III SA/Wr 125/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2025-10-09
NSAAdministracyjneWysokawsa
dostęp do aktprawo stronyKodeks postępowania administracyjnegoskarżącyorgan administracjipostępowanie incydentalnerejestracja jednostki pływającejinteres prawny

WSA we Wrocławiu oddalił skargę na odmowę dostępu do akt sprawy, uznając, że prawo wglądu przysługuje wyłącznie stronom postępowania głównego.

Skarżący P. D. i I. D. domagali się dostępu do akt sprawy dotyczącej rejestracji jednostki pływającej, twierdząc, że są jej właścicielami i potrzebują dokumentów do obrony swoich praw w innym postępowaniu. Organy administracji odmówiły dostępu, wskazując, że skarżący nie byli stronami postępowania głównego. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, potwierdzając, że prawo wglądu do akt (art. 73 k.p.a.) przysługuje wyłącznie stronom postępowania głównego, a postępowanie wpadkowe w przedmiocie dostępu do akt nie służy do weryfikacji statusu strony.

Sprawa dotyczyła skargi P. D. i I. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, które utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Wrocławia odmawiające dostępu do akt sprawy dotyczącej rejestracji jednostki pływającej. Skarżący twierdzili, że są właścicielami jednostki i potrzebują dostępu do akt, aby bronić swoich praw w innym postępowaniu sądowym. Organy administracji odmówiły dostępu, argumentując, że skarżący nie posiadali statusu strony w postępowaniu głównym dotyczącym rejestracji, a prawo wglądu do akt (art. 73 k.p.a.) przysługuje wyłącznie stronom. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że postępowanie w przedmiocie udostępnienia akt ma charakter incydentalny i zależny od postępowania głównego, a organ wpadkowy nie ma kompetencji do samodzielnego ustalania kręgu stron. Status strony musi wynikać z przepisów prawa materialnego i być ustalony w postępowaniu głównym. Sąd zaznaczył, że skarżący, nie będąc stronami postępowania głównego, nie mieli prawa do wglądu w akta, a kwestie dotyczące ich prawa własności czy ewentualnej nieważności decyzji rejestracyjnej powinny być dochodzone w odrębnych postępowaniach, np. poprzez wznowienie postępowania, jeśli wystąpiły ku temu podstawy. Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały przepisy k.p.a. i nie naruszyły prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, prawo wglądu do akt sprawy przysługuje wyłącznie stronie postępowania głównego. Postępowanie w przedmiocie udostępnienia akt ma charakter incydentalny i zależny od postępowania głównego, a organ wpadkowy nie ma kompetencji do samodzielnego ustalania kręgu stron.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że art. 73 k.p.a. odnosi się do strony postępowania głównego. Organ wpadkowy nie może weryfikować statusu strony ustalonego w postępowaniu głównym. Podmiot niebędący stroną postępowania głównego nie ma prawa dostępu do akt sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

k.p.a. art. 73 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania.

k.p.a. art. 74 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Pomocnicze

u.r.j.p. art. 11 § ust. 2 pkt 2

Ustawa o rejestracji jednostek pływających i innych jednostek pływających o długości do [...] m

Dotyczy przesłanek do wykreślenia jednostki z rejestru.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do wznowienia postępowania, gdy strona nie brała udziału w postępowaniu.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do wznowienia postępowania, gdy decyzja została wydana w okolicznościach wskazujących na nieważność.

k.p.a. art. 147

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy przesłanek do wznowienia postępowania.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i dochodzenia do niej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena przez organ wartości dowodowej materiału dowodowego.

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawo wglądu do akt sprawy przysługuje wyłącznie stronie postępowania głównego. Postępowanie w przedmiocie udostępnienia akt ma charakter incydentalny i nie służy do ustalania kręgu stron. Organ wpadkowy nie ma kompetencji do samodzielnego ustalania kręgu stron odmiennie niż w postępowaniu głównym.

Odrzucone argumenty

Skarżący posiadają interes prawny w dostępie do akt, ponieważ są właścicielami jednostki pływającej i potrzebują dokumentów do obrony swoich praw w innym postępowaniu. Organy naruszyły przepisy k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nie uznając skarżących za strony. Organ powinien był z urzędu wszcząć postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania rejestrowego z uwagi na potencjalną nieważność decyzji.

Godne uwagi sformułowania

Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter incydentalny i zależny od postępowania 'głównego'. Organ orzekający w trybie wpadkowym nie ma kompetencji procesowych do samodzielnego ustalania kręgu stron w sposób odmienny od tego, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Z pewnością jednak nie ma możliwości dokonywania takiej oceny [statusu strony] w ramach procedury dotyczącej umożliwienia dostępu do akt sprawy, tym bardziej po zakończeniu postępowania głównego.

Skład orzekający

Magdalena Jankowska-Szostak

przewodniczący

Kamila Paszowska-Wojnar

sprawozdawca

Anna Kuczyńska-Szczytkowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że prawo dostępu do akt administracyjnych jest ograniczone do stron postępowania głównego i nie może być wykorzystywane do weryfikacji ich statusu w postępowaniu incydentalnym."

Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest stroną postępowania głównego i domaga się dostępu do akt tego postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę proceduralną dotyczącą dostępu do akt administracyjnych, co jest kluczowe dla praktyków prawa administracyjnego. Pokazuje, jak organy i sądy interpretują pojęcie 'strony' w kontekście postępowań incydentalnych.

Kto może zajrzeć do akt sprawy administracyjnej? Sąd wyjaśnia kluczową zasadę.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wr 125/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-10-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Kamila Paszowska-Wojnar /sprawozdawca/
Magdalena Jankowska-Szostak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 73
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca) Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 9 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. D. i I. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 2025 r. nr SKO 4322.206.2024 w przedmiocie odmowy dostępu do akt sprawy i wydania odpisów tych akt w sprawie rejestracji jednostki pływającej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżonym w sprawie postanowieniem z dnia 29 stycznia 2025 r. numer SKO 4322.206.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO, Kolegium) utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Wrocławia (dalej: organ I instancji) z dnia 4 listopada 2024 r. numer WSR-GK.6173.8.2024.AD odmawiające dostępu do akt sprawy i wydania odpisów tych akt, które to postanowienie zaskarżyli zażaleniem P. D. i I. D. (dalej: skarżący).
Wnioskiem z dnia 16 września 2024 r. skarżący zwrócili się o udostępnienie akt i wydania ich odpisów w sprawie rejestracji jednostki pływającej o numerze rejestracyjnym [...] w rejestrze [...] i innych jednostek pływających o długości do [...] m. Prezydent Wrocławia wyżej wskazanym postanowieniem z dnia 4 listopada 2024 r. odmówił wnioskowanego dostępu do akt, uzasadniając to brakiem posiadania przymiotu strony przez skarżących w opisanym postępowaniu.
Na powyższe postanowienie skarżący złożyli zażalenie, w którym podkreślili, że przysługuje im interes prawny w opisanym wyżej postępowaniu dotyczącym rejestracji jednostki pływającej.
Po rozpoznaniu zażalenia, SKO utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W treści uzasadnienia tego postanowienia organ odwoławczy powołał się na treść art. 73 § 1, § 2 i § 3 k.p.a., wskazując, że jedynie strona ma prawo wglądu w akta sprawy i sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, zaś pojęcie "strony" dotyczy strony w postępowaniu głównym, w którym organ rozstrzyga sprawę administracyjną. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma natomiast charakter incydentalny i zależny od postępowania głównego, co oznacza, że również krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie jest ustalany "na nowo" i odrębnie niż dla postępowania głównego. Zatem skoro skarżący nie brali udziału w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym zarejestrowania jednostki pływającej, to nie przysługują im uprawnienia procesowe określone w art. 73 § 1 k.p.a. Podkreślono również, że przepis ten nie może służyć do weryfikowania kręgu stron ustalonego w postępowaniu głównym. Weryfikowanie interesu prawnego strony jest bowiem ściśle powiązane z rozstrzyganiem sprawy. Wskazano też, że podmiot, który uznaje się za stronę a nie został dopuszczony do udziału w tym postępowaniu głównym, może żądać oceny swojego statusu poprzez złożenie odwołania, a w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną – w postępowaniu w przedmiocie wznowienia takiego postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Końcowo organ wskazał, że udostępnianie akt sprawy jest przejawem jawności wewnętrznej, a poza zakresem regulacji art. 73 i 74 k.p.a. pozostaje jawność zewnętrzna. Podano, że jedynie w pewnych sytuacjach informacje te mogą być udostępniane osobom nie będącym stronami, na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.
W skardze na powyższe postanowienie skarżący zaskarżyli je w całości, zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 73 k.p.a.
- poprzez błędne uznanie i przyjęcie, że stroną postępowania w przedmiocie wglądu w akta sprawy może być jedynie osoba, która brała udział w postępowaniu głównym, podczas gdy przepis art. 28 k.p.a. nie stanowi o tym, że koniecznym do posiadania statusu strony postępowania jest czynny udział w już toczącym się postępowaniu, bowiem stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, a nie stanowi o tym okoliczność, czy podmiot brał udział w postępowaniu czy też nie - co w konsekwencji skutkowało niesłusznym brakiem uznania skarżących za strony postępowania i odmową udostępnienia im dokumentów znajdujących się w aktach postępowania, finalnie uniemożliwiając skarżącym obronę ich praw przed sądem w G.;
- poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie posiadają interesu prawnego w dostępie do akt postępowania z uwagi na fakt, że uprawnienie to przysługuje tylko podmiotom uznanym za stronę w postępowaniu głównym, a więc biorącym w nim czynny udział, podczas gdy skarżący posiadają status strony oraz interes prawny w dostępie do akt, ponieważ są oni w dalszym ciągu faktycznymi właścicielami [...] A., co potwierdza dołączony do akt sprawy [...] dokument rejestracyjny oraz dokumenty z akt sprawy toczącej się przed sądem [...], jak również okoliczność braku finalnego przeniesienia własności w sposób zgodny z uwarunkowaniami prawa [...] – uniemożliwiający tym samym rejestrację [...] w Polsce – co w konsekwencji uniemożliwia skarżącym weryfikację dokumentów wykorzystanych do rejestracji [...] w Polsce, które są kluczowe do obrony ich praw w trwającym postępowaniu sądowym w G.;
2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 73 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu i uznanie, że z uprawnień w nim przewidzianych może korzystać tylko podmiot uznany za stronę w postępowaniu głównym, podczas gdy prawo wglądu w akta sprawy przysługuje stronie również po zakończeniu postępowania, a status strony wynika z posiadania interesu prawnego, który w niniejszej sprawie został wykazany poprzez przedstawienie dokumentów potwierdzających wciąż obowiązujące prawo własności [...] przez skarżących;
3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, polegające na:
- pominięciu, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy podmiot, którego prawa lub obowiązki wynikające z przepisów prawa materialnego mogą być bezpośrednio dotknięte decyzją administracyjną oraz niezrozumieniu, że status strony powstaje z mocy prawa w sytuacji, gdy podmiot żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek – co w konsekwencji doprowadziło do błędnego nieuznania skarżących za stronę postepowania, mimo, że ich prawo własności [...] A. jest bezpośrednio dotknięte przez decyzję administracyjną w sprawie rejestracji tego [...] w Polsce;
4. naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na treść decyzji, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie wszechstronnej i całościowej oceny materiału dowodowego, co skutkowało błędnym uznaniem, że wnioskodawcy nie są stroną postępowania, a żeby nią być winni brać udział w postępowaniu głównym, mimo, że do wniosku dołączono dokumenty potwierdzające posiadanie interesu prawnego w dostępie do akt postępowania, tj. w szczególności świadczące o prawie własności skarżących do [...] A., jak również dołączono wciąż obowiązujący [...] dokument rejestracyjny, ważny zarówno w momencie rejestracji w Polsce, jak i obecnie, co winno skutkować umożliwieniem im wglądu do akt sprawy – wskazane zaniechanie zdaniem strony doprowadziło do ponownego usankcjonowania nieważnej decyzji administracyjnej;
5. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 147 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności z urzędu, że decyzja w przedmiocie rejestracji [...] A. została wydana w takich okolicznościach, że organ I instancji nie wiedział o toczącym się postępowaniu dotyczącym prawa własności [...] w G. i podwójnej rejestracji przedmiotowego [...], podczas gdy organ po zakończonym postępowaniu powziął taką decyzję z urzędu i z urzędu nie wznowił postępowania na wyżej wskazanej podstawie prawnej, tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 147 k.p.a. – co w konsekwencji doprowadziło do usankcjonowania nieważnej decyzji o rejestracji [...] w Polsce;
6. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o rejestracji [...] i innych jednostek pływających o długości do [...] m poprzez nie wykreślenie z urzędu [...] A. z rejestru [...] w takich okolicznościach, że organ powziął wiedzę o wcześniejszej rejestracji [...] w rejestrze [...], co stanowi negatywną przesłankę do jednoczesnej rejestracji [...] w Polsce, przez co aktualizuje się obowiązek organu do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu zmierzającego do wykreślenia wspomnianego [...] z rejestru [...];
7. naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 10 § 1 k.p.a. w z. z art. 7 k.p.a. poprzez nie podjęcie działań zmierzających do ustalenia, czy wolą strony jest wznowienie postępowania w trybie wskazanym w przepisach art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Mając to na uwadze, skarżący wnieśli o zobowiązanie organu na podstawie art. 146a § 1 p.p.s.a. do wydania w terminie 30 dni od uprawomocnienia się wyroku Sąd udostępnienia skarżącym akt sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi poszczególne zarzuty zostały rozwinięte, z przytoczeniem tez z orzeczeń sądów administracyjnych. Skarżący podkreślali, że są stroną postępowania rejestracyjnego, nawet jeśli bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu i w nim formalnie czy faktycznie nie uczestniczyli. Podkreślono istnienie negatywnej przesłanki do rejestracji przedmiotowego [...] w Polsce ze względu na fakt jego rejestracji w W., o czym organ dowiedział się z pierwszego pisma skarżących. W ocenie skarżących w takiej sytuacji organ powinien był wszcząć z urzędu postepowanie w przedmiocie wznowienia postępowania rejestrowego, czego jednak nie uczynił. Zdaniem skarżących nie jest zasadne ani zgodne z zasadą ekonomiki postępowania, aby strona, chcąc zapoznać się z aktami sprawy, miała najpierw wszczynać tak daleko idący w skutkach proces jak wznowienie postępowania. Skarżący wskazali, że ich interes prawny w dostępie do akt został bezsprzecznie wykazany, gdyż dokumentacja ta jest kluczowa do obrony ich praw jako właścicieli w postępowaniu cywilnym przed sądem w G., akcentując, że w [...] dokumentach rejestracyjnych widnieją oni jako właściciele [...]