III SA/Wr 145/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2010. Skarżąca B.I. złożyła wniosek o przyznanie płatności w imieniu swojego brata, T.L., działając jako jego pełnomocnik. Kluczowym faktem było, że T.L. zmarł przed złożeniem wniosku, co oznaczało, że skarżąca działała bez skutecznego pełnomocnictwa, a wniosek inicjujący postępowanie nie został złożony przez stronę postępowania. Mimo to, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) przyznała płatność decyzją z dnia [...].11.2010 r. i przekazała środki na rachunek bankowy skarżącej. Po stwierdzeniu śmierci T.L., ARiMR wszczęła postępowanie w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. ustalającą tę kwotę. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, podnosząc zarzuty nieważności decyzji, naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej oraz ustawy o ARiMR, a także zarzut naruszenia zasady nieretroakcji w związku z nowelizacją ustawy wprowadzającą art. 29 ust. 1a. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że decyzja wydana wobec osoby zmarłej jest nieistniejąca i nie wywołuje skutków prawnych. Środki przekazane na rachunek skarżącej zostały uznane za pobrane bez podstawy prawnej. Sąd podkreślił, że nowelizacja ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. wprowadzająca art. 29 ust. 1a, ma zastosowanie również do przypadków, gdy pobranie środków nastąpiło przed tą datą, a ujawnienie okoliczności miało miejsce po wejściu w życie przepisu. Sąd uznał, że nie doszło do naruszenia zasady nieretroakcji, gdyż ocenie podlegał stan istniejący w dacie wydawania decyzji, a nie zdarzenia z przeszłości. Sąd odniósł się również do stosowania przepisów Ordynacji podatkowej, wskazując, że odesłanie do 'odpowiedniego' stosowania przepisów działu III Ordynacji nie oznacza ich bezwzględnego zastosowania, a także że przepisy unijne (Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1122/2009) regulują kwestie odzyskiwania nienależnych płatności, w tym odsetki i wyjątki od obowiązku zwrotu. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 97 § 1 O.p. dotyczącego sukcesji praw spadkodawcy, gdyż zmarły producent rolny nigdy nie złożył wniosku o płatność. Sąd uznał, że decyzja organu I instancji prawidłowo oznaczyła stronę postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja skutków prawnych decyzji administracyjnych wydanych wobec osób zmarłych, stosowanie przepisów o nienależnie pobranych środkach publicznych wobec osób niebędących stronami postępowania, zasada nieretroakcji w prawie administracyjnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z płatnościami rolnymi i ARiMR, ale ogólne zasady dotyczące ważności decyzji i odpowiedzialności za nienależne świadczenia mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (5)
Czy decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest ważna i wywołuje skutki prawne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest uznawana za decyzję nieistniejącą, nie wywołuje żadnych skutków prawnych i nie wchodzi do obrotu prawnego.
Uzasadnienie
Postępowanie administracyjne nie może toczyć się bez strony. Osoba zmarła nie może być stroną postępowania, którego celem jest wydanie rozstrzygnięcia o jej prawach lub obowiązkach. Decyzja nieistniejąca nie podlega zaskarżeniu ani stwierdzeniu nieważności.
Czy pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci mocodawcy w kontekście prawa administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umocowanie pełnomocnika wygasa z chwilą śmierci mocodawcy, chyba że w pełnomocnictwie zastrzeżono inaczej z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego. W prawie publicznym regulującym stosunki administracyjnoprawne, pełnomocnictwo takie jest nieskuteczne.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 101 § 2 Kodeksu cywilnego, umocowanie wygasa z chwilą śmierci mocodawcy. W kontekście prawa publicznego, nawet jeśli pełnomocnictwo nie zawierałoby odmiennego zastrzeżenia, byłoby nieskuteczne, gdyż osoba zmarła nie może być stroną postępowania administracyjnego.
Czy można ustalić kwotę nienależnie pobranych środków publicznych od osoby, która nie była stroną postępowania o przyznanie płatności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, na podstawie art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR, można ustalić kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych również od podmiotów niebędących stronami postępowania, które nienależnie lub nadmiernie pobrały te środki.
Uzasadnienie
Nowelizacja ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. wprowadziła art. 29 ust. 1a, który ma na celu uregulowanie kwestii zwrotu nienależnie pobranych płatności od osób, które nie były stronami postępowania, w tym od spadkobierców zmarłego rolnika, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona z powodu śmierci strony. Przepis ten ma zastosowanie również do przypadków, gdy pobranie środków nastąpiło przed jego wejściem w życie, a ujawnienie okoliczności miało miejsce po jego wejściu w życie.
Czy nowelizacja ustawy o ARiMR wprowadzająca art. 29 ust. 1a narusza zasadę nieretroakcji (lex retro non agit)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nowelizacja nie narusza zasady nieretroakcji, ponieważ ocenie podlega stan istniejący w dacie wydawania decyzji, a nie zdarzenia z przeszłości. Przepis ma zastosowanie do oceny stanu faktycznego istniejącego w dacie wejścia w życie ustawy, nawet jeśli źródło tego stanu leży w przeszłości.
Uzasadnienie
Zasada praworządności nakłada na organy obowiązek stosowania przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji. Brak przepisów międzyczasowych w ustawie nowelizującej oznacza, że ma ona zastosowanie do oceny stosunków prawnych istniejących w dniu jej wejścia w życie. Przedmiotem sprawy było ustalenie, czy pobrana kwota jest nienależna w dacie rozpatrywania sprawy, a nie korygowanie decyzji z przeszłości.
Jak należy stosować przepisy Ordynacji podatkowej (dział III) do należności ustalonych na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepisy działu III Ordynacji podatkowej stosuje się 'odpowiednio', co oznacza uwzględnienie specyfiki postępowania i prawa materialnego. Nie wszystkie przepisy stosują się wprost. Odesłanie do art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR dotyczy należności ustalonych decyzją na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy, a nie bezpośrednio na podstawie art. 21 § 1 O.p.
Uzasadnienie
Odesłanie do 'odpowiedniego' stosowania przepisów Ordynacji podatkowej wymaga uwzględnienia cech właściwych dla danego postępowania. Obowiązek zwrotu środków powstaje na mocy decyzji wydanej na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Przepis art. 68 § 1 O.p. (przedawnienie) nie ma zastosowania, gdyż kwestie odzyskiwania nienależnych płatności regulują przepisy unijne (art. 80 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1122/2009).
Przepisy (19)
Główne
u.ARiMR art. 29 § ust. 1
Ustawa o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.
u.ARiMR art. 29 § ust. 1a
Ustawa o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Stosowanie ust. 1 również do podmiotów niebędących stronami postępowania.
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 art. 80 § ust. 1
Obowiązek zwrotu nienależnej płatności.
Pomocnicze
k.c. art. 101 § § 2
Kodeks cywilny
Umocowanie pełnomocnika wygasa z chwilą śmierci mocodawcy.
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja strony postępowania.
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji (wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa).
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji (adresowanie decyzji do osoby niebędącej stroną).
k.p.a. art. 105
Kodeks postępowania administracyjnego
Umorzenie postępowania bezprzedmiotowego.
k.p.a. art. 40 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Doręczenie decyzji pełnomocnikowi.
u.ARiMR art. 29 § ust. 7
Ustawa o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Odpowiednie stosowanie przepisów działu III Ordynacji podatkowej.
u.p.w.s.b. art. 7 § ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
Wymogi dotyczące posiadania numeru identyfikacyjnego producenta rolnego.
u.p.w.s.b. art. 1 § pkt 1) lit. d)
Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
Zakres zastosowania ustawy, w tym odniesienie do Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009.
O.p. art. 21 § § 1
Ordynacja podatkowa
Sposoby powstania zobowiązania podatkowego.
O.p. art. 21 § § 2
Ordynacja podatkowa
Powstanie zobowiązania podatkowego na podstawie decyzji organu podatkowego.
O.p. art. 68 § § 1
Ordynacja podatkowa
Przedawnienie prawa do wydania decyzji.
O.p. art. 97 § § 1
Ordynacja podatkowa
Przejście praw i obowiązków spadkodawcy na spadkobierców.
O.p. art. 47 § § 1
Ordynacja podatkowa
Termin zwrotu należności.
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 art. 80 § ust. 2
Naliczanie odsetek od nienależnej płatności.
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009 art. 80 § ust. 3
Wyjątki od obowiązku zwrotu nienależnej płatności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest nieistniejąca i nie wywołuje skutków prawnych. • Środki publiczne przekazane na rachunek pełnomocnika zmarłego wnioskodawcy stanowiły wydatkowanie środków bez podstawy prawnej. • Art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR ma zastosowanie do oceny stanu faktycznego istniejącego w dacie wejścia w życie ustawy, nawet jeśli źródło tego stanu leży w przeszłości (zasada bezpośredniego działania nowego prawa). • Przepisy unijne (Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1122/2009) regulują kwestie odzyskiwania nienależnych płatności, w tym odsetki i wyjątki od obowiązku zwrotu, a przepisy krajowe mogą być stosowane jedynie w zakresie nieuregulowanym przez prawo UE lub w sposób z nim zgodny.
Odrzucone argumenty
Zarzut wydania decyzji w warunkach nieważności z art. 156 § 3 k.p.a. (w związku z wcześniejszą decyzją umarzającą postępowanie). • Zarzut rażącego naruszenia prawa (art. 29 ust. 1 i 2, art. 7 ustawy o ARiMR, art. 97 § 1, art. 68 § 1, art. 21 § 1 Ordynacji podatkowej). • Zarzut naruszenia zasady nieretroakcji (lex retro non agit) w związku ze stosowaniem art. 29 ust. 1a ustawy o ARiMR do stanu faktycznego powstałego przed wejściem w życie przepisu. • Zarzut naruszenia art. 97 § 1 O.p. (sukcesja praw majątkowych na skarżącą). • Zarzut błędnego oznaczenia strony postępowania w decyzji organu I instancji.
Godne uwagi sformułowania
decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest uznawana za decyzję nieistniejącą • środki finansowe zostały przyznane na podstawie decyzji administracyjnej wydanej wobec osoby zmarłej (oraz nastąpiła ich wypłata), a następnie zostały pobrane przez podmiot niebędący stroną postępowania • prawo do płatności w ogóle nie powstało (nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej) • stanowiła wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej • nowe prawo stosuje się do zdarzeń 'zamkniętych w przeszłości', zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów • Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy.
Skład orzekający
Anna Moskała
przewodniczący
Bogumiła Kalinowska
sprawozdawca
Magdalena Jankowska-Szostak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja skutków prawnych decyzji administracyjnych wydanych wobec osób zmarłych, stosowanie przepisów o nienależnie pobranych środkach publicznych wobec osób niebędących stronami postępowania, zasada nieretroakcji w prawie administracyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z płatnościami rolnymi i ARiMR, ale ogólne zasady dotyczące ważności decyzji i odpowiedzialności za nienależne świadczenia mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy nietypowej sytuacji, w której płatności zostały przyznane zmarłemu rolnikowi i pobrane przez jego pełnomocnika, co rodzi pytania o ważność decyzji i odpowiedzialność za nienależne środki. Wyjaśnia złożone kwestie prawne związane z prawem administracyjnym i unijnym.
“Czy decyzja wydana po śmierci strony jest ważna? Sąd rozstrzyga o nienależnie pobranych środkach z ARiMR.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.