III SA/WR 275/24

III SA/Wr 275/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj
Katarzyna Borońska
Magdalena Jankowska-Szostak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1741
art. 22
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędzia WSA Anetta Chołuj, , Protokolant Specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 24 maja 2024 r., nr 9001-2024-000183 w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 za 2023 r. oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. K. (dalej: skarżący, strona skarżąca) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu (dalej: Agencja, organ II instancji) z dnia 24 maja 2024 r., nr 9001-2024-000183, którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Lubinie z dnia 14 marca 2024 r., nr 0011-2024-001425 (dalej: organ I instancji) w sprawie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 po rozpatrzeniu wniosku strony o przyznanie płatności na 2023 r.
Z akt sprawy i uzasadnienia skarżonej decyzji wynika, że w dniu 17 marca 2023 r. do Biura Powiatowego Agencji wpłynął wniosek strony skarżącej o przyznanie płatności na rok 2023, w którym strona zadeklarowała 5 działek rolnych o nr ewid.: [...], [...], [...]/[...], [...] i [...], o powierzchni wynoszącej łącznie [...] ha.
W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego organ I instancji przyznał następujące płatności bezpośrednie:
1) podstawowe wsparcie dochodów w wysokości 1.999,35 zł, wynikające z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 753,53 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia;
2) płatność redystrybucyjną w wysokości 720,22 zł, wynikające z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 271,44 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia;
3) płatność do roślin strączkowych na nasiona w wysokości 2.743,62 zł, wynikające z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 1.235,87 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia;
4) uproszczone systemy uprawy w wysokości 1.669,85 zł, wynikające z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 629,34 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia;
5) uzupełniającą płatność podstawową w wysokości 310,32 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż powierzchnia gruntów rolnych zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności na rok 2023 wynosiła [...] ha, natomiast powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania została ustalona na poziomie [...] ha. Organ ten wskazał, że jedna z działek – działka referencyjna nr [...], znajduje się w Rejestrze Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (ZWRSP), lecz wg stanu na dzień 31 maja 2023 r. nie została zawarta na nią umowa dzierżawy. Organ wezwał stronę skarżącą do wyjaśnienia zaistniałych w sprawie wątpliwości, lecz wezwanie skierowane do skarżącego pozostało bez jego odpowiedzi. W związku z powyższym działka rolna [...], o nr ewid. [...], została wykluczona z płatności.
Organ II instancji utrzymując decyzję organu I instancji powołał się na art. 22 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2024 r., poz. 261), dalej: "ustawa", zgodnie, z którym jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego. Agencja wskazała, że biorąc pod uwagę dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie konieczności legitymowania się przez stronę wnioskującą o unijne dopłaty tytułem prawnym do posiadanych gruntów (dotychczas będących w ZWRSP), nie ma żadnej wątpliwości, iż w analizowanej sprawie organ I instancji w sposób uprawniony wykluczył działkę referencyjną nr [...] z płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2023 r. Co prawda w analizowanej sprawie podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 22 ustawy, natomiast powołane orzecznictwo dotyczy nieobowiązującej ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 2022, poz. 1775 ze zm.), tym nie mniej w obu regulacjach prawodawca wskazał na konieczność posiadania tytułu prawnego do działek zgłoszonych do płatności obszarowych na dzień 31 maja danego roku. W przypadku ww. działki wymóg ten nie został spełniony, bowiem działka znajduje się w zasobie Skarbu Państwa, a rolnik, pomimo wezwania do okazania tytułu prawnego do działki, nie przedstawił żadnej umowy.
W złożonej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący nie zgodził się z zapadłymi w sprawie decyzjami, wskazując, że przyznane kwoty są dla niego niezadowalające. Skarżący podniósł, że co roku brakuje pełnej kwoty dopłat, które są przyznawane zawsze na niekorzyść skarżącego. Skarżący wyjaśnił, że powinien otrzymać ok 12 tys. zł dopłat podczas gdy otrzymuje ok 6 tys. zł.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie). Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy zasadnie organy odmówiły skarżącemu przyznania płatności za działkę ewid. nr [...], obręb [...]., wyłączając ją z płatności z uwagi na brak posiadania przez skarżącego tytułu prawnego uprawniającego go do jej użytkowania.
W tak zakreślonym sporze rację należy przyznać organom Agencji, bowiem wykazały, że skarżący nie spełnił przesłanek dochodzonych płatności.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że Sądowi znany jest z urzędu fakt, iż skarżący wielokrotnie występował ze skargą do tut. Sądu w sprawach dotyczących przyznania płatności bezpośrednich za poszczególne wcześniejsze lata. W wyniku składania skarg tut. Sąd wyrokami z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 95/19, 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wr 207/20 i III SA/Wr 208/20, uchylał rozstrzygnięcia organów. W uzasadnieniach ww. wyroków Sąd wyjaśniał, że w wydanych decyzjach nieprawidłowo pozbawiano skarżącego wnioskowanych płatności na podstawie dotychczas obowiązującej ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W sprawach tych Sąd stwierdził, że wprowadzenie wymogu legitymowania się przez użytkownika gruntu wchodzącego w skład ZWRSP tytułem prawnym do gruntu winno być uznane za warunek naruszający przepisy unijne, regulujące systemy wsparcia dla rolników. Wprowadzenie takiego wymogu naruszyło wspólnotową zasadę równego traktowania, zasadę konkurencji i zasadę proporcjonalności. W uzasadnieniach ww. wyroków wskazano, że regulacja krajowa powoduje odmienne traktowanie rolników użytkujących ziemię z ZWRSP nie dysponujących tytułem prawnym do gruntu względem rolników użytkujących inne grunty także bez tytułu prawnego, co stawia pierwszą grupę w sytuacji gorszej. Powyższe prowadzi także do sytuacji, że pierwsza grupa znajduje się w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej wobec ich konkurentów. Takiej odmienności traktowania nie uzasadnia powoływany cel - walka z nadużyciami, ponieważ ryzyko nadużyć występuje w przypadku obu grup podmiotów. Nie uzasadnia jej także specyfika i praktyki krajowe, ponieważ sytuacja prawna w jakiej znajdują się podmioty z obu grup może być w jednakowym stopniu wywołana działaniami i praktykami, na które nie mają oni wpływu (brak ważnego tytułu prawnego do gruntu z ZWRSP nie jest wyłączną winą/zaniechaniem osoby użytkującej ten grunt). Wprowadzony wymóg nie wpisywał się w zasadę proporcjonalności, bowiem realizacja celu - walka z nadużyciami w dziedzinie płatności, poprzez wprowadzenie przepisów dotyczących wyłącznie pewnej grupy podmiotów w praktyce powodowało skutki nieproporcjonalne do zamierzonego celu.
W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, dotyczącej roku 2023, należy jednak wyjaśnić, że obecne kwestie przyznawania płatności bezpośrednich reguluje ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 261, ze zm.), dalej jako "ustawa".
W art. 22 ustawy wskazano, że jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego.
Powyższy przepis, który obowiązuje w roku 2023, reguluje odmiennie warunki przyznawania dopłat posiadaczom, aniżeli miało to miejsce w dotychczasowym stanie prawnym, a dotyczącym lat poprzednich.
Z aktualnie obowiązującego art. 22 ustawy wynika, że wymóg posiadania tytułu prawnego odnosi się do wszystkich posiadaczy gruntów, nie tylko do użytkujących ziemię będącą własnością Skarbu Państwa. Na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy, ustawodawca nie zdecydował się zatem na rozróżnienie sytuacji posiadaczy nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej i na posiadaczy innych nieruchomości. Skoro aktualnie wszyscy posiadacze winni legitymować się tytułem prawnym do nieruchomości, to wszyscy posiadacze są traktowani jednakowo, i w sprawie nie występuje naruszenie wspólnotowej zasady równego traktowania, zasady konkurencji i zasady proporcjonalności, co z kolei było podstawą uchyleń dotychczasowych rozstrzygnięć organów dotyczących przyznawania płatności za lata poprzednie.
Jak wynika z akt sprawy skarżący zadeklarował do płatności działkę ewid. nr [...], względem której nie posiada tytułu prawnego. Działka ta wchodzi w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (ZWRSP).
W tym zakresie należy zgodzić się z organami, że w przypadku gruntu tak jak w niniejszej sprawie wchodzącego do ZWRSP nie jest wystarczające władanie (użytkowanie) deklarowaną do płatności działką rolną, lecz dodatkowo wymagane jest legitymowanie się do niej tytułem prawnym. Płatności przysługują zatem temu rolnikowi, który m.in. posiada do działki tytuł prawny, przy czym warunek ten może zostać spełniony poprzez m.in. zawarcie umowy dzierżawy.
W niniejszej sprawie, jak wykazały jednoznacznie organy na dzień 31 maja 2023 r., wnioskodawca nie posiadał wiążącej umowy dzierżawy działki, ani też innego tytułu prawnego do niej.
Skarżący nie złożył przy tym żadnego przeciwdowodu w tym zakresie. Zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z powyższego wynika, że to wnioskodawcę obciąża obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W postępowaniu o przyznanie płatności, to nie organ, ale wnioskodawca (posiadacz gruntów) powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zgodzić się należy więc z organem, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie dotyczących statusu przedmiotowej działki, wynikają relewantne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty a skarżący nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o odmiennym stanie rzeczy.
Należy zatem skonstatować, że dla oceny sprawy w odniesieniu do kampanii 2023 r. nie jest wystarczające do spełnienia przesłanek przyznania płatności w stosunku do działki stanowiącej własność Skarbu Państwa jej użytkowanie przez wnioskodawcę, jeżeli ma ono charakter bezumowny. Państwom członkowskim został pozostawiony pewien zakres swobodnego uznania w odniesieniu do dokumentów i dowodów wymaganych od beneficjentów płatności. Polski ustawodawca skorzystał z tej możliwości i wprowadził w art. 22 ustawy wymóg legitymowania się przez wnioskodawcę tytułem prawnych do posiadanej nieruchomości, co skutkuje stwierdzeniem, że brak przedłożenia takiego tytułu implikuje odmowę przyznania wnioskowanych płatności.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, w szczególności nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego. Sąd zatem oddalił skargę jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.