III SA/Wa 916/05

III SA/Wa 916/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-06-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dziełak /sprawozdawca/
Małgorzata Jarecka /przewodniczący/
Maria Grabowska
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Odmówiono dopuszczenia strony do udziału w postępowaniu sądowym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka, sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), sędzia WSA (del.) Maria Grabowska, Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt III SA/Wa 916/05 P O S T A N O W I E N I E Dnia 22 czerwca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka, sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), sędzia WSA (del.) Maria Grabowska, Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego postanawia - odmówić dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Stowarzyszenia "D.".
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Wójt Gminy W. ustalił wymiar należnego od E. K. podatku od nieruchomości za 2004 r. na kwotę 787,20. Podatek naliczono od gruntów i budynku, położonych we wsi S..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. uchyliło powyższą decyzję i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji wyrażono pogląd, poparty orzecznictwem, że dom letniskowy powinien być zaliczony do grupy budynków mieszkalnych o ile spełnia wymogi przewidziane przez odpowiednie przepisy prawa budowlanego dla budynków mieszkalnych i rzeczywiście służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych właściciela nieruchomości i osób mu bliskich, nawet jeżeli zamieszkuje on w tym budynku tylko przez pewien okres czasu w ciągu roku.
Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że jeżeli dane wynikające ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z rejestru gruntów z dnia 31 grudnia 2003 r. są aktualne i Skarżąca jest właścicielem działki nr [...] z obrębu "S." jedn. rej. [...] o pow. 0,1 ha, sklasyfikowanej jako "użytki rolne zabudowane", to nieruchomość tę należało opodatkować podatkiem rolnym, a nie podatkiem od nieruchomości.
Wskazał też na naruszenie art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 oraz art. 120 – 123 i art. 187 § 1 i 192 Ordynacji podatkowej. Nakazał przeprowadzenie postępowania "dowodowo-wyjaśniającego".
Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Wójt Gminy W. wymierzył Skarżącej łączne zobowiązanie pieniężne za 2004 r. w kwocie 627,20 zł; w tym podatek od nieruchomości od "budynków pozostałych" w tejże kwocie oraz podatek rolny w kwocie "0,00".
W toku postępowania, na podstawie wypisu gruntów ustalono, że Skarżąca jest właścicielem gruntu o powierzchni 0,1 ha (działka nr [...] w obrębie wsi S.), opisanego jako "użytki rolne zabudowane klasa VI". Natomiast w oparciu o złożoną w dniu 10 marca 2003 r. informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych IPN-1 ustalono, że na powyższej działce znajduje się budynek o powierzchni użytkowej 110.9 m2. Stwierdzono też, że Skarżąca nie posiada "decyzji na użytkowanie budynku". Wójt Gminy W. nie wydawał Skarżącej takiej decyzji.
Wójt Gminy wyjaśnił, że podatek rolny za grunt naliczono zgodnie z art. 4, 6 i 12 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 1993 r. Nr 94, poz. 31 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.p.r.".
Natomiast stawkę podatku od nieruchomości przyjęto stosownie do § 1 pkt 5b uchwały Nr 122/XII/2003 Rady Gminy W. z dnia 18 listopada 2003 r w sprawie stawek podatku od nieruchomości (Dz.Urz.Woj.Maz. Nr 302, poz. 7995) tj. "od budynków pozostałych i ich części". Wójt Gminy podniósł, że ustawa z dnia 30 października 2002 r. o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 200, poz. 1683), obowiązująca od dnia 1 stycznia 2003 r. wprowadziła nowe pojecie budynku, jako obiektu budowlanego w rozumieniu Prawa budowlanego (art. 1 a). Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016, określana dalej jako "Prawo budowlane") w art. 3 ust. 2a zawiera definicję budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Z kolei § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz. 690) definiuje budynek mieszkalny oraz rekreacji indywidualnej.
Zdaniem organu I instancji o zaliczeniu budynku do kategorii "budynki mieszkalne" przesądza pozwolenie na użytkowanie, wydane na podstawie przepisów prawa budowlanego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego obiekt budowlany (a więc także budynek mieszkalny, letniskowy) należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem. Nie można legalnie zmienić sposobu użytkowania poprzez faktyczne zachowanie, ani też poprzez oświadczenie właściciela, że budynek spełnia wymogi budynku należącego do innej kategorii.
