I SA/SZ 159/24

I SA/Sz 159/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 4c, rt. 28 ust. 3 pkt 4, art. 47 , art. 29, art. 24, art. 28 ust. 3a,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2021 poz 2095
art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1,
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Z. U. S. z dnia 4 grudnia 2023 r. nr UP-904/2023 w przedmiocie umorzenia odsetek z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Z. U. S. z dnia 18 września 2023 r., nr 1869/2023.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 4 grudnia 2023 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 18 września 2023 r. nr [...] odmawiającą M. G. (dalej: "Strona" lub "Skarżący") umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Decyzję podjęto w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 30 marca 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Strony o umorzenie zadłużenia figurującego na jego koncie.
W złożonym wniosku Strona wniosła o uwzględnienie w sprawie wszystkich dokumentów, które załączyła do wniosku z 1 lutego 2022 r., w tym także zawartej
w nim argumentacji. We wniosku z 1 lutego 2022 r. Strona powołała się na problemy finansowe spowodowane zakończonym postępowaniem upadłościowym.
ZUS, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z 31 maja 2022 r. nr [...] odmówił stronie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek
za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od sierpnia 2000 r. do grudnia 2007 r., na podstawie
art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 ze zm.; dalej: "u.s.u.s.").
W dniu 24 czerwca 2022 r. do ZUS wpłynął wniosek Strony o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku Strona podkreśliła, że ZUS odzyskał w całości składki. Nadto, poinformowała o przebiegu oddłużania przedsiębiorstwa
oraz istniejącą możliwość utrzymania zatrudnionych pracowników jak też uzyskania dodatkowych składek pracowniczych oraz składek płatników. Strona wskazała,
że organ nie przychylił się do jej prośby oraz nie zgodził się na rozłożenie zaległości na rozsądne raty, żądając natychmiastowej albo jednorazowej spłaty lub rat
w niemożliwych do osiągnięcia wysokościach. Strona dodała, że jest płatnikiem składek ZUS od 16 roku życia, ponieważ pierwsze zatrudnienie podjęła w czasie nauki w szkole przyzakładowej, zaś obecne prowadzenie egzekucji nie pozostawia
jej żadnych pieniędzy na przeżycie, zwłaszcza przy obecnych wzrostach cen. Warunki finansowe Strony radykalnie się zmieniły od czasu złożenia poprzedniego wniosku. Spowodował to wzrost kosztów związanych z opłatami za gaz i energię elektryczną
i obecnie wynoszą one ok. [...] zł. Na życie pozostaje stronie [...] zł. W związku
z poddaniem w wątpliwość przez ZUS dokonywania przez Stronę spłat kredytu, Strona załączyła kserokopię zawiadomienia z 19 lutego 2018 r. o możliwości wszczęcia postępowania sądowego w związku z koniecznością spłaty wynikającej z umowy zawartej z [...] S.A. Strona poinformowała także, że spłaciła kredyt w kwocie [...]zł, a do uregulowania spłaty pozostało jeszcze [...] zł wraz z odsetkami. Strona wskazała, że nie będzie w stanie opłacić kosztów za żywność oraz utrzymać wynajmowanego mieszkania. Obecnie Strona nie jest w stanie znaleźć zatrudnienia
w K.. Wskutek upadłości strona straciła cały posiadany majątek, wyprzedany przez syndyka praktycznie bez nadzoru ze strony wierzycieli. Jednak, spłacone zostały wszystkie należności, w tym ZUS. Z kolei w piśmie z 18 lipca 2022 r. Strona poinformowała, że zawarcie układu wskazywało na lepszą formę wyprowadzenia przedsiębiorstwa z zadłużeń. W załączonych pismach strona wskazywała
na sprzeczne z interesami wierzycieli działania syndyka, takie jak wyprzedaż poszczególnych składników przedsiębiorstwa, zamiast całego przedsiębiorstwa. Pomimo ostrzeżeń strony, Rada Wierzycieli nadal akceptowała działania syndyka.
Do sprawy Strona załączyła:
- kserokopię zawiadomienia o możliwości wszczęcia postępowania sądowego w związku z koniecznością spłaty wynikającej z umowy zawartej z [...] S.A. z 19 lutego 2018 r;
- pismo z 20 października 2014 r. sygn. [...] w sprawie zmiany koncepcji w sprawie upadłości;
- wniosek z 11 lutego 2015 r. sygn. akt [...] o zmianę opcji postępowania upadłościowego;
- pismo z 19 lutego 2015 r. do Rady Wierzycieli;
- pismo z 12 marca 2015 r. w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie układu
z wierzycielami;
- sprawozdanie ostateczne z 5 maja 2014 r. syndyka M. N., w tym sprawozdanie rachunkowe.
Decyzją z dnia 4 sierpnia 2022 r. organ utrzymał w mocy decyzję z 31 maja
2022 r.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ wskazał, że celem rozpoznania wniosku, dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
na podstawie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., i ustalił
m.in., że została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. pozwalająca
na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Jak bowiem wskazał organ w stosunku do Strony było prowadzone postępowanie upadłościowe; wniosek strony o ogłoszenie upadłości nie został oddalony, a postępowanie nie zostało umorzone z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia
28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe w związku z tym, przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 4c ustawy u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku
do ww. zadłużenia; postanowieniem z dnia 30 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy
w K. ogłosił upadłość strony jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą i wyznaczył syndyka masy upadłości; w toku postępowania upadłościowego syndyk dokonał likwidacji całego majątku upadłego wchodzącego w skład masy upadłości,
a uzyskane z tego tytułu fundusze podzielił pomiędzy wierzycieli w ramach planu podziału; Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 4 czerwca 2019 r. stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego; sąd orzekł, że w toku postępowania został wykonany ostateczny plan podziału funduszy masy upadłości,
co stanowi formalną przesłankę zakończenia postępowania upadłościowego, zgodnie z art. 368 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe niezależnie od zakresu zaspokojenia, zatem została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. pozwalająca
na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Ponadto organ wskazał, że pomimo, iż w sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust 3 pkt 4 u.s.u.s., organ - w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - postanowił utrzymać w mocy decyzję z 31 maja 2022 r.,
gdyż uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić lub odmówić
jej uwzględnienia.
