III SA/Wa 957/20

III SA/Wa 957/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-11-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Beata Sobocha
Marta Waksmundzka-Karasińska /przewodniczący/
Matylda Arnold-Rogiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 4135/21 - Wyrok NSA z 2021-09-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 33,art. 54 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka – Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold – Rogiewicz (sprawozdawca), sędzia WSA Beata Sobocha, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawach skarg na czynności egzekucyjne oraz zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [....]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz E. K. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "Naczelnik", "organ pierwszej instancji") prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z [...] października 2019 r. o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz z [...] października 2019 r. o nr [...] wystawionych celem przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości przeciwko zobowiązanemu G. K. oraz jego małżonce E. K. (dalej: "Skarżąca"), obejmujących zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za okres XII/2006 r., I/2007 - X/2007 r., XII/2007 r. - IV/2008 r., w łącznej kwocie należności głównej [...] zł plus należne odsetki za zwłokę.
Naczelnik w dniu [...] października 2019 r. wystosował zawiadomienie o zajęciu nieruchomości położonej w miejscowości L., Gmina K., stanowiącej działkę niezabudowaną [...], dla której Sąd Rejonowy w W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz wezwał G. K. i Skarżącą do zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania egzekwowanych na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości ww. nieruchomości. Zawiadomienie wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych doręczono G. K. w dniu [...] października 2019 r., natomiast Skarżącej, w trybie art. 43 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") w dniu 5 listopada 2019 r. Zawiadomieniem z [...] października 2019 r. Naczelnik uchylił w całości przedmiotowe zajęcie.
Pismami z 29 października 2019 r. oraz z 19 listopada 2019 r., pełnomocnik Skarżącej, na podstawie art. 54 § 1 oraz § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") wniósł skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości, dokonaną zawiadomieniem z [...] października 2019 r., w której wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie czynności egzekucyjnych.
Następnie pismami z 30 października 2019 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie ww. tytułów wykonawczych, podnosząc brak doręczenia odpisów tytułów wykonawczych Skarżącej oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., przedawnienie egzekwowanego obowiązku, niedopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej i brak uprzedniego doręczenia upomnienia tj. zarzuty z art. 33 § 1 pkt 1, 6, 7, 10 u.p.e.a. Zarzuty zostały złożone wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia.
Postanowieniem z [...] listopada 2019 r. Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawach zainicjowanych skargami na czynność egzekucyjną, zarzutami na prowadzone postępowanie egzekucyjne wraz z wnioskami o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutu. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora przysługiwały wyłącznie zobowiązanemu, którym jest G. K.
Pismem z [...] grudnia 2019 r., pełnomocnik Skarżącej złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 61a § 1 k.p.a., art. 124 § 2 k.p.a. w związku z art. 9 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez organ pierwszej instancji do argumentacji zawartej w zarzutach i skargach oraz art. 10 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. poprzez pozbawienie Strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym, a także brak możliwości wypowiedzenia się w sprawie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor", "organ odwoławczy") postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu Dyrektor zaznaczył, że zaskarżone postanowienie z [...] listopada 2019 r. Naczelnik wydał w oparciu o przepis art. 61a § 1 k.p.a. Z powyższego przepisu wynika, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ zaznaczył, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61 a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym.
Dalej Dyrektor zaznaczył, że Naczelnik postanowieniem z [...] listopada 2019 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawach: skargi na czynność egzekucyjną z [...] października 2019 r., zarzutów z [...] października 2019 r., wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów z dnia [...] października 2019 r. i skargi na czynność egzekucyjną z [...] listopada 2019 r., wniesionych przez pełnomocnika Skarżącej. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że Skarżąca nie posiada statusu zobowiązanego, bowiem w przypadku odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. jest wyłącznie podatnik, natomiast małżonek podatnika takiego statusu nie ma.
Organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., zobowiązanym jest generalnie podmiot uchylający się od terminowego wykonania obowiązku. Przepis ten nie odnosi się jednocześnie w żaden sposób do przedmiotu egzekucji, z którego ma być zaspokojony egzekwowany obowiązek. Oznacza to, że podmiot, od którego nie można w świetle prawa żądać wykonania obowiązku nawet w sytuacji objęcia go postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym cudzego obowiązku nie może skutecznie wnieść zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej czy też skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora.
Następnie organ odwoławczy zaznaczył, że zobowiązanie podatkowe wobec pozostającego w związku małżeńskim podatnika powstaje w sposób określony w art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: "O.p."), a zakres odpowiedzialności z tego tytułu w odniesieniu do majątku wspólnego, co do zasady wynika z mocy prawa, czyli z samego faktu pozostawania w związku małżeńskim i istnienia majątkowej wspólności małżeńskiej. Nie mniej jednak współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka będącego podatnikiem nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązanie podatkowe. Jego zobowiązanie wynika z długu małżonka - podatnika i jest ograniczone od odpowiedzialności z majątku wspólnego. Natomiast zgodnie z art. 27c u.p.e.a. jeśli egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków odrębnych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Dyrektor podkreślił, że w niniejszej sprawie obowiązku o charakterze pieniężnym nie wykonał G. K. Obowiązek ten wynikał z decyzji nr [...] z [...] listopada 2014 r. oraz nr [...] z [...] grudnia 2014 r., określających zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług, których adresatem był wyłącznie małżonek Skarżącej. Zatem w sytuacji, gdy Skarżąca ponosi tylko odpowiedzialność majątkiem wspólnym za zobowiązania G. K., to zdaniem Dyrektora nie można jej przyznać uprawnień wynikających z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, skoro uprawnienia te przysługują - z mocy ustawy - wyłącznie zobowiązanemu. Z tego też powodu w ocenie Dyrektora Skarżąca w świetle literalnej wykładni art. 54 § 1 u.p.e.a. nie była uprawniona do skutecznego wniesienia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, bowiem skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora przysługuje wyłącznie zobowiązanemu.
W ocenie Dyrektora prawidłowym działaniem Naczelnika było połączenie wniosków Strony do wspólnego rozpoznania z uwagi na tożsamość spraw, tj. wystąpienie tej samej podstawy faktycznej oraz prawnej i wydanie jednego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę, organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik prawidłowo postanowieniem z [...] listopada 2019 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skarg z 29 października 2019 r. i z dnia 19 listopada 2019 r. oraz zarzutów wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia z dnia [...] października 2019 r.
Odnosząc się do zawartych w zażaleniu z [...] grudnia 2019 r. zarzutów, że Naczelnik nie ustosunkował się do argumentacji zawartej w zarzutach oraz skargach, Dyrektor wyjaśnił, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art 61 a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania.
W odniesieniu natomiast do zarzutu naruszenia przez organ egzekucyjny art. 10 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. poprzez pozbawienie Skarżącej prawa do czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym a także możliwości wypowiedzenia się w sprawie, organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 18 u.p.e.a. wyraża zasadę jedynie pomocniczego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które należy stosować nie wprost, lecz odpowiednio. W orzecznictwie ukształtował się pogląd, że odpowiednie stosowanie art. 10 k.p.a. w zakresie zagwarantowania stronie czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym oznacza, że organ egzekucyjny nie jest zobowiązany do zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału przed wydaniem orzeczenia; jest natomiast zobowiązany do respektowania praw strony w zakresie wyznaczonym treścią art. 73 k.p.a. Z uwagi na powyższe oraz fakt, że Skarżąca nie jest legitymowana do złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 u.p.e.a. oraz skargi na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 u.p.e.a., w ocenie Dyrektora ww. zarzut należało uznać za bezpodstawny.
W skardze z 28 kwietnia 2020 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie przepisów:
1) - art. 61a § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie złożonych wniosków, zarzutów oraz skarg, pomimo że na mocy art. 27c u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a oraz w związku z art. 78 Konstytucji RP Skarżąca, jako małżonka zobowiązanego została pozbawiona prawa do ochrony prawnej własnych interesów, poprzez brak doręczenia jej odpisów tytułów wykonawczych, stanowiących podstawę do wszczęcia egzekucji, a następnie pozbawienia jej prawa do wniesienia skarg;
2) - art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 124 § 2 k.p.a. i art. 9 k.p.a. poprzez brak odniesienia się zarówno przez Dyrektora, jak i przez Naczelnika do argumentacji Skarżącej zawartej w zarzutach oraz skargach, a wskazującej na naruszenie przepisów:
a) - art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a - zarzutu niespełnienia w tytułach wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a., poprzez wskazanie przez organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem adresu zameldowania Skarżącej, nie zaś jej aktualnego adresu zamieszkania, wskutek czego tytuł nie spełnia wymogów formalnych;
b) - art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a - zarzutu przedawnienia obowiązku podatkowego, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja administracyjna;
c) - art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a - zarzutu niedopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej;
d) - art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a - zarzutu naruszenia zasad postępowania, mianowicie zasady prawdy obiektywnej;
e) - art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. - zarzutu braku doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. pomimo takiego obowiązku po stronie organu egzekucyjnego;
f) - art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - uznania, że obowiązek nie wygasł wskutek przedawnienia;
g) - art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a - zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego w sprawie;
h) - art. 26 § 5 u.p.e.a - błędnego doręczenia tytułów wykonawczych oraz zawiadomienia o zajęciu nieruchomości;
i) - art. 10 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. poprzez pozbawienie Strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym, a także możliwości wypowiedzenia się w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.").
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019, poz. 2167 ze zm.), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), lub że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że narusza ono prawo w sposób powodujący konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.
Poza sporem pozostaje, że organ egzekucyjny skierował postępowanie egzekucyjne do majątku wspólnego Skarżącej oraz jej męża w sytuacji, gdy zobowiązanym był wyłącznie mąż Skarżącej. Sporną natomiast pozostaje kwestia, czy Skarżącej przysługuje uprawnienie do złożenia skargi na czynności egzekucyjne oraz zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie organu, skoro nie jest ona zobowiązanym w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to nie przysługują jej uprawnienia zarezerwowane wyłącznie dla zobowiązanego, a za takie przyjął prawo do złożenia wyżej wskazanej skargi oraz zarzutów.
W pierwszym rzędzie należy wskazać, że w orzecznictwie, jak i w doktrynie, prezentowane są dwa odmienne stanowiska co do tego, czy małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji administracyjnej do majątku wspólnego przysługuje legitymacja do złożenia skargi na czynności egzekucyjne oraz zarzutów.
Pierwsze z nich – na które powołuje się organ – stoi na stanowisku, że obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków w przypadku kierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego nie oznacza, że małżonek niebędący zobowiązanym ma takie same uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym jak małżonek, będący zobowiązanym (por. wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1155/08 czy wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 678/11).
Drugi zaś pogląd, który Sąd przyjął za własny, mówi, że legitymacja do złożenia zarzutu przysługuje zawsze małżonkowi zobowiązanego w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1183/15, z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 36/11, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 1155/14, wyroki WSA w Opolu z dnia 1 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/OP 186/09 oraz z dnia 13 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/OP 221/09, wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 391/20; a także A. Cudak "Podmioty legitymowane do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej"; ZNSA, nr 4/2009, str. 18-30).
Skarżąca chce zrealizować prawo, o jakim mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. oraz w art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. u.p.e.a.
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., istotnym w niniejszej sprawie, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Jej przedmiotem są czynności egzekucyjne (oraz ich przewlekłość) organu egzekucyjnego jako "wszelkie podejmowane przez organ działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego" (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.), a także działania (przewlekłość) egzekutora. Co istotne, skarga na czynności egzekucyjne ma charakter środka subsydiarnego i nie jest dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego, albo w sytuacjach gdy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu
Z kolei podstawy prawne zarzutów wymienione w art. 33 u.p.e.a. mają różnorodny charakter, gdyż wnoszący zarzuty może m.in. kwestionować dopuszczalność egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego ze względów formalnych lub merytorycznych, zarzucać wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotne uchybienia proceduralne czy też podawać w wątpliwość celowość wszczęcia egzekucji lub zastosowania danego środka egzekucyjnego. Rola zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się przede wszystkim do jednego ze sposobów weryfikacji czynności organów egzekucyjnych mających służyć ochronie adresata czynności, który może być wykorzystany wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Generalnie przesłankami dopuszczalności prowadzenia egzekucji są okoliczności, których istnienie jest warunkiem możliwości prowadzenia egzekucji.
Jeżeli zaś chodzi o podstawy odpowiedzialności małżonka, to zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Wskutek tych zapisów następuje rozciągnięcie odpowiedzialności na majątek wspólny, o którym mowa w art. 31 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.), który stanowi, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.
Majątek wspólny małżonków jest współwłasnością łączną. Cechuje się ona tym, że w czasie trwania małżeństwa nie podlegają ani wyodrębnieniu udziały każdego z małżonków (cały majątek wspólny przysługuje w całości zarówno żonie, jak i mężowi), ani majątek wspólny nie może zostać podzielony. Oznacza to równocześnie, że majątek ten jest zarówno majątkiem tego z małżonków, na którym spoczywa dług publiczny, jak i majątkiem drugiego.
Zatem nie ma wątpliwości co do tego, że małżonek zobowiązanego w takim wypadku jest adresatem czynności egzekucyjnych i to on poniesie majątkowe konsekwencje długu. Co więcej chodzi o jego własność, prawo chronione także na poziomie Konstytucji w art. 64. Odpowiedzialność małżonka jest rozumiana jako dopuszczalność stosowania przewidzianych prawem środków, zmierzających do przymusowego wyegzekwowania podatków z jego majątku. Małżonek de facto odpowiada wspólnym, a więc swoim majątkiem, bez ograniczeń kwotowych i wyłączania z niego określonych składników. Odpowiedzialność małżonka powstaje z mocy prawa, wraz z wystawieniem na niego tytułu wykonawczego, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji na niego przez organ podatkowy. Co więcej, nie ma on na te decyzje wpływu. Dodatkowo odpowiedzialność jest ustalona bez względu na zmiany majątkowe pomiędzy małżonkami (art. 29 § 2 Ordynacji podatkowej). Ostatecznie odpowiedzialność małżonka może istnieć przez cały okres, w którym ciąży na jego małżonku (zobowiązanym) zobowiązanie podatkowe. Zatem odpowiedzialność ta na etapie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o art. 27c u.p.e.a., jest zbieżna z odpowiedzialnością małżonka zobowiązanego, bo mimo że jego zobowiązanie wynika z długu małżonka i ograniczone jest do majątku wspólnego, ciężar dolegliwości majątkowych jest taki sam.
To wszystko oznacza, że tylko wyraźny i konstytucyjnie poprawny zapis ustawy mógłby pozbawić ochrony małżonka niezobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, a takiego przepisu nie ma. W ocenie Sądu w takim wypadku nie można interpretować zapisu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. jako stojącego na przeszkodzie by przyznać Skarżącej prawo do złożenia zarzutów. Wprawdzie z przepisu tego wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym (...); z kolei przepisy ustawy łączą prawo do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 § 1 u.p.e.a.) czy zarzutów z osobą zobowiązanego (art. 33 § 2, art. 34 § 1a i § 5 czy art. 35 § 1 u.p.e.a.); również w art. 27 § 1 pkt 9 zapisano, iż tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego; dodatkowo art. 27c u.p.e.a. oczywiście różnicuje małżonka i zobowiązanego, traktując tylko tego jednego jako zobowiązanego - jednak w świetle wcześniej przedstawionych argumentów, w szczególności sięgania do jego majątku, nie jest to wystarczające, by usprawiedliwić pozbawienie adresata czynności egzekucyjnych ochrony w postaci skargi na czynności egzekucyjne czy zarzutów, o jakich mowa w art. 33 u.p.e.a.
W przeciwnym razie małżonek dłużnika pozbawiony zostałby jakiejkolwiek ochrony. Nie mógłby bowiem żądać wyłączenia majątku wspólnego (bo z niego odpowiada) ani podnosić innych zarzutów. Pozostawienie współmałżonka odpowiedzialnego majątkiem wspólnym za zobowiązania podatkowe (lub zobowiązania o podobnym statusie) drugiego z małżonków na zasadzie art. 29 Ordynacji podatkowej bez ochrony prawnej (brak gwarancji czynnego uczestnictwa w postępowaniu poprzez doręczanie tytułu wykonawczego, zawiadomień o dokonanych czynnościach, składanie środków zaskarżania) byłoby działaniem naruszającym standardy gwarancji konstytucyjnych państwa prawa.
Podczas ponownego rozpatrzenia sprawy organy wezmą pod uwagę zaprezentowaną powyżej wykładnię przepisów i przez jej pryzmat ocenią legitymację Skarżącej do złożenia skargi na czynności egzekucyjne oraz zarzutów.
Z powołanych wyżej przyczyn Sąd, zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z § 4 p.p.s.a. Na zasądzoną na rzecz Skarżącej kwotę 597 zł składają się: wpis od skargi – 100 zł, opłata skarbowa – 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika – 480 zł, to jest w stawce wynikającej z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1687 ze zm.).