Ponieważ od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawa o podatkach i opłatach lokalnych odwołuje się do pojęcia budynku ustalonego na gruncie prawa budowlanego, a Skarżąca nie posiada pozwolenia na użytkowanie budynku jako mieszkalnego, budynek ten należało opodatkować według stawki właściwej dla budynków pozostałych.
Od decyzji tej Skarżąca wniosła odwołanie, uzupełnione pismem z dnia 14 września 2004 r.
Nie zgodziła się z wymiarem podatku od nieruchomości. Wyjaśniła, że w przedmiotowym budynku mieszka już prawie 9 lat i jest to jej jedyne miejsce stałego pobytu, o czym informowała Urząd Gminy i wnosiła też o "stały meldunek". Zarzuciła, że organ I instancji nie respektował decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2004 r. oraz ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, a także ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Zdaniem Skarżącej przypisano jej prowadzenie działalności gospodarczej i w związku z tym naliczono wyższe podatki (art. 5 ust. 2-4 u.p.i o.l.), podczas gdy jest ona emerytką działalności takiej nie prowadzącą. Zakwestionowała ona także zaliczenie jej budynku, na podstawie uchwały nr 122/XII/2003 Rady Gminy W. z dnia 18 listopada 2003 r., do kategorii "budynki pozostałe", na dowód dołączając fotografie budynku.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję organu I instancji w części powołującej w podstawie prawnej art. l, art. 4, art. 6, art. 12 ust. l u.p.r. oraz uchwałę nr 125/XII/2003 Rady Gminy W. z dnia 18 listopada 2003 r. w sprawie obniżenia ceny skupu żyta przyjmowanej jako podstawa podatku rolnego (Dz.Urz.Woj.Maz. Nr 302, poz. 7998), a także w części dotyczącej wymiaru podatku rolnego na rok 2004 i w tym zakresie umorzyło postępowanie w pierwszej instancji, w pozostałym zaś zakresie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 12 ust. l pkt l u.p.r. zwalnia się od podatku rolnego użytki rolne klasy V, VI, i VIz oraz grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych. Oznacza to, że z mocy prawa od podatku rolnego zwolnione są wszystkie użytki rolne tych klas niezależnie od tego, czy stanowią gospodarstwo rolne, czy nie. W tej sytuacji określanie w drodze decyzji wymiaru podatku rolnego w kwocie "0,00 zł." od takiego gruntu jest bezprzedmiotowe.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na istniejące w orzecznictwie sądowym rozbieżności w kwestii zakwalifikowania dawnych domów letniskowych do kategorii "budynków mieszkalnych" lub "pozostałych budynków", przytaczając szereg orzeczeń. Na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych brak jest przepisu, z którego jednoznacznie wynikałoby, do której kategorii budynków należy zaliczyć dom letniskowy. Podzieliło pogląd wyrażony w decyzji z dnia 22 kwietnia 2004 r., że dom letniskowy powinien być zaliczony do grupy budynków mieszkalnych, o ile spełnia wymogi przewidziane przez odpowiednie przepisy prawa budowlanego dla budynków mieszkalnych i rzeczywiście służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych właściciela nieruchomości i osób mu bliskich.
Zdaniem organu odwoławczego, skoro od dnia 1 stycznia 2003 r. na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych budynek klasyfikowany jest z użyciem przepisów Prawa budowlanego, to uzasadnione wydaje się definiowanie budynku mieszkalnego w oparciu o kryteria zawarte w tejże ustawie. Uzasadniony jest więc pogląd, że o tym, czy dany budynek jest budynkiem mieszkalnym, decydują zapisy w pozwoleniu na budowę, a zatem dopiero uzyskanie decyzji o zmianie przeznaczenia budynku letniskowego na mieszkalny pozwoli na opodatkowanie go według stawek właściwych dla budynków mieszkalnych.
Ponieważ w toku postępowania podatkowego Skarżąca nie przedstawiła stosownego pozwolenia na użytkowanie oraz dokumentacji techniczno - budowlanej budynku, ograniczając się do stwierdzenia, iż istnieje projekt techniczno - budowlany w zakresie przyszłej legalizacji zamieszkiwanego obiektu budowlanego jako budynku mieszkalnego przyjęto, że przedmiotowy budynek nie jest budynkiem mieszkalnym, o którym mowa w przepisach prawa budowlanego i podlega opodatkowaniu stawkami podatku od nieruchomości dla kategorii "pozostałe budynki".
Za słuszny Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało również wywód Wójta Gminy, że zgodnie z art. 5 ust l pkt 2 lit. a) - e) u.p.i o.l. ustawodawca zobowiązuje Radę Gminy do określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości od budynków lub ich części: mieszkalnych, związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz od budynków mieszkalnych lub ich części zajętych na prowadzenie określonych rodzajów działalności gospodarczej. Skoro zatem nie można przyznać budynkowi Skarżącej statusu budynku mieszkalnego, a budynek ten nie jest związany z prowadzeniem działalności gospodarczej, przyjąć należy, że budynek taki musi zostać sklasyfikowany jako "budynki pozostałe" i podlegać opodatkowaniu wedle stawek dla podatku od nieruchomości właściwych dla tej kategorii.
Na decyzję tę Skarżąca złożyła skargę, w której zarzuciła, że nie zastosowano się do interpretacji przedstawionej w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, wskazanych w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. z dnia 22 kwietnia 2004 r. Nie zwrócono uwagi, na jej korzyść, na art. 54, art. 55 ust. 1 pkt 1, art. 56 i art. 57 prawa budowlanego, czy w wydanym pozwoleniu na budowę były "jakieś zastrzeżenia".
Skarżąca wyjaśniła, że budynek wybudowany został w 1989 r. i po zakończeniu budowy komplet dokumentacji złożono w Urzędzie Gminy S. (obecnie W.). W "decyzji na budowę" nie było żadnych zastrzeżeń. W tamtym okresie wydawano zezwolenia na budowę tzw. domów letniskowych do całorocznego wykorzystania.
Skarżąca podniosła też, że w swojej decyzji organ odwoławczy, w ślad za Wójtem Gminy, powołał się na art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. od a) do e) u.p.i o.l. Porównując unormowania zawarte w tym artykule podniosła, że art. ust. 1 pkt 2 lit. a) dotyczy budynków mieszkalnych, a lit. b) do e) – budynków, w których prowadzona jest działalność gospodarcza.
Ponadto, zdaniem Skarżącej, Urząd Gminy ogranicza jej prawa obywatelskie wynikające z Konstytucji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Skarżąca złożyła pismo z dnia 8 czerwca 2005 r., w którym ponowiła wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji jako "błędnej pod względem faktycznym i prawnym". Podniosła, iż wydana ona została z naruszeniem art. 32 i 52 Konstytucji RP, "przepisów prawa podatkowego Art. 5 ust. 1 pkt 2 litera "a" w związku z pkt. 4 tego artykułu", przepisów prawa budowlanego oraz ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – art. 5 i art. 10 ust. 1. Wniosła również o "ustalenie zgodnie z przytoczonym orzecznictwem sądowym w decyzji SKO z dnia 22.042004 r. oraz pismem Ministerstwa Finansów z dnia 25.04.2003 r. Nr LK.1020A/LP/03/M".
Dodatkowo wyjaśniła, że budynek kupiła na podstawie aktu notarialnego w dniu 5 września 1995 r. Został on wybudowany w latach 1988-1989 na podstawie decyzji Naczelnika Gminy S. (obecnie W.) z dnia [...] lipca 1988 r., która nie zawierała żadnych wymogów i zastrzeżeń co do objęcia go w użytkowanie zgodnie z art. 54 prawa budowlanego obowiązującego w tym okresie. Integralną częścią decyzji jest projekt techniczno-budowlany z zaznaczeniem, że budynek przeznaczony jest do całorocznego wykorzystania przez użytkownika. W tym czasie przepisy operowały pojęciem "budynek rekreacyjno-letniskowy", czego obecne przepisy nie uwzględniają.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skargę jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie z zarzutów podniesionych przez Skarżącą zasługują na uwzględnienie
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd jest więc zawsze związany granicami sprawy, w której skargę wniesiono i nie może wkraczać swoimi ocenami prawnymi w sprawę inną niż ta, jaka była przedmiotem postępowania przed organami administracji. Sprawę rozpatrywaną przez Sąd określa strona skarżąca, wskazując konkretny akt (decyzję, postanowienie), którego skarga dotyczy. Skarżąca wniosła skargę na decyzję w przedmiocie ustalenia podatku od nieruchomości, a zatem tylko ta decyzja i poprzedzające jej wydanie postępowanie podatkowe, mogły być przedmiotem rozpoznania Sądu. W tak zakreślonych granicach sprawy Sąd nie mógł ani badać, ani też orzekać o zasadności odmowy zameldowania Skarżącej na pobyt stały. Nie mógł też brać pod uwagę podnoszonych przez nią, a związanych z tym zarzutów naruszenia Konstytucji RP i ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych,
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest zaklasyfikowanie, należącego do Skarżącej domku letniskowego położonego w Gminie W., do jednej z kategorii budynków, o których mowa w art. 5 u.p.i o.l. i w rezultacie zastosowanie właściwej stawki podatku. Przepis ten upoważniając rady gmin do określenia stawek podatku od nieruchomości, wyznaczył jednocześnie maksymalną wysokość tych stawek, różnicując je między innymi ze względu sposób korzystania z nieruchomości lub ich części. I tak, w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a) została wyodrębniona kategoria budynków mieszkalnych, dla których przewidziano preferencyjną (najniższą) stawkę podatkową. Wyższe stawki podatkowe przewidziano dla budynków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i zajętych na określone rodzaje działalności gospodarczej (art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b)-d). Budynki nie mieszczące się w tych kategoriach, określone jako "budynki pozostałe", wskazane zostały w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. e) z właściwą dla nich stawką podatkową.
Jak wynika z akt sprawy, ustalając Skarżącej podatek od nieruchomości, zastosowano wobec należącego do niej domku stawkę podatkową nie dla budynków mieszkalnych, ale przewidzianą dla budynków pozostałych, wynikającą z § 1 pkt 5 lit. b) uchwały Nr 122/XII/2003 Rady Gminy W. z dnia 18 listopada 2003 r. w sprawie stawek podatku od nieruchomości.
Zdaniem organów podatkowych, istotne znaczenie przy kwalifikacji danego budynku do kategorii "mieszkalny" lub "pozostały", miała zmiana ustawy o podatkach i opłatach lokalnych dokonana z dniem 1 stycznia 2003 r. W art. 1a ust. 1 pkt 1 tejże ustawy (dodanym ustawą z dnia 30 października 2002 r. o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz.U. Nr 200, poz. 1683), zdefiniowano "budynek" jako "obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach".
W tej sytuacji zdaniem organów podatkowych oparcie się przy określaniu budynków mieszkalnych jedynie na faktycznym zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych byłoby sprzeczne z treścią art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p i o.l. Tym samym, od dnia 1 stycznia 2003 r. w pełni zasadne jest przyjęcie, że przy zaliczaniu danego budynku do określonej kategorii – "mieszkalny" lub "pozostały", decydujące znaczenie ma dokumentacja budowlana danego obiektu oraz decyzja o pozwoleniu na budowę i pozwolenie na użytkowanie budynku.
W ocenie Sądu takie stanowisko należy uznać za zbyt jednostronne i nie mające wystarczającego uzasadnienia prawnego.
Powoływany przez organy podatkowe przepis art. 1a ust 1 pkt 1 u.p.o o.l. dostosowuje definicję budynku do definicji zawartej w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U z 2003 r., Nr 207, poz. 2016 ze zm.). Zgodnie z tym ostatnim przepisem przez budynek należy rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Z porównania obu przepisów wynika więc, że aczkolwiek ustawa o podatkach i opłatach lokalnych wskazuje na przepisy prawa budowlanego, to niezależnie od tego określa takie same kryteria uznania obiektu budowlanego za budynek. Przepisy te w tym zakresie niejako się więc dublują. Zdaniem Sądu odesłanie do przepisów prawa budowlanego nie jest przy tym ograniczone do ustawy Prawo budowlane, obejmując swym zakresem również przepisy wykonawcze.
W niniejszej sprawie nie jest przedmiotem sporu okoliczność, czy domek Skarżącej jest budynkiem, lecz to czy będąc wybudowany jako domek letniskowy może być uważany za "budynek mieszkalny" w rozumieniu przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, która pojęcia tego nie definiuje. Nie definiowała go także w poprzednio obowiązującym stanie prawnym. Aktualnie, odwołanie się do przepisów prawa budowlanego w tym względzie znajduje uzasadnienie w treści art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.i o.l., która przy definiowaniu "budynku" wskazuje przepisy właśnie tego prawa. Budynkiem zaś w rozumieniu tego przepisu będzie każdy budynek mogący być uznany za obiekt budowlany, a zatem także budynek mieszkalny.
Ustawa Prawo budowlane nie zawiera definicji "budynku mieszkalnego", określając natomiast co należy rozumieć pod pojęciem "budynek mieszkalny jednorodzinny". Jest to budynek wolno stojący albo budynek w zabudowie bliźniaczej, szeregowej lub grupowej, służący zaspakajaniu potrzeb mieszkaniowych, stanowiący konstrukcyjnie samodzielną całość, w którym dopuszcza się wydzielenie nie więcej niż dwóch lokali mieszkalnych albo jednego lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego o powierzchni całkowitej nieprzekraczającej 30 % powierzchni całkowitej budynku (art. 3 pkt 2a). Niezależnie od tego Prawo budowlane posługuje się pojęciem "budynku mieszkalnego" w art. 7 ust. 3 pkt 1, zawierającym upoważnienie ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej do określenia warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych. Definicja "budynku mieszkalnego" znajduje się natomiast w § 3 pkt 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz. 690 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przez budynek mieszkalny należy rozumieć budynek mieszkalny wielorodzinny i budynek mieszkalny jednorodzinny. Domek Skarżącej należało zatem oceniać z punktu widzenia możliwości zakwalifikowania go do budynków mieszkalnych jednorodzinnych (bez wątpienia nie jest on bowiem budynkiem wielorodzinnym). Podkreślić przy tym należy, że prawo budowlane nie posługuje się pojęciem "domek letniskowy". We wskazanym wyżej rozporządzeniu w § 3 pkt 7 zdefiniowano natomiast "budynek rekreacji indywidualnej", określając go jako budynek przeznaczony do okresowego wypoczynku".
Zdaniem Sądu istotne znaczenie ma okoliczność, że przepisy prawa budowlanego nie uzależniają klasyfikacji określonego obiektu czy to jako budynku, budynku mieszkalnego, czy też budynku rekreacji indywidualnej od faktu uzyskania pozwolenia na jego budowę lub użytkowanie. Jest to zrozumiałe o tyle, że klasyfikacja dokonana w oparciu w wskazane wyżej przepisy znajdzie odbicie dopiero właśnie w pozwoleniu na budowę. Nie można pominąć i tego, że budynek wybudowany bez uzyskania stosownego pozwolenia pozostanie budynkiem. Jeżeli będzie to wybudowany bez pozwolenia budynek mieszkalny, to pozostanie on budynkiem mieszkalnym, tyle że wzniesionym nielegalnie, co pociągnie za sobą konsekwencje określone w Prawie budowlanym. Zważyć należało i to, że w art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.i o.l. ustawodawca posłużył się sformułowaniem "obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego", a nie np. "obiekt wzniesiony zgodnie z przepisami prawa budowlanego". Przytoczyć tu można pogląd wyrażony przez L.Etela i S.Presnarowicza: "Jeżeli wzniesiony bez pozwolenia obiekt odpowiada wymogom zawartym w definicji budynku, to należy go opodatkować tak jak budynki wzniesione zgodnie z prawem" (L.Etel, S.Presnarowicz; Podatki i opłaty samorządowe. Komentarz; Dom Wydawniczy ABC, 2003; z. 20).
Jak wynika z powyższych definicji budynku mieszkalnego jednorodzinnego i budynku rekreacji indywidualnej, kładą one nacisk na element funkcjonalny tj. przeznaczenie budynku, którym w przypadku budynków mieszkalnych będzie zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, a w przypadku budynków rekreacji indywidualnej – okresowy wypoczynek. Ocenie organu podatkowego winno więc podlegać faktyczne wykorzystanie budynku, a nie samo tylko pozwolenie na budowę, czy też użytkowanie budynku.
Ze znaczenia tego elementu zdawało sobie sprawę także Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyraziło pogląd, że dom letniskowy powinien być zaliczony do grupy budynków mieszkalnych o ile spełnia wymogi przewidziane przez odpowiednie przepisy prawa budowlanego dla budynków mieszkalnych i rzeczywiście służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych właściciela nieruchomości i osób mu bliskich.
Niekonsekwencją ze strony Samorządowego Kolegium Odwoławczego było więc oparcie się wyłącznie na treści pozwolenia na budowę, którym zresztą nie dysponowało, tak jak i uznaną przezeń za istotną dokumentacją projektową.
Za niewystarczające dla przypisania decydującego znaczenia pozwoleniu na budowę, pozwoleniu na użytkowanie budynku i dokumentacji techniczno-budowlanej Sąd uznał odwołanie się przez organy podatkowe do art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego, stanowiącego że obiekt budowlany należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7. W ocenie organów w świetle tego przepisu nie można legalnie zmienić sposobu użytkowania poprzez faktyczne zachowanie, ani też oświadczenie właściciela, że budynek spełnia wymogi budynku należącego do innej kategorii. Wniosek ten jest zbyt daleko idący w sytuacji, gdy wywiedziono go na potrzeby określenia stawki podatku od nieruchomości.
Zdaniem Sądu o tym, czy określony budynek, wzniesiony jako "domek letniskowy" spełnia warunki uznania go za budynek mieszkalny dla celów podatku od nieruchomości decydować winny okoliczności faktyczne konkretnej sprawy, a ich ocena uwzględniać przede wszystkim fakty odnoszące się do jego przeznaczenia i rzeczywistego wykorzystania, przy czym same okoliczności związane z powstaniem tego budynku w procesie unormowanym przepisami prawa budowlanego nie mogą przesądzać o jego klasyfikacji.
W każdym jednak przypadku podstawą oceny charakteru budynku musi być prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy. Dopiero bowiem wyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności stworzy w rezultacie podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie podatku od nieruchomości.
Ustaleń takich w niniejszej sprawie zabrakło. Nie poprowadzono postępowania dowodowego co do okoliczności uznanych również przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze za istotne przy definiowaniu "budynku mieszkalnego". Organ odwoławczy odmówił "mocy dowodowej" przedłożonym przez Skarżącą fotografiom, z których, jak stwierdził, mogłoby wynikać, że budynek stale przez nią zamieszkiwany, jest budynkiem mieszkalnym. Podniósł też, że Skarżąca w toku postępowania podatkowego nie przedłożyła "stosownego pozwolenia na użytkowanie" oraz dokumentacji techniczno-budowlanej, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że projekt taki istnieje w zakresie przyszłej legalizacji budynku jako mieszkalnego. Wywiedziono z tego, że budynek ten nie jest budynkiem mieszkalnym, o którym mowa w przepisach prawa budowlanego, a zatem podlega opodatkowaniu według stawki dla kategorii "pozostałe budynki".
Stwierdzenia powyższe nie znajdują oparcia w materiale dowodowym sprawy. Skarżąca w odwołaniu od pierwszej decyzji Wójta Gminy wskazywała, że dokumenty dotyczące jej nieruchomości i budynku znajdują się w Urzędzie Gminy. W aktach sprawy znajduje się również sporządzony dnia 30 czerwca 2004 r. protokół zapoznania Skarżącej z materiałem dowodowym sprawy, na który składała się informacja o nieruchomościach i obiektach budowlanych (IPN-1) oraz wypis z rejestru gruntów. W protokole tym odnotowano też, że "w celu poszerzenia wiedzy na temat obiektu budowlanego..." zapytano Skarżącą czy posiada pozwolenie na użytkowanie oraz czy obiekt posiada dokumentację techniczno-budowlaną. Skarżąca wyjaśniła, że nie jest w stanie w chwili obecnej udzielić odpowiedzi co do pozwolenia na użytkowanie, a obiekt posiada dokumentację budowlano-techniczną. Pomimo to, organ I instancji nie wezwał Skarżącej do przedłożenia tych dokumentów w określonym terminie, tak jak nie uczynił tego w toku postępowania. Nie żądano też od Skarżącej okazania pozwolenia na budowę. Następnego dnia tj. 1 lipca 2004 r. Wójt Gminy wydał w sprawie decyzję.
W związku z powyższym wskazać należy, że art. 189 Ordynacji podatkowej uprawnia organ podatkowy do wyznaczenia stronie terminu do przedstawienia dowodu będącego w jej posiadaniu. Natomiast w art. 199 tejże ustawy określono warunki, w jakich organ podatkowy może przeprowadzić dowód z przesłuchania strony.
Skarżąca na rozprawie okazała zarówno pozwolenie na budowę przedmiotowego budynku, jak i dokumentację techniczno-budowlaną. Dane wynikające z tych dowodów i przede wszystkim ich znaczenie dla sprawy powinny być przedmiotem oceny przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Organy podatkowe pominęły przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy okoliczności związane z wykorzystaniem przedmiotowego budynku na potrzeby mieszkaniowe Skarżącej. Podnosiła ona w swoich pismach, że od dziewięciu lat jest to jej jedyne miejsce zamieszkania. Z akt sprawy wynika jedynie, że Skarżąca starała się o zameldowanie w nim na pobyt stały. Nie dokonano jednakże żadnych czynności dowodowych celem zweryfikowania jej twierdzeń, Nie zbadano nawet, czy budynek ten nadaje się do wykorzystania na cele mieszkalne.
Za zasadny należało uznać zarzut Skarżącej, że organy podatkowe odwołując się do pozwolenia na użytkowanie budynku pominęły unormowania prawa budowlanego w tym zakresie, aczkolwiek niewłaściwie wskazała ona na przepisy aktualnie obowiązującego Prawa budowlanego. Organy podatkowe w niniejszej sprawie, pomimo twierdzeń Skarżącej, nie ustaliły, czy w odniesieniu do przedmiotowego budynku istniał taki obowiązek, przy czym oceny tej należało dokonać z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego w dacie, gdy obowiązek taki mógł być nałożony, czy to wolą właściwego organu, czy też przepisami prawa. Skoro organy podatkowe uznały to pozwolenie za decydujące dla rozstrzygnięcia, to konsekwentnie należało ustalić jego treść i dokonać jej oceny.
W świetle przedstawionych wyżej okoliczności Są uznał, że organy podatkowe w niniejszej sprawie prowadziły postępowanie z naruszeniem art. 122 w związku z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej.
W art. 122 Ordynacji podatkowej ustanowiono zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którą w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Realizacji tej zasady służy przepis art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej nakładający na organy podatkowe obowiązek zgromadzenia i wyczerpującego rozważenia całokształtu materiału dowodowego sprawy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko podatnika, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, niejako ponownie rozstrzygający sprawę.
Brak ustaleń faktycznych skutkował naruszeniem art. 191 Ordynacji podatkowej, stanowiącym że fakt udowodnienia danej okoliczności organ stwierdza na podstawie całego zebranego materiału dowodowego.
W ocenie Sądu naruszenie art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego narusza również przepis art. 233 Ordynacji podatkowej. Naruszenie to w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie mogło być uznane za mające istotny wpływ na jej wynik. Jednakże wskazanie nań jest uzasadnione z uwagi na treść art. 141 § 4 p.p.s.a., zobowiązującego Sąd w przypadku uwzględnienia skargi, do udzielenia organowi ponownie rozpatrującemu sprawę wskazówek co do dalszego postępowanie.
Powyższy przepis Ordynacji podatkowej określa w sposób wyczerpujący rozstrzygnięcia jakie podjąć może organ odwoławczy. Zgodnie z powołanym w decyzji art. 233 § 1 pkt 2, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości lub w części – i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub uchylając tę decyzję – umarza postępowanie odwoławcze.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uchyliło decyzję organu odwoławczego i umorzyło postępowanie w zakresie podatku rolnego, uznając rozstrzygnięcie w tym zakresie (sprowadzające się do określenia podatku w kwocie "0,00" zł) za bezprzedmiotowe. Prawidłowo bowiem organy podatkowe przyjęły, że Skarżąca nie była obowiązana do uiszczenia podatku rolnego. Jednakże błędem było uchylenie decyzji organu I instancji w części dotyczącej podstawy prawnej, wskazanej w jej sentencji. Uchylenie decyzji w zakresie dotyczącym podatku rolnego automatycznie niejako skutkowo uznaniem tych przepisów za nie stanowiące podstawy rozstrzygnięcia. Całkowicie wystarczającym byłoby wyjaśnienie tej kwestii w uzasadnieniu decyzji.
Przede wszystkim jednakże wskazać należy, że utrzymanie w mocy, bądź też uchylenie decyzji organu I instancji odnosi się zawsze do tego elementu decyzji, który określany jest mianem "rozstrzygnięcie" (art. 210 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej). Jest to bowiem ten element, który określa skutki prawnopodatkowe ustalonego przez organ podatkowy stanu faktycznego i zastosowanych przepisów. Z niego wynika zakres praw lub obowiązków strony, która jest adresatem decyzji (zob. S.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński, R.Hauser, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek; Ordynacja podatkowa. Komentarz;; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 574). Uchylenie zatem decyzji w zakresie podstawy prawnej nie znajduje uzasadnienia w treści art. 233 Ordynacji podatkowej.
Skarżąca dołączyła do skargi kserokopię protokołu z dnia 2 lutego 2005 r. dokumentującego zapoznanie jej z zebranym w sprawie materiałem dowodowym dotyczącym wymiaru podatku od nieruchomości za 2005 r. (odnotowano w nim jej wyjaśnienie, że budynek posiada pozwolenie na budowę i wezwano do jego przedłożenia) oraz oświadczenie byłego właściciela nieruchomości, z którego wynikało między innymi, iż pozwolenie to wydane zostało "bez zastrzeżeń budowlanych". Jednakże dokumenty te nie mogły być przez Sąd ocenione, jako że i sporządzone zostały po dacie wydania zaskarżonej decyzji i nie podlegały ocenie organów podatkowych w niniejszej spawie.
Ponieważ Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 122 art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlegała ona uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Zakres w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.
UZASADNIENIE
Stowarzyszenie "D." w S. (określane dalej jako "Stowarzyszenie"), powołując się na art. 31 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") i wskazując § 10 swojego Statutu, pismem z dnia 8 czerwca 2005 r. wniosło o dopuszczenie do udziału "w sprawie wniosku skarżącej Pani E. K. w zakresie pozbawienia jej pełni praw obywatelskich RP i strat materialnych".
Wyjaśniło, że wniosek dotyczy także kilkudziesięciu innych członków Stowarzyszenia, podlegających Urzędowi Gminy W.. Kilkunastu członków Stowarzyszenia użytkuje domy letniskowe wybudowane zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa budowlanego. Z uwagi na swoją sytuację zdrowotną, rodzinną i materialną, osoby te zamieszkują w tych samych domach, będących ich stałym miejscem pobytu. Traktowani są zaś tak samo jak Skarżąca.
Zdaniem Stowarzyszenia rozstrzygnięcie niniejszej sprawy dotyczyć więc będzie nie tylko Skarżącej, ale także szeregu innych osób i jego członków. Stowarzyszenie udział swojego przedstawiciela w sprawie uznało więc za leżący w interesie wielu osób i jego członków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
wniosek nie jest zasadny.
Sprawa, dopuszczenia do udziału w której domaga się Stowarzyszenie wszczęta została skargą E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2005 r., uchylającą w części decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] lipca 2004 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2004 r. Stowarzyszenie nie uczestniczyło w postępowaniu administracyjnym.
Zgodnie z art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153. poz. 1270 ze
zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przepis art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje natomiast zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.
Dokonując wykładni art. 33 § 2 p.p.s.a oprócz literalnego brzmienia tego przepisu, należy uwzględniać także jego wykładnię systemową. Oznacza to, że organizacja społeczna może brać udział w charakterze uczestnika postępowania przed sądem administracyjnym jedynie w takich sprawach, w których przepisy prawa dopuszczają jej udział w postępowaniu administracyjnym, zakończonym zaskarżoną decyzją. Takie uregulowanie zawiera wskazany przez Stowarzyszenie art. 31 k.p.a. Jednakże postępowanie, którego wynikiem było wydanie decyzji zaskarżonej przez E. K. prowadzone było w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Przepisy tejże ustawy nie przewidują możliwości uczestniczenia organizacji społecznych w sprawach podatkowych dotyczących innych osób. Skoro zatem Stowarzyszenie w ogóle nie mogłoby uczestniczyć w postępowaniu podatkowym, to niedopuszczalne byłoby dopuszczenie go do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika na prawach strony.
Z uwagi na powyższe bezprzedmiotowa była ocena zasadności argumentacji podnoszonej przez Stowarzyszenie na uzasadnienie dopuszczenia go do udziału w sprawie.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.