W ocenie organu odmowa umorzenia odsetek od nieopłaconych składek - pomimo spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności - wynika z faktu, że Strona skorzystała z oddłużenia w ramach postępowania upadłościowego oraz dysponuje składnikiem majątkowym w postaci świadczenia emerytalnego, z którego można egzekwować należności wobec ZUS. Organ podkreślił, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności, a odsetki za zwłokę, o których umorzenie Strona wnosi, stanowią rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku terminowego opłacania składek. Ustawodawca nie pozostawił swobody w zakresie naliczania odsetek. Z art. 47 u.s.u.s. wynika, że zarówno składki jak i odsetki naliczone do dnia wpłaty włącznie podlegają spłacie przez osobę zobowiązaną. Według organu istnieje realna możliwość spłaty przez Stronę nieopłaconych odsetek, choćby w systemie ratalnym, na podstawie
art. 29 u.s.u.s.
Strona zaskarżyła ww. decyzję skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który prawomocnym wyrokiem z 22 lutego 2023 r.,
I SA/Sz 719/22 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ja decyzję z 31 maja 2022 r.
W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd w pierwszej kolejności wskazał, że należności nie przedawniły się, co prawidłowo wyjaśnił w swojej decyzji z 31 maja 2022 r. organ, odwołując się m.in. do kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia należności
w związku z ogłoszeniem upadłości (art. 24 u.s.u.s.).
Jak dalej wskazał Sąd według organu, chociaż w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalność odsetek od należności z tytułu składek (art. 28 ust 3 pkt 4 u.s.u.s), to jednak istnieje realna szansa na odzyskanie przez ZUS chociażby części zaległych odsetek, bowiem Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł netto, a organ - w ramach uznania administracyjnego - może odmówić zastosowania ulgi, gdyż uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić lub odmówić jej uwzględnienia. W ocenie organu, odmowa umorzenia odsetek
od nieopłaconych składek - pomimo spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności - wynika także z faktu, że Skarżący skorzystał z oddłużenia w ramach postępowania upadłościowego. Natomiast - według Skarżącego - stanowisko organu jest błędne, gdyż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a opłacenie zaległych odsetek
od w całości już odzyskanych przez ZUS składek w postępowaniu upadłościowym pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
tym bardziej, że w postępowaniu upadłościowym wyprzedano cały majtek jego przedsiębiorstwa, a także majątek osobisty, w tym dom, bez przetargu. Nadto, Skarżący obecnie także przechodzi restrukturyzację długu bankowego i z tego tytułu dokonuje spłat w miesięcznej wysokości wynoszącej [...] zł, a po opłaceniu kosztów utrzymania, w tym czynszu za najmowane mieszkanie, pozostaje mu na żywność
[...] zł, co z ledwością starcza na życie. Zaś, przy braku umorzenia wskazanych odsetek, zmuszony będzie korzystać z pomocy społecznej.
Mając tak zakreślony przedmiot sprawy Sąd wskazał zatem, że materialnoprawną podstawą umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne
jest art. 28 ust. 1-3 i 3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące umarzania odsetek od składek
na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy
(art. 32 u.s.u.s.).
Sąd wskazał, że termin całkowitej nieściągalności został wyjaśniony
w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jako jedna z następujących sytuacji:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności
na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia
28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym,
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Jak dalej wskazał Sąd wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące,
tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek
z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia
tych należności.
Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ uznał, iż wprawdzie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s., gdyż
nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym (upadłościowym), to jednak istnieje potencjalna możliwość uregulowania długu,
a nadto - w ocenie organu - odmowa umorzenia odsetek od nieopłaconych składek wynika z faktu, że Skarżący skorzystał już z oddłużenia w ramach postępowania upadłościowego. W ocenie Sądu taka ocena organu przekracza granice swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), gdyż jest niezgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Uzasadniając powyższą ocenę Sąd de facto nie zakwestionował spełnienia
w sprawie przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s., lecz odniósł
się do oceny organu w zakresie uznania, że po stronie Skarżącego istnieje potencjalna możliwość uregulowania długu oraz, że Skarżący skorzystał już z oddłużenia
w ramach postępowania upadłościowego.
W związku z powyższym Sąd wskazał, że po pierwsze, Skarżący nie skorzystał - jak wadliwie pojmuje to organ - z "dobrodziejstwa" oddłużenia w ramach postępowania upadłościowego, lecz poniósł oczywistą "dolegliwość" w postaci przymusowego wyprzedania majątku jego przedsiębiorstwa oraz jego majątku osobistego, w tym domu, wskutek niepowodzenia w prowadzeniu działalności gospodarczej. Po drugie, w postępowaniu upadłościowym ZUS został zaspokojony
w całości w zakresie (odzyskanych) składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne
i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Pozostały nieuregulowane odsetki od zaległych składek.
Sąd wskazał, że Skarżący (urodzony w 1951 r. - 72 lata) przechodzi restrukturyzację długu bankowego i z tego tytułu dokonuje spłat w miesięcznej wysokości [...] zł. Zatem, reguluje także zobowiązania wobec innych wierzycieli. Według składu orzekającego w sprawie jest oczywiste, że po opłaceniu kosztów utrzymania, w tym czynszu za najmowane mieszkanie, pozostaje mu na żywność
[...] zł, co nie daje mu możliwości zaspokojenia nawet elementarnych potrzeb żywieniowych, skoro stawka żywieniowa wynosi w jego przypadku ok. [...] zł dziennie (395:31=12,74), czyli jest stawką głodową. W takiej sytuacji, uprawnione jest twierdzenie, że przy braku umorzenia wskazanych odsetek, Skarżący zmuszony będzie korzystać z pomocy społecznej, będąc już w podeszłym wieku i schorowany. Zatem, i tak budżet państwa poniesie wydatki na jego utrzymanie, tyle że z innego źródła finansowania, tj. ze środków pomocy społecznej.
W ocenie sądu, organ rozważając możliwość umorzenia ww. zaległości
i dokonując analizy obecnej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej Skarżącego
- nie dokonał tego rzetelnie i obiektywnie, gdyż nie uwzględnił przyczyn powstania zadłużenia (niepowodzenie w prowadzeniu działalności gospodarczej i wyprzedaż majątku w postępowaniu upadłościowym oraz zaspokojenie ZUS co do samych składek) jak też wadliwie przeprowadził ocenę obecnych możliwości finansowych Skarżącego co do spłaty zadłużenia, co w konsekwencji także miało negatywny wpływ na decyzję o umorzeniu odsetek od należności z tytułu składek.
Sąd wskazał ponadto, że z akt sprawy wynika, że zaległości Skarżącego
w spłacie należności składkowych powstały w związku z prowadzoną przez Skarżącego działalnością gospodarczą, która zakończyła się niepowodzeniem, jednak Skarżący podejmował próby ratowania przedsiębiorstwa (wytwarzającego podstawy do knotów) zatrudniającego wielu pracowników, wnosząc w postępowaniu upadłościowym o możliwość zawarcia układu, a wobec nieuwzględnienia jego wniosku przez Radę Wierzycieli, wśród których znajdował się przedstawiciel ZUS, o sprzedaż całego przedsiębiorstwa. Jednak te jego wysiłki nie przyniosły efektu, w konsekwencji czego majątek przedsiębiorstwa zostało sprzedany w częściach, co oczywiście przyniosło dużo niższe kwoty ze sprzedaży majątku, niż przyniosłaby sprzedaż całego przedsiębiorstwa. Nadto, sprzedany został także majątek osobisty skarżącego,
w tym dom. Obecnie Skarżący, będąc w zaawansowanym wieku, cierpi na różne schorzenia i oczekuje na operację.
Sąd nie kwestionując spełnienia ww. przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. wskazał, że w jego ocenie, mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne sprawy, istotnym uchybieniem zaskarżonej decyzji jest brak odniesienia
się organu do indywidualnych okoliczności i sytuacji Skarżącego. Dokonując bowiem oceny poczynionych ustaleń organ nie ocenił, czy wobec Skarżącego nie zachodzi ryzyko niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonana przez organ
- na podstawie akt sprawy - ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia odsetek od zaległych składek narusza, w ocenie sądu, zasadę uznania administracyjnego, jak i wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Jest też sprzeczna z interesem społecznym, gdyż konieczność spłaty
ww. zadłużenia spowoduje nie tylko zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ale także tylko przeniesie koszt budżetu państwa z jednego źródła (ZUS) na drugie (pomoc społeczna) (art. 7 k.p.a.).
Dodatkowo Sąd wskazał, że inflacja - jak wynika z ostatnich danych GUS - osiągnęła w styczniu 2023 r. 17,2% (ceny towarów i usług konsumpcyjnych wzrosły
o tyle w porównaniu z analogicznym miesiącem ub. roku), zatem, realnie wyliczona wyżej kwota na żywność, którą mógłby Skarżący przeznaczyć dziennie (12,74 zł), także się zdewaluowała.
W ocenie sądu, obecna sytuacja materialna i osobista Skarżącego uzasadnia wyjątkowe traktowanie, gdyż można zaliczyć ją do przypadków wyjątkowych, a nawet trudnych. Uzyskiwany przez Skarżącego dochód jest niski, tak że z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Wysokość tego dochodu wskazuje na konieczność ograniczenia rodzaju i wysokości kosztów utrzymania
do niezbędnego minimum.
Sąd wskazał ponadto, że zaskarżona decyzja dotyczy nie kwestii błahych,
bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jej elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06). Sąd podkreślił - na co trafnie zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie
(por. wyrok z NSA z 10 października 2007 r. II GSK 176/0; wyrok WSA w Szczecinie z 10 listopada 2021 r., I SA/Sz 691/21), że okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia odsetek od należności z tytułu składek ZUS powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb Skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej zobowiązanego
z wysokością zaległości i wskazanie dochodów, które byłyby wystarczające
do pokrycia zadłużenia. Jeżeli zatem z ustaleń w sprawie wynika, iż ze względu
na sytuację finansową opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez Skarżącego dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagały szczególnie wnikliwego przeanalizowania.
Jak dalej wskazał Sąd, według składu orzekającego w sprawie, powyższe kwestie nie zostały przez organ dostatecznie rozważone. Z punktu widzenia interesu społecznego nie jest uzasadnione pozbawienie Skarżącego wszelkiej perspektywy możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej poprzez egzekucję zapłaty całej zaległej należności, czego konsekwencją może być wypłata na jego rzecz świadczeń w ramach systemu pomocy społecznej. Wyrażonej oceny w powyższym zakresie nie można podzielić również z tego względu, iż zaprezentowane stanowisko w zasadzie ograniczałoby, a nawet eliminowałoby potrzebę i sens regulacji ustanowionej
w art. 28 u.s.u.s. Należy bowiem mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Ustawodawca stworzył możliwość umarzania należności (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić im powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA
z 27 kwietnia 2017 r., II GSK 1979/15).
