III SA/Wr 163/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzję odmawiającą wydania prawa jazdy kategorii T, uznając, że zakaz prowadzenia pojazdów kategorii B nie może automatycznie skutkować odmową wydania prawa jazdy na inne kategorie nieobjęte zakazem, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.
Sprawa dotyczyła odmowy wydania prawa jazdy kategorii T skarżącemu, który posiadał zakaz prowadzenia pojazdów kategorii B. Organy administracji uznały, że zakaz kategorii B, zgodnie z ustawą o kierujących pojazdami, obejmuje również inne kategorie, w tym T. WSA we Wrocławiu uchylił te decyzje, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r. (SK 23/21), który uznał przepisy pozwalające na automatyczne rozszerzenie zakazu na inne kategorie za niezgodne z zasadą ne bis in idem i prawem do sprawiedliwego procesu.
Przedmiotem skargi była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy utrzymująca w mocy decyzję Starosty Legnickiego o odmowie wydania prawa jazdy kategorii T. Odmowa wynikała z faktu orzeczenia przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B na okres 6 miesięcy. Organy administracji powołały się na art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami, interpretując je jako podstawę do odmowy wydania prawa jazdy na kategorie nieobjęte bezpośrednio zakazem, jeśli zakaz dotyczy kategorii B. Skarżący zarzucił błędną wykładnię przepisów i naruszenie zasady ne bis in idem. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za uzasadnioną. Sąd odwołał się do najnowszego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r. (sygn. akt SK 23/21). Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami za niezgodne z art. 2 (zasada ne bis in idem) i art. 45 ust. 1 (prawo do sprawiedliwego procesu) Konstytucji RP. Wyrok TK wskazał, że zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony przez sąd karny nie może automatycznie skutkować odmową wydania lub zwrotu prawa jazdy na kategorie, co do których nie orzeczono zakazu, gdyż prowadzi to do podwójnego karania i narusza zasadę proporcjonalności. Sąd administracyjny stwierdził, że wyrok TK stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i uchylenia zaskarżonych decyzji. W związku z tym, WSA uchylił decyzje organów obu instancji i zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, zakaz prowadzenia pojazdów kategorii B orzeczony przez sąd karny nie może automatycznie skutkować odmową wydania prawa jazdy na inne kategorie, które nie są objęte tym zakazem. Taka praktyka narusza zasadę ne bis in idem i prawo do sprawiedliwego procesu.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r. (SK 23/21), który uznał przepisy ustawy o kierujących pojazdami za niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim pozwalają na obligatoryjne rozszerzenie skutków zakazu prowadzenia pojazdów na kategorie nieobjęte bezpośrednio orzeczeniem sądu. Trybunał stwierdził, że takie rozszerzenie stanowi podwójne karanie i narusza zasadę proporcjonalności.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (6)
Główne
u.k.p. art. 12 § 1 pkt 2
Ustawa o kierujących pojazdami
Prawo jazdy nie może być wydane lub zwrócone osobie, wobec której orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.
u.k.p. art. 12 § 2 pkt 2
Ustawa o kierujących pojazdami
Nie można wydać ani zwrócić prawa jazdy, ani przywrócić uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B.
u.k.p. art. 12 § 2 pkt 3
Ustawa o kierujących pojazdami
Nie można wydać ani zwrócić prawa jazdy, ani przywrócić uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
Pomocnicze
k.p.a. art. 145a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dopuszcza się wznowienie postępowania administracyjnego również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b
Kodeks postępowania sądowoadministracyjnego
Sąd administracyjny, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
p.p.s.a. art. 200
Kodeks postępowania sądowoadministracyjnego
Przepis dotyczący orzekania o kosztach postępowania sądowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez organy administracji przepisów art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. przez błędną wykładnię i odmowę wydania prawa jazdy kat. T, pomimo że wyrok Sądu dotyczył wyłącznie kat. B. Naruszenie zasady ne bis in idem i zasady proporcjonalności poprzez nieuprawnione rozszerzenie zakresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów. Niezgodność przepisów ustawy o kierujących pojazdami z Konstytucją RP, stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego SK 23/21, która stanowi podstawę do wznowienia postępowania i uchylenia decyzji.
Godne uwagi sformułowania
Orzekanie bowiem przez sąd karny kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Wobec tego Trybunał stwierdził, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna.
Skład orzekający
Barbara Ciołek
przewodniczący sprawozdawca
Andrzej Nikiforów
sędzia
Kamila Paszowska-Wojnar
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o kierujących pojazdami w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 23/21, zasada ne bis in idem w prawie administracyjnym, skutki orzeczeń TK dla postępowań administracyjnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o kierujących pojazdami w świetle wyroku TK. Może wymagać analizy w kontekście innych przepisów dotyczących zakazów prowadzenia pojazdów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak wyrok Trybunału Konstytucyjnego może bezpośrednio wpływać na indywidualne sprawy administracyjne i zmieniać dotychczasową linię orzeczniczą. Podkreśla znaczenie zasady ne bis in idem w polskim systemie prawnym.
“Zakaz prowadzenia auta kategorii B nie oznacza automatycznie utraty prawa jazdy na inne kategorie – kluczowy wyrok WSA!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wr 163/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2024-02-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-05-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Andrzej Nikiforów Aneta Brzezińska Barbara Ciołek /przewodniczący sprawozdawca/ Kamila Paszowska-Wojnar Symbol z opisem 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami Hasła tematyczne Ruch drogowy Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku *Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 622 art. 12 Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Sędzia WSA Kamila Paszowska - Wojnar po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 7 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 3 marca 2023 r. nr SKO/RD-421/68/2023 w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy kat. T potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Legnickiego z dnia 23 stycznia 2023 r. nr KD.5430.5.20.2023.GB; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Przedmiotem skargi M. P. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia 3 marca 2023 r. nr SKO/RD-421/2023 utrzymująca w mocy decyzję Starosty Legnickiego (dalej: organ I instancji, Starosta) z dnia 23 stycznia 2023 r. nr KD.5430.5.20.2023.GB w sprawie odmowy wydania prawa jazdy kategorii T potwierdzającego posiadanie tych uprawnień do kierowania pojazdami. Z akt sprawy wynika, że strona 3 listopada 2022 r. złożyła wniosek o wydanie profilu kandydata na kierowcę w związku z ubieganiem się o wydanie kategorii prawa jazdy kategorii B+E. W związku z pozytywnym wynikiem egzaminu na ww. kategorię, w dniu 6 grudnia 2022 r. organ zamówił prawo jazdy kategorii AM, B, B1, B+E i T, które znajduje się w depozycie Starostwa. W dniu 3 stycznia 2023 r. do Starostwa Powiatowego w Legnicy wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w [...], w którym orzeczono wobec strony środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B na okres 6 miesięcy, liczony od 13 grudnia 2022 r. do 10 czerwca 2023 r. W związku z powyższym wyrokiem Starosta decyzją z 4 stycznia 2023 r. nr KD.5430.5.8.2023.KK orzekł o cofnięciu stronie uprawnień do kierowania pojazdami kat. B na okres 6 miesięcy liczony od 13 grudnia 2022 r. do 10 czerwca 2023 r. SKO decyzją z dnia 24 lutego 2023 r. nr SKO/RD-421/61/2023 utrzymało ww. decyzję w mocy. 20 stycznia 2023 r. strona złożyła wniosek o wydanie dokumentu poświadczającego uprawnienia do kategorii T, ponieważ wyrok Sądu Rejonowego obejmował wyłącznie zakaz prowadzenia pojazdów kat. B. Decyzją z 23 stycznia 2023 r. organ odmówił wydania prawa jazdy kategorii T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, odwołując się do treści art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 622 ze zm.; dalej: u.k.p.), wskazał, iż prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Wskazał również art. 12 ust. 2 pkt 3 u.k.p., zgodnie z którym przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. SKO utrzymało ww. decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ II instancji wskazał, że w art. 12 u.k.p. ustawodawca uregulował kwestię wydania prawa jazdy określonej kategorii w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Dalej powołał art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. i art. 12 ust. 2 pkt 3 u.k.p. W ocenie Kolegium ze względu na orzeczony wobec strony zakaz prowadzenia pojazdów w kat. B na okres 6 miesięcy nie można zarzucić organowi I instancji błędnego zastosowania ww. przepisów u.k.p., które obligują organ do odmowy wydania prawa jazdy, ale też do odmowy zwrotu prawa jazdy, z uwagi na orzeczony zakaz w okresie i zakresie jego obowiązywania. Organ II instancji podkreślił, że wprowadzony w ustawie zakaz wydania prawa jazdy/odmowa zwrotu prawa jazdy nie stanowi rozszerzenia dolegliwości spowodowanej orzeczonym środkiem karnym. Wyrok karny orzekający o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych wywiera skutki w sferze prawa administracyjnego. Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w ustawie. Z wyroku sądu karnego wynika dla skarżącego bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, a pośrednio również zakaz prowadzenia pojazdów kat. T, gdyż ustawodawca rozciągnął skutki orzeczenia karnego w zakresie prawa jazdy kategorii B także na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego się o prawo jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim prawem jazdy. Wskazał organ na art. 6 ust. 1 pkt 11 lit. b u.k.p. i stwierdził, że skoro w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów kat. B nie jest możliwym wydanie uprawnienia do kierowania pojazdami kat. B+E, to jest to równoznaczne z zakazem wydania prawa jazdy kat. T, które to uprawnienie wynika z uprawnienia kat. B+E. Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest uzasadniona, ponieważ konkretyzuje jedynie swą treścią obowiązujące wobec skarżącego zakazy z uwzględnieniem przepisów u.k.p, nie modyfikując przy tym środka karnego. W skardze do Sądu strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego: 1. art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. przez błędną wykładnię i odmowę wydania prawa jazdy kat. T, pomimo że wyrok Sądu dotyczył wyłącznie kat. B; 2. art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. w zw. z art. 29 Kodeksu wykroczeń przez nieuwzględnienie faktu, że to w gestii sądu orzekającego o zakazie prowadzenia pojazdów leży decyzja w przedmiocie ustalenia zakresu zakazu; 3. art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 775 ze zm., dalej: kpa) przez wydanie decyzji podważającej zaufanie do organów pomimo niekonstytucyjności art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP; 4. naruszenie art. 4 Protokołu Nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych poprzez nieuprawnione rozszerzenie zakresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów i złamanie zasady ne bis in idem, przez co doszło do podwójnego ukarania tej samej osoby za ten sam czyn, co naruszyło również zasadę proporcjonalności; 5. art. 7 kpa przez wydanie decyzji wbrew przepisom prawa i wyrokowi sądu powszechnego, co stanowi przyjęcie nadrzędności interesu społecznego nad indywidulanym i co narusza zasadę równości. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane bądź zwrócone osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. stanowi, że nie można wydać ani zwrócić prawa jazdy, ani przywrócić uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B (ust. 2) oraz B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D (ust. 3). Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany był pogląd, zgodnie z którym organ administracji ma prawo - z uwagi na zakaz orzeczony przez sąd karny - negatywnie rozstrzygnąć kwestię uprawnień do kierowania pojazdami kategorii nieobjętej tym zakazem, a przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 u.k.p. nie naruszają przepisów Konstytucji RP i nie można uznać, że regulacje zawarte w tych przepisach naruszają zasadę ne bis in idem, proporcjonalności, podziału i równowagi władzy sądowniczej i władzy wykonawczej czy też prawa obywatela do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. (por. wyroki NSA: z 15 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 108/22, LEX nr 3333280, z 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1172/20, LEX nr 3114275, z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 888/14, LEX nr 1999944:, z 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 603/14, LEX nr 1988137:, z 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14, LEX nr 1985918). Obecnie linia orzecznicza uległa zmianie (por. m.in. wyrok NSA z 17 października 2023 r., sygn.akt II GSK 1909/22, z dnia 29 listopada 2023 r. sygm. akt I OSK 1369/20) z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt SK 23/21, w którym TK orzekł, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem, TK wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty: proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą oraz drugi, który polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu. W wyroku zauważono, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis in idem obejmującej zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środków represyjnych, w tym sankcji administracyjnych, przy czym ocena, czy dany instrument prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału. W ocenie Trybunału procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji. Trybunał zauważył też, iż podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał uznał, że za główną funkcję sankcji karnej należy uznać represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej jako główną funkcję wskazuje się szeroko rozumianą prewencję. Trybunał skonstatował, iż stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną. Odnosząc przedstawione ustalenia do rozpatrywanej sprawy, w szczególności charakterystykę sankcji w postaci decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy i sankcji zakazu prowadzenia pojazdu, Trybunał stwierdził, że zaskarżone przepisy są niezgodne z wynikającą z zasady państwa prawnego zasadą ne bis in idem. Orzekanie bowiem przez sąd karny kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania danymi pojazdami. Reasumując Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem, wynikającą z art. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że osoba, wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła zatem prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach, a brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim. Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie, wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest tu zatem uznanie administracyjne, a organ administracji po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. Jednocześnie Trybunał zauważył, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego bowiem zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. Trybunał zaznaczył, że ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami. Wobec tego Trybunał stwierdził, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Na zakończenie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą, zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji są ostateczne, a ponadto zgodnie z art 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. W związku z wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny ziściła się przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145a § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że dopuszcza się wznowienie postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Odnosząc powyższe do stanu sprawy należy wskazać, że z wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...] wynika, że Sąd ten zdecydował się na orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, na które wymagane jest prawo jazdy kategorii B na okres 6 miesięcy. Natomiast organ odmówił wydania prawa jazdy – pozostałych nie objętych zakazem kategorii, tj. T. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że zaistnienie podstawy wznowieniowej z art. 145a § 1 k.p.a. po wydaniu zaskarżonej decyzji, obligowało Sąd do wyeliminowania decyzji organów obu instancji z obrotu prawnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Ponownie rozpatrując sprawę organ oceniając stan faktyczny sprawy zobligowany będzie uwzględnić stan prawny ukształtowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023r. (sygn. akt SK 23/21). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI