III SA/Wr 156/23

III SA/Wr 156/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-08-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /przewodniczący/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Dominik Dymitruk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1201
art. 34 par. 1a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędziowie Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, Asesor WSA Dominik Dymitruk (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 9 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 22 stycznia 2018 r., nr 0201-IEE1.711.581.2017.2.MŚ w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2017 r., nr 470100/71/2017-RED-8951388628/OE/KD- 36-3; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 ( czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 stycznia 2018 r. (nr 0201-IEE1.711.581.2017.2.MŚ) – wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.) oraz art. 18 i art. 33 § 1 pkt 1 i art. 34 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.) – Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej jako: organ), po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez A. G. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu I Inspektorat we Wrocławiu z dnia 13 listopada 2017 r. (nr 470100/2017-RED-8951388628/OE/KD-36-2) w sprawie zarzutu na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie 12 tytułów wykonawczych o wyszczególnionych numerach, obejmujących zaległości z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za wrzesień 2015 r. i okres od listopada 2015 r. do grudnia 2016 r., a także w składkach na Fundusz Pracy za okres od listopada 2015 r. do grudnia 2016 r. – utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Z akt sprawy wynika, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu I Inspektorat we Wrocławiu, jako organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
W toku postępowania egzekucyjnego skarżący wniósł zarzut niedopuszczalności egzekucji. W uzasadnieniu podkreślił, że w spornym okresie nie podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Natomiast nie złożył odwołania od decyzji z dnia 8 czerwca 2017 r., gdyż nigdy nie została ona mu doręczona. Zdaniem skarżącego, powyższa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, skoro organ nie rozstrzygnął uprzednio, czy skarżący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Kwestia podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej była bowiem sporna i wymagała rozstrzygnięcia w formie decyzji.
Postanowieniem z dnia 13 listopada 2017 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu I Inspektorat we Wrocławiu oddalił jako nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku. W uzasadnieniu wyjaśniono, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie powyższych tytułów wykonawczych zostało wszczęte w celu wyegzekwowania należności objętych decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 czerwca 2017 r. (nr 470171DZPDK17/002616) określającą wysokość zadłużenia z tytułu składek. Oznacza to, że istnienie po stronie skarżącego obowiązku opłacania składek było przedmiotem rozpoznania w odrębnie prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Wyjaśnił przy tym, że ww. decyzja poprzedzona była decyzją z dnia 27 kwietnia 2016 r. (nr UBS1/UE/D-150/2016) stwierdzającą, że w okresie od 10.2015 r. skarżący podlegał ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych.
Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe rozstrzygnięcie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu utrzymał je w mocy.
Organ II instancji podzielił stanowisko Dyrektora ZUS Oddział we Wrocławiu I Inspektoratu we Wrocławiu o niedopuszczalności badania zarzutu nieistnienia obowiązku. Zaznaczył, że podnoszona przez skarżącego kwestia istnienia obowiązku uiszczenia należności z tytułu składek była badana w odrębnym postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia 8 czerwca 2017 r. określającej wysokość zadłużenia. Tym samym polemika z wierzycielem w zakresie istnienia ww. obowiązku mogła nastąpić przez zakwestionowanie wydanej decyzji, co jednak nie miało miejsca. Organ stwierdził ponadto prawidłowość doręczenia ww. decyzji skarżącemu.
W skardze na postanowienie organu skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 29 § 1 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ nie jest uprawniony do badania istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a w konsekwencji uznanie, iż decyzja wymiarowa z dnia 8 czerwca 2017 r. nie została wycofana z obrotu prawnego, zatem zaistniały podstawy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego;
2) art. 59 § 1 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym i odmówienie umorzenie postępowania egzekucyjnego;
3) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że kwestia doręczenia decyzji wymiarowej winna zostać zweryfikowana w postępowaniu egzekucyjnym, bowiem nie posiadał wiedzy o jej doręczeniu i tym samym nie miał możliwości jej zaskarżenia. Nadto podniósł, że w spornym okresie posiadał status osoby wyrejestrowanej z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. W ocenie skarżącego organ nieprawidłowo uznał, że decyzja z dnia 27 kwietnia 2016 r. ustalająca właściwe ustawodawstwo jednocześnie rozstrzyga podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom w Polsce z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Są to bowiem odrębne kwestie i wymagają osobnych rozstrzygnięć.
Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2018 r. (sygn. akt III SA/Wr 159/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił przedmiotową skargę skarżącego, uznając, że w sprawie tej nie zachodzi żadna z przesłanek niedopuszczalności egzekucji, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. Wyjaśnił ponadto, że decyzja wymiarowa została uznana za doręczoną po podwójnym awizowaniu 12 i 20 czerwca 2017 r.
Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów prawa postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 34 § 1a u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy wymagała ona uwzględnienia, bo zgłoszony zarzut nieistnienia obowiązku i braku jego wymagalności należało rozpatrzyć merytorycznie. Zdaniem skarżącego, zarzut ten nie był wcześniej rozpatrywany. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Wyrokiem z dnia 31 października 2022 r. (sygn. akt I GSK 3167/18) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgłoszone w środku odwoławczym zarzuty okazały się uzasadnione, bo Sąd pierwszej instancji rozważał jedynie kwestię niedopuszczalności egzekucji w rozumieniu art. 33 § 1 u.p.e.a. Tymczasem przedmiotem zaskarżonego do Sądu Wojewódzkiego postanowienia była kwestia niedopuszczalności zgłoszonego przez skarżącego zarzutu przeciwko prowadzonemu postępowaniu egzekucyjnemu, nie zaś egzekucji. Dalej wyjaśnił, że za wzorzec sądowej kontroli Sąd pierwszej instancji przyjął zatem przepis, który nie stanowił podstawy wydanego przez organ postanowienia. Analiza tego, czy egzekucja była w tej sprawie dopuszczalna czy też nie pozostaje bez znaczenia dla legalności tego aktu. Podobna uwaga dotyczy oceny Sądu pierwszej instancji co do tego, czy decyzja wymiarowa została prawidłowo doręczona, czy też nie.
W ramach wskazań co do dalszego postępowania NSA wyjaśnił, że rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozważy to, czy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu jest zgodne z prawem w świetle zastosowanego przez organ art. 34 § 1a u.p.e.a. Zbada zatem, czy istotnie – jak podniósł organ egzekucyjny – prawidłowość doręczenia decyzji była już badana przez organy administracji publicznej we wcześniej prowadzonym postępowaniu. Ustalenie to jest pierwotne w stosunku do tego czy egzekucja w tej sprawie była dopuszczalna. Badanie tej ostatniej kwestii jest na tym etapie sprawy przedwczesne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Należy na wstępie podkreślić, że niniejsza sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 października 2022 r. (sygn. akt I GSK 3167/18).
Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Artykuł ten znajduje zastosowanie, gdy doszło do orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 p.p.s.a., a mianowicie, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. Ta sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę ponownie nie może dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny, niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, nie może też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. II GSK 808/09). Związanie wykładnią prawną dotyczy zarówno sądu rozpoznającego sprawę ponownie, jak również organu administracyjnego, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego, powodująca, że pogląd prawny NSA staje się nieaktualny. Oznacza to, że orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowo-administracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. W tej sytuacji Sąd nie mógł rozpoznawać sprawy z pominięciem oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyjął, że zaskarżone postanowienie organu, a także poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS wydane zostały z naruszeniem art. 34 § 1a u.p.e.a., co skutkowało ich uchyleniem.
W myśl powołanego przepisu, jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się zgodnie, że celem art. 34 § 1a u.p.e.a. nie jest ograniczenie zakresu merytorycznych kompetencji organów występujących w podwójnej roli, ale usprawnienie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten pozbawia wierzyciela i organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli kwestia ta była już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Stwierdzenie, że taka okoliczność miała miejsce obliguje organ do wydania postanowienia nie o nieuwzględnieniu zarzutu, lecz o stwierdzeniu jego niedopuszczalności. Uregulowanie to wprowadza zasadę niekonkurencyjności środków prawnych (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1290/21, LEX nr 3446293).
W kontekście przesłanek wyrażonych w powołanym art. 34 § 1a u.p.e.a., dla możliwości poprzestania na rozstrzygnięciu procesowym, konieczne jest jednak przesądzenie, że zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym.
W ocenie Sądu organy obu instancji błędnie utożsamiły zarzut skarżącego oparty na kwestii prawidłowości doręczenia decyzji wymiarowej z zagadnieniem istnienia zaległości z tytułu składek, choć jedynie to ostatnie było objęte odrębnie prowadzonym postępowaniem. Nie to jednak – w ocenie skarżącego – powoduje wadliwość prowadzonej egzekucji,
Skarżący, w treści wniesionego zarzutu, zakwestionował nie samą treść decyzji wymiarowej, lecz możliwość prowadzenia egzekucji w oparciu o decyzję, która nie została jemu skutecznie doręczona. Co więcej, skarżący nie wywodził od tego rozstrzygnięci żadnych środków zaskarżenia.
Z okoliczności powołanych w zaskarżonym postanowieniu, a także akt administracyjnych wynika zatem, że kwestia prawidłowości doręczenia wskazanej decyzji była po raz pierwszy podnoszona w zgłoszonym przez skarżącego zarzucie, a więc nie była objęta badaniem w toku jakiegokolwiek wcześniejszego postępowania. W tej sytuacji organy nie były uprawnione do rozpatrzenia zarzutu skarżącego w sposób procesowy w oparciu o art. 31 § 1a u.p.e.a., lecz winny zarzut ocenić merytorycznie przez stwierdzenie jego zasadności bądź niezasadności.
Z podanych względów zaskarżone postanowienie organu, a także poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS okazały się wadliwe, tj. wydane z naruszeniem art. 31 § 1a u.p.e.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobligowane do merytorycznego rozpatrzenia zarzutu skarżącego w zakresie prawidłowości doręczenia decyzji wymiarowej przez stwierdzenie jego zasadności bądź niezasadności.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku (pkt I).
O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Na koszty postępowania złożyła się kwota 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.