III SA/Wr 24/06

III SA/Wr 24/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2006-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska /sprawozdawca/
Jerzy Strzebińczyk /przewodniczący/
Krystyna Anna Stec
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 87 poz 960
art. 15  ust. 2
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk, Sędzia NSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Krystyna Anna Stec, , Protokolant Marta Pawłowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 listopada 2006r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...], nr [...]; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej kwotę 355 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. określa, że decyzje wymienione w punkcie I wyroku nie mogą być wykonane.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] o numerze [...] Wojewoda D. po rozpatrzeniu odwołania I. M. reprezentowanej przez adw. U. T. od decyzji Wójta Gminy M. z dn. [...] nr [...] orzekającej o wymeldowaniu I. M. z pobytu stałego w lokalu przy ul. Ł. [...] w M. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył, że przedmiotem postępowania, wszczętego na wniosek W. M. - najemcy przedmiotowego lokalu było ustalenie, czy I. M. spełnia przesłanki wymeldowania z pobytu stałego decyzją administracyjną określone w art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z brzmieniem tego artykułu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Jak ustalono, fakt niezamieszkiwania I. M. w lokalu przy ul. Ł. [...] w M. jest bezsporny, gdyż od kwietnia 2004r. przebywa ona za granicą, gdzie podjęła pracę zarobkową. Strony są w trakcie sprawy rozwodowej. W. M. utrzymuje, że żona definitywnie opuściła przedmiotowy lokal, zaprzestała ponoszenia kosztów jego utrzymania, a jej wizyty wiążą się z odwiedzinami małoletniego syna stron zamieszkującego wspólnie z ojcem przy ul. Ł. [...] w M. Z wyjaśnień udzielonych przez I. M. wynika, ze wymieniona przyjeżdża do kraju regularnie co 1-2 miesiące. Zamieszkuje wówczas u swojej matki – W. J. w miejscowości C. gdyż, jak twierdzi, mąż uniemożliwia jej zamieszkiwanie w miejscu stałego zameldowania.
Dokonując oceny stanu faktycznego organ odwoławczy uznał, że okoliczności sprawy pozwalają wykluczyć okoliczność podjęcia pracy zarobkowej zagranicą jako przyczynę czasowej nieobecności strony w miejscu stałego zameldowania. W trakcie postępowania I. M. nie wyrażała zamiaru ponownego zamieszkania w lokalu przy ul. Ł. [...] w M., ograniczając się jedynie do deklaracji powrotu do kraju po zakończeniu kontraktu. Odnosząc się zaś zarzutu odwołania w zakresie utrudniania I. M. zamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania organ wyjaśnił, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (Wyrok NSA z dn. 22.08.2000 sygn. akt V S.A. 108/00). W niniejszej sprawie nie stwierdzono, aby I. M. podejmowała jakiekolwiek działania prawne w powyższym zakresie, zaś zeznania przesłuchanych w sprawie świadków nie dają wystarczających podstaw aby przyjąć, że W. M. celowo pozbawił I. M. posiadania kluczy do mieszkania i uniemożliwiał jej wejście do lokalu. Wobec powyższego zarzut braku dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu stałego organ odwoławczy uznał za nieuzasadniony.
Odnosząc się natomiast do podniesionego w odwołaniu zarzutu uchybienia art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ II instancji zauważył, że zgodnie z brzmieniem przywołanego artykułu organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W niniejszej sprawie organ I instancji powiadomił strony o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie i wezwał je do przeglądu całości akt sprawy. Zważywszy, że strona korzystała z profesjonalnej pomocy prawnej, zaś organ I instancji umożliwił pełnomocnikowi skorzystanie z przysługujących stronie uprawnień, organ odwoławczy nie uznał stawianego zarzutu za uzasadniony.
I. M. działająca przez pełnomocnika wniosła skargę na to ostateczne rozstrzygnięcie, domagając się uchylenia decyzji obu instancji, zarzucając naruszenie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędne przyjęcie, że skarżąca spełnia przesłanki do zastosowania tego przepisu. W szczególności zarzuciła, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie nosi cechy trwałości, nigdy bowiem nie towarzyszył temu zamiar przeniesienia centrum życiowego poza miejsce dotychczasowego zameldowania.
Powołując się na orzecznictwo NSA wskazano, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, zwłaszcza zeznania przesłuchanych świadków, nie daje podstaw do przypisania I. M. zamiaru o którym mowa w przytoczonym orzeczeniu. Skarżąca wyjechała z kraju przymuszona do tego sytuacją finansową rodziny. Konsekwencją podjętej decyzji okazał się być ostry konflikt z mężem, który nie był w stanie zaakceptować takiego stanu rzeczy. Niedługo po wyjeździe skarżącej podjął kroki zmierzające do zdyskredytowania żony. Efektem jego działań jest, obok postępowania w przedmiocie wymeldowania, postępowanie o pozbawienie skarżącej władzy rodzicielskiej oraz utrudnianie matce kontaktów z synem. Wnioskodawca nie tylko korzysta z dostępnych środków prawnych, ale także podejmuje działania faktyczne uniemożliwiając skarżącej realizowanie jej praw podmiotowych, w tym przede wszystkim prawa do lokalu mieszkalnego położonego w M. przy ulicy Ł. W tym celu wnioskodawca, podczas nieobecności skarżącej wymienił zamki w drzwiach wejściowych do lokalu. Okoliczności te potwierdziła matka skarżącej W. J. oraz świadkowie S. G. i R. J. Skarżąca, ilekroć chciała dostać się do przedmiotowego lokalu, pod nieobecność wnioskodawcy, nie mając takiej możliwości zmuszona była przebywać u swojej rodziny. Skutkiem tego stało się wytworzenie, w sposób całkowicie sztuczny, przesłanki trwałego opuszczenia miejsca pobytu.
W dalszych wywodach skargi argumentowano, że umknął organom wydającym orzeczenia fakt pozostawania małżonków w ostrym konflikcie, i o ile dla oceny istnienia konkretnych przesłanek z art. 15 § 2 ustawy, okoliczność ta może mieć jedynie znaczenie pomocnicze, to w świetle ogólnych zasad postępowania administracyjnego, które wymagają prowadzenia postępowania z zachowaniem praworządności i dokonywania wszelkich kroków niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego oraz w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa (art. 7 i art. 8 k.p.a.) mają one znaczenie fundamentalne. W niniejszej sprawie z całą stanowczością stwierdzić trzeba zdaniem strony skarżącej, że warunki te nie zostały spełnione, gdyż orzeczenie oparto wyłącznie na zeznaniu osoby bezpośrednio zainteresowanej takim właśnie sposobem rozstrzygnięcia sprawy i samo postępowanie poprowadzono nieprawidłowo. Nadto w aktach sprawy brak jest zeznań świadków M. M. i M. K., jednocześnie nie ma żadnej adnotacji dlaczego do przesłuchania powyższych świadków nie doszło. Taka sytuacja stwarza wątpliwość co do pełności materiału dowodowego.
W skardze sformułowano także zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie przesłuchania skarżącej oraz brak umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, gdyż organ wbrew wymogom prawa nie pouczył strony o dalej przysługujących jej uprawnieniach, a co za tym idzie została ona pozbawiona możliwości zajęcia stanowiska odnośnie zebranego materiału dowodowego. Fakt ustanowienia przez skarżącą pełnomocnika nie zwalnia bowiem organu od nałożonych na niego przez ustawodawcę obowiązków. Nadto, zdaniem skarżącej organ I instancji winien był wysłuchać jej stanowiska i również do niego odnieść się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Takie stanowisko jest tym bardziej uzasadnione, iż nie zachodzą przesłanki z art. 10 § 2 k.p.a. załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożąca niepowetowaną szkodę materialną. Organ winien utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady wysłuchania stron.
