III SA/Wr 211/23

III SA/Wr 211/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-03-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Kamila Paszowska-Wojnar /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6046 Inne koncesje i zezwolenia
Hasła tematyczne
Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 165
art. 15,18
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca) Asesor WSA Aneta Brzezińska Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok po rozpoznaniu Wydziale III na rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi J.S.A. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 28 marca 2023 r. nr SKO 4221/79/22/23 w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających od 4,5% do 18% zawartości alkoholu z wyjątkiem piwa oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. S.A. z siedzibą w K. (dalej: strona, skarżąca, strona, spółka) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: Kolegium, SKO, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia 28 marca 2023 r. numer SKO 4221/78/22/23 o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Wrocławia (dalej: organ I instancji) z dnia 12 września 2022 r. nr WZD-Z.7340.287.2022.AR, w której odmówiono wydania spółce zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych od 4,5% do 18% zawartości alkoholu ( z wyjątkiem piwa) w sklepie spożywczym B. zlokalizowanym we W. przy ul. [...].
W dniu 7 marca 2022 r. strona złożyła wniosek do Prezydenta Wrocławia (dalej: organ I instancji) o wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych od 4,5% do 18% zawartości alkoholu ( z wyjątkiem piwa) we wskazanym wyżej sklepie spożywczym. Wraz z wnioskiem strona złożyła m.in. umowę podnajmu przedmiotowego lokalu z dnia 24 września 2021 r., wraz z aneksem, i zgodą wynajmującego na jej zawarcie, zgodę zarządcy Wspólnoty Mieszkaniowej nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] we W. w zakresie sprzedaży pełnego asortymentu napojów alkoholowych w tym punkcie, decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 14 lutego o zatwierdzeniu zakładu oraz zaświadczenia tego samego organu z dnia 15 października 2021 r. i 14 lutego 2022 r. o wpisie do rejestru zakładów podlegających urzędowej kontroli organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
W dniu 9 marca 2022 r. organ I instancji wystąpił do Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych o zaopiniowanie zgodności lokalizacji punktu sprzedaży z uchwałami Rady Miejskiej Wrocławia (zaopiniowano pozytywnie) oraz do Rady Osiedla P. – K.1 – P.1 (zaopiniowano negatywnie) i Straży Miejskiej Wrocławia (zaopiniowano pozytywnie).
W dniu 25 marca 2022 r. przeprowadzono oględziny punktu sprzedaży oraz jego najbliższej okolicy.
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2022 r. odmówiono stronie wydania wnioskowanego zezwolenia. Po rozpatrzeniu odwołania strony od powyższego rozstrzygnięcia, SKO decyzją z dnia 7 czerwca 2022 r. uchyliło je w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na uchybienie przepisowi art. 79a k.p.a. i brak dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ odwoławczy nakazał doprecyzowanie sposobu, w jaki strona zamierza prowadzić sprzedaż napojów alkoholowych w oparciu o zezwolenie. Organ w szczególności wskazał na treść opublikowanego na stronie internetowej spółki Regulaminu dokonywania zakupu alkoholu prezentowanego za pośrednictwem platformy G. w sklepie B.2 i przywołał jego postanowienia.
Ponownie rozpatrując wniosek, organ I instancji przeprowadził dowód z przesłuchania świadka P. S., zatrudnionego na stanowisku zastępcy kierownika sklepu przy ul. [...] we W. W złożonych zeznaniach świadek ten potwierdził, że złożenie zamówienia jest możliwe wyłącznie poprzez aplikację G. zainstalowaną w telefonie. Po odebraniu internetowego zamówienia jest ono kompletowane w sklepie i wydawane kurierowi celem dostarczenia towarów pod wskazany adres. Świadek wskazał, że gdy sprzedaż alkoholu zostanie rozpoczęta, jej ramy będzie wyznaczał wyżej wskazany Regulamin dokonywania zakupu alkoholu prezentowanego za pośrednictwem platformy G. w sklepie B.2. Podał również, że z jego wiedzy wynika, iż po odbiór alkoholu klient będzie musiał się zgłosić osobiście w punkcie sprzedaży.
Organ dokonał również analizy powszechnie dostępnych i opublikowanych w mediach artykułów prasowych dotyczących usługi B.1, tj. sklepu charakteryzowanego jako tzw. "dark store", czyli puntu sprzedaży realizującego wyłącznie sprzedaż wysyłkową. Z licznych publikacji tego typu m.in. wynikało, że przy tworzeniu tej usługi sieć B.2 kierowała się wygodą klientów, którzy oczekują szybszych i bardziej dostępnych rozwiązań, a spełnienie tych oczekiwań mają umożliwić ekspresowe zakupy przy użyciu intuicyjnej aplikacji i korzystaniu z floty kurierskiej, tj. grupy kurierów G. pracujących wyłącznie na zlecenie sieci B.2 w czasie 15 minut od złożenia zamówienia, siedem dni w tygodniu w godzinach 9-23. W jednym z artykułów model sprzedaży planowany przez stronę został opisany jako błyskawiczne dostawy alkoholu na imprezę. Organ przeanalizował również raport z września 2021 r. pt. "[...]" autorstwa K. P., w którym autorka szczegółowo opisała zasady działania tego modelu sprzedaży i stwierdziła m.in., że model sprzedaży "quick commerce" zakłada maksymalne uproszczenie procesu zakupowego, gdyż taki model zakłada umożliwienie szybkich, spontanicznych zakupów, tak aby były one szybsze i łatwiejsze niż dotarcie do pobliskiego sklepu.
Po ponownym dokonaniu analizy materiału dowodowego sprawy organ I instancji decyzją z dnia 12 września 2022 r. odmówił wydania spółce wnioskowanego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych we wskazanym punkcie sprzedaży.
W uzasadnieniu tej decyzji organ przywołał m.in. treść art. 18 ust. 1, 2 i 7 pkt 6 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r. poz. 165 ze zm., dalej jako: ustawa alkoholowa) i wskazał, że w każdym punkcie handlowym sprzedaż napojów alkoholowych powinna być tak zorganizowana aby posiadacz zezwolenia spełniał wszystkie ustawowe warunki prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych uregulowane w art. 18 ust. 7 ustawy, przy czym jest wśród nich wymóg wykonywania działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu. Organ zaznaczył, że pojęcie wykonywania działalności gospodarczej jest szersze niż sama sprzedaż alkoholu, gdyż zawiera się w nim również zbieranie zamówień, dokonywanie płatności, a także wydawanie alkoholu klientowi. W ocenie organu zaplanowany przez stronę model sprzedaży alkoholu nie pozwala na zachowanie warunku określonego w art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy alkoholowej. Sklep ma formę magazynu do przechowywania towarów oraz kompletowania zamówień składanych za pośrednictwem aplikacji G.. Już zatem samo składanie zamówień, podobnie jak i płatność odbywa się poza miejscem wskazanym w zezwoleniu. Dalej organ wskazał, że Regulamin dokonywania zakupu alkoholu prezentowanego za pośrednictwem platformy G. w sklepie B.2 wyraźnie przewiduje możliwość udzielenia przez klienta pełnomocnictwa dostawcy G. do odebrania zamówionych napojów alkoholowych. Rozwiązanie, w którym etap wydawania napojów alkoholu jest przeniesiony poza miejsce wymienione w zezwoleniu zdaniem organu oznacza, że przyjęty model sprzedaży pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy, w szczególności z jej art. 18 ust. 7 pkt 6.
Organ zaznaczył, że wątpliwości budzi również to, w jakiej formie spółka przewiduje weryfikację tak istotnych w kontekście założeń ustawy aspektów jak stan trzeźwości czy wiek nabywcy alkoholu. Wskazano, że regulacje regulaminowe zakładają odbieranie niezbędnych w tym zakresie danych i oświadczeń od użytkownika platformy na etapie dokonywania rejestracji indywidualnego konta oraz składania przez niego zamówienia. W ocenie organu niedopuszczalne jest powierzanie obowiązków w zakresie powyższej weryfikacji dostawcy G. Zdaniem organu wszystko to stwarza wysokie ryzyko naruszeń zasad sprzedaży alkoholu wynikających z przepisów ustawy (zakaz sprzedaży alkoholu nieletnim i nietrzeźwym). Organ powołał się następnie na treść wyroku NSA z dnia 21 kwietnia 2o16 r w sprawie II GSK 2566/14 i przywołał zawarty tam wywód.
Dalej organ zauważył, że ustawodawca dostrzega, iż sprzedaż alkoholu na odległość stanowi cały czas naruszenie przepisów ustawy. Zdaniem organu w przeciwnym razie nie skierowano by do prac w Sejmie RP projektu nowelizacji ustawy w tym zakresie (druk nr 486).
Organ wyjaśnił też, że stosuje identyczną linię orzeczniczą dla wszystkich przedsiębiorców i nie narusza zasady zaufania określonej w art. 8 k.p.a. oraz przywołał postanowienia regulaminów innych przedsiębiorców, wskazując na ich odmienności od postanowień dokonywania zakupu alkoholu prezentowanego za pośrednictwem platformy G. w sklepie B.2.
Końcowo organ I instancji stwierdził, że rozwiązania przedstawione przez stronę przeczą celowi ustawy, jakim jest ograniczanie dostępności alkoholu. W szczególności w ocenie organu zastosowanie przewidzianej w regulaminie instytucji pełnomocnika do odbioru zamówienia, działającego na podstawie upoważnienia udzielonego przez klienta na etapie składania zamówienia poprzez aplikację B.1 umożliwia pełne obejście potrzeby wizyty klienta w lokalu. Organ wskazał przy tym, że zeznania świadka P. S. odnośnie wyłącznej możliwości odbioru alkoholu w sklepie stacjonarnym stoją w sprzeczności z postanowieniami regulaminu.
Organ podał też, że poinformował stronę o warunkach prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych uregulowanych w art. 18 ust. 7 ustawy alkoholowej, zaleceniach SKO zawartych w decyzji z dnia 7 czerwca 2022 r., zakresie uzupełnionego materiału dowodowego oraz opartych na tym materiale wnioskach, a także zawiadomił stronę , iż analiza materiału zgormadzonego w sprawie wskazuje na niezgodność przyjętego przez stronę modelu sprzedaży alkoholu z obowiązującymi przepisami prawa, wyznaczając termin na dokonanie w tym zakresie odpowiednich czynności.
Od powyższej decyzji spółka wniosła odwołanie, zarzucając organowi I instancji naruszenie szeregu przepisów prawa procesowego (art. 79a § 1, art. 8 § 1 i 2 k.p.a., art. 6, 7, 75 § 1 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz materialnego (art. 18 ust. 1, 5 i 6 ustawy alkoholowej w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni (Dz. U. z 2023 r. poz. 158) i art. 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 221) w zw. z art. 18 ustawy alkoholowej).
W toku postępowania odwoławczego, w dniu 9 listopada 2022 r., SKO wystosowało wezwanie do strony, w którym zwróciło się o przesłanie wszelkiej aktualnej dokumentacji obrazującej model detaliczny sprzedaży napojów alkoholowych, który miałby być zastosowany przez spółkę w placówce zlokalizowanej we W. przy ul. [...], w tym przy wykorzystaniu aplikacji G., a w szczególności:
1) regulaminu sklepu internetowego "B.2";
2) regulaminu dokonywania zakupu napojów alkoholowych (alkoholu) za pośrednictwem G. w sklepie "B.2";
3) wzoru pełnomocnictwa do odbioru towarów (w tym napojów alkoholowych) oraz do ich dostawy do klienta udzielanego przezeń G.;
4) regulaminu aplikacji G.;
5) umowy zawartej między stroną a G. dotyczącej współpracy między tymi podmiotami, w tym zasad realizacji dostaw produktów (także napojów alkoholowych) do zamawiających (je nabywających).
Wskazano również, że w odpowiedzi na wezwanie należy także przesłać oświadczenie, że poza przesłanymi dokumentami żadne inne nie określają modelu detalicznej sprzedaży napojów alkoholowych, który miałby być zastosowany przez spółkę w przedmiotowej placówce.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, strona – w załączeniu do pisma z dnia 23 listopada 2023 r. - przesłała wydruk regulaminu sklepu internetowego "B.2", wydruk regulaminu dokonywania zakupu alkoholu prezentowanego za pośrednictwem platformy G. w sklepie B.2, wydruk ogólnych warunków świadczenia i zamawiania usług – regulamin G., screeny (zrzuty ekranu) z procesu udzielania pełnomocnictwa przez klienta oraz składania oświadczeń wymaganych przez regulamin dotyczący sprzedaży alkoholu w toku zamawiania napojów alkoholowych poprzez aplikację G. (przygotowane poglądowo na podstawie procesu zamówień funkcjonujących dla analogicznego sklepu w P.2) oraz poświadczony odpis umowy z dnia 11 kwietnia 2022 r. zawartej pomiędzy stroną a R. sp. z o.o. z siedziba w L. (operatora G. w Polsce), dotyczącej współpracy między tymi podmiotami w ramach formatu B.3 – B. Strona oświadczyła również, że na dzień składania tego pisma żadne inne dokumenty poza dołączonymi do pisma oraz już złożonymi do akt sprawy nie określają modelu sprzedaży napojów alkoholowych który miałby być zastosowany przez spółkę w omawianej placówce. Wskazano również, że klient udziela pełnomocnictwa przez zaznaczenie odpowiednich oświadczeń w toku realizacji zamówienia i udziela go zgodnie z warunkami określonymi w regulaminie a udzielenie pełnomocnictwa odbywa się w formie elektronicznej, stąd spółka przygotowała wyżej opisane screeny (zrzuty ekranu) z procesu udzielania pełnomocnictwa i wskazała na treść pkt 13 regulaminu G. i § 5 regulaminu dokonywania zakupu alkoholu prezentowanego za pośrednictwem platformy G. w sklepie B.2. Strona podniosła również, że do chwili składania tego pisma przedsiębiorcy z terenu Wrocławia wciąż prowadzą handel online napojami alkoholowymi, a zatem w jej ocenie organ dyskryminacyjnie traktuje spółkę na tle podmiotów konkurencyjnych, odmawiając jej wydania zezwolenia. Strona wniosła przy tym o przeprowadzenie przez organ odwoławczy dowodu z oględzin wskazanych portali internetowych oferujących sprzedaż napojów alkoholowych.
Pismem Kolegium z dnia 16 stycznia 2023 r. zawiadomiono o zakończeniu postępowania dowodowego, wyznaczono termin na zapoznanie się z materiałem dowodowym i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, jak również wskazano przesłanki zależne od strony, które nie zostały zdaniem organu spełnione lub wykazane, wyjaśniając, że może to skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem spółki. Kolegium przywołało stosowane w tym zakresie przepisy prawa i wskazało, że model sprzedaży napojów alkoholowych w przedmiotowej placówce pozostaje z nimi w sprzeczności, wyznaczając spółce termin na jego dostosowanie do wymogów wynikających z ustawy.
W piśmie z dnia 6 lutego 2023 r. strona wskazała, że w jej ocenie zawiadomienie z dnia 16 stycznia 2023 r. nie spełnia wymogów z art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., w związku z czym wniesiono o dokonanie prawidłowego zawiadomienia strony.
W piśmie z dnia 24 lutego 2023 r. Kolegium wyjaśniło m.in., że z analizy zgormadzonego materiału dowodowego, w tym dokumentów załączonych do pisma strony z dnia 23 listopada 2023 r. wynika, że zakładany przez spółkę model sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych w przedmiotowej placówce dopuszcza m.in. wydawanie towaru nabywającemu napój alkoholowy przez prowadzącego Platformę G. (a zatem nie przez przedsiębiorcę, który wnioskuje o udzielenie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, lecz podmiot, z którym tenże współpracuje) poza lokalem, w którym ma być wyłącznie prowadzona sprzedaż napojów alkoholowych na podstawie zezwolenia o które ubiega się spółka i podano, ze w piśmie Kolegium z dnia 24 lutego 2023 r. wskazano regulacje prawne, z którymi zakładany model sprzedaży alkoholu (określony postanowieniami regulaminu dokonywania zakupu alkoholu prezentowanego za pośrednictwem platformy G. w sklepie B.2) jest sprzeczny. Ponadto w piśmie tym wyznaczono spółce termin do dostosowania modelu sprzedaży alkoholu do wymogów wnikających z przepisów dotyczących wychowania w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi , a także do zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań.
W piśmie z dnia 15 marca 2023 r. strona wskazała, że przedstawione w powyższym piśmie stanowisko Kolegium jest sprzeczne z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z dnia 8 września 2022 r. sygn. akt II GSK 2034/18 i wniosła o wydanie zezwolenia.
Po rozpatrzeniu odwołania strony, SKO zaskarżoną w sprawie decyzją utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia (dalej: organ I instancji) z dnia 12 września 2022 r. o odmowie wydania spółce zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w przedmiotowej placówce.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ powołał się na treść preambuły do ustawy alkoholowej oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy alkoholowej, wskazując na wynikające stąd obowiązki organów administracji publicznej, w szczególności dotyczące przeciwdziałania alkoholizmowi przez ograniczanie dostępności alkoholu. Podkreślił także, że zmniejszanie dostępności fizycznej i ekonomicznej alkoholu jest jednym z zadań ujętych w Narodowym Programie Zdrowia na lata 2021 – 2025, którego obowiązek realizacji ciąży również na organach gmin. W ocenie organu wskazane cele działania administracji publicznej i jej zadania determinują kierunek wykładni przepisów dotyczących detalicznej sprzedaży napojów alkoholowych, w tym określających przesłanki do wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Następnie organ stwierdził, że detaliczna sprzedaż napojów alkoholowych może być prowadzona wyłącznie w sposób wprost przewidziany w przepisach prawa publicznego gospodarczego, a sprzedaż na odległość napojów alkoholowych byłaby możliwa gdyby ustawodawca taką możliwość przewidział. Dalej organ zacytował treść przepisów art. 96 ust. 1, 12 ust. 3, art. 15 ust. 1 pkt 1, art. 18 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz ust. 7 pkt 6 i 8 ustawy alkoholowej Organ wskazał, że z treści art. 18 ust. 7 pkt 6 i 8 tej ustawy wynika wprost, że wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem na sprzedaż alkoholu jest możliwe tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i tylko w miejscu wymienionym w zezwoleniu i jest to warunek prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych, którego naruszenie uzasadnia cofnięcie zezwolenia. Według stanowiska organu ustanowiony w tym przepisie obowiązek o charakterze administracyjnoprawnym nie może być zmieniony w drodze umowy cywilnoprawnej, czy postanowieniami regulaminu sklepu. W tym zakresie organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, przytaczając tezy poszczególnych wyroków, z których wynika, że całkowicie niedozwolone jest wszelkie łagodzenie przyjętych w porządku prawnym ograniczeń dostępności napojów alkoholowych i stosowanie jakichkolwiek ułatwień w ich nabyciu, np. poprzez przyjmowanie zamówień na odległość, czy dowożenie alkoholu do miejsca wyznaczonego przez klienta. Całkowicie zaprzecza to bowiem celowi ustawy i pozbawia sensu płynące z niej ograniczenia, dając sposób na proste i pełne ich obejście.
W dalszej kolejności zaakcentowano, że ustawodawca, mimo podnoszonych od wielu lat postulatów przedsiębiorców o dopuszczenie możliwości sprzedaży napojów alkoholowych na odległość, nie znowelizował przepisów ustawy w sposób je uwzględniający (w tym w Sejmie procedowany jest projekt noweli ustawy w tym względzie). Powołano się również na treść Komunikatu Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2014 r. i podniesiono, że ustawa o prawach konsumenta nie stanowi lex specialis do ustawy alkoholowej, a stosowanie art. 38 ust. 7 ustawy o prawach konsumenta może odnosić się jedynie do umów zawartych z zachowaniem ograniczeń wynikających z ustawy alkoholowej W ocenie organu przepisy ustawy alkoholowej nie mogą być również interpretowane rozszerzająco z powołaniem się na zasadę wolności gospodarczej. Dalej wskazano, że napój alkoholowy jest rzeczą oznaczoną co do gatunku a zatem po myśli art. 155 § 2 k.c., przeniesienie własności takiej rzeczy, stanowiące skutek rozporządzający umowy sprzedaży, następuje w chwili jej wydania nabywcy. Zatem w razie, gdy do wydania dochodzi poza miejscem wskazanym w zezwoleniu na sprzedaż alkoholu, dochodzi do niedopuszczalnego prawem zrealizowania skutku rozporządzającego umowy sprzedaży poza punktem sprzedaży (w tym zakresie organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych). Organ przytoczył następnie – w szerokim zakresie - poglądy judykatury odnoszące się do kwestii sprzedaży alkoholu z wykorzystaniem Internetu, negujące możliwość prowadzenia takiego modelu sprzedaży napojów alkoholowych, w tym również poglądy dotyczące modelu z wykorzystaniem upoważnienia udzielanego przez kupującego na rzecz dostawcy napoju alkoholowego, z którym sprzedawcę łączy umowa handlowa.
