III SA/Wr 278/23

III SA/Wr 278/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Aneta Brzezińska /sprawozdawca/
Anetta Chołuj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Asesor WSA Andrzej Nikiforów, Aneta Brzezińska (sprawozdawca), , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 czerwca 2023 r. nr UP-406/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz pełnomocnika skarżącego adw. D. D. ustanowionego z urzędu kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy) uwzględniającą podatek VAT w kwocie 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej: k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 lutego 2023 r. (nr 315/2023) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Organ w pierwszej kolejności wskazał, że wniosek został rozpatrzony o przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie tj. art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 - dalej u.s.u.s.) i stwierdził, że nie została w przypadku skarżącego spełniona żadna przesłanka całkowitej nieściągalności, warunkująca umorzenie należności składkowych na podstawie tego przepisu. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej 31 grudnia 2021 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ skarżący ma dzieci oraz nie ustalono braku majątku, a ponadto skarżący jest:
- właścicielem samochodu osobowego marki [...] z [...] r. o wartości rynkowej [...] zł, tj. pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego;
- właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] ha w S., dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...];
- współwłaścicielem nieruchomości we W.: w [...] części lokalu mieszkalnego przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, objętego księgą wieczystą nr [...], a udział w prawie własności dłużnika jest obciążony wpisami hipotek przymusowych na rzecz ZUS w łącznej wysokości [...] zł, w [...] części nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha zabudowanej domem przy ul. [...], dla których urządzona jest księga wieczysta nr [...], a na udziale w prawie własności dłużnika ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w wysokości [...] zł.
W zakresie braku wystąpienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. organ wskazał, że przesyłka ta nie zachodzi, bo Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z rachunków bankowych dłużnika prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS we Wrocławiu. Wydatki egzekucyjne ponoszone przez organ to koszt wysłania korespondencji do zobowiązanego - 5,44 zł za pismo za zwrotnym potwierdzeniem odbioru oraz 0,50 zł za wysłanie komunikatu do banku. Wnioskodawca posiada majątek ruchomy i nieruchomy podlegający egzekucji, do którego dotychczas nie było kierowane postępowanie egzekucyjne. Tym samym, w ocenie ZUS, w sprawie nie zachodzi też przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.
W sprawie, zdaniem ZUS, nie zaistniały nadto okoliczności mające cechy zdarzeń szczególnych, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia długu, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365).
ZUS podkreślił, że skarżący poinformował, że od 2016 r. leczy się [...] z powodu choroby [...], ma stwierdzoną [...] i [...], a także [...] i kilka [...] na [...]. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna, w tym m.in. zaświadczenie wystawione w listopadzie 2022 r. o leczeniu [...] dłużnika od 2016 r. oraz wynik badania [...] z 1 października 2022 r. z rozpoznaniem [...] i zaleceniem kontroli za 3 miesiące. W aktach sprawy brak jest jednak dowodów na trwałe wykluczenie [...]-letniego wnioskodawcy z rynku pracy z powodów zdrowotnych lub konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Skarżący posiada status bezrobotnego. Tym samym, jak
stwierdził ZUS, przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie zachodzi.
Dalej ZUS podniósł, że - w zakresie badania przesłanki § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia - od 31 grudnia 2021 r. skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej i od 29 stycznia 2022 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, niepobierający zasiłku. Ponadto skarżący jest wspólnikiem N. Sp. z o.o., KRS: [...] i posiada [...] udziały o łącznej wartości [...] zł oraz R. Sp. z o.o., KRS: [...] i posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł (działalność podmiotu jest zawieszona od 2017 r.).
Skarżący poinformował, że jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczył, że uzyskuje dochody w średniej wysokość [...] zł miesięcznie, w tym z tytułu najmu - [...] zł, sprzedaży na portalu [...] – [...] zł oraz wsparcia od dzieci – [...] zł (w tym pomoc rzeczowa). Oznajmił, że ponosi miesięczne koszty utrzymania w przeciętnej wysokość 815 zł, w tym koszty zakupu leków 80 zł – 150 zł, wyżywienia 500 zł – 600 zł oraz opłaty za komunikację miejską i sporadycznie paliwo 100 zł – 200 zł. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w marcu 2023 r, określił dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego:
- minimum socjalne w IV kwartale 2022 r. na kwotę 1.581,08 zł, w tym koszty utrzymania mieszkania 572,00 zł,
- minimum egzystencji w 2022 r. na kwotę 775,42 zł. w tym koszty utrzymania mieszkania 337/75 zł.
Skarżący nie ponosi opłat za mieszkanie, ponieważ finansuje je lokator, dlatego poziom minimum socjalnego i minimum egzystencji należy skorygować o te koszty, ponieważ organ nie może uwzględniać wydatków, których zobowiązany faktycznie nie ponosi. Przeciętne, deklarowane dochody dłużnika wynoszą [...] zł miesięcznie i są o [...] zł niższe niż skorygowane minimum socjalne i jednocześnie o [...] zł wyższe niż skorygowane minimum egzystencji. Sytuacja ta, zdaniem ZUS, nie wskazuje jednak na stan zagrożenia bytu, a dłużnik oświadczył, że nie korzysta z pomocy socjalnej.
Skarżący zaznaczył, że posiada zobowiązania pieniężne, których nie spłaca, w tym z tytułu podatków w wysokości [...] zł, zaciągniętych kredytów - [...] zł, w bankach - [...] zł, w ZUS - [...] oraz inne - [...] zł. Przedłożył nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym wydany 22 lutego 2023 r. przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia Fabrycznej, z którego wynika, że posiada zobowiązania wobec Spółdzielni Mieszkaniowej we W. w wysokości [...] zł (bez odsetek liczonych od 28 grudnia 2022 r.). Niemniej jednak, zdaniem ZUS, fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych, nie stanowi jednak przesłanki do umorzenia należności publicznoprawnych.
ZUS podkreślił również, że na sytuację finansową skarżącego składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. ZUS wskazał, że skarżący jest właścicielem samochodu osobowego o wartości rynkowej [...] zł oraz nieruchomości w S., objętej księgą wieczystą [...]. Jest także współwłaścicielem w częściach ułamkowych nieruchomości we W., dla których urządzono księgi wieczyste nr [...] i [...]. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 we W., przy ul. [...], dla którego nie została urządzona księga wieczysta. Wobec powyższego, w ocenie organu, nie można zatem stwierdzić, że sytuacja materialna dłużnika nosi znamiona trwałego ubóstwa. Według ustaleń ZUS, skarżący będąc już dłużnikiem ZUS :
- 9 grudnia 2016 r. sprzedał swój udział wynoszący [...] w prawie własności lokalu niemieszkalnego o powierzchni [...] m2 przy ul. [...] we W., objętego księgą wieczystą nr [...],
- 28 czerwca 2018 r. sprzedał nieruchomość gruntową o powierzchni [...] ha w S., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...],
- 6 lipca 2020 r. sprzedał nieruchomość gruntową o powierzchni [...] ha w S., objętą księgą wieczystą nr [...]
Ponadto, 22 maja 2017 r. swój udział wynoszący [...] w prawie własności lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 przy ul. [...] we W., objętego księgą wieczystą nr [...] darował ojcu.
Dlatego też zdaniem ZUS, w toku postępowania skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja finansowa nosi znamiona trwałego ubóstwa, a sytuacja zdrowotna definitywnie wyklucza go z rynku pracy i pozbawia możliwości uzyskiwania dochodów na utrzymanie i spłatę zaległości składkowych. Konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie uzasadnia umorzenia należności publicznoprawnych. Aktualna sytuacja finansowa gospodarstwa domowego dłużnika ma charakter przejściowy i jest spowodowana wyłącznie brakiem zatrudnienia. Natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek naruszałaby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Od niniejszej decyzji skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając organowi, w szczególności:
- nie odniesienie się do całości wniosku, a w szczególności do żądania ewentualnego zawartego we wniosku,
- odmówienie umorzenia składek na podstawie niezgodnej ze stanem faktycznym oceny mojej sytuację materialną i finansową i z faktycznym pominięciem stanu zdrowia,
- dowolne podejścia do przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wydanego na ich podstawie rozporządzenia, a w szczególności § 3 ust. 1 art. 28 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie, która odbyła się przed tutejszym Sądem 24 kwietnia 2024 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowód uzupełniających z dokumentów. Postanowieniem wydanym na podstawie art. 106 § 2 p.p.s.a. Sąd dopuścił wnioski dowodowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze. zm. dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Orzekając w powyższych ramach kontroli, Sąd uznał skargę za zasadną.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 - dalej u.s.u.s.) należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zachodzi to, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie spornej decyzji nie pozwala uznać, że organ (kompleksowo) rozważył przesłankę umorzenia zawartą w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., a w konsekwencji, czy wyprowadził z niej prawidłowe i przekonujące wnioski.
Jak bowiem wynika z przedłożonych przez skarżącego w trakcie rozprawy dowodów, w tym w szczególności z treści postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia – Fabrycznej z 21 listopada 2022 r. (a zatem postanowienia istniejącego już w chwili wydania zaskarżonej decyzji) prowadzone wobec skarżącego przymusowe dochodzenie należności z wniosku wierzyciela: Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu, zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji prowadzonej z ruchomości, wierzytelności, praw majątkowych, wynagrodzenia, świadczeń emerytalno – rentowych, papierów wartościowych, rachunku bankowego. Niniejsze postanowienie zostało wydane w oparciu o treść art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. zgodnie z którym postępowanie umarza się z urzędu, jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.
Bezsporne jest zatem, że Komornik Sądowy stwierdził bezskuteczność egzekucji. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tymczasem organy twierdząc, że w sprawie nie doszło do całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. przywołały jedynie jego ustawową treść i w ogóle nie rozważyły tej przesłanki w kontekście okoliczności wynikających z wydanego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia – Fabrycznej postanowienia z 21 listopada 2022 r.
W tym stanie rzeczy za nieuprawnione (bo przedwczesne) należało uznać twierdzenie organu, że nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Teza organów, że "Naczelnik Urzędu Skarbowego, bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję" jest nieuprawniona, bo nie zawiera odniesienia do treści ww. postanowienia Komornika. Jest to istotne, tym bardziej, że w korespondencji z organem skarżący wskazywał na okoliczności związane z bezskutecznością prowadzonej wobec niego egzekucji, tak przez ZUS (z rachunku bankowego), jak również przez inne organy. Na marginesie wskazać należy, że okoliczność, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Zakład jest w toku (zajęto rachunek bankowy skarżącego), nie ma żadnego znaczenia dla oceny zaistnienia przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. są rozłączne w tym znaczeniu, że określają odrębne od siebie stany faktyczne i prawne. Przesłanki te nie są tożsame, czy nawet zbieżne (por.m.in. wyrok WSA w Kielcach z 6 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Ke 340/17). W kwestii przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. stwierdzić należy, iż z tego przepisu nie wynika, że stwierdzenie braku majątku miałoby nastąpić w toku egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek, co implikuje po stronie organu obowiązek ustalenia, czy w toku prowadzonej egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego, bądź komornika stwierdzono lub nie brak majątku (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17). Oznacza to, że o całkowitej nieściągalności może świadczyć bezskuteczność każdego postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego do uiszczenia składek (por. wyrok WSA w Gliwicach z 19 września 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 779/19).
Dalej jednak podnieść należy (za wyrokiem NSA z dnia 30 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/2006), że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia. Nie ulega też wątpliwości, że "zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia" (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/2001).
Niemniej jednak – co istotne w sprawie – przypomnienia wymaga, że decyzje dotyczące umorzenia zaległości wobec ZUS wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Nawet zatem wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok WSA w Krakowie z 27 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1079/09). Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych, co akcentowano już we wcześniejszych wywodach.
Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi podnieść należy, że Sąd nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia, co nie mogło mieć jednak wpływu na kierunek rozstrzygnięcia wobec opisanego powyżej uchybienia.
Sąd nie zgodził się z zarzutem, iż ZUS nie rozpoznał w całości jego wniosku z 16 grudnia 2022 r. Podkreślenia bowiem wymaga, że z treści wniosku o umorzenie należności z tytułu składek złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu 16 grudnia 2022 r. wynika, że skarżący domagał się umorzenia należności z tytułu składek, zaś ewentualnie umorzenia odsetek i wszelkich kosztów dodatkowych (w tym egzekucji i wezwań) i rozłożenia kwoty głównej na [...] miesięcznych rat po 200 zł, które przy pomocy dzieci mógłby spłacać powodując zmniejszenie długów, a nie ich wzrost. Niemniej jednak w piśmie z 20 grudnia 2022 r. zatytułowanym "doprecyzowanie wniosku z 16 grudnia 2022" skarżący oświadczył, że jego intencją było złożenie wniosku o umorzenie całości zadłużenia, a pozostałe żądania wycofał. Dlatego też, zarzut nierozpoznania przez organ całości wniosku skarżącego, należało uznać za nieuzasadniony, gdyż ZUS rozpoznał wniosek skarżącego dokładnie w takim zakresie, w jakim został ostatecznie wskazany przez skarżącego.
Sąd nie dopatrzył się nadto nieprawidłowości w zakresie dokonanej przez ZUS oceny braku zaistnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365). Do niniejszego wniosku Sąd doszedł nawet przy uwzględnieniu zgłoszonych na rozprawie dokumentów medycznych, ale tych istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Po pierwsze skarżący nie wykazał, iż musi opiekować się przewlekle chorym członkiem rodziny (jest rozwiedziony, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i to dzieci pomagają mu finansowo). Z dokumentacji medycznej wynika nadto, że skarżący rzeczywiście cierpi na różne schorzenia (szczegółowo wymienione w zaskarżonej decyzji), aczkolwiek bezspornym jest, że skarżący nie przedstawił żadnego zaświadczenia z którego wynikałaby jego częściowa lub całkowita niezdolność do pracy. Tym samym prawidłowo jest konkluzja ZUS, iż skarżący pozostaje w wieku przedemerytalnym i może podjąć pracę (chociażby w zakresie częściowym, dostosowanym do jego możliwości zdrowotnych), czy też działalność gospodarczą. Nie sposób zatem zgodzić się ze skarżącym, aby ZUS ocenił jego sytuację z "faktycznym pominięciem jego stanu zdrowia". Wreszcie Sąd nie dopatrzył się zarzucanej przez skarżącego dowolności oceny przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ szczegółowo opisał, przeanalizował i omówił sytuację życiową i finansową skarżącego. Poddał analizie dochody skarżącego, zestawił je z wydatkami, a następnie odniósł je do minimum socjalnego i minimum egzystencji i stwierdził, że sytuacja (choć jest trudna), to nie zagraża bytowi skarżącego. W szczególności – nie sposób nie podzielić zdania organu – iż na sytuację finansową skarżącego składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Skarżący jest natomiast właścicielem samochodu osobowego oraz nieruchomości w S. (kw. [...]). Jest także współwłaścicielem w częściach ułamkowych nieruchomości we W. (kw. nr [...] i [...]). Posiada również spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m² we W. Dlatego też, jak trafnie organ stwierdził, nie można stwierdzić, że sytuacja materialna dłużnika nosi znamiona trwałego ubóstwa. Poza tym istotne jest również to, że – jak ustalił ZUS - skarżący będąc już dłużnikiem ZUS sprzedał swój udział wynoszący [...] w prawie własności lokalu niemieszkalnego (kw nr [...]), nieruchomości gruntowe (kw nr [...] i kw [...])
Niemniej jednak wskazane przez Sąd uchybienie polegające na braku całościowego rozważania przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., a tak de facto naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., przesądziło o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i zobowiązania organu, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił powyższą argumentację i wynikające z niej zalecenia.
W punkcie II sentencji wyroku Sąd przyznał od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu kwotę 590,40 zł, uwzględniającą podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do adwokatów powyższe zasady określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18). Z uwagi na wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 oraz SK 83/19 i orzeczoną nimi niekonstytucyjność stawek opłat określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu i w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu oraz wskazywaną przez Trybunał konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc w tym przypadku przy uwzględnieniu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), Sąd, mając na względzie dyspozycję art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanowił przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie obejmujące opłatę w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie, w kwocie 480 zł. Minister Sprawiedliwości nie dostosował bowiem dotychczas rozporządzeń o wynagrodzeniach pełnomocników z urzędu do wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Wskazaną powyżej opłatę zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu należało podwyższyć o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności (23 %) tj. o 110,40 złotych. W konsekwencji finalne wynagrodzenie należne pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynosi 590,40 zł.