W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). W myśl przytoczonego przepisu organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Do stwierdzenia "opuszczenia lokalu bez wymeldowania" w rozumieniu art. 15 ust. 2 nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany, zamieszczony w LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Oczywiste jest przy tym, że ocena charakteru pobytu nie może ograniczać się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli wnioskodawcy, co do jego zamiarów. Istotne są bowiem przede wszystkim obiektywne okoliczności faktyczne.
W świetle takiej regulacji ustalenia w sprawie wymagało, czy skarżąca I. M. rzeczywiście trwale i dobrowolnie opuściła miejsce dotychczasowego stałego pobytu w lokalu przy ul. Ł. [...] w M., w znaczeniu art. 15 ust. 2 powyższej ustawy, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się.
W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że skarżąca od kwietnia 2004 r. przebywa we W. z powodu podjęcia pracy zarobkowej. Okoliczność zatem fizycznego nieprzebywania w dotychczasowym miejscu zameldowania na pobyt stały jest niekwestionowana, a przy tym ma ono walor dobrowolności skoro przyczyną wyjazdu była chęć poprawienia sytuacji finansowej z racji podjęcia zatrudnienia za granicą, a nie bezprawne działania tudzież zachowania osób trzecich (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183). Jakkolwiek skarżąca podnosiła, iż W. M. uniemożliwia jej w czasie krótkich odwiedzin w kraju korzystanie ze wspólnego mieszkania stron, wszakże jak trafnie przyjął organ odwoławczy – przy braku dowodów na podjęcie przez nią działań prawnych mających na celu zapewnienie dostępu do lokalu – te twierdzenia strony skarżącej nie mogą zmienić oceny, iż przesłanka dobrowolnego opuszczenia została spełniona.
Na tym tle, w toku postępowania administracyjnego należało wobec tego poczynić ustalenia, czy opuszczenie to miało charakter trwały. W tej materii nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem orzekających organów.
Wojewoda D. dokonując oceny stanu faktycznego w zaskarżonej decyzji przyjął, że "okoliczności sprawy pozwalają wykluczyć okoliczność podjęcia pracy zarobkowej za granicą jako przyczynę czasowej nieobecności strony w miejscu stałego zameldowania. W trakcie postępowania I. M. nie wyrażała zamiaru ponownego zamieszkania w lokalu przy ul. Ł. [...] w M., ograniczając się jedynie do deklaracji powrotu do kraju po zakończeniu kontraktu." Wypada w powyższym kontekście najpierw podkreślić, że na gruncie rozwiązań ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( art. 7 ust.1 w związku z art. 8 ust.1 pkt 1) ustawodawca dopuszcza posiadanie w tym samym czasie zarówno miejsca pobytu stałego, jak i czasowego, nie wyłączając sytuacji długotrwałego pobytu o charakterze czasowym z powodu wykonywania pracy poza miejscem pobytu stałego. Przebywanie w innej miejscowości (choćby za granicą) w celu podjęcia pracy nie stanowi spełnienia omawianej przesłanki, jeżeli nie towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z miejscem pobytu czasowego lub innego. W tym kierunku - na istnienie "innych okoliczności" potwierdzających obiektywnie zamiar trwałego opuszczenia przez skarżącą spornego lokalu - organy dowodów nie przeprowadziły. Tymczasem zgodnie z normami postępowania (art. 7, 77 i 80 k.p.a.) w jego toku organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe, nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa, organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. Organy orzekające nie zbadały bowiem wnikliwie i rzetelnie, w sposób nie dopuszczający żadnych wątpliwości, czy opuszczenie przez skarżącą przedmiotowego lokalu związane było z zamiarem przeniesienia swoich interesów życiowych na stałe w inne miejsce, czy też tylko czasowo ze względu na podjęte we Włoszech zatrudnienie. W szczególności organy administracji nie wyjaśniały w toku postępowania, z jakim miejscem pobytu wiąże się owa deklaracja "powrotu do kraju", o którym mowa w oświadczeniu skarżącej, tzn. czy z dotychczasowym miejscem stałego zameldowania, czy też z mieszkaniem matki skarżącej w C., u której skarżąca zatrzymuje się podczas krótkich pobytów w kraju. Nie przeprowadzono także oględzin spornego lokalu, w celu potwierdzenia (lub wykluczenia) twierdzeń W. M. na okoliczność zabrania przez skarżącą jej rzeczy, w tym przedmiotów codziennego użytku, czemu skarżąca przeczyła w odwołaniu.
Skarżąca na poparcie swych twierdzeń przedłożyła umowę na świadczenie pracy czasowej od [...] do [...], a następnie kolejną z dnia [...] – zawartą na czas określony od [...] na osiem miesięcy. W przedstawionym świetle moc dowodów w postaci umów o pracę na czas określony potwierdzających czasowe opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego zameldowania nie została obalona. Ocena organów, że okoliczności sprawy pozwalają wykluczyć okoliczność podjęcia pracy zarobkowej za granicą jako przyczynę czasowej nieobecności strony w miejscu stałego zameldowania jest wobec tego dowolna i nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy. Trzeba zaznaczyć, iż kolejny kontrakt skarżącej z pracodawcą włoskim zawarty został na czas do [...], tymczasem ostateczna decyzja w sprawie zapadła tuż przed tym terminem, tzn. [...]. Wyjazd za granicę, jeżeli ma charakter czasowy, o czym świadczy zawarcie umowy o pracę za granicą na czas określony – nie może być oceniany jako przesłanka trwałego opuszczenia w kontekście art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdy z okoliczności sprawy wynika, iż kontrakt o pracę jeszcze nie wygasł i nastąpi to w najbliższym czasie.
Sąd nie podzielił wszakże zarzutu sformułowanego w skardze co do obrazy przez organ I instancji art. 10 § 2 k.p.a., a tym samym uniemożliwienia stronie skarżącej zajęcia stanowiska odnośnie zebranego materiału dowodowego. Z akt sprawy bowiem wynika niedwuznacznie, że pełnomocnik skarżącej otrzymała zawiadomienie o zakończeniu postępowania w dniu [...], ze wskazaniem, iż do [...] może skorzystać z prawa przeglądu akt sprawy. W dniu [...] wystosowała pismo do organu I instancji przesyłając w załączeniu przetłumaczoną na język polski umowę o pracę I. M. z [...], wnosząc zarazem o zaliczenie tego dokumentu w poczet materiału dowodowego oraz oświadczyła w imieniu skarżącej, że w całości podtrzymuje ona swoje twierdzenia i stanowisko w sprawie. Uznać zatem należy, że złożyła w imieniu skarżącej końcowe oświadczenie w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego. Nie wnosiła także o przedłużenie terminu do zapoznania się z aktami. Wobec tego nie można przyjąć, iż skarżąca została pozbawiona przed wydaniem decyzji możności wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Gdyby nawet przyjąć inaczej, to w przedstawionych okolicznościach nie miało to wpływu na wynik sprawy. Dodatkowo wypada wskazać, że uprawnienia i wszelkie gwarancje procesowe wynikające z unormowań kodeksu postępowania administracyjnego są realizowane wobec stron poprzez udział ich pełnomocników, jeśli zostali skutecznie ustanowieni.
Skoro podjęte w sprawie decyzje obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz wymienionych wcześniej przepisów prawa procesowego - w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy – uwzględniając dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. – Sąd zobligowany był do ich uchylenia (punkt I wyroku).
O kosztach (pkt II) orzeczono stosownie do art. 200 p.p.s.a., natomiast w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji (pkt III) Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.