Mając powyższe na uwadze Sąd, nie kwestionując de facto istnienia w sprawie przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s., wskazał aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, uwzględniając powyższe uwagi sądu, dokonał prawidłowej analizy i wnikliwe ocenił sytuację Skarżącego uwzględniając okoliczność, że Skarżący spłaca obecnie należności na rzecz banku, cierpi na różne schorzenia oraz istnieje ryzyko niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego
oraz objęcia go pomocą społeczną.
Rozpoznając sprawę ponownie Organ wydał decyzję z 18 września 2023 r.,
nr [...] o odmowie Skarżącemu umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Jak wynika z uzasadnienia ww. decyzji Organ uznał, że w sprawie nie ziściły się przesłanki całkowitej nieściągalności
z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w tym z art. 28 ust 3 pkt 4 u.s.u.s. a ponadto, że z uwagi
na pozytywna prognozę co do możliwości spłacenia choćby części zaległości
nie zachodzą przesłanki do umorzenia ww. należności z tytułu odsetek.
W dniu 20 października 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek Strony o ponowne rozpoznanie sprawy. Strona poinformowała, że wbrew ustaleniom organu nie jest właścicielem żadnej nieruchomości - zarówno działka w Konikowie jak i Cewlinie
nie stanowią własności Strony, ponieważ na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. przypadły żonie Strony. Strona wskazała również, że rachunki w [...] SA i [...] SA zostały zlikwidowane przez syndyka w trakcie postępowania upadłościowego, a jeśli nadal figurują i jako czynne organ winien zwrócić się do syndyka. Strona powołała się na wysoką inflację i zaznaczyła,
że waloryzacja emerytury jest dokonywana z opóźnieniem, dlatego jakiekolwiek zmniejszenie emerytury przy znacznym zwiększeniu kosztów utrzymania spowoduje konieczność szukania wsparcia w instytucjach pomocowych i przeniesienie kosztów utrzymania Strony na organy państwowe.
Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z 4 grudnia 2023 r. ZUS utrzymał
w mocy wydaną w I instancji decyzję z 18 września 2023 r.
Organ dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 18 września 2023 r. nr [...] prawidłowo stwierdzono, że odsetki od składek figurujące
na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Organ dokonał rozpoznania sprawy na podstawie wszystkich uzyskanych
i przedłożonych dokumentów, także uwzględnionych w decyzjach ZUS z 31 maja 2022 r. nr [...], 4 sierpnia 2022 r. nr [...] oraz 18 września 2023 r.
nr [...].
Ponadto Organ skorzystał z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji
i Informacji o Działalności Gospodarczej, Rejestru Pesel, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie organ ustalił, że:
- od 15 stycznia 1997 r. do 4 czerwca 2019 r. Strona wykonywała działalność gospodarczą pod firmą P. M. G. w zakresie m.in. produkcji metalowych elementów stolarki budowlanej;
- od 1 lutego 2018 r. Strona jest Pan emerytem i aktualnie otrzymuje wolne
od potrąceń egzekucyjnych świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto miesięcznie;
- od 1 czerwca 2000 r. Strona jest rozwiedziona z Panią T. G.;
- Strona nie jest właścicielem pojazdów;
- Strona nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości - w księgach wieczystych nr [...] i [...] Strona figuruje jako właściciel we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, jednak
z przedłożonego do akt sprawy protokołu z 7 listopada 2002 r. sporządzonego przez Sąd Rejonowy w K. I Wydział Cywilny wynika, że na podstawie zawartej ugody właścicielką tych nieruchomości jest T. G.;
- przymusowe dochodzenie należności po ogłoszeniu upadłości nie zostało wdrożone.
Jak dalej wskazał Organ postanowieniem z 30 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy w K. VII Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych ogłosił upadłość Strony, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, obejmującą likwidację majątku. Prawomocnym postanowieniem z 4 czerwca 2019 r. Sąd Rejonowy w K. stwierdził wykonanie ostatecznego planu podziału funduszy masy upadłości i zakończenie postępowania upadłościowego Strony.
Na Pana koncie Strony jako płatnika składek figuruje zadłużenie, na które składa się różnica odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł naliczonych
na 29 grudnia 2007 r., tj. na rok przed dniem ogłoszenia upadłości, które były ujęte
w kategorii IV zgłoszenia wierzytelności i nie zostały w całości zaspokojone. W stanie prawnym obowiązującym 12 lutego 2009 r. kolejność zaspokajania wierzycieli była określona w art. 342 ustawy z dnia z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe
i naprawcze.
Organ powołał treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i dokonując przez jego pryzmat analizy stanu faktycznego uznał, że wobec Strony nie zachodzą przesłanki pozwalające
na stwierdzenie całkowitej nieściągalności odsetek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ powołał ponadto przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i uznał, że przepis ten oraz wydane
na jego podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) nie mają zastosowania w sprawie, ponieważ dotyczą wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, tzn. osób, które opłacają składki za siebie. Organ wskazał, że zadłużenie Strony dotyczy odsetek od składek za pracowników
(w części finansowanej przez płatnika oraz w części finansowanej przez ubezpieczonych), dlatego ZUS może procedować wniosek Strony tylko na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., tj. istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności.
Organ uznał ponadto, że w niniejszej sprawie ZUS zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą
do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, 77, 80 oraz 107 k.p.a. zaś biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 września 2023 r.
nr [...].
Strona zaskarżyła ww. decyzję z 4 grudnia 2023 r. skargą wniesioną
do tutejszego sądu, uzupełnioną pismem z 20 czerwca 2024 r., decyzji tej zarzucając naruszenie:
- art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wskutek jego niewłaściwej interpretacji
i niewłaściwego zastosowania przez przyjęcie, że Skarżący dysponuje majątkiem pozwalającym na spłatę odsetek w postaci emerytury, pozwalającej
na utrzymanie się bez pomocy instytucji powołanych do tego rodzaju pomocy;
- art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że postepowanie w sprawie [...] nie zakończyło się likwidacją majątku, a jedynie enigmatycznym "zakończeniem postepowania upadłościowego", podczas gdy majątek został
w całości zlikwidowany, bez pozostawienia Skarżącemu jakiejkolwiek jego części składowej.
Ponadto Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z: kserokopii pisma
z 19 lutego 2015 r. skierowanego do Rady Wierzycieli – co do faktu zgłoszenia nieprawidłowości w postepowaniu syndyka, działającego na szkodę wierzycieli; kserokopii pisma z 12 marca 2015 r. kierowanego do Dyrektora ZUS co do faktu możliwości spłaty wierzycieli w całości wskutek zawarcia układu; kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 4 czerwca 2019 r., co do faktu likwidacji majątku Skarżącego.
W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżący wskazał m.in., że jego sytuacja, pomimo podwyższenia emerytury wskutek jej waloryzacji, nie poprawiła się, a nawet uległa pogorszeniu. Pomimo, że należność z tytułu wynajmu mieszkania nie została podwyższona, zdecydowanie wzrosły koszty należności, związanych z korzystaniem z mediów, które obecnie wynoszą średnio [...] zł za miesiąc, ponieważ znacznie wzrosły koszty ogrzewania, co okazało się teraz, w czasie sezonu grzewczego,
a zwłaszcza grudniowych mrozów. Zwiększyły się również koszty, związane
z leczeniem, ponieważ nie wszystkie leki, które jest zmuszony przyjmować,
są objęte tzw. "lekami dla seniora", jak np. związane z leczeniem atopowego zapalenia skóry, czy leki wspomagające przy przeroście prostaty. Miesięczne wydatki na te leki oscylują wokół kwoty [...]zł i tylko dlatego są niższe, że Skarżący zamawia je przez Internet. Skarżący wskazał, że nadal spłaca zaciągnięte długi, tj. kredyt bankowy
w kwocie [...]zł miesięcznie i prywatne pożyczki w kwocie [...]zł miesięcznie. Skarżący nie jest w stanie zamienić wynajmowanego mieszkania, przede wszystkim na zdecydowanie obecnie wyższe kwoty wynajmu, a poza tym z uwagi na same koszty przeprowadzki, które byłyby dla Skarżącego nie do udźwignięcia.
Skarżący wskazał ponadto, że nie posiada żadnego majątku ponieważ faktycznie cały majątek został zlikwidowany, nie ma żadnej możliwości by płacić jakiekolwiek dodatkowe świadczenia, ponieważ doprowadziłoby to do konieczności korzystania
z pomocy społecznej. Skarżący wskazał również, że brak jest osób, które mogą
mu pomóc materialnie i fizycznie, albowiem wprawdzie ma dzieci, jednak żadna
z córek nie zamieszkuje w K., ani w jego pobliżu i - same będąc w trudnej sytuacji - nie są w stanie pomóc Skarżącemu.
Skarżący wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako członek Rady Wierzycieli w prowadzonym na wniosek Skarżącego postępowaniu upadłościowym, powinien był dbać o zaspokojenie swoich roszczeń i przede wszystkim reagować
na zgłoszone nieprawidłowości pracy syndyka. Gdyby przedstawiciel ZUS zaprotestował przeciwko wyprzedaży składników majątku, zamiast sprzedaży przedsiębiorstwa, do czego zobowiązywały go przepisy, gdyby nie dopuścił
do bezprzetargowej sprzedaży domu, gdyby rozważył możliwość zmiany postępowania upadłościowego na możliwość zawarcia układu (to dawało największe szanse na spłatę wszystkich zadłużeń), to ani ZUS, ani Skarżący nie byliby
w dzisiejszej sytuacji.
Skarżący podkreślił ponadto, że Organ błędnie przyjął, że nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt. 4 u.s.u.s., albowiem jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 22 lutego 2023 r. uchylającym decyzję ZUS, nastąpiła likwidacja majątku Skarżącego i to w całości.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej Wydziału I, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych
z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 ze zm.),
gdyż strony pouczone o możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym lub na rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu
i dźwięku nie zajęły stanowiska w tej kwestii.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia Skarżącemu jako ubezpieczonemu, będącemu równocześnie płatnikiem składek,
w tym w części finansowanej przez ubezpieczonych, odsetek od należności składkowych należnych ZUS za okres od sierpnia 2000 r. do grudnia 2007 r. w łącznej kwocie [...]zł.
Wskazane należności nie przedawniły się, co prawidłowo wyjaśnił w swojej decyzji z 18 września 2023 r. Organ, odwołując się m.in. do kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia należności w związku z ogłoszeniem upadłości (art. 24 u.s.u.s.).
Według Organu, w sprawie nie mają zastosowania przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wydane na jego podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy
i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), ponieważ dotyczą wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, tzn. osób, które opłacają składki za siebie. Organ wskazał,
że zadłużenie Strony dotyczy odsetek od składek za pracowników (w części finansowanej przez płatnika oraz w części finansowanej przez ubezpieczonych), dlatego ZUS może procedować wniosek Strony tylko na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., tj. istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności. W ocenie Organu
w sprawie nie zachodzą jednak jakiekolwiek przesłanki całkowitej nieściągalność odsetek od należności z tytułu składek (art. 28 ust 3 u.s.u.s), albowiem choć
w stosunku do Skarżącego nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne
to jednak istnieje realna szansa na odzyskanie przez ZUS chociażby części zaległych odsetek. Skarżący otrzymuje bowiem świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł netto, z którego możliwe jest dokonywanie potrąceń w maksymalnej wysokości [...] zł (25% świadczenia) miesięcznie. Ponieważ wobec Skarżącego
nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności odsetek to w ocenie Organu uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku Skarżącego w zadanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto
w uzasadnieniu decyzji I instancji wskazano ocenę sytuacji Skarżącego uznając,
że możliwość sukcesywnego regulowania przez Skarżącego innych zobowiązań daje pozytywną prognozę, co do możliwości spłacenia choćby części zaległości ZUS
w przyszłości. Wskazano również, że zajęcie egzekucyjne świadczenia emerytalnego Skarżącego nie może być dokonane w całości lecz jedynie do kwoty pozwalającej
na zapewnienie płatnikowi minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa,
lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo - konsumpcyjne.
