III SA/Wr 268/23

III SA/Wr 268/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-02-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /sprawozdawca/
Dominik Dymitruk
Kamila Paszowska-Wojnar /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 3 ust. 1,2,3,  art. 7 ust. 1,  art. 8 ust. 1,  art. 18 ust. 1,2,3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Asesor WSA Dominik Dymitruk, , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 2023 r. nr 9001-2023-000725 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2021 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu na rzecz skarżącego kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 czerwca 2023 r., Nr 9001-2023-000725, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
we Wrocławiu (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, Dyrektor ARiMR),
po rozpatrzeniu odwołania P. H. (dalej: strona, strona skarżąca) utrzymał
w mocy – wydaną w wyniku wznowienia postępowania - decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Środzie Śląskiej (dalej: organ I instancji, Kierownik ARiMR) z 20 marca 2023 r. nr 0018-2023-001375 w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
za rok 2021.
Z uzasadnienia ww. rozstrzygnięcia oraz przekazanych akt administracyjnych wynika, co następuje.
W dniu 16 czerwca 2021 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności
w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021, w którym zadeklarowała do płatności działki rolne oznaczone literami do "[...]" do "[...]" o łącznej powierzchni [...] ha, które zlokalizowane są w 5 obrębach ewidencyjnych na terenie gminy M. Działki ewidencyjne oznaczone jako nr [...], nr [...], nr [...], nr [...],
nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] położone są w miejscowości B., działki oznaczone jako nr [...] i nr [...] usytuowane są w miejscowości K., działki oznaczone jako nr [...] i nr [...] w obrębie L., działki oznaczone jako
nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] zlokalizowane są w P., natomiast w miejscowości W. leżą działki oznaczone jako nr [...], nr [...] oraz nr [...].
Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej sprawy w zakresie kwalifikowalności powierzchni, Kierownik ARiMR stwierdził nieprawidłowości
w zakresie działek oznaczonych jako nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...],
nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...],, które zostały zadeklarowane przez więcej niż jednego producenta rolnego we wnioskach o dopłaty na 2021 r.
W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji strona w piśmie z 17 września 2021 r. wyjaśniła, że użytkowała rolniczo sporne działki i była ich posiadaczem w dniu 31 maja 2021 roku. Wskazała, że gospodarstwo rolne prowadzi od ponad nr [...], lat, posiada sprzęt rolniczy oraz umowy dzierżawy dla działek. Poza tym jest współwłaścicielem ww. działek, opłaca podatek rolny oraz kredyty na zakup działek. W dniu 20 września 2021 r. strona dostarczyła odpisy z ksiąg wieczystych z których wynika, że sporne działki stanowią przedmiot współwłasności. Do wyjaśnień załączyła również umowy użyczenia nieruchomości. Dnia 21 września 2021 r. strona wyjaśniła, że działki oznaczone jako nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obciążone są kredytami hipotecznymi, które to zobowiązania spłaca sama i co potwierdzają załączone wyciągi bankowe.
Z akt sprawy wynika również, że współwłaścicielka spornych działek (R. H.) – na wezwanie organu I instancji dotyczącego "konfliktu krzyżowego" -
w oświadczeniu z 9 września 2021 r. również potwierdziła, iż była użytkownikiem spornych gruntów na dzień 31 maja 2021 r. Wyjaśniła, że pod koniec 2020 r. powzięła informację, iż strona – jako dotychczasowy użytkownik gruntów - nie będzie kontynuowała prac rolniczych. W związku z powyższym zleciała uprawę działek
w formie ustnej i poinformowała stronę przesyłając w dwóch pismach z 11 maja 2021 roku wezwanie o potwierdzenie sposobu korzystania z nieruchomości. Pomimo skutecznego doręczenia pisma nie uzyskała jednak na nie odpowiedzi.
Kierownik ARiMR decyzją z 8 kwietnia 2022 r., nr 0018-2022-000631 przyznał stronie jednolitą płatność obszarową (JPO), płatność za zazielenienie oraz płatność redystrybucyjną w kwotach odpowiednio: 12 732,03 zł, 6 794,57 zł, 4 270,48 zł. Wymienionym rozstrzygnięciem organ przyznał również zwrot dyscypliny finansowej w kwocie 332,27 zł. W uzasadnieniu wskazał, iż powierzchnia działek rolnych zadeklarowana, kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 wynosiła [...] ha, natomiast powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania to [...] ha. W dalszej części wyjaśnił, że w sprawie wystąpił tzw. "konflikt krzyżowy" z innym producentem rolnym. Po analizie sprawy uznał, że są oni współposiadaczami spornych działek. W związku z faktem, że strona wraz z wnioskiem o przyznanie płatności nie dostarczyła zgody, o której mowa
w art. 18 ust. 1-3 ustawy o płatnościach ani żadnych innych dokumentów potwierdzających ten fakt, sporne działki o powierzchni [...] ha zostały wykluczone z płatności. Decyzja ta stała się ostateczna.
Postanowieniem z 24 października 2022 r., nr 02/2022 Kierownik ARiMR wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone ww. decyzją z 8 kwietnia 2022 roku. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na pozyskanie nowych informacji w sprawie dotyczących tzw. "konfliktu krzyżowego" zaistniała przesłanka wznowienia postępowania, wymieniona w art 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uzasadniająca zastosowanie nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji.
Następnie organ I instancji wydał decyzję z 16 listopada 2022 r., nr 0018-2022-000890, na mocy której odmówił przyznania stronie jednolitej płatności obszarowej na rok 2021 r. oraz nałożył sankcję w wysokości 29 274,27 zł, której kwota będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych. Wymienionym rozstrzygnięciem organ I instancji przyznał stronie płatność za zazielenienie w wysokości 7 435,35 zł oraz płatność redystrybucyjną w wysokości 1 623,95 zł, wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę 2 015,18 zł, ze względu na stwierdzone nieprawidłowości
i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika jedynie to, iż jest on współwłaścicielem spornych działek oraz że spłaca zaciągnięty na ich zakup kredyt. Przy tym dokumenty te w żaden sposób nie przedstawiają sposobu użytkowania spornych gruntów. Organ relacjonował dalej, że dokumenty przedłożone przez drugiego współwłaściciela a także zeznania świadków (P. B. oraz D. H.) przesądzają o fakcie użytkowania spornych gruntów na dzień 31 maja 2021 r. przez R. H. W szczególności
z zeznań D. H. wynikało, że R. H. zleciła W. K. uprawianie spornych działek. W związku z tym, że strona nie była posiadaczem spornych działek na dzień 31 maja 2021 r., grunty te zostały wykluczone z płatności. Z kolei ze względu na stwierdzone przedeklarowanie powyżej 100%, odmówiono wnioskowanej pomocy JPO i nałożono karę administracyjną. Płatność za zazielenienie została przyznana do powierzchni stwierdzonej ([...] ha), natomiast płatność dodatkowa, po zastosowaniu zmniejszeń, do powierzchni [...] ha.
Po rozpatrzeniu odwołania strony, Dyrektor ARiMR decyzją z 13 stycznia 2023 r., nr 9001-2023- 000127 uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności stwierdził wadliwość procesową weryfikowanego rozstrzygnięcia. Dostrzegł mianowicie, że organ I instancji wydał kolejną decyzję załatwiającą sprawę co do istoty, bez wzruszenia poprzedniej, ostatecznej decyzji administracyjnej, co do której obowiązuje zasada trwałości decyzji wyrażona w art. 16 k.p.a. Poza tym wskazał, że Kierownik ARiMR nie zapewnił stronie we wznowionym postępowaniu czynnego udziału, a przed jej wydaniem nie zapewnił możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Nadto Dyrektor ARiMR stwierdził, że w analizowanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją wystąpienia rozbieżnych interesów podmiotów reprezentujących sprzeczne racje, argumenty oraz dowody, a zatem – jak podkreślił – "zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji, argumentów
i dowodów oraz podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, wreszcie dlaczego niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności". Tymczasem organ odwoławczy uznał, że w zaskarżonej decyzji Kierownik ARiMR nie podołał ww. obowiązkowi, a przyjęte przezeń stanowisko jest niedostatecznie przekonujące. Poza tym organ administracyjny dysponując sprzecznymi twierdzeniami stron nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności,
a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ale jest obowiązany ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Konkludując zaś uznał, że niedopełnienie przez organ obowiązków wynikających z tych przepisów nie pozwala na przyjęcie, że prawidłowo zastosowano w sprawie normy prawa materialnego.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik ARiMR wydał decyzję z 20 marca 2023 r., na mocy której uchylił własną ostateczną decyzję z 8 kwietnia 2022 r. w sprawie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 r., oraz jednocześnie odmówił przyznania stronie jednolitej płatności obszarowej oraz nałożył sankcję w wysokości 29 274,27 zł, której kwota będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych. Wymienionym rozstrzygnięciem organ przyznał stronie płatność za zazielenienie w wysokości 7 435,35 zł oraz płatność redystrybucyjną w wysokości 1 623,95 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę 2 015,18 zł, ze względu na stwierdzone nieprawidłowości
i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia. W uzasadnieniu organ I instancji ponownie stwierdził, że kluczowe dla sprawy znaczenie ma oświadczenie D. H., który podaje, że R. H. poprosiła go o pośrednictwo
w rozliczeniu wykonania usługi uprawy spornych działek przez W. K. Wyjaśnił przy tym, że ww. oświadczenie rzuca nowe światło na rozstrzygnięcie
w sprawie przyznania stronie wnioskowanych płatności. Dodał również, że
z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika jedynie to, że jest ona współwłaścicielem spornych działek oraz że spłaca zaciągnięty na ich zakup kredyt. Natomiast faktury za zakup sprzętu rolniczego oraz fakt jego posiadania nie potwierdza, iż sprzęt ten został wykorzystany na tych konkretnych działkach.