Wskazano dalej, że zakładany przez spółkę model sprzedaży detalicznej tych napojów dopuszcza m.in. wydawanie towaru nabywającemu alkohol przez prowadzącego platformę G. (a zatem nie przez przedsiębiorcę, który wnioskuje o udzielenie zezwolenia tylko przez podmiot, z którym tenże współpracuje) i to poza lokalem, w którym ma być wyłącznie prowadzona sprzedaż na podstawie zezwolenia, o które ubiega się spółka. Podniesiono, że sprzeczne z regulacjami ustawy alkoholowej jest postanowienie regulaminu dokonywania zakupu napojów alkoholowych za pośrednictwem G. z w sklepie B.2, zgodnie z którym wydanie towaru kupującemu następuje w momencie wydania przez sprzedającego zamówionych towarów przedstawicielowi G. oraz, że wydanie towaru będzie w takiej sytuacji następowało w sklepie B.2. Zdaniem organu zaproponowany model sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych, dopuszczający możliwość udzielenia pełnomocnictwa kurierowi zatrudnionemu przez przedsiębiorcę innego niż spółka, z którym ma ona zawartą umowę o współpracy ma na celu nielegalne obejście obowiązujących przepisów prawa i jako taki nie może być zaakceptowany. W ocenie organu nadanie postanowieniom regulaminu dokonywania zakupu napojów alkoholowych za pośrednictwem G. w sklepie B.2 brzmienia, które jedynie na pozór wydaje się być zgodne z prawem, należy odczytywać jako działanie in fraudem legis.
Mając na uwadze powyższe, Kolegium wskazało, ze nie uwzględniło wniosków strony o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego z oględzin powołanych przez stronę portali internetowych oferujących sprzedaż napojów alkoholowych. Zdaniem organu przepis art. 8 k.p.a. nie może być tak interpretowany aby uzasadniać powielanie ewentualnych naruszeń popełnionych przez organy administracji w innych postępowaniach. Dalej wskazano na wyniki (niewydanie zezwoleń), wszczęcie postępowań w sprawie cofnięcia zezwolenia bądź czynności sprawdzające prowadzone w postępowaniach wobec przedsiębiorców prowadzących wskazane portale internetowe.
Końcowo organ stwierdził, że nie podziela stanowiska wyrażonego w powoływanym przez stronę wyroku NSA z dnia 8 września 2022 r. w sprawie II FSK 2034/18, uznając, ze stoi ono w sprzeczności z powołanymi przepisami prawa, a także w nieuzasadniony sposób odbiega od wypracowanej dotychczas linii orzeczniczej sądów administracyjnych w sprawach dotyczących sprzedaży napojów alkoholowych na odległość.
W skardze na powyższą decyzję strona zaskarżyła ją w całości, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 18 ust. 7 pkt 1-9 ustawy alkoholowej poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że samo stworzenie potencjalnej możliwości nawiązywania umów sprzedaży napojów alkoholowych za pośrednictwem Internetu stanowi naruszenie warunków sprzedaży napojów alkoholowych w rozumieniu ustawy alkoholowej, podczas gdy:
a) przepisy ustawy alkoholowej wśród warunków prowadzenia sprzedaży alkoholu (przewidzianych w art. 18 ust. 7 punkty od 1 do 9) nie przewidują wymogu zawierania umów w jakiejkolwiek formie, a tym bardziej nie zakazują stronom komunikowania się za pośrednictwem Internetu (i jest to powszechna praktyka w obrocie);
b) przepisy ustawy alkoholowej w ogóle nie regulują form zawierania umów sprzedaży alkoholu przez podmiot posiadający zezwolenie, a jedynie definiują miejsca, w których dopuszczalna jest sprzedaż alkoholu, a co za tym idzie, dopuszczalne jest zawieranie zarówno umów ustnych (bezpośrednio w sklepie), umów na piśmie, jak i umów za pośrednictwem Internetu lub innych form porozumiewania się na odległość (przez telefon, mailowo), co w konsekwencji doprowadziło do odmowy wydania skarżącej zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, pomimo, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do odmowy wydania zezwolenia, gdyż skarżąca spełniła wszystkie warunki do wydania zezwolenia, przewidziane w ustawie alkoholowej;
2) art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy alkoholowej poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w przypadku oferowania alkoholu do sprzedaży za pośrednictwem Internetu dochodzi do wykonywania działalności objętej zezwoleniem poza punktem sprzedaży i jej wykonania (wydania towaru) zgodnie z umową stron (na którą składa się m.in. regulamin sprzedaży) dochodzi każdorazowo w sklepie stacjonarnym posiadającym zezwolenie alkoholowe, a co za tym idzie, nie dochodzi do wykonywania działalności objętej zezwoleniem poza punktem sprzedaży wskazanym w zezwoleniu, a nadto zarzucono naruszenie tego przepisu poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że umożliwienie klientowi zawierania umów sprzedaży alkoholu za pośrednictwem Internetu oraz umożliwienie klientom odbioru zamówionego alkoholu przez pełnomocnika (kuriera G. działającego w imieniu kupującego, któremu towar wydawany jest bezpośrednio w sklepie posiadającym zezwolenie alkoholowe) zmierza do obejścia przepisów ustawy alkoholowej, podczas gdy oferowanie alkoholu do sprzedaży za pośrednictwem Internetu, czy też umożliwienie odbioru alkoholu ze sklepu stacjonarnego posiadającego zezwolenie pełnomocnikowi kupującego (kurierowi) nie stanowi obejścia przepisów ustawy, nie narusza żadnych warunków sprzedaży i nie uzasadnia odmowy wydania zezwolenia podmiotowi umożliwiającemu taką komunikację i takie rozwiązania – przy czym powyższe naruszenie doprowadziło do odmowy wydania skarżącej zezwolenia na sprzedaż alkoholu pomimo, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do odmowy wydania zezwolenia, gdyż skarżąca spełniła wszystkie warunki do jego wydania, przewidziane w ustawie alkoholowej.
W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie od organu n rzecz strony kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi strona rozwinęła podniesione w niej zarzuty i podniosła, że ustawa alkoholowa nie zakazuje zawierania umów sprzedaży alkoholu przez Internet. Zdaniem strony, gdyby ustawodawca chciał zakazać takiej sprzedaży, wyraźnie by to w przepisach ustawy alkoholowej uregulował, tak jak uczynił to w przepisach ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów alkoholowych lub wprowadziłby ograniczenia tak jak ma to miejsce w ustawie Prawo farmaceutyczne.
Strona wskazała, że ze stwierdzeniem organu, iż samo stworzenie możliwości nawiązywania umów sprzedaży za pośrednictwem Internetu miałoby stanowić naruszenie warunków sprzedaży napojów alkoholowych nie zgodził się NSA w wyroku z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie II GSK 161/14, wskazując, że samo potencjalne zagrożenie naruszenia warunków sprzedaży nie jest sprzedażą, o jakiej mowa w art. 18 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy alkoholowej. Powołując się z kolei na tezę wyroku WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 493/16, strona stwierdziła, że sprzedaż przez Internet nie jest jeszcze jednym, dodatkowym miejscem sprzedaży, lecz dodatkową formą komunikacji przedsiębiorcy z potencjalnymi klientami.
Dalej podniesiono, że o prowadzeniu sprzedaży napojów alkoholowych w określonym miejscu można mówić wtedy, gdy wydanie towaru skutkujące przeniesieniem na nabywcę własności napoju alkoholowego następuje w miejscu wskazanym w zezwoleniu. Podkreślono, że alkohol jest rzeczą oznaczoną co do gatunku, a więc dla przeniesienia własności konieczne jest wydanie go nabywcy, strony mogą w umowie określić miejsce wydania towaru (przepis art. 454 k.c. ma bowiem charakter dyspozytywny) i takie właśnie regulacje zawiera regulamin sprzedaży przedstawiony przez skarżącą, gdyż w jego § 2 pkt 8 wprost określono, że miejscem zawierania i realizowania umów jest sklep stacjonarny objęty zezwoleniem na sprzedaż alkoholu. Strona zaznaczyła również, że przytoczony przez organ wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn.. akt II GSK 2566/14 dotyczył innej sytuacji faktycznej, tj. takiej, w której strony nie określiły miejsca zawierania ani realizacji umów sprzedaży.
Strona nie zgodziła się również ze stwierdzeniem organu, że umożliwienie klientom zawierania umów sprzedaży alkoholu przez Internet, czy też zastosowanie w umowach konstrukcji upoważnienia do odbioru zamówionego towaru przez pełnomocnika (kuriera G.) miałoby zmierzać do obejścia ustawy alkoholowej. Podkreślono, że specyfika umów zawieranych na odległość wynika z realiów życia w XXI wieku, gdzie wykorzystanie tych środków jest nieodłącznym elementem rzeczywistości, także gospodarczej, a komunikacja za pomocą aplikacji typu G. zasadniczo niczym się nie różni od komunikacji mailowej. Strona wskazała też, że nie sposób zaakceptować stanowiska organu, zgodnie z którym sprzedaż alkoholu za pośrednictwem Internetu miałaby stać w sprzeczności z celami ustawy alkoholowej, prowadząc do ułatwienia dostępności alkoholu. Strona w tym zakresie ponownie powołała się na pogląd wyrażony w wyroku WSA w Krakowie w sprawie II SA/Kr 493/18, zgodnie z którym sprzedaż online nie tylko nie ułatwia ale może utrudniać sprzedaż, ponieważ jest wieloetapowa i zrealizowanie umowy łącznie z dostawą do domu może trwać kilka godzin a nawet dłużej, niż miałoby to miejsce w punkcie sprzedaży. W ocenie strony, stanowisko organu odbiega od funkcjonujących standardów rynkowych i praktyk obrotu, a ponadto potwierdza, że organ nie rozróżnia pojęcia miejsca sprzedaży od formy sprzedaży.
Końcowo strona podkreśliła, że warunki hurtowej sprzedaży alkoholu nie różnią się od warunków sprzedaży detalicznej i zarówno przepis art. 94 pkt 7, jak i art. 18 pkt 7 ustawy alkoholowej przewidują wymóg wykonywania działalności gospodarczej objętej zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i tylko w miejscu wymienionym w zezwoleniu. W przypadku obu rodzajów zezwoleń komunikowanie się z klientem może się odbywać zarówno telefonicznie, jak i mailowo, a standardem w obrocie hurtowym jest dowóz przez hurtownie zamówionego alkoholu do magazynu czy sklepu detalicznego i z wiedzy strony nie wynika, aby w takich przypadkach organy cofały hurtowniom zezwolenia alkoholowe z powołaniem się na ten fakt.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 151 p.p.s.a, w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Wskazać należy, że podstawę materialnoprawną kwestionowanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy powołanej już wcześniej ustawy alkoholowej. Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 2 tejże ustawy, sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży na podstawie pisemnego wniosku przedsiębiorcy. W świetle ust. 3 powołanego przepisu zezwolenia, o których mowa w ust. 1, wydaje się oddzielnie na następujące rodzaje napojów alkoholowych:
1) do 4,5% zawartości alkoholu oraz na piwo;
2) powyżej 4,5% do 18% zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa);
3) powyżej 18% zawartości alkoholu.
Zgodnie z ust. 3a art. 18 ustawy alkoholowej, zezwolenia takie organ zezwalający wydaje po uzyskaniu pozytywnej opinii gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych o zgodności lokalizacji punktu sprzedaży z uchwałami rady gminy, o których mowa w art. 12 ust. 1-3.
Jak stanowi przepis art. 18 ust. 7 ustawy alkoholowej, warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest::
1) posiadanie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 art. 18 ustawy o wychowaniu w trzeźwości;
2) wniesienie opłaty, o której mowa w art. 111 ustawy o wychowaniu w trzeźwości;
3) zaopatrywanie się w napoje alkoholowe u producentów i przedsiębiorców:
a) posiadających odpowiednie zezwolenie na sprzedaż hurtową napojów alkoholowych lub
b) o których mowa w art. 91 ust. 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości;
4) w terminach do dnia 1 lutego, 1 czerwca, 1 października każdego roku kalendarzowego objętego zezwoleniem, okazanie przedsiębiorcy zaopatrującemu dany punkt sprzedaży napojów alkoholowych odpowiedniego dowodu potwierdzającego dokonanie opłaty, o której mowa w art. 111 ustawy o wychowaniu w trzeźwości;
5) posiadanie tytułu prawnego do korzystania z lokalu, stanowiącego punkt sprzedaży;
6) wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu;
7) zgłaszanie organowi zezwalającemu zmian stanu faktycznego i prawnego, w stosunku do danych zawartych w zezwoleniu, w terminie 14 dni od dnia powstania zmiany;
8) prowadzenie sprzedaży w punkcie sprzedaży spełniającym wymogi określone przez radę gminy, na podstawie art. 12 ust. 1-3;
9) przestrzeganie innych zasad i warunków określonych przepisami prawa.
Z punktu widzenia rozważań w niniejszej sprawie istotna jest również treść przepisu art. 15 ust. 1 ustawy alkoholowej, w myśl którego zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych 1) osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości; 2) osobom do lat 18 (...). Zgodnie z brzmieniem ust. 2 tego artykułu, w przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy.
W dalszej kolejności zasadnym będzie odwołanie się do preambuły ustawy i przepisów ogólnych (rozdział I ustawy), która brzmi następująco; "Uznając życie obywateli w trzeźwości za niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra Narodu, stanowi, się co następuje (..)". Preambuła ta ma charakter normy (wypowiedzi) celowościowej dla całej poprzedzonej nią treści ustawy alkoholowej (zob. I. Skrzydło-Niżnik i G. Zalas Ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Komentarz, wyd. Zakamycze, 2002). W praktyce oznacza to jej zasadniczy wpływ na interpretacje treści przepisów ustawy alkoholowej. Wskazać również należy na treść przepisu art. 2 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, w którym wprost stwierdzono, że zadania w zakresie przeciwdziałania alkoholizmowi wykonuje się przez odpowiednie kształtowanie polityki społecznej, w szczególności przez ograniczenie dostępności alkoholu. Bezspornym celem tej ustawy jest więc ograniczenie dostępności alkoholu. Z tego powodu każde działanie, które prowadzi do ułatwienia nabycia alkoholu, zdaniem Sądu stoi w sprzeczności z preambułą i celami jakimi kierował się ustawodawca przyjmując przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w sprawach zezwoleń na sprzedaż alkoholu niejednokrotnie – odwołując się właśnie do preambuły ustawy – zwracał uwagę, że jej celem jest ograniczenie dostępności napojów alkoholowych. W szczególności w wyroku z 14 kwietnia 2011 r., oznaczonym sygn. akt 431/10, Naczelny Sąd Administracyjny wprost wywiódł: "Jeżeli ustawodawca nie przewidział prawnej możliwości sprzedaży alkoholu za pośrednictwem Internetu, to na gruncie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie dozwolił jej, ponieważ - co wynika z celu ustawy - nadrzędnym celem jest wychowanie w trzeźwości łącznie z przeciwdziałaniem alkoholizmowi. Za przeciwdziałanie alkoholizmowi nie może być uznana taka wykładnia art. 18 ww. ustawy, która rozszerzałaby enumeratywnie w nim wymieniony katalog zezwoleń na sprzedaż alkoholu", przypomnieć należy również orzeczenie z dnia 3 kwietnia 1997 r., sygn. akt II SA/Wr 1367/96, w którym NSA stwierdził, że: "Zarzut naruszenia przez organ gminy zasady równości podmiotów gospodarczych wobec prawa przy wydawaniu decyzji, odmawiającej wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, nie może uzasadniać uchylenia tej decyzji przez NSA, jeżeli rozstrzygnięcie odpowiada zasadom przeciwdziałania alkoholizmowi i ograniczania dostępności do alkoholu, o jakich mowa w preambule oraz art. 1, art. 2 ust. 1 i art. 18 ustawy" (orzeczenia publ. na stronie internetowej). Wskazać należy na brak w ustawie jednoznacznego przyzwolenia na sprzedaż alkoholu za pomocą Internetu, co niejednokrotnie podnoszono w orzecznictwie. Nie bez znaczenia jest też w tym względzie treść przywołanego przepisu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy alkoholowej. Realizacja zadań określonych tym przepisem wymaga środków rzeczywiście i faktycznie zmierzających do ograniczenia spożycia alkoholu i jego dostępności. Dlatego też, jeżeli celem ustawy jest ograniczenie dostępności alkoholu, to za działanie zmierzające w przeciwnym kierunku niewątpliwie należy uznać przyjęcie rozszerzającej wykładni jej przepisów. Przytoczyć warto w tym miejscu treść uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z dnia 3 lutego 2017 r. w sprawie III SA/Kr 1280 (CBOSA), w którym wskazano, że biorąc pod uwagę uregulowania ustawy alkoholowej całkowicie niedozwolone jest wszelkie "łagodzenie" przyjętych w niej ograniczeń dostępności alkoholu i stosowanie jakichkolwiek ułatwień w jego nabyciu, np. poprzez przyjmowanie zamówień na odległość i dowożenie alkoholu do miejsca wyznaczonego przez klienta. Zdaniem tego Sądu, uznanie dopuszczalności takich działań, przy obecnej treści ustawy, całkowicie zaprzecza jej celowi, jak i pozbawia sensu płynące z niej ograniczenia, bowiem daje sposób na proste i pełne ich obejście, gdy tymczasem celem ustawy było utrudnienie dostępności alkoholu, nie zaś uproszczenie jego dostarczenia klientowi.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie dopuszczenie sprzedaży internetowej - w ramach modelu zaproponowanego przez stronę - prowadziłoby do istotnego rozszerzenia dostępności produktów alkoholowych. Jeśli nawet przyjąć, że sprzedaż alkoholu przez Internet nie jest odrębną formą sprzedaży, lecz jedynie sprzedażą przy zastosowaniu pewnej formy komunikowania się między stronami umowy, co akcentowała w niniejszej sprawie strona skarżąca, to i tak przyjęcie zaproponowanego przez nią modelu sprzedaży pozostawałoby w sprzeczności z preambułą i celami, jakimi kierował się ustawodawca przyjmując przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości, co zostanie wyjaśnione poniżej.
Wskazać również należy, że zgodnie z postanowieniami art. 18 ust. 7 pkt 6 ustawy, warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie objętym zezwoleniem tylko przez przedsiębiorcę w nim oznaczonego i wyłącznie w miejscu wymienionym w zezwoleniu. Natomiast ust. 5 tego przepisu stanowi, że wniosek o wydanie zezwolenia musi zawierać m.in.: oznaczenie rodzaju zezwolenia (pkt 1) oraz adres punktu sprzedaży (pkt 5), a zgodność lokalizacji tego punktu z uchwałami rady gminy, jest przedmiotem opinii wydawanej przez gminną komisję rozwiązywania problemów alkoholowych. Z tego wywieść należy wniosek, że ustawa alkoholowa wskazuje, że sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych prowadzi się w punktach sprzedaży (placówkach handlowych) i tylko tam, tzn. w ściśle określonym miejscu, sprzedawca może prowadzić sprzedaż bezpośrednią napojów alkoholowych. Zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych jest aktem administracyjnym adresowanym do indywidualnie oznaczonego przedsiębiorcy, a do jego specyfiki należy to, że udziela ono uprawnienia do prowadzenia działalności w ściśle określonym miejscu. Ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości sprzedawania alkoholu poza wyznaczonym punktem sprzedaży (dla skarżącej spółki we wniosku określono je przy ul. [...] we W.). Przypomnienia wymaga, że przepisy określające wymogi dla lokalizacji punktów sprzedaży napojów alkoholowych są ustalane na podstawie art. 12 ust. 2 oraz art. 14 ust. 6 ustawy alkoholowej przez rady gmin.
Sąd dostrzega, że w orzecznictwie zostało wyrażone stanowisko zbieżne z argumentacją przedstawioną przez stronę skarżącą. W wyroku z dnia 8 sierpnia 2018 r. w sprawie III SA/Kr 453/18 (CBOSA), dotyczącej cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że skoro ustawodawca w treści ustawy alkoholowej nie przewidział formy sprzedaży "przez Internet", to nie oznacza to a priori, iż taka forma jest zakazana na gruncie tej ustawy. Sąd ten argumentował, że żadnej formy sprzedaży ustawodawca nie uregulował, a jedynie określił, iż sprzedaż ma się odbywać w stricte wyliczonych punktach sprzedaży. Zdaniem tego Sądu czym innym jest określenie formy czynności cywilnoprawnej, a czym innym jest, czy czynność ta dochodzi do skutku, a więc jest realizowana, w określonym punkcie sprzedaży detalicznej alkoholu. Dalej WSA w Krakowie uznał, że dopiero w przypadku, gdyby miejsce spełnienia świadczenia nie zostało określone w umowie, można ustalać miejsce świadczenia na podstawie przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego, zaś skoro zgodnie z art. 155 § 2 k.c. przy rzeczach oznaczonych co do gatunku, przeniesienie własności rzeczy, które stanowi rozporządzający skutek zobowiązującej umowy sprzedaży, następuje w chwili przeniesienia posiadania rzeczy, czyli jej wydania nabywcy, to wynika z tego, że co do zasady sprzedaż rzeczy oznaczonych co do gatunku realizuje się z chwilą wydania rzeczy nabywcy w miejscu oznaczonym w umowie. Sąd ten stwierdził również, że z będącego wzorcem umownym Regulaminu przedłożonego w sprawie wynika, że ustala się za miejsce spełnienia świadczenia punkt sprzedaży określony w udzielonym skarżącym zezwoleniu, to sprzedaż alkoholu następuje w tym punkcie, bo co do zasady sprzedaż rzeczy oznaczonych co do gatunku realizuje się z chwilą wydania rzeczy nabywcy w miejscu oznaczonym w umowie. WSA w Krakowie stwierdził również, że z punktu widzenia prawnego nie powinno mieć znaczenia, czy upoważnioną osobą do wydania towaru jest np. małżonek lub pracownik kupującego, czy też przedstawiciel firmy kurierskiej, skoro z Regulaminu wynika, że osoby te mogą odbierać towar pod pewnymi warunkami i co najważniejsze - w zgodzie z regulacjami ustawy, przy czym chodzi tu o kwestie związane z pełnoletnością i stanem trzeźwości zamawiających, o których mówi art. 15 ustawy. Sąd ten wskazał, że postanowienia przedłożonego w tamtej sprawie Regulaminu, dowodzą, że sprzedający przez Internet mają mechanizmy kontroli w tym zakresie.
Wyrok ten stał się prawomocny po oddaleniu skargi kasacyjnej organu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 września 2022 r. w sprawie II GSK 2034/18 (CBOSA). Należy przy tym zauważyć, że, jak wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku, skoro w skardze kasacyjnej nie został skutecznie zakwestionowany stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku (jedynym zarzutem procesowym postawionym w skardze kasacyjnej był zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.), to z tego powodu należało uznać, że w sprawie sprzedaż alkoholu za pośrednictwem Internetu odbywała się w punkcie sprzedaży wskazanym w zezwoleniu. Z treści uzasadnienia tego wyroku wynika również, że poza zakresem kontroli NSA pozostały także kwestie związane z obowiązującym wzorcem umownym w postaci regulaminu, sposobem zamawiania i dostarczania przesyłek przez kuriera itp.
Odnosząc się do argumentacji zawartej w powyższych wyrokach, Sąd pragnie wskazać, że co do zasady można zgodzić się ze stwierdzeniem, iż żadnej formy sprzedaży ustawodawca nie uregulował, a jedynie określił, iż sprzedaż ma się odbywać w stricte wyliczonych punktach sprzedaży. Sąd zasadniczo zgadza się także z twierdzeniem, że czym innym jest określenie formy czynności cywilnoprawnej, a czym innym jest to, czy czynność ta dochodzi do skutku, a więc jest realizowana, w określonym punkcie sprzedaży detalicznej alkoholu.
Jednakże zdaniem Sądu, nawet przy przyjęciu powyższych założeń, należy mimo to uznać model sprzedaży napojów alkoholowych przyjęty przez stronę w niniejszej sprawie za niezgodny z przepisami ustawy alkoholowej, a przez to niedopuszczalny.
W sprawie organy stwierdziły, że rozwiązanie, w którym etap wydawania napojów alkoholu jest przeniesiony poza miejsce wymienione w zezwoleniu oznacza, że przyjęty model sprzedaży pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy, w szczególności z jej art. 18 ust. 7 pkt 6.
Sąd dostrzega, że Regulamin dokonywania zakupu alkoholu prezentowanego za pośrednictwem platformy G. w sklepie B.2 wyraźnie przewiduje jednak możliwość udzielenia przez klienta pełnomocnictwa dostawcy G. do odebrania zamówionych napojów alkoholowych.
Zgodzić się jednak należy z organem, że tego typu model, poprzez przyjmowanie zamówień na odległość i dowożenie alkoholu do miejsca wyznaczonego przez klienta, nawet przez kuriera działającego w charakterze pełnomocnika, który wcześniej w imieniu klienta odebrał alkohol w sklepie stacjonarnym (doprowadzając tym samym do zaistnienia skutku rozporządzającego umowy sprzedaży), stanowi de facto złagodzenie przyjętych w ustawie ograniczeń dostępności alkoholu i zastosowanie uproszczeń w jego nabyciu.
W szczególności nie sposób zaakceptować stanowiska strony, opartego na poglądzie wyrażonym w powołanym wyżej wyroku WSA w Krakowie w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 493/18, zgodnie z którym sprzedaż online nie tylko nie ułatwia ale może utrudniać sprzedaż, ponieważ jest wieloetapowa i zrealizowanie umowy łącznie z dostawą do domu może trwać kilka godzin a nawet dłużej, niż miałoby to miejsce w punkcie sprzedaży. W ocenie Sądu wyrażone w niniejszej sprawie stanowisko strony w tym względzie stoi w sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy, a także z zasadami doświadczenia życiowego.
Sąd podzielił w tym zakresie ocenę organów, że sprzedaż napojów alkoholowych za pośrednictwem Internetu stanowi w rzeczywistości ułatwienie ich dostępności. Jak wskazał organ I instancji, z licznych publikacji internetowych znajdujących się w aktach sprawy istotnie wynika, że przy tworzeniu omawianej usługi sieć B.2 kierowała się wygodą klientów, którzy oczekują szybszych i bardziej dostępnych rozwiązań, a spełnienie tych oczekiwań mają umożliwić ekspresowe zakupy przy użyciu intuicyjnej aplikacji i korzystaniu z floty kurierskiej, tj. grupy kurierów G. pracujących wyłącznie na zlecenie sieci B.2 w czasie 15 minut od złożenia zamówienia, siedem dni w tygodniu w godzinach 9-23. W jednym z artykułów model sprzedaży planowany przez stronę został opisany jako "błyskawiczne dostawy alkoholu na imprezę". Również ze znajdującego się w aktach administracyjnych raportu z września 2021 r. pt. "[...]", szczegółowo opisującego zasady działania tego modelu sprzedaży, wynika, że model sprzedaży "quick commerce" (do którego należy zaliczyć prezentowany przez stronę model) zakłada maksymalne uproszczenie procesu zakupowego, gdyż zakłada on umożliwienie szybkich, spontanicznych zakupów, tak aby były one szybsze i łatwiejsze niż dotarcie do pobliskiego sklepu.
W ocenie Sądu trudno uznać za przekonującą argumentację strony, która wprowadza dany model sprzedaży w celu przyśpieszenia czy ułatwienia zakupów, reklamując go jako zakupy ekspresowe (co wynika również z samej nazwy B.), a następnie na potrzeby tego postępowania twierdzi, że w istocie forma zakupów przez Internet miałaby utrudniać czy wydłużać sprzedaż w stosunku do sprzedaży stacjonarnej.
Zdaniem Sądu również z zasad doświadczenia życiowego wynika, że w realiach XXI wieku, gdzie wykorzystanie środków komunikowania się na odległość jest nieodłącznym elementem rzeczywistości, zwłaszcza u ludzi młodych, skorzystanie z aplikacji (często bardzo szybko, wręcz błyskawicznie obsługiwanej) jest łatwiejszym, wygodniejszym i szybszym rozwiązaniem niż wyjście do sklepu w celu dokonania zakupu alkoholu.
Biorąc pod uwagę ten aspekt, należy stwierdzić, że sprzedaż alkoholu za pośrednictwem Internetu istotnie stoi w sprzeczności z celami ustawy alkoholowej, prowadząc do ułatwienia dostępności alkoholu.
Zdaniem Sądu zasadnie organ wskazał również na istnienie poważnych wątpliwości odnośnie formy, w jakiej spółka przewiduje weryfikację istotnych w kontekście założeń ustawy aspektów, takich jak stan trzeźwości, czy wiek nabywcy alkoholu. Regulacje regulaminowe zakładają odbieranie niezbędnych w tym zakresie danych i oświadczeń od użytkownika platformy na etapie dokonywania rejestracji indywidualnego konta oraz składania przez niego zamówienia. Z kolei weryfikacja powyższych okoliczności została powierzona kurierowi (dostawcy G.). Zdaniem Sądu takie ukształtowanie modelu sprzedaży stoi w sprzeczności z treścią art. 15 ust. 1 ustawy alkoholowej, w myśl którego zabrania się sprzedaży (podkreślenie Sądu) i podawania napojów alkoholowych osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości oraz osobom do lat 18 (...). Zgodnie z brzmieniem ust. 2 tego artykułu, w przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy. Jeśli przyjąć, że wydanie zamówionego przez klienta napoju alkoholowego następuje w sklepie stacjonarnym przy jego odbiorze przez kuriera w oparciu o pełnomocnictwo udzielone mu na etapie składania zamówienia przez Internet, to do sprzedaży (jej rozporządzającego skutku) dochodziłoby rzeczywiście w sklepie stacjonarnym. Jednakże trzeba wziąć pod uwagę, że w momencie dokonywania tak określonej sprzedaży (tj. w sklepie) sprzedający nie dysponuje mechanizmem weryfikacji okoliczności, w których sprzedaż alkoholu jest zabroniona (nietrzeźwość, wiek poniżej 18 lat). Okoliczności te podaje kupujący wcześniej, bo w momencie dokonywania zamówienia przez Internet, a do tego z oczywistych przyczyn będąc poza lokalem, w dowolnie wybranym przez siebie miejscu, bez obecności sprzedawcy. Sprzedawca, wydając napój alkoholowy kurierowi, nie jest w stanie sprawdzić, czy te, newralgiczne z punktu widzenia przepisów ustawy, okoliczności są zgodne ze stanem faktycznym. Trzeba podkreślić raz jeszcze, że sprzedaż w przypadku zaistnienia tych okoliczności jest bezwzględnie zabroniona, co wprost wynika z brzmienia powołanego wyżej przepisu. Mimo to do takiej sprzedaży może dojść, bez możliwości ich weryfikacji. Dopiero następnie (już po dokonaniu sprzedaży) kurier może, przy wydawaniu napoju klientowi we wskazanym przez niego miejscu, odmówić jego wydania, gdy poweźmie co do powyższych kwestii wątpliwości, a wówczas, zgodnie z treścią § 5 ust. 3 Regulaminu, sprzedawca będzie mógł odstąpić od umowy. Nie taki jest jednak model i mechanizm przewidziany przez przepisy ustawy alkoholowej. Według treści art. 15 ust. 1 tejże ustawy, do sprzedaży alkoholu osobie nietrzeźwej lub nie posiadającej wymaganego wieku, w ogóle nie powinno dojść. Przy przyjęciu modelu zaproponowanego przez stronę, do takiej sprzedaży może jednak dojść, a wykrycie okoliczności sprzeciwiających się jej zawarciu nastąpić może dopiero po tym, jak zostanie ona już zawarta. Ponadto w ocenie Sądu sprawdzanie omawianych okoliczności przez kuriera wydającego czy też przekazującego zakupiony alkohol nabywcy, i tak wydaje się być iluzoryczne. Trudno sobie wyobrazić, aby kurier, którego zadaniem jest szybkie dostarczenie towaru do znacznej liczby klientów, dokładnie sprawdzał wiek czy stan trzeźwości tych klientów, którzy zakupili alkohol. Ponadto podkreślić trzeba, że ustawa alkoholowa wymaga, aby sprawdzenie wieku osoby nabywającej alkohol odbywało się przez sprzedającego, a nie przez inną osobę. Zatem przedstawione przez stronę rozwiązanie w ocenie Sądu należy uznać za niezgodne z treścią przywołanego już wyżej przepisu art. 15 ust. 1 ustawy alkoholowej. Słuszna jest tym samym ocena organów, że powyższe stwarza wysokie ryzyko naruszeń zasad sprzedaży alkoholu wynikających z przepisów ustawy
Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że, przyjęcie zaproponowanego przez stronę model sprzedaży napojów alkoholowych za pośrednictwem Internetu doprowadziłoby do naruszenia uregulowań ustawy alkoholowej. Z tych też powodów zarzuty postawione przez stronę skarżącą, a dotyczące naruszenia przepisów ustawy alkoholowej nie zasługiwały na uwzględnienie.
Reasumując, Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają norm prawa materialnego wynikających z przepisów wskazanych w skardze, jak również innych, które Sąd powinien uwzględnić z urzędu na zasadzie art. 134 § 1 p.p.s.a., w szczególności wynikających z przepisów prawa procesowego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę w całości.