Natomiast Skarżący wskazuje, że Organ błędnie przyjął, że nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt. 4 u.s.u.s., albowiem jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 22 lutego 2023 r. uchylającym decyzję ZUS, nastąpiła likwidacja majątku Skarżącego i to w całości. Ponadto - według Skarżącego - stanowisko organu jest błędne, gdyż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i życiowej a opłacenie zaległych odsetek
od w całości już odzyskanych przez ZUS składek w postępowaniu upadłościowym pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
tym bardziej, że w postępowaniu upadłościowym wyprzedano cały majtek jego przedsiębiorstwa, a także majątek osobisty, w tym dom, bez przetargu. Nadto, Skarżący obecnie także przechodzi restrukturyzację długu bankowego i z tego tytułu dokonuje spłat, a po opłaceniu kosztów utrzymania, w tym czynszu za najmowane mieszkanie, pozostaje mu na żywność kwota z ledwością wystarczająca na życie, zaś, przy braku umorzenia wskazanych odsetek, zmuszony będzie korzystać
z pomocy społecznej.
W tym miejscu Sąd wskazuje, że zaskarżona decyzja wydana została na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawomocnym wyrokiem z 22 lutego 2023 r., I SA/Sz 719/22 poprzednio wydanych w sprawie przez ZUS decyzji odmawiających Skarżącemu wnioskowanej ulgi.
Zgodnie zaś z treścią art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania
co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie,
co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania
z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji.
Związanie sądu i organu w rozumieniu powyższego przepisu oznacza,
że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (zob. wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r., I OSK 426/08, Legalis).
W konsekwencji, stanowisko sądu I instancji, który rozpoznaje skargę strony
od ponownego orzeczenia organu administracyjnego powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej tegoż sądu wyrażonej w poprzednim orzeczeniu a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby
w sprzeczności z wyrażonym wcześniej poglądem (zob. wyrok NSA z 2 kwietnia
2008 r., I OSK 886/07, Legalis), chyba, że w okresie pomiędzy wydaniem wyroku
a ponowną skargą do sądu administracyjnego zmianie uległy przepisy. Kontrola przez sąd rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza
się zaś do oceny czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd (zob. wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10, Legalis). Przy tym podkreślić trzeba, przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący a uregulowania zawarte w art. 153 P.p.s.a. mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu.
Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób
ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji
i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Zgodnie zaś z oceną prawną zawartą w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 22 lutego 2023 r., I SA/Sz 719/22, postępowanie
w sprawie z wniosku Skarżącego przeprowadzone zostało przy braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym Sąd szczególnie podkreśla,
że w kontrolowanych przez Sąd decyzjach wydanych w stosunku do Skarżącego Organy zajęły jednomyślne i jednoznaczne stanowisko w zakresie uznania,
że w stosunku do Skarżącego została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. pozwalająca na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Jak bowiem wskazał organ w stosunku do Skarżącego było prowadzone postępowanie upadłościowe; wniosek strony o ogłoszenie upadłości nie został oddalony, a postępowanie nie zostało umorzone z przyczyn, o których mowa
w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe w związku z tym, przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 4c ustawy u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku do ww. zadłużenia; postanowieniem z dnia
30 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość strony jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą i wyznaczył syndyka masy upadłości; w toku postępowania upadłościowego syndyk dokonał likwidacji całego majątku upadłego wchodzącego w skład masy upadłości, a uzyskane z tego tytułu fundusze podzielił pomiędzy wierzycieli w ramach planu podziału; Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 4 czerwca 2019 r. stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego; sąd orzekł, że w toku postępowania został wykonany ostateczny plan podziału funduszy masy upadłości, co stanowi formalną przesłankę zakończenia postępowania upadłościowego, zgodnie z art. 368 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe niezależnie od zakresu zaspokojenia, zatem została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. pozwalająca na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
W wydanym w rozpoznawanej sprawie ww. prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 22 lutego 2023 r., I SA/Sz 719/22, Sąd ten - nie kwestionując spełnienia ww. przesłanki nieściągalności
z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. - wskazał, że w jego ocenie, mając na uwadze wskazane okoliczności faktyczne sprawy, istotnym uchybieniem zaskarżonej decyzji jest brak odniesienia się organu do indywidualnych okoliczności i sytuacji Skarżącego
w zakresie uznania administracyjnego odnoszącego się do zasadności umorzenia należności wobec Organu z tytułu odsetek od ww. składek. Dokonując bowiem oceny poczynionych ustaleń organ nie ocenił, czy wobec Skarżącego nie zachodzi ryzyko niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonana przez organ - na podstawie akt sprawy - ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia odsetek od zaległych składek narusza, w ocenie sądu, zasadę uznania administracyjnego, jak i wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów
(art. 80 k.p.a.). Jest też sprzeczna z interesem społecznym, gdyż konieczność spłaty ww. zadłużenia spowoduje nie tylko zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ale także tylko przeniesie koszt budżetu państwa z jednego źródła (ZUS) na drugie (pomoc społeczna) (art. 7 k.p.a.).
Dokonując powyższej oceny, tj. uznając de facto, że w sprawie Skarżącego ziściła się przesłanka całkowitej nieściągalności wskazana przez Organy, tj. spełniona została norma art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. (od której uzależnione było przystąpienie przez Organ do etapu uznania administracyjnego w zakresie umorzenia wnioskowanych należności) – Sąd uznał, że jeżeli zatem z ustaleń w sprawie wynika, iż ze względu na sytuację finansową opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez Skarżącego dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagały szczególnie wnikliwego przeanalizowania. Jak dalej wskazał Sąd, powyższe kwestie nie zostały przez organ dostatecznie rozważone. Ponadto Sąd uznał, że należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Ustawodawca stworzył możliwość umarzania należności,
aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić im powrót
do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA
z 27 kwietnia 2017 r., II GSK 1979/15).
Mając m.in. powyższe na uwadze Sąd, nie kwestionując de facto istnienia
w sprawie przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s., wskazał aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ, uwzględniając powyższe uwagi sądu, dokonał prawidłowej analizy i wnikliwe ocenił sytuację Skarżącego uwzględniając okoliczność, że Skarżący spłaca obecnie należności na rzecz banku, cierpi na różne schorzenia oraz istnieje ryzyko niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego oraz objęcia go pomocą społeczną.
Mając na uwadze ww. stanowisko i oceny prawne zawarte w ww. prawomocnym wyroku podkreślić należy, że Sąd ten nie kwestionując stanowiska Organów w zakresie spełnienia w rozpoznawanej sprawie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s., zakwestionował jednak stanowisko Organów w zakresie uznania administracyjnego odnoszącego się do zasadności uwzględnienia wniosku Skarżącego z uwagi na jego sytuację materialną, zdrowotna i życiową.
Rozpoznając sprawę ponownie Organy, jako zasadniczy moty odmowy uwzględnienia wniosku Skarżącego wskazały jednak, wbrew ocenie prawnej zawartej w ww. prawomocnym wyroku, że w sprawie nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki całkowitej nieściągalność odsetek od należności z tytułu składek (art. 28 ust 3 u.s.u.s), albowiem choć w stosunku do Skarżącego nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne to jednak istnieje realna szansa na odzyskanie przez ZUS chociażby części zaległych odsetek. Skarżący otrzymuje bowiem świadczenie emerytalne
w kwocie [...]zł netto, z którego możliwe jest dokonywanie potrąceń
w maksymalnej wysokości [...] zł (25% świadczenia) miesięcznie. Ponieważ wobec Skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności odsetek to w ocenie Organu uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku Skarżącego w zadanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Powyższe, w ocenie Sądu, stanowi naruszenie powyżej wskazanego
i omówionego art. 153 P.p.s.a. W tym zakresie Sąd dodatkowo wskazuje,
że uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania
się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę.
W tej sprawie przepisy prawa się nie zmieniły. Nie nastąpiła też istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy, która mogłaby uzasadniać odstąpienie od ocen prawnych i wytycznych zawartych w ww. wyroku. Sąd zauważa bowiem, że choć miała miejsca waloryzacja świadczenia emerytalnego Skarżącego (w ww. wyroku miesięczna kwota [...]zł netto, aktualnie [...] zł netto), to jednakże zmiany
w tym zakresie Sąd nie uznał za istotną a tym samym nie uzasadniała ona odstąpienia od związania z art. 153 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie. Sąd wskazuje bowiem
na powszechnie znany fakt, że równocześnie z tą zmianą zmianie (podwyższeniu) uległy (i ulegają) również ceny podstawowych dóbr i usług niezbędnych
do egzystencji, w tym ceny żywności, mediów, usług z zakresu opieki zdrowotnej oraz ceny najmu lokali mieszkalnych (cały majątek osobisty Skarżącego, w tym dom, został zlikwidowany a Skarżący zamieszkuje w wynajmowanym lokalu).
Sąd podkreśla ponadto, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji z 4 grudnia
2023 r., sprowadza się w istocie do wykazania braku w rozpoznawanej sprawie przesłanek całkowitej nieściągalność odsetek od należności z tytułu składek,
tj. przesłanek z art. 28 ust 3 u.s.u.s. i braku podstaw do zastosowania w sprawie
art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wydanego na jego podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Uzasadnienie powyższej decyzji w zakresie ww. wskazań zawartych
w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z 22 lutego 2023 r., I SA/Sz 719/22 a odnoszących się do uznania administracyjnego dotyczącego zasadności umorzenia Skarżącemu wnioskowanych należności ogranicza się w istocie do przytoczenia okoliczności faktycznych i wskazaniu,
że "w niniejszej sprawie ZUS zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia
w zgodzie z treścią art. 7, 77, 80 oraz art. 107 k.p.a." Sąd zauważa wprawdzie,
że w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji Organ na str. 15 uzasadnienia "nawiązał" do zaleceń zawartych w ww. wyroku z 22 lutego 2023 r., I SA/Sz 719/22 jednakże wykonanie tych zaleceń ograniczyło się w istocie do przytoczenia okoliczności faktycznych, tj. wskazaniu, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i ma prawo do świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł miesięcznie, reguluje koszty związane z utrzymaniem i leczeniem (1.850,00 zł) oraz sukcesywnie spłaca posiadane zobowiązania zarówno w bankach jak i u osób fizycznych. Organ zgodził się ponadto z oceną Sądu zawartą
w ww. wyroku, że sytuacja Skarżącego uzasadnia wyjątkowe traktowanie, gdyż można zaliczyć ją do przypadków wyjątkowych, a nawet trudnych, dochód Skarżącego jest niski, tak że z trudem wystarcza Skarżącemu na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych a ponadto wysokość tego dochodu wskazuje na konieczność ograniczenia rodzaju i wysokości kosztów utrzymania
do niezbędnego minimum. Następnie Organ wskazał na ograniczenia w zakresie wysokości potrąceń ze świadczeń emerytalnych i uznał, że świadczenie emertytalne nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie płatnikowi minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą potrzeby bytowo – konsumpcyjne. Organ nie zestawił jednakże w jakikolwiek sposób powyższego twierdzenia z sytuacją materialną, finansową, życiową i zdrowotną Skarżącego.
Powyższe okoliczności faktyczne i prawne, w ocenie Sądu, uwzględniając powyżej przytoczone uwagi, oceny i wskazania Sądu zawarte w ww. prawomocnym wyroku z 22 lutego 2023 r., I SA/Sz 719/22, nie pozwalają na uznanie, że Organ rozpoznając sprawę ponownie, podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenom prawnym wyrażonym przez Sąd.
W pierwszej bowiem kolejności Organ, odmiennie aniżeli wynika
to z ww. wyroku, przyjął jako zasadniczą podstawę rozstrzygnięcia brak spełnienia
w sprawie przesłanki całkowitej nieściągalność, w tym z art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s., której istnienie jednoznacznie przyjął w decyzjach kontrolowanych przez Sąd
w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 719/22 i której spełnienia Sąd nie zakwestionował
w ww. prawomocnym wyroku. W dalszej zaś kolejności w zaskarżonej decyzji Organ w istocie nie dokonał jakichkolwiek rozważań w zakresie wskazanym przez Sąd
w ww. prawomocnym wyroku. W decyzji I i II instancji uzasadnienie w tym zakresie było de facto lakoniczne i nie zawierało rozważań dotyczących wpływu spłaty wierzytelności Skarżącego, o której umorzenie wnosił w rozpoznawanej sprawie,
w odniesieniu do jego sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej. W ocenie Sądu Organ ponownie i wbrew wskazaniom zawartym w ww. wyroku nie odniósł
się do indywidualnych okoliczności i sytuacji Skarżącego w zakresie uznania administracyjnego odnoszącego się do zasadności umorzenia należności z tytułu odsetek od ww. składek. Dokonując bowiem oceny poczynionych ustaleń Organ ponownie nie ocenił, czy wobec Skarżącego nie zachodzi ryzyko niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i w tym zakresie ograniczył się do wskazania ograniczeń zajęcia należności emerytalnych, nie odnosząc tego w jakikolwiek sposób do sytuacji życiowej, materialnej, finansowej i zdrowotnej Skarżącego.
W zakresie powyższego Sąd wskazuje ponadto, że uzasadnienie decyzji administracyjnych musi spełniać wymogi określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 107 k.p.a.) a zatem nie może być sformułowane ogólnikowo i lakonicznie. Stosownie bowiem do treści art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji winno być zatem sporządzone w taki sposób,
by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Motywy wydania decyzji muszą być tak ujęte, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy jej wydaniu. Tak sporządzone uzasadnienie daje bowiem również rękojmię, że organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie powinno zatem zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego
i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu, a także powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (por. wyrok WSA w Gdańsku z 11 kwietnia 2024 r., III SA/Gd 13/24).
W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie decyzji zarówno Organu I jak i II instancji wymogów powyższych nie spełnia w zakresie odnoszącym
się do ww. wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Szczecinie
z 22 lutego 2023 r., I SA/Sz 719/22. Organ ponownie, rozważając możliwość umorzenia ww. zaległości i dokonując analizy sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej Skarżącego - nie dokonał tego rzetelnie i obiektywnie, gdyż ponownie nie uwzględnił przyczyn powstania zadłużenia (niepowodzenie w prowadzeniu działalności gospodarczej i wyprzedaż majątku w postępowaniu upadłościowym oraz zaspokojenie ZUS co do samych składek) jak też wadliwie i lakonicznie przeprowadził ocenę obecnych możliwości finansowych Skarżącego co do spłaty zadłużenia,
co w konsekwencji także miało negatywny wpływ na decyzję o umorzeniu odsetek
od należności z tytułu składek. Dokonana przez organ - na podstawie akt sprawy
- ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia odsetek
od zaległych składek ponownie narusza, w ocenie Sądu, zasadę uznania administracyjnego jak i wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów.
Sąd wskazuje ponadto, że na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. oddalił wnioski dowodowe złożone przez Skarżącego w treści skargi.
Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z powyższej regulacji wynika, że celem postępowania dowodowego przed sądem nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy do tak poczynionych ustaleń prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Zatem postępowanie dowodowe przed sądem ma jedynie charakter uzupełniający. Przede wszystkim musi być niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w odniesieniu do przedmiotu sprawy, a przy tym nie może spowodować nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tym samym wniosek o przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w skardze nie mógł być uwzględniony, gdyż zakres okoliczności jaki miałby być za ich pomocą dowodzony nie był niezbędny do wyjaśnienia wątpliwości w kontrolowanej sprawie.
Dostrzegając wskazane uchybienia, w tym wynikające z braku zastosowania się przez Organ do normy wynikającej z art. 153 P.p.s.a. a także z ponownego braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności,
co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji celem ponownego rozpatrzenia sprawy z pełnym poszanowaniem zasad procedury administracyjnej (art. 7, art. 8 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. oraz art. 153 P.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy - z uwagi na naruszenie wskazanych przepisów postępowania - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji ZUS, działając na podstawie
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy zobowiązane będą wziąć pod uwagę rozważania zawarte w niniejszym wyroku oraz podporządkować się ocenie prawnej
i wytycznym zawartym w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z 22 lutego 2023 r., I SA/Sz 719/22. Organ dokona prawidłowej analizy i wnikliwe oceni sytuację Skarżącego uwzględniając okoliczność, że Skarżący spłaca obecnie należności
na rzecz banku, jest zmuszony do wynajmowania lokalu mieszkalnego, cierpi na różne schorzenia oraz istnieje ryzyko niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego oraz objęcia go pomocą społeczną.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.