Z potwierdzenia transakcji można wywnioskować jedynie, iż strony uiszcza opłaty na rzecz gminy M., natomiast trudno stwierdzić jakie. Dlatego - w ocenie organu I instancji - dostarczone dokumenty w żaden sposób nie potwierdzają czy i w jaki sposób P. H. użytkował sporne działki. W związku z tym, iż strona nie była posiadaczem spornych działek na dzień 31 maja 2021 r., ich powierzchnia - [...] ha - została wykluczona z płatności. Ze względu na stwierdzone przedeklarowanie powyżej 100%, organ odmówił wnioskowanej pomocy JPO i nałożył karę administracyjną w wysokości 29 274,27 zł, która będzie potrącana
z przyszłych płatności przez okres 3 kolejnych lata kalendarzowych, a swoje działanie oparł o art. 19a ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014 oraz art. 19a ust. 4 tego rozporządzenia. Płatność za zazielenienie została przyznana do powierzchni stwierdzonej ([...] ha), natomiast płatność dodatkowa, po zastosowaniu zmniejszeń z tytułu przedeklarowania, do powierzchni [...] ha.
Po rozpatrzeniu kolejnego odwołania strony, Dyrektor ARiMR decyzją z 26 czerwca 2023 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Kierownika ARiMR z 20 marca 2023 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy przede wszystkim wyjaśnił podstawy prawne podjętego rozstrzygnięcia powołując zarówno przepisy prawa krajowego jak
i przepisy unijne. Wskazał przy tym, że warunki przyznawania płatności do gruntów rolnych na rok 2021 reguluje ustawa z dnia 5 lutego 2015 o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 1775 ze zm., dalej: ustawa o płatnościach). Następnie zaś, jak wskazał, po dokonaniu analizy stanu faktycznego sprawy pod kątem prawidłowego zastosowania przepisów prawa uznał,
iż rozstrzygnięcie Kierownika ARiMR jest z nimi zgodne, a argumenty podniesione przez stronę w odwołaniu, nie mają wpływu na kształt decyzji administracyjnej wydanej przez organ I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że z dokumentów przedłożonych przez P. H. i R. H. wynika, iż sporne działki są przedmiotem współposiadania. W trakcie postępowania obie strony złożyły dokumenty mające potwierdzić użytkowanie gruntów przez siebie. Dalej Dyrektor ARiMR przytoczył oświadczenia świadków, które zostały złożone przed organem
I instancji pod rygorem art. 233 § 1 kodeksu karnego. W dniu 26 września 2022 r. P. B. oświadczył, iż nie jest w stanie stwierdzić po numerach działek, że sporne działki były uprawiane przez R. H. Z kolei w dniu 17 października 2022 r. D. H., na pytanie, czy ww. działki były uprawiane przez R. H. odpowiedział twierdząco. Dodał również, że R. H. poprosiła go o pośrednictwo w rozliczeniu wykonania usługi uprawy wskazanych działek, a uprawa gruntu została wykonana przez W. K. Dyrektor ARiMR stwierdził zatem, iż w analizowanej sprawie zaszły przesłanki uzasadniające zastosowanie nadzwyczajnego trybu wznowienia postępowania
i w konsekwencji uchylenia decyzji z 8 kwietnia 2022 r. przyznającej stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2021 r., bowiem ujawnione zostały nowe okoliczności (oświadczenie D. H.), potwierdzające wersję R. H., odnośnie użytkowania rolniczego spornych działek w 2021 r. Zdaniem Dyrektora ARiMR wyszły zatem na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Przy czym zeznania P. B. nie wniosły nic nowego do sprawy, natomiast oświadczenie drugiego świadka, D. H., stanowiły najpierw podstawę wznowienia postępowania i następnie przyczynę odmówienia stronie wnioskowanej pomocy i nałożenia nań sankcji za przedeklarowanie powierzchni. Mając to na względzie Dyrektor ARiMR podzielił stanowisko organu I instancji, że okolicznością nieznaną temu organowi, istniejącą
w dniu wydania pierwotnej decyzji, która wyszła na jaw po jej wydaniu, był fakt, iż rzeczywistym użytkownikiem spornych działek w 2021 r. nie była strona. Organ odwoławczy ocenił przy tym, że strona w żaden sposób nie wykazała, że faktycznie użytkowała/uprawiała w 2021 roku działki będące przedmiotem konfliktu krzyżowego. Jak argumentował, uprawnienie do płatności strona wywodzi ze współwłasności działek, a dowodami mającymi potwierdzić prawo do dopłat mają być potwierdzenia przelewów bankowych związane ze spłatą kredytów, uiszczanie podatku rolnego oraz fakt uzyskiwania od ponad [...] lat dopłat z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ponadto strona w odwołaniu podniosła, że posiada park maszyn rolniczych, co ma potwierdzić użytkowanie spornych działek. Odnosząc się do takich argumentów organ odwoławczy wskazał, że we wniosku o dopłaty na 2021 r. strona zadeklarowała dodatkowo trzynaście innych działek ewidencyjnych o powierzchni użytków [...] ha. Dlatego sprzętem rolniczym, który ma potwierdzić użytkowanie działek objętych konfliktem krzyżowym w 2021 r. rolnik mógł uprawiać również ww. działki. Z tego względu argument o posiadaniu parku maszyn rolniczych nie potwierdza użytkowania przez stronę spornych działek. Podobnie umowa kredytowa na zakup użytków rolnych (której Stronami jest P. H. i S. H., nieżyjący ojciec R. H.), potwierdzają tylko dokonanie konkretnej czynności (zaciągniecie kredytu). Z kolei jedynym oświadczeniem potwierdzającym użytkowanie gruntu przez stronę są jego własne oświadczenia. Żaden świadek nie potwierdził, że w 2021 r. sporne działki użytkowała strona. Tymczasem użytkowanie tych gruntów przez R. H. potwierdza D. H., który pośredniczył w rozliczeniu wykonania usługi uprawy dokonanej przez pana W. K. Dyrektor ARiMR zauważył wreszcie, że R. H. opłacała podatek rolny za 2021 r., podobnie jak strona, a zatem i taki argument nie może przesądzić o prawie do dopłat. Dalej, dokonując oceny przywołanych okoliczności organ odwoławczy wskazał, że jego zadaniem nie jest rozstrzyganie sporów pomiędzy właścicielami (współwłaścicielami) gruntów, ale ustalenie czy producent rolny, na wniosek którego wszczęto zostało postępowanie o przyznanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego, spełnia warunki do ich uzyskania. W tym kontekście zwrócił uwagę na szczególne regulacje procesowe ustawy o płatnościach. Zaznaczył, że postępowanie przed organami ARiMR - w celu ułatwienia realizacji nałożonych jej zadań - zostało w dość istotny sposób zmodyfikowane, uzyskując szczególny charakter w stosunku do postępowania administracyjnego uregulowanego w k.p.a. Do najistotniejszych zmian należy zaliczyć odejście od fundamentalnej zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a., w konsekwencji ustawodawca zrezygnował także z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Organy ARiMR nie miały obowiązku działania z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tj. zostały zobowiązane jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego w miejsce dotychczasowego obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Ponadto przyjęto zasadę, że ciężar dowodu ciąży na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. Tak więc, konsekwencją tej zasady jest przeniesienie ciężaru dowodu na podmiot, który z tego faktu czerpie korzyści, tym samym w obowiązującym obecnie stanie prawnym zmuszono stronę do większej aktywności. Ograniczone również zostały takie zasady jak: zasada czynnego udziału stron w postępowaniu, czy też zasada udzielania informacji poprzez przyjęcie, że tylko na żądanie strony organ zobowiązany jest je przestrzegać. To na rolnika, który złożył wniosek o unijne dopłaty, ustawodawca nałożył obowiązek inicjatywy w zakresie aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawiania inicjatywy dowodowej, bez oczekiwania na wezwanie. Podsumowując swoje stanowisko organ odwoławczy uznał, podobnie jak Kierownik ARiMR, że dokumentacja przedłożona przez stronę nie potwierdza tezy o użytkowaniu przez nią spornych działek w 2021 r. A zatem opisane okoliczności winny skutkować uchyleniem decyzji dotychczasowej, bowiem w sprawie wystąpiły przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a następnie przyznaniem płatności do powierzchni stwierdzonej w trakcie postępowania, spełniającej kryterium zawarte w art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o płatnościach, z uwzględnieniem przepisów o kary administracyjnej zawartych w art. 19a ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014.
W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę polegającą zwłaszcza na:
a. oparciu przedmiotowej decyzji przede wszystkim na lakonicznych zeznaniach świadka D. H., które nie znajdują poparcia w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie;
b. odmówieniu mocy dowodowej oświadczeniu P. H., że był on posiadaczem spornych działek na dzień 31 maja 2021 roku, podczas gdy oświadczenie to znajduje poparcie w innych dowodach dostarczonych przez stronę, m.in. w fakturach VAT na zakup sprzętu rolniczego oraz umowie kredytu na zakup przedmiotowych gruntów;
c. pominięciu, że R. H. nie była w stanie stwierdzić, komu zleciła uprawę przedmiotowych działek i nie była w stanie przedstawić żadnych dowodów w tym zakresie, co znalazło potwierdzenie w notatce służbowej z 9 września 2021 roku, przy jednoczesnym pominięciu, że zeznania D. H. zostały złożone dopiero ponad rok później, tj. 17 października 2022 roku, kiedy wiedział on już o toczącym się postępowaniu i konflikcie krzyżowym pomiędzy R. H. a P. H., co doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organ, że strona skarżąca nie była posiadaczem spornych działek na dzień 31 maja 2021 roku.
Wskazując na powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także rozważenie zastosowania art. 135 p.p.s.a. i uchylenie również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z 20 marca 2023 r.
Motywując powyższe stanowisko strona skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy nie sprostał wymogom rzetelnego wyjaśnienia, przy zagwarantowaniu stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu dowodowym, kto na dzień 31 maja 2021 roku był faktycznym właścicielem i użytkownikiem przedmiotowych działek. W jej ocenie, z zebranego materiału dowodowego na pewno nie wynika jednoznacznie, by posiadaczem spornych działek była pani R. H. Wobec tego uznać należy, że organ odwoławczy nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i dokonał jego dowolnej oceny, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Strona podkreśliła przy tym, że organ II instancji oparł swoją decyzję przede wszystkim na lakonicznych
(w zasadzie jednozdaniowych) zeznaniach D. H., odmawiając mocy dowodowej oświadczeniu P. H. Dalej podkreśliła, że R. H. nie była w stanie powiedzieć, komu zleciła uprawę spornych działek i nie potrafiła wskazać żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń o użytkowaniu przedmiotowych gruntów (notatka urzędowa z dnia 9 września 2021 roku), a zatem była zupełnie niezorientowana w istotnych sprawach dotyczących nieruchomości.
Z kolei oświadczenie D. H. jest wyjątkowo lakoniczne, zaledwie jednozdaniowe i niepoparte żadnymi dodatkowymi dowodami (dokumentami). Zdaniem strony skarżącej powinno ono zostać uzupełnione - co najmniej
- o zeznania W. K., skoro to on miał wykonywać zlecono prace. Tymczasem dowodu z zeznań tego świadka nie przeprowadzono w niniejszej sprawie, opierając się wyłącznie na zeznaniach D. H. Strona podkreśliła przy tym, że zeznania te nie mogą stanowić głównego dowodu w sprawie, zwłaszcza wobec pozostałych zgromadzonych dokumentów, szczególnie oświadczeń samego P. H. i R. H. Odnosząc się do załączonego do akt pisma R. H. z 11 maja 2021 roku ("wezwanie o potwierdzenie sposobu korzystania z nieruchomości") strona wskazała, że zawiera jedynie dowolne twierdzenia, niepoparte żadnymi dokumentami, i nie może stanowić dowodu tego, że to R. H. użytkowała przedmiotowe działki. Pismo zostało przygotowane wyłącznie na potrzeby m.in. niniejszego postępowania i nie potwierdza ono żadnych okoliczności istotnych dla wydania decyzji. Strona skarżąca zaprzeczyła, że brak jej odpowiedzi na to pismo było przyznaniem twierdzeń R. H.. Jednocześnie podkreśliła, że – wbrew odmiennemu stanowisku organu odwoławczego - wykazała użytkowania spornych działek w 2021 r. (dokumenty
w postaci faktur VAT na zakup sprzętu rolniczego, umowa kredytowa, potwierdzenia spłaty kredytu fakt, że od ponad [...] lat otrzymuje dopłaty z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego).
W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem skargi była decyzja Dyrektora ARiMR z 26 czerwca 2023 r., którą utrzymał w mocy – wydaną w wyniku wznowienia postępowania - decyzję Kierownika ARiMR z 20 marca 2023 r. w sprawie przyznania stronie skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2021.
Zgodnie z rozstrzygnięciem organu I instancji uchylono ostateczną decyzję z 8 kwietnia 2022 r. w sprawie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 r., oraz jednocześnie odmówiono jej przyznania jednolitej płatności obszarowej a także nałożono sankcję w wysokości 29 274,27 zł.
Jednocześnie wymienioną decyzją Kierownika ARiMR przyznano stronie płatność za zazielenienie oraz płatność redystrybucyjną.
A zatem Sąd akcentuje – co ma kluczowe znaczenie - że postępowanie administracyjne w kontrolowanej sprawie toczyło się w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania, który zmierza do weryfikacji ostatecznej decyzji.
Dalej, przypomnieć należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Dlatego też Sąd podkreśla, że w instytucji wznowienia postępowania występuje wyraźnie aspekt materialnoprawny, a mianowicie prawo do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 18, Warszawa 2021, s.871 oraz powołana tam literatura).
A zatem zasadniczym celem postępowania wznowieniowego jest zbadanie, czy postępowanie poprzedzające wydanie kwestionowanej decyzji ostatecznej, dotknięte zostało kwalifikowanymi wadami prawnymi (przeważnie procesowymi), wymienionymi enumeratywnie w art. 145 § 1 k.p.a. a w wypadku pozytywnych ustaleń - wydanie nowej decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty.
Z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - powołanego przez Kierownika ARiMR a następnie Dyrektora ARiMR, jako podstawa wznowienia postępowania - wynika, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W konsekwencji, aby uchylić decyzję dotychczasową należało przede wszystkim wykazać, że wyszły na jaw istotne dla sprawy - nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody - istniejące w dniu wydania decyzji - nieznane organowi, który wydawał decyzję ostateczną.
Okoliczność, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., powinna być zatem nie tylko nowa, ale też istotna dla sprawy, istnieć w dacie wydawania decyzji oraz być nieznana organowi wydającemu decyzję. Wyjaśnić przy tym trzeba, że nową okolicznością istotną dla sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. może być tylko taka okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie, czyli mogła spowodować, że we wznowionym postępowaniu zapadłaby co do istoty decyzja odmienna od decyzji dotychczasowej.
W zgodnej ocenie Kierownika ARiMR jak i Dyrektora ARiMR nową dla sprawy okolicznością, będącą podstawą do wznowienia postępowania, było ustalenie użytkowania części działek objętych wnioskiem strony skarżącej o przyznanie płatności obszarowej za rok 2021 przez drugiego współwłaściciela - R. H. Przy tym wskazana nowa, nieznana organowi okoliczność faktyczna, istniejąca w dniu wydania decyzji z 8 kwietnia 2022 r. miała wynikać z zeznań świadka - D. H.
Wydanie wspomnianego postanowienia z 24 października 2022 r. – gdzie zidentyfikowano ww. podstawę wznowieniową - stanowiło zatem podstawę do przeprowadzenia przez Kierownika ARiMR, zgodnie z dyspozycją art. 149 § 2 k.p.a. - postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Sąd przy tym wskazuje, że wedle art. 151 § 1 k.p.a., właściwy organ, po przeprowadzeniu tego postępowania wydaje decyzję, w której:
1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, albo
2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Sąd podkreśla, że decyzję Kierownika ARiMR z 20 marca 2023 r. wydano na podstawie art. 151 § 1 pkt , w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ organ I instancji uznał zarówno, że ziściła się wskazywana podstawa wznowieniowa
a następnie przesądził, że stanowiła podstawę do merytorycznego rozstrzygnięcia
o istocie sprawy (odmiennie niż uchylona decyzja Kierownika ARiMR z 8 kwietnia 2022 r.)
Dlatego – w świetle zarzutów sformułowanych w skardze - przedmiot sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy pozyskane środki dowodowe ujawniają "istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne" które przemawiają za odmienną oceną prawną wniosku strony o przyznanie płatności obszarowych za 2021 r., a tym samym powodują konieczność wzruszenia ostatecznej decyzji Kierownika ARiMR z 8 kwietnia 2022 r.
Rozpatrując powyższy problem Sąd wskazuje, że Dyrektor ARiMR prawidłowo przytoczył w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia mające znaczenie dla rozpoznawanej sprawy przepisy ustawy o płatnościach, które współtworzą podstawę prawną (procesową oraz materialną) wydanych w sprawie decyzji.
W myśl art. 3 ust. 1 omawianego aktu prawnego, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Następnie, według ust. 2 tego przepisu, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności:
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Przy tym, według akcentowanej przez organ odwoławczy regulacji ust. 3 tego przepisu, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Dalej, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz;
2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.
Z kolei art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach stanowi, że jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:
1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";
2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności:
3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;
4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Wreszcie art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach stanowi, iż w przypadku, gdy działka rolna lub zwierzę, do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności, stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi zależnemu. Z kolei wedle ust. 2 tego przepisu w przypadku gdy:
1) działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku lub
2) zwierzę jest przedmiotem współposiadania przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania danej płatności
- płatności bezpośrednie i uzupełniająca płatność podstawowa przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy. Przy tym – w myśl ust. 3 - zgodę, o której mowa w ust. 2. dołącza się do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich i uzupełniającej płatności podstawowej.
Sąd następnie dostrzega, że w niniejszej sprawie zaistniał tzw. "konflikt krzyżowy" co do części działek objętych wnioskiem strony o płatności bezpośrednie za 2021 r., ponieważ stosowny wniosek o dopłaty wystosował także inny podmiot (współwłaściciel spornych działek). Przy tym żaden z podmiotów konfliktu krzyżowego nie wyraził zgody, o której mowa w art. 18 ust. 2 ustawy o płatnościach.
A zatem kluczową kwestią dla niniejszej sprawy było prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy – faktu użytkowania rolniczego spornych działek na dzień 31 maja 2021 r. przez jednego z wnioskodawców. Dopiero poczynienie bezspornych ustaleń w tych przedmiocie mogłoby stanowić przyczynę wzruszenia (poprzez uchylenie a następnie rozstrzygnięcie o istocie sprawy) ostatecznej decyzji Kierownika ARiMR z 8 kwietnia 2022 r.
Tak jak wskazano wyżej – co zaakcentował Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – przepisy ustawy o płatnościach w sposób istotny modyfikują model postępowania wyjaśniającego osłabiając zasadę prawdę obiektywnej na rzecz przerzucenia ciężaru dowodzenia na beneficjenta dopłat. Okoliczności tej Sąd naturalnie nie podważa. Z drugiej strony nie można stracić z pola widzenia, że wspomniane regulacje procesowe art. 3 ustawy o płatnościach jedynie "modyfikują" instytucje ogólnego postępowania administracyjnego. Oznacza to, że przepisy k.p.a. - z wyjątkiem tych które zostały wprost wyłączone - nadal stanowią procesowy wzorzec orzekania w sprawie dopłat bezpośrednich.
Z kolei wiodącym przepisem, wpływającym na sposób procedowania sprawy wznowieniowej jest art. 16 k.p.a., który wprowadza zasadę ochrony trwałości decyzji ostatecznej. Oznacza to, że wzruszenie ostatecznej decyzji w wyniku wznowienia postępowania ma charakter wyjątkowy i nie podlega wykładni rozszerzającej. Stąd zasada wynikająca z art. 16 k.p.a. wpływa także na konieczność zawężającego traktowania instytucji procesowych art. 3 ustawy o płatnościach. Jest to o tyle istotne, że weryfikowane postępowanie – chociaż niewątpliwie ma na celu merytoryczne załatwienie sprawy co do istoty - to jednak jest postępowaniem wszczętym z urzędu, a nie na wniosek beneficjenta. Trudno zatem uznać, że w takim postepowaniu w pełni znajdzie zastosowanie rygoryzm art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach. Nie można bowiem oczekiwać, aby w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego – wszczętego z urzędu - na stronie spoczywał ciężar udowodnienia (a właściwie zaprzeczenia zaistnienia) podstawy wznowieniowej.
W badanej sprawie podstawą wznowienia postępowania było powzięcie przez organ I instancji informacji, że strona nie użytkowała działek objętych konfliktem krzyżowym na dzień 31 maja 2021 r. Konkluzję taka miała wynikać zasadniczo tylko z jednego środka dowodowego - z treści zeznań świadka D. H. który stwierdził, że sporne działki były uprawiane przez R. H. Dodał również, że R. H. poprosiła go o pośrednictwo w rozliczeniu wykonania usługi uprawy wskazanych działek, a uprawa gruntu została wykonana przez W. K.
W ocenie Sądu powzięcie takiej informacji istotnie mogło stanowić podstawę do wydania postanowienia z 24 października 2022 r. (tj. wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania płatności bezpośredniej). Przy tym od razu należy przypomnieć, że wydanie tego postanowienia jednocześnie obligowało Kierownika ARiMR do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).
Tymczasem po wydaniu postanowienia na podstawie art. 149 § 2 k.p.a. organ I instancji nie przeprowadził prawidłowego postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzestając na ustaleniach powziętych przed wszczęciem postępowania wznowieniowego.
W tym miejscu należy podkreślić kluczową dla sprawy okoliczność – wszystkie środki dowodowe zgromadzone w ramach postępowania wyjaśniającego miały charakter dowodów pośrednich (dotyczy to zarówno opisanych zeznań świadków jak i dowodów strony na okoliczność ponoszenia opłat, spłaty kredytów czy posiadania parku maszyn rolnych).
W szczególności nie można zaakceptować jako miarodajnego a jednocześnie jedynego środka dowodowego, wskazującego na rzeczywisty podmiot użytkujący sporne działki, wspomnianego zeznania świadka D. H. W tym zakresie należy podzielić jego negatywną ocenę zawartą w rozpatrywanej skardze. Zwrócić trzeba uwagę, że po pierwsze – dowód ten został przeprowadzony jeszcze przed formalnym wszczęciem postępowania wznowieniowego oraz z naruszeniem dyspozycji art. 79 k.p.a., który to przepis nie został wyłączony przez ustawę płatnościach. Zgodnie z jego brzmieniem strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (§ 1). Nadto strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2). Przytoczonych uprawnień – jak wynika z akt sprawy - strona skarżąca została pozbawiona.
Nadto logika i zasady doświadczenia życiowego wskazują, że relacja tego świadka nie dowodzi bezpośrednio zaistnienia określonego stanu faktycznego – rolniczego użytkowania spornych działek przez R. H. Lateralnie świadek stwierdził, że R. H. poprosiła go o "pośrednictwo w rozliczeniu" wykonania usługi uprawy przez W. K. Istotne jest też to, że oprócz zaprotokołowanych lakonicznych stwierdzeń, organy nie ustaliły kluczowych kwestii wpływających na jego wiarygodność, np skąd świadek czerpał wiedzę o fakcie rolnego gospodarowania spornych działek czy jakie są jego relacje z współwłaścicielami gruntów.
Przy tym słusznie wskazano w rozpatrywanej skardze na fakt pominięcia przez organ przeprowadzenia dowodu z zeznań osoby, która miała wykonać prace na spornych działkach (W. K.). Tymczasem dopiero taki dowód – o charakterze bezpośrednim – mógłby pozwolić na jednoznaczne wyjaśnienie, jakie prace zostały wykonane i w odniesieniu do jakich konkretnych działek.
Sąd dostrzega przy tym, że organ I instancji pismem z 19 września 2022 r. skutecznie wezwał W. K. do złożenia wyjaśnień. Niemniej nie przeprowadził tego dowodu. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że bierność świadka wobec wezwania organu nie przesądza o braku możliwości przeprowadzenia dowodu. Przepisy k.p.a. przewidują stosowne środki służące dyscyplinowaniu świadka, który odmawia złożenia zeznania (art. 88 § 1 k.p.a.).
A zatem oparcie weryfikowanego rozstrzygnięcia w istocie na jednym pośrednim dowodzie i to przeprowadzonym poza postępowaniem wznowieniowym nie mogło zostać przez Sąd pozytywnie ocenione. Wskutek tego zaskarżone rozstrzygnięcie Dyrektora ARiMR, które utrzymało w mocy decyzję organu I instancji naruszało obowiązki dowodowe organu określone w art. 77 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ administracji zobligowany jest zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy w sposób "wyczerpujący".
Abstrahując od powyższego Sąd podkreśla, że organ powinien z dużą dozą ostrożności podchodzić do mocy dowodowej dowodów pośrednich, w szczególności gdy dowód taki miałby stanowić podstawę do wzruszenia decyzji ostatecznej. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis ten wprowadza tzw. swobodną ocenę dowodów. Istota zasady swobodnej oceny dowodów polega na tym, że organ nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do rodzaju poszczególnych dowodów i może zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Niewątpliwie swobodna ocena nie oznacza oceny dowolnej, gdyż organ w uzasadnieniu decyzji musi wykazać dlaczego przyjął taki, a nie inny stan jako podstawę swego rozstrzygnięcia. Przepis art. 80 k.p.a. nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie wg swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne (wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2016 r., I OSK 484/15).
Określona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy materialnej, która wymaga, aby preferować dowody bezpośrednie przed pośrednimi nie wprowadza formalnej hierarchii dowodów. Nie oznacza ona naturalnie zakazu orzekania w oparciu odwody pośrednie, o ile tylko takie są dostępne. Innymi słowy, dopuszczalne jest zatem czynienie ustaleń faktycznych na podstawie tzw. dowodów pośrednich w sytuacji, gdy przeprowadzenie dowodu bezpośredniego jest niemożliwe. Jeżeli jednak organ administracji miał możliwość przeprowadzenia dowodu o charakterze bezpośrednim (wyjaśnienia W. K., który według D. H. miał uprawiać sporne działki w 2021 r.), jednak z tej możliwości rezygnuje, to taki stan rzeczy narusza obowiązki dowodowe określone w art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a.
Dlatego jako przedwczesny bo nie znajdujący odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym należy ocenić zaprezentowany w zaskarżonej decyzji pogląd organu o konieczności uchylenia - we wznowionym postępowaniu – decyzji Kierownika ARiMR z 8 kwietnia 2022 r. Dodatkowo, analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do konkluzji, że nie została ona wydana w wyniku prawidłowego, wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego do którego obliguje norma art. 80 k.p.a. (po części z uwagi na jego ewidentny deficyt).
W tym miejscu Sąd przypomina celne tezy zawarte w uzasadnieniu poprzedniej, kasacyjnej decyzji Dyrektora ARiMR z 13 stycznia 2023 r. Mianowicie organ II instancji stwierdził wówczas, że w analizowanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją wystąpienia rozbieżnych interesów podmiotów reprezentujących sprzeczne racje, argumenty oraz dowody. A zatem – jak słusznie podkreślił organ odwoławczy – "zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji, argumentów i dowodów oraz podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, wreszcie dlaczego niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności".
Tymczasem obszerne wywody Dyrektora ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z 26 czerwca 2023 r. nie noszą cechy "swobodnej" oceny lecz – przeciwnie - oceny "dowolnej" i "wybiórczej". Organ ten w sposób nieprzekonujący dał pierwszeństwo stanowisku jednej ze stron konfliktu krzyżowego, chociaż – co Sąd podkreśla – żaden z podmiotów wnioskujących o pomoc obszarową nie zaoferował "bezpośredniego" dowodu, na okoliczność uprawiania spornych działek o powierzchni [...] ha.
Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawną sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu oraz sanuje stwierdzone mankamenty postępowania wyjaśniającego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.