III SA/WR 105/24

III SA/Wr 105/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-07-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Dominik Dymitruk /sprawozdawca/
Katarzyna Borońska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GSK 138/25 - Wyrok NSA z 2025-06-17
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1510
art. 235 -1 i 2
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
Dz.U. 2022 poz 1836
par. 5, 6 i 8
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Asesor WSA Dominik Dymitruk (sprawozdawca), , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi W. w W. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 2024 r. nr HP.906.49.2023.EL w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu (dalej: organ odwoławczy) z dnia 29 stycznia 2024 r. (nr HPP.906.49.2023.EL) utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wałbrzychu (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 8 września 2022 r. nr I-115/23) o stwierdzeniu u R. N. (dalej: uczestnik) choroby zawodowej: [...] – [...] (poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych wymienionych w złączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, Dz. U. z 2022 r., poz. 1836, dalej: rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych).
Powyższy decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w Wałbrzychu (dalej: DWOMP) zgłosił u uczestnika podejrzenie choroby zawodowej: [...] – [...] (poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych wymienionych w złączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), co legło u podstaw wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej.
Po przeprowadzeniu oceny narażenia zawodowego w środowisku pracy uczestnika, w zakresie narażenia na [...], w tym [...] (WKK), organ pierwszej instancji skierował uczestnika na badanie lekarskie, w następstwie którego DWOMP w dniu 6 września 2022 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej: [...] – [...] (poz. 3.4 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych) u uczestnika. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia podano zgłosił się on w dniu 16 maja 2022 r. na badania w trybie art. 229 § 5 Kodeksu pracy z uwagi na [...]. W wywiadzie chorobowym [...]. Pacjent leczy się w [...] i w P.1, zażywa [...]; nigdy zaś nie palił papierosów. W dalszych opisach wskazano na przeprowadzone badania, w wyniku których stwierdzono, w [...],[...] (symbol 1/1 p/p według klasyfikacji Międzynarodowego Biura Pracy ILO 1980 z rewizją w 2000 i 2011 r.) odpowiadające [...], upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej.
Decyzją z dnia 17 października 2022 r. (nr I-27/22) organ pierwszej instancji orzekł o stwierdzeniu u uczestnika choroby zawodowej: [...] – [...] (poz. 3.4 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych).
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez W. S.A. z siedzibą w W.1 (dalej: strona, skarżący), organ odwoławczy, decyzją z dnia 9 lutego 2023 r., wskazaną decyzję organu pierwszej instancji uchylił a sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia, dostrzegając przeprowadzenie przedmiotowego postępowania bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (prawidłowego określenie kręgu stron postępowania) i bez jego prawidłowej oceny w zakresie oceny warunków pracy w Z. w N. Jednakże w toku postępowania odwoławczego, biorąc pod uwagę zarzuty skarżącej, organ ten zwrócił się do DWOMP o dodatkowe wyjaśnienia. W pisemnej odpowiedzi z dnia 3 stycznia 2022 r. DWOMP wskazał, że podstawą rozpoznania [...] jest pełnowymiarowe [...], które interpretuje się zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy ILO określającą liczbę i charakter zmian. W obrazie radiologicznym mogą najpierw występować zacienienia nieregularne (typu s, t, u), które poprzedzają pojawienie się zacienień okrągłych (typu p, q, r) charakterystycznych również dla [...], zmiany te muszą być dominujące w rtg [...]. Odnoszą się już do stanu sprawy, DWOMP wyjaśnił, że uczestnik był orzekany w kierunku [...] w jednostce orzeczniczej w 2021 r. i 2022 r. W 2021 r. na podstawie skierowania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, a w 2022 r. w trybie art. 229 § 5 Kodeksu pracy ([...]) oraz w związku z podejrzeniem choroby zawodowej [...] [...] na podstawie tego badania. W wykonanym w dniu 21 kwietnia 2021 r. rtg [...] stwierdzono zarówno [...], jak również [...] (symbol 1/2 s/p), wobec czego wydano orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Jednakże z uwagi na obecność [...] (p) podkreślono w orzeczeniu że pacjent wymaga dalszej obserwacji w trybie art. 229 § 5 Kodeksu pracy. Podkreślono, że przy tego typu zmianach radiologicznych kontrolne badanie odbywa się po upływie 1 roku. W orzeczeniu lekarskim nr [...] ujęto również W. jako miejsce zatrudnienia, w którym wystąpiło narażenie zawodowe na podstawie karty oceny narażenia z zawodowego sporządzonej prze PPIS w Wałbrzychu z dnia 3 września 2021 r. uwzględniając okres narażenia od 05.10.1982 r. do 27.05.1983 r. i od 25.07.1983 r. do 14.12.1983 r., które pisemnie zaakceptowały W. Zgodnie z wydanym zaleceniem przez DWOMP, po upływie roku uczestnik był badany w dniu 16 maja 2022 r. w DWOMP już w trybie art. 229 § 5 Kodeksu pracy z uwagi na [...] (badania te w 2020 i 2021 r. były wstrzymane z powodu pandemii Covid-19). Podczas oceny nowego rtg [...] z dnia 9 maja 2022 r. stwierdzono, że obecnie dominują [...] (p) 1/1 p/p, co upoważniało do rozpoznania choroby zawodowej [...], wobec czego zgłoszono podejrzenie choroby zawodowej do organu pierwszej instancji. Pacjent był badany ponownie w trybie procedury choroby zawodowej w dniu 26 lipca 2022 r. DWOMP podkreślił, że organ pierwszej instancji przesłał karty oceny narażenia zawodowego, również dotyczącą skarżącej, którą sporządzono w dniu 22 lipca 2022 r. na podstawie oceny narażenia z dnia 3 września 2021 r. na okoliczność badania w 2021 r. Zgodnie z oceną organu pierwszej instancji przyjęto, że u pacjenta w okresie od 05.10.1982 r. do 27.05.1983 r. i od 25.07.1983 r. do 14.12.1983 r. na stanowisku [...] występowało narażenie [...], gdyż w zakresie czynności uczestnika były również prace [...], a na stanowiskach występowały przekroczenia dla [...]. Dokonując oceny całości dokumentacji ustalono, że pacjent narażony był [...] również u skarżącej. Z oceny narażenia wynikało również przekroczenie NDS dla [...] chociaż ustawodawca nie podaje kryteriów w NDS, od którego uzależnione byłoby rozpoznanie [...] [...], nie jest to wymóg obligatoryjny. Ponadto, jak wskazał dalej DWOMP, zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą, brak wyników pomiarów z okresu zatrudnienia nie może świadczyć przeciw pacjentowi, a wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na jego korzyść (do oceny narażenia organ pierwszej instancji przyjął dostępne pomiary z lat późniejszych: 1987 r. i 1997 r.). Wskazał także DWOMP, że w obrazie rtg [...] z dnia 9 maja 2022 r., wykonanym po upływie roku, w sposób niebudzący wątpliwości w trakcie trójstopniowej oceny lekarskiej wykazano zmiany charakterystyczne dla [...][...] (1/1 p/p). W powyższej sprawie nie zachodziła potrzeba wystąpienia o dodatkową konsultacji do Instytutu Medycyny Pracy, ponieważ w DWOMP od 30 lat przeprowadza się rocznie kilkaset badań w kierunku [...], a orzekający lekarze posiadają wieloletnie doświadczenie.
Organ pierwszej instancji – w ponownie prowadzonym postępowaniu – podjął czynności wyjaśniające w sprawie, uzupełnione m.in. o rozszerzenie kręgu stron uprawnionych w przedmiotowym postępowaniu, a także o jednoznaczną i spójną ocenę narażenia zawodowego. Uczestnik był również ponownie badany w DWOMP, który orzeczeniem nr [...] z dnia 15 września 2023 r. orzekł o rozpoznaniu choroby zawodowej: [...] – [...] (poz. 3.4 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, na podstawie nowych badań diagnostycznych (rtg z dnia 27 czerwca 2023 r.), w [...] [...] i nieliczne [...] [...] (symbol 1/1 p/q według klasyfikacji Międzynarodowego Biura Pracy ILO 1980 z rewizją w 2000 i 2011 r.) odpowiadające [...] [...] upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślono przy tym progresję zmian w porównaniu do 2022 r., jak również wykluczono pozazawodowe przyczyny zmian [...] na podstawie wywiadu i badania lekarskiego, dokumentacji z POZ i P.1.
Na podstawie wyników przeprowadzonego procesu diagnostyczno-orzeczniczego oraz dochodzenia epidemiologicznego związanego z oceną narażenia zawodowego, organ pierwszej instancji, powołaną na wstępie decyzją z dnia 29 listopada 2023 r. orzekł o stwierdzeniu u uczestnika choroby zawodowej: [...] – [...] (poz. 3.4 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych).
Po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia 29 stycznia 2029 r., organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy przytoczył w pierwszej kolejności unormowania prawne obowiązujące w zakresie stwierdzania choroby zawodowej, wskazując, że do stwierdzenia choroby zawodowej, zgodnie z art. 235¹ i art. 235² ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2022 r., poz. 1510 ze zm., dalej: k.p.) oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych muszą być spełnione trzy warunki: choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, musi być spowodowana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy; wystąpienie objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
W dalszych wywodach organ wskazał, że właściwa placówka ochrony zdrowia upoważniona do rozpoznawania choroby zawodowej, na podstawie wyników przeprowadzonych badań (w tym RTG [...]) i oceny narażenia w środowisku pracy [...] rozpoznała u uczestnika w [...] [...] i [...] o typie zmian [...], które oceniane wg klasyfikacji Międzynarodowego Biura Pracy w Genewie (ILO 1980 z rewizją w roku 2000 i 2011) spełniają radiologiczne kryteria wymagane dla rozpoznania [...] – [...] i odpowiadają symbolowi 1/1 p/q, a zatem upoważniają do rozpoznania choroby zawodowej: [...].
Powyższe zostało potwierdzone w orzeczeniu lekarskim z dnia 6 września 2022 r. nr [...] (wraz z opinią uzupełniającą) oraz z dnia 15 września 2023 r. nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej: [...] – [...] (poz. 3.4 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W toku postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji ustalił, że uczestnik pracował w narażeniu [...] u skarżącego w okresie zatrudnienia uczestnika na stanowisku [...] w okresie od 05.10.1982 r. do 27.05.1983 r. oraz od 25.07.1983 r. do 14.12.1983 r. – co podnosiła strona odwołująca się. Kwerenda zgromadzonej dokumentacji wskazuje, że pracodawca – skarżący – udzielił informacji dot. warunków pracy, pomiarów zapylenia (dnia 19 czerwca 2021 r.) organowi pierwszej instancji, który na podstawie uzyskanych ww. danych oraz danych archiwalnych z własnych zasobów z lat późniejszych, sporządził kartę oceny narażenia zawodowego z dnia 3 września 2021 r. (uwzgledniająca ww. okres narażenia), która została następnie zaakceptowana przez pracodawcę. Opierając się na wynikach ww. dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego na potrzeby prowadzonego wówczas postępowania w przedmiocie choroby zawodowej w 2021 r., organ pierwszej instancji sporządził kartę oceny narażenia zawodowego dnia 22 lipca 2022 r. dla celów przedmiotowego postępowania administracyjnego. Dane dot. [...], choć pochodzą z lat późniejszych i wskazują przekroczenia NDS dla [...] – z okresu zatrudnienia zainteresowanego, tj. lata 1982-1983 brak jest wyników pomiarów – przyjęto ww. pomiary za wiarygodne i miarodajne, bo trudno uznać, że warunki pracy z lat wcześniejszych były zgoła odmienne od tych późniejszych, w których pomimo modernizacji procesu [...], czy środków ochrony indywidulanej, stwierdzono zapylenie i przekroczenie normatywów higienicznych.
Mając na uwadze zarzuty kwestionujące uznane narażenie zawodowe [...] oraz stwierdzenia, że w czasie zatrudnienia uczestnika nie prowadzono pomiarów i badań czynników szkodliwych, oraz że brak jakichkolwiek danych empirycznych mogących potwierdzić, iż uczestnik w okresie zatrudnienia na zajmowanym stanowisku pracował w narażeniu [...] na poziomie odbiegającym od obowiązujących normatywów higienicznych, organ odwoławczy wyjaśnił, że uczestnik zajmował się [...] i wykonywał w [...] czynności polegające na [...]. Podczas realizacji ww. czynności pracował na oddziale [...] ([...]),[...] ([...]). Zatem oczywistym jest, że skoro ww. w pracy prowadził czynności [...] to w procesie tym powstają [...], które są obecne w bezpośrednim otoczeniu pracownika. Organ podkreślił również, że prawodawca w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych wskazał w § 6 ust. 2 pkt 1, że przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego w odniesieniu do czynników fizycznych i chemicznych uwzględnia się rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego. Ustawodawca nie podaje kryterium przekroczeń NDS, od których uzależnione byłoby rozpoznanie choroby zawodowej.
W rozpoznawanej sprawie, zdaniem organu odwoławczego, dokonano właściwej kwalifikacji schorzenia przez upoważnionego lekarza, który rozpoznał chorobę ujętą w wykazie chorób zawodowych. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że nie wykazano dominującego wpływu czynników występujących w środowisku pracy u skarżącej na zachorowanie uczestnika, organ wskazał, że obowiązujące przepisy nie wymagają dokonywania ustaleń w postaci wskazania, u którego konkretnie pracodawcy powstała choroba zawodowa. Przestrzeganie NDS i zapewnienie pracownikom indywidualnych środków ochrony rzutuje na ustalenie winy pracodawcy w zakresie powstania choroby zawodowej, co leży poza zakresem postępowania administracyjnego. Doręczenie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową potwierdza jedynie, że w zakładzie tym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych zw. z art. 84 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej k.p.a.) organ wskazał, przepis ten oznacza, że inspektor sanitarny nie jest władny w ramach swoich kompetencji decyzyjnych wystąpić z żądaniem ponownego badania pracownika przez jednostkę orzeczniczą drugiego stopnia, niemniej jednak posiada on uprawnienie do żądania dodatkowej konsultacji ze strony takiej jednostki. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z treścią wskazanego przepisu rozporządzenia, organ korzysta z przyznanego mu uprawnienia w razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, i to państwowy inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez podjęcie jednej lub kilku wymienionych w nim czynności. Podkreślić trzeba, że ww. przepis przyznaje organowi uprawnienie, nie jest natomiast, jak sugeruje strona, przepisem nakładającym na organ obowiązek występowania każdorazowo do jednostki orzeczniczej o dodatkowe badania, konsultacje lub wyjaśnienia. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji uznał, że nie ma umotywowanych i racjonalnych przesłanek do kierowania ww. na kolejną konsultację medyczną i przedłużanie niniejszego postępowania administracyjnego, co godziłoby w jedną z ogólnych zasad postępowania administracyjnego – zasadę szybkości i prostoty postępowania wyrażoną w art. 12 k.p.a.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił także, że chybiony okazał się również zarzut naruszenia art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a., ponieważ na gruncie niniejszej sprawy nie ma wątpliwości nie tylko komu organ doręczył kwestionowaną decyzję, ale także wskazał, który spośród podmiotów otrzymujących egzemplarz decyzji administracyjnej jest stroną postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, zarzuciła:
I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 235¹ i art. 235² k.p. w zw. z § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie u uczestnika choroby zawodowej: [...] – [...], w sytuacji gdy nie zostały spełnione i wykazane łącznie wszystkie obligatoryjne przesłanki uzasadniające przyjęcie, że choroba uczestnika stanowi chorobę zawodową w rozumieniu ww. przepisów, w szczególności zaś nie wykazano, by z wysokim prawdopodobieństwem choroba została spowodowana narażeniem zawodowym podczas pracy u skarżącej;
II. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść wydanej decyzji, a to:
1) art. 15 w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak wydania decyzji kasatoryjnej w sprawie w sytuacji, w której decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w niezbędnym – wskazanym przez skarżącego – zakresie oraz ograniczenie się przez organ odwoławczy jedynie do weryfikacji decyzji organu pierwszej instancji, co w efekcie doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania,
2) art. 7, w zw., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozparzenia dowodów zgromadzonych w sprawie, polegający w szczególności na pominięciu okoliczności dotyczących warunków pracy uczestnika u skarżącej opisanych w dokumentacji zgromadzonej w aktach postępowania, w tym m.in. w piśmie W. S.A. z 23 czerwca 2021 r. oraz Karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z dnia 3 września 2021 r., w zakresie, w jakim w ww. dokumentach wskazano na brak prowadzenia pomiarów i badań czynników szkodliwych w okresie zatrudnienia pracownika oraz nienadaniu należyte znaczenia okolicznościom wskazanym w treści uprzednio wydanej wobec uczestnika decyzji organu pierwszej instancji nr II-3/22 z dnia 8 marca 2022 r. opartej na orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 13 grudnia 2021 r. uzupełnionym 28 stycznia 2022 r., w której stwierdzono, iż brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u uczestnika, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonej decyzji błędnych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, polegających na przyjęciu, że jednoznacznie potwierdzono narażenie [...] w W. S.A. w okresie zatrudnienia uczestnika, podczas gdy z treści dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, wprost wynika, że pomiarów [...] w okresie zatrudnienia pracownika nie prowadzono, oraz błędnie ustalono, iż choroba uczestnika z wysokim prawdopodobieństwem została spowodowana działaniem czynnika szkodliwego występującego w środowisku pracy i ma charakter zawodowy, w sytuacji gdy zarówno warunki pracy w W. S.A., jak i zakres oraz rodzaj występujących u pracownika zmian chorobowych nie prowadzi do jednoznacznego wniosku w powyższym zakresie,
3) art. 7 w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 84 k.p.a. w zw. z § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez ich niezastosowanie i niewystąpienie do lekarzy, którzy wydali orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 6 września 2022 r. oraz nr [...] z dnia 15 września 2023 r., stanowiące podstawę zaskarżonej decyzji, z żądaniem dodatkowego uzasadnienia orzeczeń lub do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację, pomimo istniejących na gruncie niniejszej sprawy wątpliwości co do wystąpienia zmian zdrowotnych uzasadniających stwierdzenie u uczestnika choroby zawodowej: [...] – [...] (wobec uprzedniego wydania decyzji z dnia 8 marca 2022 nr II-3/22, opartej na orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 13 grudnia 2021 r. uzupełnionym dnia 28 stycznia 2022 r., odmawiającej stwierdzenia choroby zawodowej) oraz wątpliwości związanych z brakiem szczegółowych danych dotyczących środowiska pracy, w tym danych pomiarowych i badań w zakresie czynników szkodliwych w zakładzie pracy W. S.A. w czasie zatrudnienia na stanowisku [...] celem jednoznacznego ustalenia, czy schorzeniu uczestnika towarzyszą zmiany charakterystyczne dla [...] – [...] oraz czy z wysokim prawdopodobieństwem spowodowane zostało to warunkami pracy w narażeniu na w W.. S.A., a także celem precyzyjnego określenia związku przyczynowego pomiędzy stanem zdrowia uczestnika i wykonywaną pracą, jak również zbadaniu, czy aktualne schorzenia uczestnika mogą mieć inne pochodzenie niezwiązane z wykonywaną w W. S.A. pracą,
4) art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez niepogłębianie przez organ zaufania do organów władzy publicznej i brak należytego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz prowadzenie postępowania w sposób tendencyjny, polegający m.in. na niepodjęciu wszystkich czynności zmierzających do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, w tym mających na celu ustalenie dokładnego przebiegu i warunków zatrudnienia uczestnika, pomimo istniejących na gruncie niniejszej sprawy rozbieżności i niejasności,
5) art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez nieoznaczenie przez organ odwoławczy w decyzji strony postępowania, której dotyczy decyzja, co utrudnia faktyczne dokonanie kontroli instancyjnej decyzji i jej weryfikacja,
6) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej wydanej przez organ odwoławczy decyzji oraz niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w tym – pomimo pozornej obszerności uzasadnienia zaskarżonej decyzji – niedoniesienie się do wszystkich zgromadzonych w toku postępowania dowodów, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami rozstrzygnięcia organu, zrozumienie motywów wydanego rozstrzygnięcia, a w rezultacie uniemożliwia ustosunkowanie się do nich w rzetelny i wyczerpujący sposób,
7) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, co przesądza o konieczności jej uchylenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona w zakreślonych wyżej ramach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem i na podstawie należycie ustalonych okoliczności faktycznych.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest istnienie w zakładzie pracy skarżącej warunków potencjalnie narażających uczestnika - w całym okresie jego zatrudnienia – [...], będące przyczyną rozpoznania u niego choroby zawodowej: [...] – [...] (poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych wymienionych w złączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych).
Zdaniem skarżącej, organy inspekcji sanitarnej nie wykazały, aby z wysokim prawdopodobieństwem choroba uczestnika została spowodowana narażeniem zawodowym podczas pracy u skarżącej. Nie zbadano okoliczności i kontaktu uczestnika z czynnikiem szkodliwym u skarżącej, nie zbadano warunków jego pracy, pominięto wyjaśnienia strony co do braków przeprowadzanych pomiarów czynników ryzyka w całym okresie zatrudnienia uczestnika, co rzutowało na błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego.
W opinii zaś organu inspekcji sanitarnej, przeprowadzone postępowanie, w tym w właściwe orzeczenie lekarskie, potwierdza istnienie związku pomiędzy czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy, a wystąpieniem u pracownika choroby zawodowej. Niesporny jest fakt wystąpienia choroby kwalifikowanej prawnie jako choroba zawodowa. Przeprowadzone czynności dowodowe, w tym analiza narażenia zawodowego, wykazały, że pracownik był narażony na czynniki szkodliwe w postaci [...], zaś przepisy nie określają limitów dopuszczalnych stężeń czynnika szkodliwego oraz okresu ujawnienia się choroby.
Oceniając tak nakreślony spór trzeba uznać racje organu, zebrane w sprawie dowody potwierdzają, że uczestnik pracował w zakładzie skarżącej w narażeniu na czynnik szkodliwy ([...]), który był przyczyną zdiagnozowanej przez właściwą jednostkę choroby zawodowej wskazanej w wykazie chorób zawodowych.
W pierwszej jednak kolejności Sąd wskazuje, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 k.p. Za chorobę zawodową – w myśl powołanego przepisu – uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest więc zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Zgodnie z treścią art. 2352 k.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Prawidłowo więc na podstawie przywołanych przepisów k.p. organy inspekcji sanitarnej wywodzą, że dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest: 1) rozpoznanie jej przez właściwą upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia, przy czym choroba musi być określona przez ustawodawcę jako choroba zawodowa, tj. znajdować się w wykazie chorób zawodowych (rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych); 2) choroba musi zostać wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy lub też sposobem wykonywania pracy, 3) wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Ponadto, wspomniany w art. 2351 k.p. wykaz chorób zawodowych umieszczony jest w wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 237 § 1 k.p. rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, które ma charakter mieszany. Zawiera zarówno normy o charakterze materialnoprawnym, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych, jak i – co należy podkreślić – przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu stanowią lex specialis wobec przepisów k.p.a.
Wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej poprzedza przeprowadzenie stosownego postępowania, którego zasady zostały ściśle określone przez prawodawcę w cytowanym rozporządzeniu, tj. poczynając od złożenia zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, poprzez sporządzenie karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, a następnie przeprowadzenie analizy zebranej dokumentacji, w tym wyników przeprowadzonych badań, przez wyznaczone do tego celu jednostki orzecznicze I i II stopnia i wydanie orzeczeń lekarskich przez uprawnionych lekarzy medycyny pracy.
Rolą organu administracji – właściwego inspektora sanitarnego jest przeprowadzenie postępowania z poszanowaniem tego trybu i z uwzględnieniem wniosków wynikających z orzeczeń lekarskich wydanych przez lekarzy medycyny pracy.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że w procedurze przewidzianej w § 6 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, lekarz zatrudniony we właściwej jednostce orzeczniczej I stopnia wydał w dniu 6 września 2022 r. orzeczenie lekarskie nr [...] (wraz z opinią uzupełniającą z dnia 3 stycznia 2023 r.), natomiast w ponownie prowadzonym postepowaniu – orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 15 września 2023 r., w których orzekł o rozpoznaniu u uczestnika choroby zawodowej: [...], wymienioną w poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Przy czym z zapisów ww. rozporządzenia (załącznika) wynika, że nie można ustalić okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Powyższe oznacza, że prawodawca nie zakreśla żadnych ram czasowych, w których winny wystąpić udokumentowane objawy choroby, aby rozpoznać, że jest to choroba zawodowa.
Z zebranego materiału dowodowego niespornie wynika zatem, że DWOMP rozpoznał u uczestnika wskazaną jednostkę chorobową ujętą w poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Tym samym, jak słusznie wywodzi organ inspekcji sanitarnej, spełnione zostały dwie z trzech przesłanek ustawowych uzasadniających orzeczenie o istnieniu choroby zawodowej uczestnika postępowania.
Wątpliwości skarżącej budzą natomiast ustalenia i wnioski organu odnoszące się do ostatniej z przesłanek ustawowych, czyli istnienia w środowisku pracy uczestnika (w zakładzie skarżącej) czynników ryzyka, które wywołały chorobę. Wbrew zarzutom skargi, zebrane w sprawie dowody i wyprowadzone z nich wnioski nie pozostawiają wątpliwości, że taka okoliczność wystąpiła. Przy czym odnotowania wymaga, że postępowanie organów inspekcji sanitarnej nie naruszało powołanych w skardze przepisów prawa procesowego prowadząc do właściwego rozumienia i zastosowania przepisów prawa materialnego.
Procedując w tej sprawie organy czyniły zadość wymogom wynikającym z przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Stosownie do § 8 ust.1 ww. rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
Zatem dokumentami o najistotniejszym znaczeniu w rozpoznawanej sprawie są orzeczenie lekarskie i dane zwarte w formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia (...). Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej, bądź braku podstaw do jej rozpoznania wydawane jest przez lekarza wyspecjalizowanej jednostki diagnostycznej powołanej do rozpoznawania chorób zawodowych, a określonej w § 5 tegoż rozporządzenia. Podstawę do wydania takiego orzeczenia stanowią wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego. W przypadkach uznanych przez lekarza za uzasadnione stanem zdrowia pracownika, byłego pracownika albo w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Podkreślić przy tym należy, że organ orzekając o chorobie zawodowej nie może dokonywać własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej i obowiązany jest przyjąć ustalenia wynikające z wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich.
Z przytoczonych regulacji prawnych wynika związanie organów inspekcji sanitarnej treścią wskazanych powyżej orzeczeń - w zakresie poczynionych w nim ustaleń, dotyczących stwierdzonego schorzenia i jego przyczyn oraz braku uprawnienia do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Potwierdzenie tego wniosku znajduje się w licznym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18; z dnia 10 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 398/18; z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 395/18; z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 221/18 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. O wartości merytorycznej orzeczenia lekarskiego przy tym nie decyduje obszerność wywodów uzasadnienia, lecz jego zawartość merytoryczna odnosząca się do istoty sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 2056/10; z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1809/11).
Z kolei karta narażenia zawodowego stanowi dowód wiążący zarówno lekarza orzecznika, jak i właściwy organ inspekcji sanitarnej. Z tego właśnie dokumentu wynika opis warunków pracy mogących spowodować chorobę zawodową, co nadaje mu istotną dla tego postępowania rangę.
W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji, w odniesieniu do skarżącej, sporządził kartę oceny narażenia zawodowego, która znajduje się w aktach sprawy, a odnosi się do całego okresu zatrudnienia uczestnika w Z.1, obecnie W. Spółka Akcyjna (czyli skarżącej). Z dokumentacji tej wynika, że uczestnik w okresie od 5 października 1982 r. do 14 grudnia 1983 r. był zatrudniony w zakładach skarżącej na stanowisku [...] w narażeniu [...]. Ze zgromadzonej na te okoliczność dokumentacji, w szczególności pisemnych wyjaśnień samego uczestnika z dnia 19 lipca 2021 r. wynika, że podczas zatrudnienia na stanowisku [...] przeprowadzał prace [...], na warsztacie, ww. czynności polegały na [...].
Z dowodów zebranych w sprawie wynika, że w okresie pracy w zakładach skarżącej, uczestnik był narażony na czynnik szkodliwy wywołujący chorobę zawodową. Wyjaśnienia uczestnika m.in. z dnia 19 lipca 2021 r. - opisane w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej - znajdują potwierdzenie w sporządzonej przez skarżącą w dniu 19 czerwca 2021 r. informacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia i warunków wykonywania pracy w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. Ponadto, uwzględniając wyniki pomiarów czynników narażenia przeprowadzonych w zakładzie pracy skarżącej latach późniejszym, w karcie oceny narażenia zawodowego przyjęto, że z wysokim prawdopodobieństwem uczestnik w całym okresie zatrudnienia na stanowisku [...] pracował w narażeniu [...]. Sąd podkreśla przy tym – odnosząc się do zarzutów skargi – że sporządzona karta oceny narażenia zawodowego została zaakceptowana przez skarżącą bez uwag, na co wskazuje jej pismo z dnia 27 września 2021 r. A zatem nie było to okoliczność sporna to ku postępowania.
W konsekwencji, uprawnione było wnioskowanie organu odwoławczego, że ocena narażenia zawodowego dokonana została w oparciu o należycie zebrany materiał dowodowy przez organ pierwszej instancji, a jednostka orzecznicza dysponowała wszystkimi danymi odnośnie do zatrudnienia pracownika, przekazanymi przez skarżącą. Zakres wykonywanych przez uczestnika prac u skarżącej potwierdzają jego kontakt z czynnikiem szkodliwym, a tym samym narażenie na jego oddziaływanie w środowisku pracy.
Nie okazały się uzasadnione zarzuty dotyczące braku wyczerpującego i rzetelnego rozpatrzenia dowodów zgromadzonych w sprawie w zakresie w jakim na ich podstawie przyjęto, że uczestnik pracował w narażeniu na czynniki ryzyka, choć w okresie jego zatrudnienia nie były dokonywane pomiary i badania owych czynników. Podkreślić należy, że istotą sprawy o rozpoznanie choroby zawodowej jest ustalenie, czy dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy. Zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego. Rozporządzenia nie wymaga dla rozpoznania choroby zawodowej wykazania, że w miejscu pracy wystąpiło przekroczenie stężenia danego czynnika chemicznego lub fizycznego powyżej poziomu dopuszczalnego. Koniecznym jest natomiast stwierdzenie istnienia takiego czynnika w środowisku pracy. Tym samym, brak przekroczenia na danym stanowisku pracy wartości najwyższych dopuszczalnych natężeń lub stężeń nie wyklucza rozpoznania choroby zawodowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1518/15). Sam więc fakt braku dokonywania pomiarów nie świadczy sam w sobie o tym, że dany czynnik ryzyka nie występuje. W przedmiotowej sprawie organy słusznie powołały się z jednej strony na sam proces [...] jako prowadzący do powstania [...], z drugiej zaś na pomiary dokonywane kilka lat po ustaniu zatrudnienia uczestnika, które wykazywały przekroczenie wskaźników dopuszczalnych. Niezależnie od tego, sama skarżąca potwierdziła ustalenia organu pierwszej instancji dokonane w karcie oceny narażenia zawodowego, nie wnosząc do niej jakichkolwiek uwag.
Z powoływanego już dokumentu, w postaci orzeczeń lekarskich DWOMP z dnia 6 września 2022 r. nr [...] (wraz z opinią uzupełniającą z dnia 3 stycznia 2023 r.) oraz z dnia 15 września 2023 r. nr [...] wynika, że zostały one sporządzone na podstawie opisanych uprzednio dokumentów (m.in. kart oceny narażenia zawodowego). Nie pozostawiają one jakichkolwiek wątpliwości, obrazując zaistnienie związku przyczynowego między warunkami pracy, stwarzającymi narażenie na czynniki szkodliwe, a wystąpieniem wskazanego schorzenia. Z ich treści wynika, że po przeprowadzeniu badań w [...] wykazano [...] i nieliczne [...] o typie zmian [...] (symbol 1/1 p/q według klasyfikacji Międzynarodowego Biura Pracy ILO 1980 z rewizją w 2000 i 2011 r.) odpowiadające [...] [...] upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślono przy tym progresję zmian w porównaniu do 2022 r., jak również wykluczono pozazawodowe przyczyny zmian [...].
Dla uznania danego schorzenia za chorobę zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie i nie jest konieczne udowodnienie, że to właśnie takie warunki ją spowodowały. W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niewątpliwy ustalono istnienie w środowisku pracy uczestnika postępowania czynników szkodliwych ([...]), powodujących wystąpienie choroby zawodowej opisanej w orzeczeniu lekarskim, a kwalifikowanej jako taka w powoływanym już wykazie. Przedstawione fakty i dowody oraz istota zależności wskazanej w art. 235¹ k.p. wykluczają konieczność dodatkowego przeprowadzenia dowodu na okoliczność stwierdzenia, czy w konkretnym miejscu podczas wykonywania czynności zawodowych pracownik był, czy też nie narażony na działanie czynników szkodliwych. Jeśli bowiem można stwierdzić, że konkretny czynnik szkodliwy może być odpowiedzialny za powstanie określonej choroby (schorzenia), to narażenie na jego działanie na stanowisku pracy, (co jednoznacznie wynika z opisanych dowodów) daje podstawę, aby domniemywać, że doprowadził on do powstania tego schorzenia. Tym bardziej, że postępowanie w sprawie choroby zawodowej nie jest ukierunkowane na ustalenie stanu zdrowia pracownika, lecz na stwierdzenie, czy rozpoznane u niego schorzenie w kontekście choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, ma zawodową etiologię. Tym samym jako bezzasadne ocenić trzeba zarzuty skargi podważające brak ustaleń, co do innych możliwych przyczyn wystąpienia choroby. Tym bardziej, że te zostały wprost wykluczone w orzeczeniu lekarskim z dnia 15 września 2023 r.
Zgodnie z utrwalonym w tym względzie orzecznictwem sądowym, przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 3573/18).
W świetle definicji choroby zawodowej nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku pomiędzy warunkami pracy, a stwierdzonym schorzeniem (dolegliwością ), albowiem ustawodawca w przepisie tym posłużył się określeniem "z wysokim prawdopodobieństwem". Oznacza to, że w konkretnym przypadku stwierdzenie przez organ inspekcji sanitarnej wystąpienia czynnika szkodliwego w miejscu pracy, skutkującego powstaniem choroby zawodowej, niekoniecznie oznacza, że okoliczność ta musi być potwierdzona bezspornym dowodem. Innymi słowy, nie jest konieczne udowodnienie, że to właśnie takie warunki spowodowały chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych. Stwierdzenie "z wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia jednocześnie organ z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby. Ustalenie bowiem istnienia tego związku jest równoznaczne z brakiem możliwości wykluczenia dominującego wpływu czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy na powstanie choroby, wymienionej w wykazie chorób zawodowych (por. wyroki NSA: z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2502/11; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. II OSK 748/12, z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. II OSK 708/14)
W realiach niniejszej sprawy nie ujawniono i nie wykazano żadnego faktu, który świadczyłby o tym, że powstanie choroby uczestnika, pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem.
Przedstawione okoliczności, w zestawieniu z opisanymi dowodami na których wsparto rozstrzygnięcia organów obu instancji czynią bezzasadnymi ponoszone w skardze zarzuty. Z treści wyjaśnień skarżącego jednoznacznie wynika, że uczestnik pracował w narażeniu na czynnik szkodliwy, gdyż dokonywał czynności w narażeniu na czynnik ryzyka. Rację mają organy, że wskazane okoliczności dowodzą, że środowisku pracy znajdował się [...], te zaś, co potwierdzają orzeczenia właściwej jednostki medycznej są odpowiedzialny za liczne choroby, w tym stwierdzoną u uczestnika chorobę zawodową: [...] (poz. 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych).
W opinii Sądu nie istniała potrzeba występowania o opinie uzupełniającą lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, taki tryb przewidziany jest w § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i zależy od uznania przez organ, że materiał dowodowy nie jest wystarczający. W opinii Sądu, w rozpoznawanej sprawie taka okoliczność nie miała uzasadnienia. Organ dysponował materiałem dowodowym, zaś przedstawiona opinia czyni zadość stawianym jej wymogom. Fakt, że w uprzednio prowadzonym procesie diagnostyczno-orzeczniczym, zakończonym decyzją organu pierwszej instancji z dnia 8 marca 2022 r., DWOMP orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, wbrew stanowisku skarżącej, nie tworzy stanu niepewności co do wystąpienia u uczestnika zmian zdrowotnych uzasadniających stwierdzenie choroby zawodowej. Wykonane wówczas badania obrazowe nie potwierdziły co prawda wystąpienia zmian właściwych dla [...], jednakże z uwagi na obecność [...] (p) podkreślono w wydanym orzeczeniu konieczność dalszej obserwacji w trybie art. 229 § 5 k.p. Biorąc natomiast pod uwagę stwierdzoną w przedmiotowym postępowaniu przez uprawnionego lekarza orzecznika progresję zmian obrazowych w stosunku do postępowania pierwotnie prowadzonego, jak również to, że prawodawca w treści rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie zakreślił żadnych ram czasowych, w których winny wystąpić udokumentowane objawy choroby pod postacią [...], aby rozpoznać, że jest to choroba zawodowa, jej rozpoznanie u uczestnika, a następnie stwierdzenie w zaskarżonej decyzji było w ocenie Sądu w pełni uprawnione i mające potwierdzenie w zebranym materialne dowodowym.
Nadto, jak słusznie wywodzi to organ inspekcji sanitarnej, opinie lekarza sporządzane w postępowaniu o ustalenie istnienia choroby zawodowej mają walor opinii biegłego, zgodnie zaś z art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Biegły powoływany jest zatem wówczas gdy potrzeba wiadomości specjalnych, których nie posiada i którymi nie legitymuje się organ administracji. Opinia biegłego podlega ocenie jednakże zakres tej oceny nie może wnikać w meritum, czyli podważać wyrażone tam stanowisko odwołujące się do wiedzy specjalnej. W tym zakresie – wiedzy medycznej - organy administracji są związane treścią tych opinii, która w prowadzonym postępowaniu stanowi kluczowy środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi zastrzeżeń zgodnie ze swobodną oceną dowodów obowiązującą w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, że organ jeśli organ nie dysponuje przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie ma podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia strony kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę wydanych orzeczeń lekarskich.
Nadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem opinie lekarskie wydane na podstawie przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, w postępowaniu administracyjnym może być zakwestionowana, ale jedynie pod względem formalnym, a to z uwagi na jego wydanie w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia, czy przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 3573/18).
Orzeczenie lekarskie sporządzone na potrzeby rozpoznawanej sprawy nie budzi takich zastrzeżeń, co uchyla formułowane w skardze zarzuty. Jak wskazano organ przekazał jednostce medycznej niezbędne dokumenty związane z opisem warunków pracy uczestnika, w który wyraźnie wskazano na brak pomiarów stężeń szkodliwych czynników z okresu zatrudnienia uczestnika, jednakże przyjęto na podstawie pomiarów z lat późniejszych, że z wysokim prawdopodobieństwem normy te w okresie pracy uczestnika były przekroczone. Co jednak najistotniejsze – ocena narażenia zawodowego, o jakiej mowa w § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, stanowi jeden z kilku elementów, jakie lekarz orzecznik zobowiązany jest wziąć pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania. Orzeczenie to stanowi bowiem efekt końcowy procesu diagnostycznego i winno uwzględniać łącznie wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentację medyczną pracownika, dokumentację przebiegu jego zatrudnienia oraz ocenę narażenia zawodowego. A zatem kwestia oceny wpływu ujawnionego czynnika szkodliwego na wystąpienie następstw w postaci choroby zawodowej leży wyłącznie w gestii właściwej jednostki medycznej.
Zasadne są także wywody organu wskazujące, że nie mają one obowiązku czynienia ustaleń u którego z dwóch pracodawców uczestnika powstała choroba zawodowa. Także i w tym zakresie Sąd podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie stwierdzający, że do organów inspekcji sanitarnej i do sądów administracyjnych nie należy rozstrzyganie, który zakład ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy). Zatem doręczenie decyzji zakładowi pracy zgodnie § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki, mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazania zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 1794/08).
Dotychczas przedstawione argumenty uchylają zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie niedostatków ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, błędnej ich oceny oraz przepisów prawa materialnego. Organy zebrały w sprawie niezbędny materiał dowodowy, właściwie go oceniły poprawnie wykładając i stosując przepisy prawa materialnego. Brak również podstaw do formułowania zarzutu naruszenia zasady zaufania i informowania, jak wynika z akt sprawy organy uczyniły zadość obu regułom, zaś strona nie precyzuje na czym dokładnie miałby polegać błędy organu w tym względzie.
Nie podziela Sąd także zarzutów dotyczący naruszenia przepisów procesowych przez organ odwoławczy, który ponownie ocenił okoliczności sprawy, odnosząc się do zarzutów odwołania. Zaskarżona decyzja czyni zadość wymogom wynikającym z art. 107 k.p.a., a obszerne zarzuty skargi dowodzą, że umożliwia merytoryczne ich sfomułowanie i polemikę z argumentacją organu.
Chybiony jest również zarzut braku znaczenia stron postępowania, fakt, że nie ujęto ich w sentencji decyzji nie stanowi o braku ich wskazania, gdyż wyraźnie w treści decyzji zaznaczono komu należy ją doręczyć, kto jest podmiotem wnoszącym odwołanie oraz wobec kogo następuje ustalenie choroby zawodowej. Jakkolwiek pożądanym byłoby właściwe oznaczenie stron postępowania w części wstępnej decyzji, to wskazanie tego w jej końcowej części poprzez wyraźne rozróżnienie podmiotów, którym się ją doręcza oraz podmiotów, którym przekazuje się ją do wiadomości nie stanowi o uchybieniu, które mogłoby wpływać na wynik sprawy.
Uznając, że przeprowadzone w sprawie postępowanie nie naruszało przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, zaś wykładnia przepisów prawa materialnego została przeprowadzona prawidłowo Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w całości.