. Stwierdzili również, że organ nie wywiązała się z obowiązku rzetelnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., skoro w sposób arbitralny odmówił skarżącym dostępu do akt sprawy, nie badając, czy decyzja o rejestracji [...] w Polsce została wydana na podstawie prawidłowych i wiarygodnych dokumentów. W ocenie skarżących, organ doprowadził tym samym do usankcjonowania decyzji, która może być nieważna. Zarzucono organowi, że nie podjął żadnych kroków prawnych zmierzających do wznowienia postępowania rejestrowego i ponownego zbadania kwestii prawidłowości wydanej decyzji., biorąc pod uwagę, że wcześniejszy fakt rejestracji [...] w W. wykluczał możliwość jego ponownego zarejestrowania w Polsce. Zarzucono, że organ bezprawnie utrzymuje w rejestrze polskim wpisu dotyczącego rejestracji [...] A. pomimo istnienia ustawowego obowiązku jego wykreślenia w związku z koniecznością wyeliminowania podwójnej jego rejestracji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Stosownie zaś do treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 3416, dalej: p.p.s.a), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W sprawie zostało zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, które po rozpoznaniu zażalenia skarżącej utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Wrocławia w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy dotyczącej rejestracji [...].
Podstawą wydania zaskarżonego postanowienia o odmowie udostępnienia skarżącym akt sprawy jest art. 73 § 1 w zw. z art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.). Stosownie do treści art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (§ 1). Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). Z kolei art. 74 § 2 k.p.a. stanowi, że odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Dokonując wykładni powołanych przepisów, Sąd zauważa że, jak trafnie wskazało Kolegium, jawność postępowania administracyjnego może być rozważana w dwóch aspektach: tzw. jawności wewnętrznej (względnej), to jest jawności wobec stron i uczestników postępowania na prawach strony, oraz jawności zewnętrznej, to jest jawności wobec podmiotów niebędących uczestnikami postępowania. Jawność wewnętrzna jest ściśle związana z zasadami ogólnymi czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz informowania (art. 9 k.p.a.). Udostępnianie akt sprawy w postępowaniu administracyjnym, uregulowane w art. 73 i 74 k.p.a. Z ich treści wynika, że tylko strona postępowania ma prawo wglądu w akta sprawy. Przepisy kodeksu nie zawierają regulacji dotyczących kwestii udostępniania akt podmiotom nie będącym stronami postępowania. Trzeba dalej powiedzieć, że o tym, czy dany podmiot jest stroną, decyduje istnienie interesu prawnego lub obowiązku, którego dane postępowanie dotyczy (art. 28 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że z uprawnień przewidzianych w art. 73 k.p.a. może korzystać tylko podmiot uznany za stronę w postępowaniu "głównym", a ponadto, powołany przepis nie stanowi podstawy do weryfikowania kręgu stron ustalonego w tym postępowaniu. Trafnie organ wskazuje, że okoliczność wskazująca na to, że art. 73 § 1 k.p.a. posługuje się pojęciem strony, oznacza, że jest to ten sam podmiot, któremu taki przymiot przysługuje w postępowaniu "głównym", czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy. Prawidłowo także organy uznały, że postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania "głównego". Właśnie w postępowaniu "głównym" (w rozpatrywanym przypadku jest to postępowanie dotyczące rejestracji [...]) organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną i jego zadaniem jest ustalenie prawidłowego kręgu podmiotów, którym przymiot strony przysługuje. Konsekwencją tej zasady jest między innymi i to, że postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego mające charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania "głównego", determinuje także krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego. Organ orzekający w trybie wpadkowym nie ma kompetencji procesowych do samodzielnego ustalania kręgu stron w sposób odmienny od tego, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2017 r., II OSK 2668/15, LEX nr 2342035). Inaczej mówiąc, w postępowaniu incydentalnym prowadzonym na podstawie art. 73 k.p.a. organ nie mógł czynić samoistnych i odmiennych ustaleń co do legitymacji procesowej skarżących. W konsekwencji, powołując się na treść art. 73 k.p.a., nie można kwestionować dokonanych w postępowaniu "głównym" ustaleń co do legitymacji procesowej. Istotnie, status strony wynika z przepisów prawa materialnego ustanawiających prawa lub obowiązki, a nie z uznania danego podmiotu za stronę przez organ administracyjny. Nie należy zatem traktować zagadnienia legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym wyłącznie w aspekcie formalnym, gdyż musi być ono oceniane merytorycznie na podstawie przepisów prawa materialnego i przy uwzględnieniu właściwie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Nie jest zatem wskazane, aby w przedmiocie statusu strony mogło się toczyć postępowanie incydentalne, podczas gdy weryfikowanie interesu prawnego strony odbywa się na każdym etapie postępowania głównego i jest ściśle powiązane z rozstrzyganiem sprawy.
Mając to na uwadze, wskazać należy, że skoro skarżący nie posiadali statusu strony w postępowaniu głównym dotyczącym rejestracji przedmiotowego [...], to tym samym nie przysługuje im prawo dostępu do akt sprawy. Organ prawidłowo zatem – w reakcji na wniosek o umożliwienie dostępu do akt, wydał postanowienie odmowne na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. Trafnie również Kolegium wskazało, że na etapie postępowania dotyczącego udostępnienia akt sprawy nie ma żadnych podstaw do badania, czy u skarżących występuje (występował) interes prawny pozwalający uznać ich za stronę w postępowaniu głównym i analizowania wskazywanych przez nich w tej mierze okoliczności (związanych zasadniczo z podnoszonym prawem własności [...]). Słusznie wskazuje przy tym organ, że ocena statusu skarżących może zostać dokonana – dopóki trwa postępowanie główne – na każdym jego etapie, w tym w postępowaniu odwoławczym po złożeniu odwołania, a w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną – w postępowaniu w przedmiocie wznowienia takiego postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Z pewnością jednak nie ma możliwości dokonywania takiej oceny w ramach procedury dotyczącej umożliwienia dostępu do akt sprawy, tym bardziej po zakończeniu postępowania głównego. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów art. 28 k.p.a. i art. 73 k.p.a.
Dalej podnoszone okoliczności, dotyczące wskazywanych nieprawidłowości w postępowaniu o rejestrację [...], również nie mogły stanowić takiej podstawy. Skarżący powoływali się na wadliwe ich zdaniem zarejestrowanie [...] w Polsce, podczas gdy został on wcześniej zarejestrowany w W. i wskazywali na to, że wydana decyzja o rejestracji jest (lub może być) nieważna. Rzecz jednak w tym, że skarżący, dopóki formalnie nie posiadają statusu strony w tym postępowaniu, nie dysponują i nie mogą dysponować żadnymi środkami nadzoru nad organem prowadzącym to postępowanie, ani składać w związku z tymi czynnościami lub ich brakiem, żadnych środków prawnych. Te przysługują bowiem tylko stronie postępowania. Z tego punktu widzenia, próba "weryfikacji" działań organu przeprowadzonych w postępowaniu głównym, podejmowana przez skarżących w postępowaniu dotyczącym umożliwienia dostępu do akt sprawy, jest bezcelowa.
Podobnie Sąd nie mógł się także dopatrzyć w działaniu organów w niniejszej sprawie podnoszonego przez skarżących naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji [...] i innych jednostek pływających o długości do [...] m (t.j.: Dz.U z 2024 r, poz..1536) poprzez brak wykreślenia [...] z rejestru. Są to bowiem kwestie nie związane z procedurą udostępnienia akt sprawy, a mogące stanowić przedmiot odrębnego postępowania.
Z analogicznych względów, w postępowaniu dotyczącym kwestii udostępnienia skarżącym akt sprawy nie można było także badać kwestii związanych z podnoszonym przez skarżących zaniechaniem organu, polegającym na braku wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją o rejestracji [...] i również Sąd na etapie kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nie miał kompetencji do przeprowadzenia takiego badania. Wobec tego nie zasługuje na uwzględnienie postawiony w skardze zarzut dotyczący naruszenia przez organy art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 147 k.p.a.
W konsekwencji, skoro organ nie mógł uczynić przedmiotem badania okoliczności podnoszonych przez skarżących, nie doszło również zdaniem Sądu do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i stawiany w tym zakresie zarzut skarżących jest bezzasadny.
Nie sposób także uznać, że w sprawie miałoby dojść do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w z. z art. 7 k.p.a. poprzez nie podjęcie działań zmierzających do ustalenia, czy wolą skarżących jest wznowienie postępowania w trybie wskazanym w przepisach art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., tak jak wskazywali skarżący w skardze. Z działań skarżących, reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika i wnoszących o udzielenie dostępu do akt sprawy, wynikało wprost, że ich wolą jest uzyskanie takiego dostępu, nie zaś wznowienie postępowania.
Z opisanych powodów Sąd w całości podziela stanowisko organów administracyjnych i stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, zarówno w zakresie zgłoszonych przez skarżących zarzutów, jak i tych okoliczności, które Sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu.
Wobec powyższego skargę należało oddalić jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI