III SA/WA 955/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił interpretację Dyrektora KIS, uznając, że koszty odwalutowania kredytów hipotecznych walutowych, wynikające z wyroków lub ugód, stanowią koszty uzyskania przychodów, a nie korektę przychodów.
Spółka S. S.A. zapytała, czy koszty odwalutowania kredytów hipotecznych walutowych, powstałe wskutek wyroków sądów powszechnych lub ugód, stanowią koszty uzyskania przychodów. Dyrektor KIS uznał to stanowisko za nieprawidłowe, twierdząc, że należy dokonać korekty przychodów. WSA w Warszawie uchylił interpretację, przyznając rację spółce. Sąd uznał, że skutki wyroków i ugód należy traktować jako nowe zdarzenie prawne, a poniesione koszty jako koszty uzyskania przychodów, a nie jako korektę przychodów z przeszłości.
Spółka S. S.A. zwróciła się do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (DKIS) o wydanie interpretacji indywidualnej w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych. Spółka udzielała kredytów hipotecznych walutowych, a w związku z orzeczeniami sądów powszechnych stwierdzającymi nieważność lub bezskuteczność klauzul indeksacyjnych lub denominacyjnych, ponosiła tzw. koszty odwalutowania. Spółka pytała, czy te koszty stanowią koszty uzyskania przychodów inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, potrącalne w dacie ich poniesienia. Spółka argumentowała, że koszty te spełniają przesłanki do uznania ich za koszty uzyskania przychodów, ponieważ zmniejszają majątek spółki i są związane z podstawową działalnością. DKIS uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe, twierdząc, że skutki nieważności umowy należy odnieść do okresu, w którym zapadł wyrok unieważniający umowę, co powinno skutkować korektą przychodów, a nie zaliczeniem do kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną interpretację. Sąd uznał, że rację należy przyznać spółce, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo. Sąd podkreślił, że skutki cywilnoprawne wynikające z nieważności umowy (ex tunc) nie oznaczają automatycznie takiego samego traktowania dla celów podatkowych. Koszty odwalutowania, wynikające ze zwrotu wzajemnych świadczeń po stwierdzeniu nieważności umowy lub jej abuzywności, stanowią odrębne zdarzenie faktyczne, które powinno być rozpoznane jako koszty uzyskania przychodów w dacie ich poniesienia, a nie jako korekta przychodów z przeszłości. Sąd zasądził od DKIS na rzecz spółki zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, koszty te stanowią koszty uzyskania przychodów.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skutki wyroków i ugód należy traktować jako nowe zdarzenie prawne, a poniesione koszty jako koszty uzyskania przychodów, a nie jako korektę przychodów z przeszłości. Kluczowe jest faktyczne poniesienie kosztu, a nie tylko prawne skutki nieważności umowy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
u.p.d.o.p. art. 15 § ust. 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych stanowią koszty uzyskania przychodów.
u.p.d.o.p. art. 15 § ust. 4d
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Koszty odwalutowania są kosztami innymi niż bezpośrednio związane z przychodami.
u.p.d.o.p. art. 15 § ust. 4e
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Koszty odwalutowania są potrącalne w dacie ich faktycznego poniesienia.
Pomocnicze
u.k.h. art. 3
Ustawa o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami
u.p.d.o.p. art. 12 § ust. 3j
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Organ błędnie zastosował ten przepis, nakazując korektę przychodów zamiast rozpoznania kosztów.
P.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4a
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 57a
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § pkt 1 lit. a) w zw. z art. 146 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 153
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200 i art. 205 § § 2 w zw. z art. 205 § 4
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.c. art. 411 § pkt 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych, wynikające z wyroków lub ugód, stanowią koszty uzyskania przychodów. Skutki wyroków i ugód należy traktować jako nowe zdarzenie prawne, a poniesione koszty jako koszty uzyskania przychodów, a nie jako korektę przychodów z przeszłości. Dla celów podatkowych istotne znaczenie mają zdarzenia faktyczne, a nie tylko prawne skutki nieważności umowy.
Odrzucone argumenty
Koszty odwalutowania powinny być traktowane jako korekta przychodów z przeszłości, a nie jako koszty uzyskania przychodów.
Godne uwagi sformułowania
koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych koszty uzyskania przychodów inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami potrącalne dla celów podatku dochodowego od osób prawnych w dacie ich faktycznego poniesienia skutki prawne na gruncie cywilnym występują ex tunc zdarzenia faktyczne, a nie prawne
Skład orzekający
Maciej Kurasz
przewodniczący
Konrad Aromiński
członek
Piotr Wróbel
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zaliczenie kosztów odwalutowania kredytów walutowych do kosztów uzyskania przychodów, traktowanie skutków wyroków i ugód jako nowych zdarzeń prawnych w prawie podatkowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji banków udzielających kredytów hipotecznych walutowych i ponoszących koszty w wyniku orzeczeń sądów lub ugód.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego dla sektora bankowego, związanego z kosztami ponoszonymi w wyniku tzw. "frankowych" orzeczeń sądowych i ugód.
“Bank może zaliczyć koszty "odwalutowania" kredytów do kosztów uzyskania przychodów – korzystny wyrok WSA dla sektora.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 955/23 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-07-07 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2023-04-11 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Konrad Aromiński Maciej Kurasz /przewodniczący/ Piotr Wróbel /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych 6560 Sygn. powiązane II FSK 1970/23 - Wyrok NSA z 2024-07-11 Skarżony organ Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną interpretację Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie sędzia WSA Konrad Aromiński,, asesor WSA Piotr Wróbel (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Klaudia Staręga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2023 r. sprawy ze skargi S. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz S. S.A. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie 1. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 31 października 2022 r. S. S.A. z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca, Spółka, Bank) wystąpiła do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: DIKS, organ) o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych. 1.2. We wniosku przedstawiono następujący opis stanu faktycznego. Spółka w ramach prowadzonej działalności bankowej udziela swoim klientom będących konsumentami (jako kredytobiorcom) kredytów lub pożyczek, w tym kredytów hipotecznych w rozumieniu art. 3 ustawy z 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1027 ze zm.). Jedną z form kredytów hipotecznych były kredyty indeksowane do innej waluty niż polski złoty, m.in. do franka szwajcarskiego (CHF). Inną kategorię udzielanych kredytów stanowią kredyty denominowane do innej waluty niż polski złoty. Ww. rodzaje kredytów Spółka łącznie określiła we wniosku mianem "kredytów hipotecznych walutowych". 1.3. Udzielając kredytów Spółka działała z należytą starannością (m.in. poprzez jasne wskazanie zagrożeń związanych z oferowanym kredytem w sposób uświadamiający konsumentowi wszelkie zagrożenia ekonomiczne zawieranej umowy. Spółka działała również w dobrej wierze bowiem oferowane kredyty hipoteczne walutowe udzielane były na znacznie korzystniejszych warunkach dla klienta niż inne rodzaje kredytów dostępne w określonym czasie. 1.4. W związku z występującą w poprzednich latach znaczną zmianą kursu wymiany walut obcych w stosunku do polskiego złotego, niektórzy kredytobiorcy Spółki kwestionują całość lub część umów kredytów hipotecznych walutowych, w szczególności postanowienia klauzul indeksowanych lub denominacyjnych zawartych w takich umowach. 1.5. Spółka wskazała, że orzeczenia polskich sądów powszechnych w sprawach z pozwów złożonych przez klientów Spółki wydają wyroki stwierdzające nieważność lub bezskuteczność całości lub części umowy kredytu jako skutek uznania ww. klauzul w umowach kredytowych za niedozwolone klauzule abuzywne. W ocenie Spółki powoduje to, że na skutek ww. orzeczeń sądów powszechnych dochodzi (może dochodzić w przyszłości) do rozliczeń (szczegółowo opisanych we wniosku) między kredytobiorcami a Spółką. Rozliczenia te mogą również powstać w wyniku zawarcia ugód pomiędzy kredytobiorcami a Spółką, w tym ugód sądowych. W wyniku wykonania ww. orzeczeń i ugód po stronie banku może powstać strata (opisana szczegółowo we wniosku o interpretację), tzw. "koszty odwalutowania". 1.6. W tak zakreślonym stanie faktycznym Spółka zadała pytanie: "Czy koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych powstałe wskutek wydania Wyroków lub zawieranych Ugód stanowią koszty uzyskania przychodów inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, potrącalne dla celów podatku dochodowego od osób prawnych w dacie ich faktycznego poniesienia?". 1.7. Przedstawiając własne stanowisko Spółka opowiedziała się za udzieleniem odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytanie. W ocenie Spółki w oparciu o stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z 10 listopada 2021 r., III SA/Wa 1234/21, koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych powinny być ujęte przez Skarżącego po stronie kosztowej. W ocenie Spółki koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych spełniają wszystkie przesłanki do uznania ich za koszty uzyskania przychodów. W szczególności w ocenie Spółki ich istotą jest zmniejszenie majątku/aktywów Spółki jak również związane są z podstawową działalnością, a tym samym z przychodami podatkowymi Spółki. W ocenie Spółki zarówno wypłata (całości lub części) pobranych od kredytobiorcy rat, odsetek lub prowizji innych opłat jak i strata (koszt) z tytułu utraty prawa do otrzymania różnic kursowych, które Bank uprzednio rozpoznał jako przychody podatkowe, będą spełniać przesłankę poniesienia przez Spółkę kosztu. Zdaniem Spółki dopiero w chwili faktycznego poniesienia kosztu odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych w ciężar utworzonej poprzednio rezerwy lub odpisu, po stronie Skarżącej powstanie koszt uzyskania przychodów zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Ponadto samo stwierdzenie nieprawidłowości w danej umowie kredytu nie świadczy o tym, że umowa ta nie pozostaje w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W ocenie Spółki również po unieważnieniu takiej umowy (w całości lub części) może ona generować przychód wynikający m.in. z rozliczeń z kredytobiorcą. Zdaniem Banku oznacza to, że ponoszone koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych mają związek z działalnością gospodarczą Banku. Bank podniósł również, że Spółka dokonując wypłaty uprzednio pobranych od kredytobiorcy rat, odsetek, prowizji i innych kosztów uszczupli swój majątek, a ponadto poniesienie faktyczny ciężar utraty prawa do otrzymywania różnic kursowych. Tym samym w jej ocenie spełniona zostanie przesłanka definitywnego charakteru kosztu. Spółka podniosła, że koszt odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych zostanie we właściwy sposób udokumentowany poprzez jego określenie w dokumencie księgowym (dowód wewnętrzny np. polecenia księgowania) oraz w odpowiednie udokumentowanie (np. potwierdzeniami przelewu). W dokumencie tym zostanie również określona różnica wartości kursowych do otrzymania których Spółka utraci prawo. W ocenie Spółki koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych wskutek wydania wyroków i zawarcia ugód spełniają wszystkie warunki pozwalające do zaliczenia ich do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Ich istota i charakter pozwalają na zaliczenie ich do kosztów uzyskania przychodów, o których mowa w art. 15 ust. 4d u.p.d.o.p., a więc jako koszty inne niż bezpośrednio związane z przychodami. Ponadto w ocenie Spółki koszty te powinny być potrącalne w dacie ich faktycznego poniesienia, stosownie do art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. 2. W interpretacji indywidulanej z dnia 7 lutego 2023 r. organ uznał stanowisko Banku za nieprawidłowe. 2.1. W ocenie organu w przypadku stwierdzenia przez sąd nieważności umowy kredytowej zawieranej przez Bank z klientami skutki prawne na gruncie prawa cywilnego występują ex tunc, co oznacza, że umowa kredytu jako nieważna od chwili jej zawarcia nie wywołuje skutków prawnych. W ocenie organu powoduje to, że po stronie Banku nie może wystąpić przychód z odsetek i innych opłat wniesionych przez klientów jak też różnic kursowych. Organ stwierdził, że skutek nieważnej umowy dla celów prawa podatkowego należy odnieść do okresu, w którym zapadł wyrok unieważniający umowę, tzn. do okresu, w którym dojdzie do wzajemnych rozliczeń stron umowy kredytowej i faktycznego zwrotu nienależnych świadczeń. W ocenie organu Spółka powinna dokonać stosownych korekt w swoich rozliczeniach pomniejszając przychody podatkowe o wartości wskazane w poprzednich latach podatkowych (art. 12 ust. 3j u.p.d.o.p.). W ocenie organu rozliczenie skutków nieważnej umowy w okolicznościach przedstawionych we wniosku powinno być dokonane po stronie przychodów a nie kosztów uzyskania przychodów. Organ uznał, że po unieważnieniu umowy kredytu Bank powinien "wyzerować" przychody (m.in. z tytułu prowizji i innych opłat należnych, odsetek, różnic kursowych zrealizowanych i niezrealizowanych), zaś ewentualna kwota zwróconego przez klienta kredytu nie będzie stanowiła przychodu banku. W konsekwencji poczynionych ustaleń Organ uznał za nieprawidłowe stanowisko Spółki sprowadzające się do twierdzenia, że koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych powstałe wskutek wydania wyroków zawarcia ugód stanowią koszty uzyskania przychodów inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, które są potrącalne dla celów podatku dochodowego od osób prawnych w dacie ich faktycznego poniesienia. 3. W skardze na ww. interpretację indywidualną Spółka zarzuciła jej wydanie z naruszeniem: 1) prawa materialnego, tj.: a) art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 4d i 4 e u.p.d.o.p. poprzez jego błędną wykładnię oraz art. 12 ust. 3j u.p.d.o.p. poprzez jego błędną wykładnię – łącznie polegające na uznaniu przez organ, że koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych dotyczące rozliczeń wynikających z wyroków powinny być przez Spółkę rozpoznane po stronie przychodów w drodze stosownej korekty b) art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 4d i 4e u.p.d.o.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu przez organ, że koszty odwalutowania hipotecznych kredytów walutowych dotyczące rozliczeń wynikających z ugód nie stanowią kosztów uzyskania przychodów innych niż koszty bezpośrednio związane z przychodami; 2) przepisów postępowania, tj. art. 14c § 1 oraz art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. poprzez niekompletne uzasadnienie prawne co do oceny stanowiska Skarżącej, bez wskazania przesłanek na których została oparta interpretacja oraz niedostateczną argumentacją przemawiającą w ocenie organu za uznaniem stanowiska Skarżącej za nieprawidłowe. 3.1. W oparciu o podniesione zarzuty Spółka zaskarżyła interpretację w całości wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. 3.2. W odpowiedzi na skargę DKIS wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 4. Skarga jest zasadna. 4.1. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. 4.2. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną interpretacji podatkowych w sprawach wszczętych po 15 sierpnia 2015 r., sąd nie może wykraczać poza zarzuty skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Zgodnie z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co zastosowania przepisu prawa materialnego. Zdanie drugie tego przepisu wprowadza zasadę związania sądu zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną. W myśl z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisów prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 4.3. W rozpatrywanej sprawie spór dotyczy oceny – na potrzeby prawa podatkowego – jak należy traktować skutki wyroków sądów powszechnych oraz ugód cywilnoprawnych tj. czy wyroki (ugody) i ich skutki na gruncie cywilnoprawnym z perspektywy podatkowej należy odnosić do stanu prawnego wytworzonego przez nieistniejące już w obiegu prawnym umowy o kredyt i ujęcia wyroków(ugód) po stronie korekty przychodów rozpoznanych na gruncie umów o kredyt w przeszłości (zdaniem Organu), czy też wyroki (ugody) powinny być oceniane jako nowe zdarzenie prawne, które powinno podlegać nowej kwalifikacji prawnopodatkowej, co będzie powodować, że ze względu na naturę oraz charakter koszty wytworzone na gruncie wyroków (ugód) powinny zostać rozpoznane jako koszty uzyskania przychodów okresu bieżącego (zdaniem Skarżącej). 4.4. W tak zarysowanym sporze rację należy przyznać Skarżącej. Natomiast już w tym miejscu należy też wyraźnie wskazać, że problem podobny do analizowanego w niniejszej sprawie był już rozpatrywany przez tut. Sąd, który, m.in. w wyrokach: z 10 listopada 2021 r., III SA/Wa 1234/21, z 21 lutego 2022 r., III SA/Wa 2088/22, z 16 marca 2023 r., III SA/Wa 2484/22 oraz z 20 kwietnia 2023 r., III SA/Wa 171/23 również opowiedział się za stanowiskiem analogicznym jak prezentowane w niniejszej sprawie przez Skarżącą. Jednocześnie u podstaw wspomnianych wyroków, jak i orzeczenia zapadłego w niniejszej sprawie legł podobny sposób rozumowania, w związku z tym w dalszej części uzasadnienia, Sąd posłuży się argumentacją wyrażoną w ww. judykatach. 4.5. Przechodząc więc do właściwej części wywodu warto przypomnieć, że organ w zaskarżonej interpretacji indywidualnej założył, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy przez sąd (wskutek zwarcia ugody Banku z klientem) skutki prawne na gruncie cywilnym występują ex tunc (wstecz), a więc od momentu zawarcia umowy dotkniętej wadliwością (przesłanką nieważności), co oznacza, że umowa kredytu jako nieważna już od chwili jej zawarcia nie wywołuje skutków prawnych. Mamy do czynienia z sytuacją, jakby w ogóle nie doszło do jej zawarcia. Skutkiem tego jest uznanie, że po stronie Banku nie może wystąpić przychód z odsetek i innych opłat wniesionych przez klientów, jak również różnic kursowych. 4.6. Organ wskazał, że skutki nieważnej umowy na gruncie podatkowym należy odnieść do okresu, w którym zapadł wyrok unieważniający umowę, tj. okresu, w którym dojdzie do wzajemnych rozliczeń stron umowy kredytowej i faktycznego zwrotu wzajemnych świadczeń, które stały się nienależne w związku z nieważnością czynności cywilnoprawnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2010 r., III SA/Wa 291/10). W związku z tym Bank powinien dokonać stosownej korekty swoich rozliczeń pomniejszając przychody podatkowe o wartości wykazane w poprzednich latach podatkowych. Tak więc w sytuacji przedstawionej we wniosku podatkowe rozliczenie skutków nieważnej umowy kredytu powinno być zdaniem organu dokonane po stronie przychodów, a nie kosztów uzyskania przychodów. Po unieważnieniu umowy kredytu bank powinien "wyzerować" te przychody, zaś ewentualna kwota zwróconego przez klienta kredytu nie będzie stanowiła przychodu banku, podobnie jak kwota udzielonego kredytu nie stanowiła uprzednio kosztu podatkowego. 4.7. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organ, pomimo prawidłowego odwołania się do wyroku WSA w Warszawie z 21 czerwca 2010 r., III SA/Wa 291/10, jako zawierającego wytyczne istotne przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, błędnie (niepełnie) odczytać wynikające z niego wnioski. Sąd w powyższym wyroku wskazał, że aprobuje powszechny w doktrynie prawa cywilnego pogląd, zgodnie z którym czynność prawna nieważna nie wywołuje zamierzonych skutków prawnych od chwili jej dokonania, następuje z mocy prawa, bez potrzeby zajścia jakichkolwiek zdarzeń i jest uwzględniana przez Sąd z urzędu. 4.8. Sąd przypomniał także m.in. stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z 25 lipca 2001 r., I CKN 25/99, (LEX nr 52355), zgodnie z którym nieważność czynności prawnej uzasadnia jednak obowiązek zwrotu nienależnych świadczeń (art. 411 pkt 1 k.c.) jak również przywołał art. 497 k.c., zgodnie z którym art. 496 k.c. (wprowadzający prawo zatrzymania w razie zwrotu wzajemnych świadczeń przy odstąpieniu do umowy wzajemnej) stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania lub nieważności umowy wzajemnej. Sąd nie przesądzając sporów wyrażonych w doktrynie prawa cywilnego wskazał, że z treści przytoczonych wyżej przepisów, rozważań doktryny oraz poglądów wyrażonych przez Sąd Najwyższy wynika bezsprzecznie, że z nieważnością umowy wiąże się obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń. 4.9. Natomiast istotna jest ta część wywodów Sądu, w którym skutki cywilnoprawne wynikające z nieważności umowy odniesiono do do przedmiotu opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, jak również do kluczowego – z punktu widzenia konstrukcji i systematyki tego podatku – pojęcia dochodu. Sąd wskazał, że uwzględniając treść art. 7 ust. 2 u.p.d.o,p., zgodnie z którą dochodem (z zastrzeżenie art. 10 i 11 ustawy) jest nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym uznać można, że źródłem przychodów są stosunki cywilne jak również określone stany faktyczne, które powodują powstanie po stronie podatnika przysporzenia majątkowego. Skoro z nieważnością umowy wiąże się obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń, to rozważyć należy, czy stan faktyczny wynikły na skutek stwierdzenia nieważności i zwrotu wzajemnych świadczeń może być potraktowany jako źródło przychodów. Porównanie wartości świadczeń podlegających zwrotowi pozwala na ocenę, czy na skutek zwrotu dana strona transakcji zrealizowała dochód czy też stratę. Powyższa analiza doprowadziła Sąd w wyroku z dnia 21 czerwca 2010 r. do wniosku o możności uznania za źródło przychodu stanu faktycznego powstałego na skutek wzajemnego zwrotu świadczeń będącego w następstwie stwierdzenia nieważności umowy. Powyższy przychód powstaje w dacie dokonania zwrotu świadczeń wzajemnych. Sąd uznał, że przepisy u.p.d.o.p. nie zawierają żadnej normy prawnej, która nakazywałba uznać, że przychód będący następstwem takiej czynności zaistniał w dacie wcześniejszej, niż data faktycznego zwrotu świadczeń. Oznacza to, że organ winien potraktować jako źródło przychodu zwrot wzajemnych świadczeń, będący następstwem stwierdzenia nieważności umowy przez sąd powszechny. 4.10.W ocenie Sądu wyrażonej w wyroku z dnia 21 czerwca 2010 r., przyjęcie przez organ prawidłowej na gruncie przepisów prawa cywilnego koncepcji, zgodnie z którą stwierdzenie nieważności wywiera skutek ex tunc, doprowadziło organ do błędnego wniosku, że skutki podatkowe stwierdzenia nieważności określonej czynności prawnej również odnieść należy do momentu jej zawarcia, nie zaś do chwili, w której zaistniały przesunięcia majątkowe będące następstwem stwierdzenia nieważności. Tymczasem dopiero z chwilą dokonania owych przesunięć majątkowych mówić można o powstaniu źródła przychodów w rozumieniu art. 7 ust. 1 i następnych u.p.d.o.p. Tak więc z normy wyrażonej w art. 15 ust. 1 u.p.do.p., która w ocenie składu orzekającego Sądu, ma kluczowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie wynika, że dla pojęcia kosztów uzyskania przychodów istotne znaczenie mają zdarzenia faktyczne, a nie prawne. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany w orzecznictwie sądowym (wyrok NSA z 18 października 2006 r., II FSK 1353/05; wyrok NSA z 5 września 2008 r., II FSK 790/07; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 listopada 2004 r., I SA/Wr 2408/02; wyrok WSA w Poznaniu z 15 grudnia 2009 r., I SA/Po 983/09; wyrok WSA w Gliwicach z 19 sierpnia 2014 r. I SA/Gl 1780/13 , wyrok NSA z 14 stycznia 2014 r., II FSK 299/12). 4.11. Należy również wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 24 września 2010 r. II FSK 848/09, w którym Sąd stwierdził, że z treści art. 15 u.p.d.o.p. "nie da się wyprowadzić tezy, iż jedynie ważna czynność prawna w rozumieniu art. 58 k.c. może stanowić podstawę prawną uznania wydatku za koszt uzyskania przychodu i zaksięgowania w tym charakterze zdarzenia gospodarczego. Rzecz bowiem w tym, że przepis art. 15 ust. 1 posługuje się pojęciami właściwymi prawu podatkowemu, takimi jak przychód i koszty poniesione w celu jego uzyskania, nie nawiązując w żaden sposób do pojęć cywilnoprawnych. Istnienie ważnego stosunku cywilnoprawnego ma znaczenie wówczas, gdy przepis prawa podatkowego wprost z tym stosunkiem łączy prawo bądź obowiązek." 4.12. Odnosząc powyższe rozważania do sporu w rozpatrywanej sprawie należy wskazać, że skoro źródłem przychodu jest stan faktyczny wynikający ze zwrotu wzajemnych świadczeń będący następstwem stwierdzenia nieważności czynności prawnej lub stwierdzenia jej abuzywności (w badanym przypadku - umowy kredytu), stanowiący źródło przychodów odrębne od tej czynności prawnej, to nie można postrzegać zwrotu wzajemnych świadczeń jako korekty przychodów osiągniętych w związku z tą czynnością prawną. W konsekwencji należało przyznać rację Skarżącej, że nieprawidłowo uznał organ, iż w sytuacji opisanej we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej podatkowe rozliczenie skutków nieważnej umowy kredytu walutowego (noszącej znamiona abuzywności) powinno być dokonane po stronie przychodów, a nie kosztów uzyskania przychodów. Tak więc nie ma przeszkód dla oceny, czy koszty (szczegółowo opisane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej przez Skarżącą) będą mogły stanowić koszty uzyskania przychodów zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., zarówno jeśli powstaną na skutek wyroku sądu powszechnego jak i w wyniku zawarcia ugody pomiędzy bankiem a klientem. W obu przypadkach mamy bowiem do czynienia z powstaniem stanu faktycznego wynikającym ze zwrotu wzajemnych świadczeń będących następstwem stwierdzenia nieważności (w całości lub w części) uprzednio zawartych umów kredytowych. 4.13. Organ ponownie rozpatrując wniosek Skarżącej o wydanie interpretacji indywidualnej, stosownie do art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku. 4.14. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną. 5. O kosztach postępowania w kwocie 697 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z art. 205 § 4 P.p.s.a. 6. Wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne w bazie CBOSA (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI