III SA/Wr 249/25

III SA/Wr 249/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj
Anna Kuczyńska-Szczytkowska /sprawozdawca/
Katarzyna Borońska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 174
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 13 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Prezesa Sądu Rejonowego w Legnicy na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 2025 r. nr 0201-IEE2.7192.20.2025.2 w przedmiocie zwrotu podania zawierającego polecenie egzekucyjne w sprawie sprzedaży dowodu rzeczowego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Legnicy z dnia 3 marca 2025r., nr 0210-SEE.715.127.2024.MK; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2025 r. (nr 0201-IEE2.7192.20.2025.2) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Legnicy (dalej: NUS, organ I instancji) z 3 marca 2025 r. (nr 0210-SEE.715.127.2024.MK) o zwrocie podania Prezesowi Sądu Rejonowego w Legnicy (dalej: Prezes SR) tj. polecenia egzekucyjnego z 19 września 2024 r. wraz z postanowieniem Sądu Rejonowego w Legnicy z 9 lipca 2024 r. (sygn. akt II K 1848/22), nakazującego NUS dokonać sprzedaży dowodu rzeczowego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia, wskazał art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 oraz art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r., poz. 132 ze zm., dalej u.p.e.a.).
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Sąd Rejonowy w Legnicy II Wydział Karny postanowieniem z dnia 9 lipca 2024 r. (sygn. akt II K 1848/22) zarządził sprzedaż dowodu rzeczowego w postaci samochodu marki [...] nr rej. [...] wymienionego w Wykazie dowodów rzeczowych i śladów kryminalistycznych nr [...] pod poz. 1. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2023 r. Sąd Rejonowy w Legnicy zwrócił właścicielowi dowód rzeczowy w postaci opisanego wyżej samochodu. Właściciel – wezwany do odbioru pojazdu, nie odebrał ani wezwania, ani samochodu. Powołując się na treść art. 232 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 37 ze zm., dalej: k.p.k.) Sąd wskazał, że skoro właściciel nie zgłosił się po przedmiotowy samochód, a przechowywanie auta generuje duże koszty, Sąd postanowił zarządzić jego sprzedaż.
W dniu 19 października 2024 r. Prezes Sądu Rejonowego w Legnicy wystawił polecenie egzekucyjne, które wraz z tytułem wykonawczym przesłał NUS celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego według trybu określonego dla właściwych organów postępowania wykonawczego. Wskazał, że kwotę uzyskaną ze sprzedaży należy złożyć do depozytu sądowego.
NUS postanowieniem z dnia 3 marca 2025 r. zwrócił Prezesowi SR podanie, tj. polecenie egzekucyjne wraz z postanowieniem z dnia 9 lipca 2024 r., wskazując jako podstawę prawną art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. oraz art. 66 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu podał, że nie jest właściwy do likwidacji (sprzedaży) przekazanych w trybie art. 232 § 1 k.p.k. dowodów rzeczowych. W jego ocenie, administracyjny organ egzekucyjny będzie właściwy do sprzedaży przedmiotu na podstawie u.p.e.a. w sytuacji, gdy najpierw przystąpi do czynności zabezpieczających na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu wydanego przez prokuratora lub sąd, a następnie otrzymana postanowienie o sprzedaży zajętych ruchomości (art. 166h u.p.e.a.). Zdaniem NUS, istotne znaczenie ma również brzmienie art. 27 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2025 r., poz. 911 ze zm., dalej: k.k.w.).
W zażaleniu ma ww. postanowienie Prezes SR wniósł o jego uchylenie, zarzucając naruszenie: 1) art. 232 § 1 k.p.k. w zw. z § 3 pkt 2 lit. a i § 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Rady Ministrów z 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2011 r., nr 46 poz. 237 ze zm., dalej: rozporządzenie) poprzez uznanie, że NUS nie jest organem właściwym do dokonania sprzedaży dowodu rzeczowego, podczas gdy wskazany organ administracji jest organem właściwym, a to w związku z przytoczonymi przepisami rozporządzenia; 2) art. 66 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania, jaki konkretnie organ jest właściwy do załatwienia sprawy.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2025 r. DIAS utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Podkreślił, że kwestią sporną jest ustalenie rzeczowej właściwości organu wykonującego sprzedaż zgodnie z treścią art. 232 § 1 k.p.k. Przepis ten stanowi, że sprzedaż dokonywana jest według trybu określonego dla właściwych organów postępowania wykonawczego, co stanowi odesłanie do przepisów procedur regulujących przymusową sprzedaż rzeczy. Zależnie od tytułu rozporządzenia rzeczą przez sąd lub prokuratora postanowienie o sprzedaży wykonywane jest przez organy egzekucji administracyjnej albo przez komornika według właściwych dla nich przepisów. Zgodnie z art. 27a § 2 k.k.w. do wykonania postanowień o zabezpieczeniu przepadku, mają zastosowanie przepisy u.p.e.a. Przedmioty takie sprzedaje wówczas naczelnik urzędu skarbowego (art. 27 k.k.w). DIAS podkreślił, że w odniesieniu do przedmiotów zabezpieczonych w celu umożliwienia wykonania grzywny, świadczenia pieniężnego, środków kompensacyjnych, zwrotu korzyści majątkowej pochodzącej z przestępstwa, zapłaty kosztów postępowania właściwym organem do dokonania sprzedaży jest komornik. Sprzedaż zostaje przeprowadzona przy odpowiednim zastosowaniu art. 751 kodeksu postępowania cywilnego, do którego odsyła przepis art. 292 § 1. Również sprzedaż rzeczy, które nie są przedmiotem zabezpieczenia, zbytecznych dowodów następuje na podstawie procedury cywilnej - art. 864 § 2 i 865 k.p.c. Przepisy k.k.w. nie nakładają na urzędy skarbowe powinności realizacji postanowień związanych ze sprzedażą rzeczy na podstawie art. 232 k.p.k. Administracyjny organ egzekucyjny będzie właściwy do sprzedaży przedmiotu na podstawie przepisów u.p.e.a. w sytuacji, gdy najpierw przystąpi do czynności zabezpieczających na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu wydanego przez prokuratora lub sąd, a następnie otrzyma od tego organu postanowienie o sprzedaży zajętych ruchomości. Taka sytuacja nie występuje w przedmiotowej sprawie.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. DIAS podniósł, że przepisy wykonawcze zawarte w rozporządzeniu regulują kwestię przechowywania i likwidacji ruchomości, do których wykonania naczelnik urzędu skarbowego jest właściwy. W istocie, przepisy działu II oddziału 6 u.p.e.a dotyczące przechowywania, oszacowania i sprzedaży ruchomości stosuje się do ruchomości niestanowiących własności Skarbu Państwa, jeśli podlegają likwidacji na podstawie przepisów prawa karnego (§ 3 pkt 2 lit. a rozporządzenia). Wykonanie postanowień o zabezpieczeniu przepadku wydanych w procesie karnym powszechnym oraz w procesie karnym skarbowym odbywa się właśnie w trybie przepisów u.p.e.a. (art. 27a § 2 k.k.w.) i organem wykonawczym jest tutaj naczelnik urzędu skarbowego.
W odniesieniu do zarzutu niewskazania, jaki konkretnie organ jest właściwy do załatwienia sprawy, DIAS zauważył, że cywilna procedura egzekucyjna podlega właściwości sądów rejonowych i działających przy tych sądach komorników, co organ pierwszej instancji wskazał jednoznacznie na str. 3 zaskarżonego postanowienia. Ponadto zgodnie z art. 844 § 1 k.p.c. egzekucja z ruchomości należy do komornika tego sądu, w którego okręgu znajdują się ruchomości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Prezes SR zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1) art. 66 § 3 k.p.a. poprzez jego:
- błędną wykładnię i uznanie, że wskazany przepis odnosi się także do możliwości zwrotu podania z tego powodu, że w sprawie właściwy jest komornik sądowy, podczas gdy z jego treści wynika jednoznacznie, że ma on zastosowanie w sytuacji gdy w sprawie właściwy jest sąd powszechny;
- niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że polecenie egzekucyjne - postanowienie Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 9 lipca 2024 r. powinno zostać skierowane do właściwego komornika sądowego, podczas gdy w sprawie właściwy jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w Legnicy, jako organ likwidacyjny;
2) art. 232 § 1 k.p.k. w zw. z § 3 pkt 2 lit. a i § 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Legnicy nie jest organem właściwym do dokonania sprzedaży dowodu rzeczowego, podczas gdy wskazany organ administracji jest organem właściwym do przeprowadzenia wyżej wskazanego postępowania, a to w związku z przytoczonymi przepisami rozporządzenia i przyznaniem temu organowi statusu organu likwidacyjnego.
Mając powyższe na względzie Prezes SR wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podkreślił, że istotą rozporządzenia jest m.in. rozciągnięcie stosowania przepisów działu II rozdziału 6 u.p.e.a. w zakresie przechowywania, oszacowania i sprzedaży zajętych ruchomości na określone ruchomości, gdy Skarb Państwa na podstawie szczególnych przepisów jest upoważniony do sprzedaży cudzej ruchomości (art. 174 u.p.e.a.). Tym szczególnym przepisem, upoważniającym Skarb Państwa do sprzedaży cudzej ruchomości jest art. 232 § 1 k.p.k. Dzięki realizacji wskazanej delegacji ustawowej określone przepisy u.p.e.a. należy stosować także do przypadków, które w u.p.e.a. nie są uregulowane. Taki jest jej sens i istota wynikające właśnie z przytoczonego przepisu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym. W przypadku stwierdzenia, że zaskarżona decyzja czy postanowienie narusza przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub inne przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - Sąd uchyla decyzję lub postanowienie (art.145 § 1 p.p.s.a.).
W sprawie istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie NUS dokonał zwrotu podania Prezesa SR na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. uznając, że nie jest organem właściwym do likwidacji (sprzedaży) przekazanych w trybie art. 232 § 1 k.p.k. dowodów rzeczowych. W istocie koniecznym było zatem ustalenie, czy NUS jest organem egzekucyjnym dokonującym sprzedaży przedmiotów ulegających szybkiemu zepsuciu lub takich, których przechowywanie związane jest z niewspółmiernymi kosztami, jeżeli właściwy sąd zarządził na podstawie art. 232 k.p.k. ich sprzedaż. Zgodnie bowiem z art. 66 § 3 k.p.a., jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu.
W sprawie Sąd Rejonowy w Legnicy II Wydział Karny postanowieniem z dnia
9 lipca 2024 r. (sygn. akt II K 1848/22) zarządził sprzedaż dowodu rzeczowego w postaci samochodu wymienionego w Wykazie dowodów rzeczowych i śladów kryminalistycznych. Sąd powołał się na treść art. 232 § 1 k.p.k., zgodnie z którym przedmioty ulegające szybkiemu zniszczeniu lub takie, których przechowywanie byłoby połączone z niewspółmiernymi kosztami lub nadmiernymi trudnościami albo powodowałoby znaczne obniżenie wartości rzeczy, można sprzedać według trybu określonego dla właściwych organów postępowania wykonawczego. Postanowienie w przedmiocie sprzedaży w postępowaniu przygotowawczym może wydać prokurator, a w postępowaniu sądowym sąd lub referendarz sądowy. Sąd wskazał, że skoro właściciel nie zgłosił się po przedmiotowy samochód, a przechowywanie auta generuje duże koszty, to należało zarządzić jego sprzedaż. Uznając, że organem właściwym do sprzedaży samochodu będzie NUS, Prezes SR przekazał temu organowi polecenie egzekucyjne wraz z postanowieniem z 9 lipca 2024 r. i tytułem wykonawczym. NUS dokonał natomiast zwrotu tego podania uznając, że nie jest właściwy w sprawie, a sprzedaży samochodu powinien dokonać komornik sądowy działający przy sądzie powszechnym. Stanowisko to zostało zaakceptowane przez DIAS.
Rozstrzygając przedstawiony wyżej spór, WSA przyznał rację Prezesowi SR i uznał, że przedstawiona przez organy interpretacja przepisów regulujących właściwość organu egzekucyjnego w sprawie sprzedaży ruchomości na podstawie art. 232 k.p.k. jest nieprawidłowa.
W ocenie WSA właściwość NUS do dokonania sprzedaży (likwidacji) dowodu rzeczowego w postaci samochodu przekazanego w trybie art. 232 § 1 k.p.k. wynika z art. 174 u.p.e.a. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl art. 174 u.p.e.a. Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, rozciągnąć stosowanie w całości lub w części przepisów działu II rozdziału 6 w zakresie przechowywania, oszacowania i sprzedaży zajętych ruchomości na określone ruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa albo powiatu na podstawie przepisów o likwidacji mienia, o przepadku mienia, z tytułu spadków lub z innych tytułów albo gdy Skarb Państwa na podstawie szczególnych przepisów jest upoważniony do sprzedaży cudzej ruchomości. Rozporządzenie to w szczególności określi przypadki, w których może nastąpić nieodpłatne przekazanie ruchomości przez Skarb Państwa albo powiat lub ich niszczenie, a także sposób rozliczania wydatków związanych z przechowywaniem lub sprzedażą ruchomości niestanowiących własności Skarbu Państwa. Szczególnym przepisem, na podstawie którego Skarb Państwa jest uprawniony do sprzedaży cudzej nieruchomości, jest właśnie art. 232 § 1 k.p.k. Rada Ministrów wykonała upoważnienie zawarte w art. 174, wydając rozporządzenie z 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rozporządzenie określa ruchomości, na które rozciąga się stosowanie, w całości lub w części, przepisów działu II rozdziału 6 komentowanej ustawy, w zakresie ich przechowywania, oszacowania i sprzedaży (§ 1 pkt 1 rozporządzenia). Stosownie do § 3 pkt 2) lit. a) rozporządzenia, przepisy działu II rozdziału 6 u.p.e.a. dotyczące przechowywania, oszacowania i sprzedaży ruchomości stosuje się do ruchomości niestanowiących własności Skarbu Państwa, jeżeli podlegają likwidacji na podstawie przepisów prawa karnego, karnego skarbowego lub celnego. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o likwidacji ruchomości, rozumie się przez to czynności związane ze sprzedażą, nieodpłatnym przekazaniem lub zniszczeniem ruchomości (§ 2 rozporządzenia). W myśl natomiast § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia naczelnik urzędu skarbowego jest organem właściwym w odniesieniu do likwidacji ruchomości niewymienionych w dwóch poprzedzających jednostkach redakcyjnych rozporządzenia.
Z powołanych wyżej przepisów wynika zatem, że w sytuacji, gdy przepis szczególny (w sprawie art. 232 § 1 k.p.k.) upoważnia Skarb Państwa do sprzedaży cudzej ruchomości, to znajdzie zastosowanie wskazane wyżej rozporządzenie, które przewiduje, że przepisy działu II rozdziału 6 u.p.e.a. dotyczące przechowywania, oszacowania i sprzedaży ruchomości stosuje się do ruchomości niestanowiących własności Skarbu Państwa, jeżeli podlegają likwidacji na podstawie przepisów prawa karnego, karnego skarbowego lub celnego. Organem właściwym w sprawie takiej likwidacji jest natomiast naczelnik urzędu skarbowego (§ 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).
Odnosząc się do argumentacji DIAS, zgodnie z którą w odniesieniu do przedmiotów zabezpieczonych w celu umożliwienia wykonania grzywny, świadczenia pieniężnego, środków kompensacyjnych, zwrotu korzyści majątkowej pochodzącej z przestępstwa, zapłaty kosztów postępowania, właściwym organem do dokonania sprzedaży jest komornik, a sprzedaż zostaje przeprowadzona przy odpowiednim zastosowaniu art. 751 k.p.c., do którego odsyła przepis art. 292 § 1, wskazać należy, że w orzecznictwie podkreśla się, że określenie sposobów zabezpieczenia w art. 292 k.p.k. oznacza odesłanie wyłącznie do art. 747 k.p.c., który zawiera wyczerpujący katalog sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. Jednocześnie przepis ten jest adresowany przede wszystkim do organu upoważnionego do wydania postanowienia o zabezpieczeniu, wskazując temu organowi jakie są prawnie dopuszczalne sposoby zabezpieczenia poszczególnych kar majątkowych. Jego adresatem jest także osoba, na majątku której dokonywane jest zabezpieczenie, w tym sensie, że powyższe przepisy gwarantują jej, że żaden inny sposób zabezpieczenia (niewymieniony w art. 292 § 2 k.p.k. lub k.p.c.) nie może być określony w postanowieniu sądu lub prokuratora. Przepis ten nie jest natomiast adresowany do organu egzekucyjnego (ani sądowego, ani administracyjnego), a w żadnym razie w jego treści nie można dopatrywać się przesłanek decydujących o właściwości organu egzekucyjnego (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II FSK 1779/07, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 41/24). Ponadto niniejsza sprawa nie dotyczy przedmiotów zabezpieczonych w celu umożliwienia wykonania grzywny, świadczenia pieniężnego, środków kompensacyjnych, zwrotu korzyści majątkowej pochodzącej z przestępstwa, zapłaty kosztów postępowania, ale sprzedaży dowodu rzeczowego. DIAS nie wskazał także na jakiej podstawie w sprawie mogłyby znaleźć zastosowanie art. 864 § 2 i 865 k.p.c.
Mając powyższe na względzie, skoro żaden z przepisów nie przewiduje właściwości komornika sądowego do sprzedaży rzeczy stanowiącej dowód rzeczowy, której przechowywanie może generować niewspółmierne koszty, to tym samym na podstawie powołanych wyżej przepisów – art. 174 u.p.e.a. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwy w sprawie będzie NUS.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie wydane w pierwszej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. (pkt II sentencji). Ponownie rozpoznając sprawę NUS będzie zobowiązany zastosować się do przedstawionej przez Sąd wykładni przepisów i dokonać sprzedaży przedmiotowego samochodu.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.a.a.