagrodzenia uzyskuje skarżący i czy pozwala ono na zaspokojenie podstawowych potrzeb.
Organ nie zastosował się zatem do zasad wynikających z k.p.a., art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego.
Niezrozumiałe są twierdzenia organu, że pomimo powołanych problemów związanych z pandemią COVID-19 skarżący nie wyrejestrował działalności gospodarczej, tylko dokonał jej zawieszenia oraz powstanie zadłużenia z tytułu składek nie jest bezpośrednim następstwem epidemii COVID-19, gdyż powstało wcześniej i dotyczy okresu od czerwca 2019 r. Jak wynika z zaskarżonej decyzji zaległości w spłacie składek przede wszystkim dotyczą okresu pandemii, zatem organ powinien uwzględnić tę okoliczność przy rozpatrywaniu sprawy. Tym bardziej, że pełnomocnik skarżącego na rozprawie wskazał, że skarżący nie otrzymał żadnego wsparcia w związku z pandemią COVID-19.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest zatem rozważań, jak na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową skarżącego, organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, uwzględniając przedstawione powyżej wywody, powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny sprawy. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji ZUS. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. na które złożyło się wynagrodzenie w kwocie 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.