III SA/Wa 905/05

III SA/Wa 905/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-07-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dziełak /przewodniczący/
Ewa Radziszewska-Krupa
Jerzy Płusa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Dziełak, sędzia WSA Jerzy Płusa (spr.), asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2005 r. sprawy ze skargi "A." S.A. z/s w M. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] kwietnia 2004r. nr [...]; 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości; 3) zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz strony skarżącej kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, zwany dalej "Prezesem Zarządu PRFON", na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.) oraz art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o restrukturyzacji", objął restrukturyzacją zaległości z tytułu wpłat na PFRON spółki akcyjnej "A." z siedzibą w M. – skarżącej w niniejszej sprawie, w kwocie 24.622,94 zł za okres od października 1999r. do listopada 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 10.945,10 zł. oraz ustalił opłatę restrukturyzacyjną w wysokości 3.693,44 zł. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zarządu PFRON wskazał, że postępowanie restrukturyzacyjne zostało wszczęte na wniosek przedsiębiorcy, a z analizy przedstawionych przez niego dokumentów wynika, iż zamierzone działania prowadzić będą do przeciwdziałania zjawiskom, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] Prezes Zarządu PFRON, powołując się m.in. na art. 9, art. 10 ust. 1 oraz art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o restrukturyzacji, umorzył postępowanie restrukturyzacyjne wobec skarżącej spółki, dotyczące należności ustalonych decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. o warunkach restrukturyzacji. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zarządu PFRON stwierdził, iż z analizy całości materiału dowodowego wynika, iż zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o restrukturyzacji, skarżąca spółka nie spełniła warunku określonego w art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, polegającego na tym, że nie dosłała żądanych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej oraz posiada zaległości z tytułu wpłat na PFRON. Skarżąca uiściła natomiast opłatę restrukturyzacyjną. W związku z faktem, iż warunkiem umorzenia należności objętych restrukturyzacją jest spełnienie trzech przesłanek, uzasadnionym było umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego.
Pismem z dnia 28 kwietnia 2004 r. skarżąca spółka złożyła odwołanie od decyzji Prezesa Zarządu PFRON o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego. W uzasadnieniu odwołania spółka podniosła, że decyzja Prezesa Zarządu PFRON i natychmiastowa wymagalność, objętego postępowaniem restrukturyzacyjnym zadłużenia, jest dla niej ogromnym ciosem i zaskoczeniem, a uzasadnienie tej decyzji jest niezrozumiałe, ponieważ według analizy finansowo-księgowej oraz załączonych do odwołania dokumentów, skarżąca posiada aktualnie uregulowane zobowiązania finansowe z tytułu składek na PFRON. Skarżąca spółka wskazała, że zadłużenie za 2002 r. za okres od września do grudnia w kwocie 3.865,80 zł wraz z odsetkami w wysokości 609,05 zł zostało decyzją Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] grudnia 2003r. rozłożone na raty. Trzy kolejne raty za styczeń, luty i marzec 2004 r. na łączną kwotę 2.684,91 zł zostały uregulowane, natomiast za 2003 r. w ogóle nie ma zadłużenia. Kwota, którą podaje PFRON – 213 zł została zapłacona. Zasadnym byłoby wyjaśnienie tej kwestii poprzez porównanie sald księgowych w spółce oraz w PFRON, co nie miało dotychczas miejsca. Decyzję podjęto bez próby wyjaśnienia różnic księgowych. Również drugi podany powód umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego, t.j. nieprzedstawienie dokumentów finansowych, nie znajduje potwierdzenia w faktach. Wszystkie dokumenty finansowo-księgowe, na żądanie PFRON były przekazane przed podjęciem decyzji o warunkach restrukturyzacji, a także decyzji o rozłożeniu zadłużenia za 2002 r. na raty. Aktualnie prowadzone jest postępowanie restrukturyzacyjne firmy poprzez uruchomienie nowej działalności, t.j. stacji kontroli pojazdów oraz kasacji i utylizacji pojazdów samochodowych. Następnie skarżąca wyjaśniła, że pomimo ogromnych problemów finansowych, przy ogromnym wysiłku załogi, regulowane są składki na PFRON. Opóźnienia, które występowały nie są wynikiem złej woli, ale faktu nie otrzymywania należności od głównych dłużników firmy. Decyzja o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego może spowodować upadłość firmy oraz utratę miejsc pracy przez załogę, w związku z tym skarżąca zwraca się o uchylenie zaskarżonej decyzji i umożliwienie zakończenia z sukcesem prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Minister Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję Prezesa Zarządu PFRON w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji. Następnie stwierdził, że z nadesłanego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego wynika, iż Prezes Zarządu PFRON decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. określił warunki restrukturyzacji, kwotę należności objętych postępowaniem restrukturyzacyjnym, okres którego dotyczą, jak również wysokość opłaty restrukturyzacyjnej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie przedstawiła organowi restrukturyzacyjnemu informacji zawierających dane o jej bieżącej sytuacji finansowej oraz posiadała bieżące zaległości z tytułu wpłat na PFRON w dniu wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji. Ponadto skarżąca sama przyznaje w odwołaniu, iż opóźnienia, które występowały nie były wynikiem jej złej woli, ale faktu nie otrzymania należności od dłużników. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 51 Ordynacji podatkowej przez zaległość podatkową należy rozumieć podatek nie zapłacony w terminie. Powstanie tej zaległości związane jest wyłącznie z faktem niezapłacenia w terminie płatności. Jest to skutek niezależny od zamiaru, woli czy wiedzy którejkolwiek ze stron stosunku podatkowego, w tym zwłaszcza od zawinienia czy możliwości płatniczych, t.j. przyczyn leżących po stronie podatnika. Warunkiem umorzenia należności objętych restrukturyzacją, jest spełnienie trzech przesłanek. Wobec niespełnienia przez skarżącą warunku niezbędnego do umorzenia należności podlegających restrukturyzacji, brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania.
Pismem z dnia 17 lutego 2005 r. skarżąca spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Polityki Społecznej, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że na dzień [...] kwietnia 2004 r., t.j. dzień wydania decyzji o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego oraz na dzień otrzymania decyzji organu odwoławczego, nie posiadała zaległości, ponieważ w dniu [...] kwietnia 2004 r. obowiązywała decyzja Prezesa Zarządu PFRON o rozłożeniu zaległości i odsetek na raty do dnia [...] maja 2004 r. Następnie wskazała na treść przepisu art. 10 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji, zgodnie z którym to przepisem warunek braku zaległości uznaje się za spełniony, gdy zobowiązanie lub zaległości zostaną rozłożone na raty lub odroczone zostaną terminy ich płatności. Ponadto skarżąca uznała zarzut o braku informacji o jej sytuacji finansowej, za nieprawdziwy, ponieważ wszelkie żądane informacje były przez nią przekazywane do PFRON.
W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Ministra Polityki Społecznej utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON wydaną na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o restrukturyzacji, o zakończeniu restrukturyzacji poprzez umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego. Stosownie do art. 9 tej ustawy do restrukturyzacji stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej w zakresie należności wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz przepisy właściwe do wymiaru i poboru należności wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 2 – chyba że ustawa stanowi inaczej. Należności z tytułu wpłat na PFRON zostały wymienione w art. 6 ust.1 pkt 2 lit. d), w związku z tym do ich restrukturyzacji znajdowały odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, te jednak w art. 49 ust. 1, powołanym w podstawie wydawanych w niniejszej sprawie decyzji, w zakresie wpłat na PFRON, nakazywały z kolei odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej. Z tej mogącej budzić zastrzeżenia z punktu widzenia zasad techniki legislacyjnej konstrukcji, wynika jednak, iż również w stosunku do restrukturyzacji należności z tytułu wpłat na PFRON znajdowały odpowiednie zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej. Postępowanie restrukturyzacyjne było szczególnym rodzajem postępowania, a jego celem była, zgodnie z art. 4 ustawy o restrukturyzacji, restrukturyzacja wymienionych w art. 6 tej ustawy należności publicznoprawnych, poprzez ich umorzenie. Adresatami tej ustawy byli przedsiębiorcy, którzy popadli w trudności finansowe, a sytuacja, w której się znaleźli odpowiadała okolicznościom wskazanym w art. 1 ust. 2 ustawy.
Stosownie do przepisu art. 12 ust. 1 tej ustawy wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego następowało na wniosek przedsiębiorcy, następnie na zasadach określonych w art. 18 wydawana była decyzja o warunkach restrukturyzacji, zaś postępowanie to kończyło się, przewidzianą w art. 21 ust. 1 decyzją o zakończeniu restrukturyzacji, w której organ restrukturyzacyjny stwierdzał umorzenie należności objętych restrukturyzacją, jeżeli spełnione zostały warunki, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3, albo jak uczyniono to w niniejszej sprawie, umarzał postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli warunki te nie zostały spełnione.
Powracając natomiast do kwestii stosowania do postępowania restrukturyzacyjnego przepisów Ordynacji podatkowej uznać należy, iż o ile przykładowo, nie było konieczne poprzedzenie decyzji o zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego postanowieniem o wszczęciu postępowania, gdyż te zostało uruchomione wnioskiem przedsiębiorcy, tak nie ma podstaw, żeby twierdzić, iż organ restrukturyzacyjny zwolniony był z przestrzegania ogólnych zasad postępowania czy też z innych obowiązków, jakie wynikają dla organu prowadzącego postępowanie z przepisów Ordynacji podatkowej, w tym także z przewidzianego w art. 200 obowiązku wyznaczenia stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Można powiedzieć, iż biorąc pod uwagę specyfikę postępowania restrukturyzacyjnego i określone w art. 21 ust. 1 przesłanki wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, spełnienie wymogu określonego w art. 200 Ordynacji podatkowej, w kontekście wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, było szczególnie istotne. Jedną z przesłanek warunkujących pomyślne dla przedsiębiorcy zakończenie postępowania restrukturyzacyjnego było nieposiadanie przez niego zaległości z tytułu należności nie objętych restrukturyzacją, w dniu wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji.
Skarżąca spółka wskazała w odwołaniu, że decyzja o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego stanowiła dla niej zaskoczenie, gdyż według jej analizy finansowo-księgowej, odrębną kwestią jest na ile uzasadnionej, posiadała ona uregulowane zobowiązania finansowe z tytułu wpłat na PFRON, zaś sprawę tę należałoby wyjaśnić, m.in. poprzez porównanie sald księgowych dotyczących dokonywanych przez nią wpłat. Kwestionowała również drugi wskazywany przez organ restrukturyzacyjny powód umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego, t.j. nieprzedstawienie przez nią dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej.
Zaniechanie podjęcia jakiejkolwiek próby wyjaśnienia tych kwestii przed wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, jak również nie uczynienie zadość przez Prezesa PFRON obowiązkowi określonemu w art. 200 Ordynacji podatkowej, postawiło skarżącą spółkę, niejako przed faktem dokonanym i pozbawiło ją możliwości powzięcia wiedzy o tym, iż z materiału dowodowego zebranego przez organ restrukturyzacyjny wynika, że nie są spełnione przesłanki warunkujące wydanie decyzji o umorzeniu należności objętych restrukturyzacją, jak również możliwości przedstawienia dodatkowych dowodów, bądź podjęcia jeszcze ewentualnych działań zmierzających do spełnienia tych przesłanek. Należy bowiem podkreślić, że podstawowym celem tej ustawy była pomoc przedsiębiorcom poprzez zrestrukturyzowanie ich zadłużenia i w tym kontekście należało również oceniać sposób działania organu restrukturyzacyjnego, które powinien w swoim postępowaniu cel ten dostrzegać, poprzez stworzenie przedsiębiorcy szans spełnienia warunków koniecznych do pomyślnego zakończenia tego procesu. Jak już była o tym mowa wcześniej, ustawa dotyczyła przedsiębiorców, którzy z różnych powodów znaleźli się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Objęcie ich zobowiązań restrukturyzacją stwarzało im szansę wyjścia z zadłużenia, ale nie usuwało automatycznie wszystkich przyczyn ich problemów ekonomicznych. Świadczy o tym również przykład skarżącej spółki, która w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego występowała o odroczenie i rozłożenie na raty płatności z tytułu składek na PFRON, a w odwołaniu wskazała, że pomimo ogromnych problemów finansowych wysiłkiem całej załogi, regulowała składki na PFRON, przyznając jednocześnie, że miała problemy w terminowym uiszczaniu tych opłat. Z punktu widzenia pomyślnego zakończenia procesu restrukturyzacji istotne jednak było, aby stan braku zaległości osiągnąć na dzień wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji. O tym, że mogły istnieć rozbieżności pomiędzy wiedzą skarżącej spółki, co do stanu jej bieżących rozliczeń z tytułu wpłat na PFRON, a stanowiskiem w tej mierze Prezesa Zarządu PFRON, świadczy również sposób działania tego organu przy księgowaniu dokonywanych przez skarżącą wpłat. Dokonując zaliczenia tych wpłat na poczet zaległości z tego tytułu Prezes Zarządu PFRON powinien zastosować się do przepisu art. 62 Ordynacji podatkowej i wydać na podstawie § 4 tego artykułu postanowienie w sprawie zaliczenia wpłat na poczet zaległości, w przeciwnym bowiem razie, istotnie skarżąca spółka nie miała możliwości zorientowania się w stanie swojego zadłużenia wobec PFRON. Jeżeli zatem Prezes PFRON postanowień takich nie wydawał, to tym bardziej, przed wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, był zobowiązany do stworzenia skarżącej spółce możliwości zapoznania się z materiałami dotyczącymi stanu jej rozliczeń z PFRON i sposobem rozliczenia dokonanych przez nią wpłat. Sposób ten został przedstawiony, ale jedynie w wewnętrznym dokumencie – "informacja o stanie zaległości" (karty 14-16 akt administracyjny), który ponadto został sporządzony w dniu 7 maja 2004 r., a więc już po wydaniu decyzji kończącej postępowanie restrukturyzacyjne.
Takie działanie organu restrukturyzacyjnego, którym był Prezes Zarządu PFRON stanowiło nie tylko naruszenie art. 200 Ordynacji podatkowej, ale również ogólnych zasad postępowania wyrażonych w art. 121 § 1 oraz art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej.
Należy ponadto zauważyć, iż również z lakonicznego uzasadnienia decyzji Prezesa Zarządu PFRON nie wynika, jakie zaległości stanowiły w jego ocenie podstawę do umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego, nie został bowiem podany ani okres którego dotyczą, ani ich wysokość. Stanowiło to naruszenie przepisu art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, dotyczącego określenia wymogów, jakie powinno spełniać uzasadnienie faktyczne decyzji. Zarzut ten należy również odnieść do decyzji wydanej w drugiej instancji. Poza tym organ odwoławczy powtarzając jedynie ogólnikowe stwierdzenia zawarte w decyzji wydanej w pierwszej instancji, nie odniósł się do argumentów i zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu. Za takie odniesienie nie mogą być uważane zawarte w uzasadnieniu uwagi organu odwoławczego dotyczące instytucji zaległości podatkowych w kontekście zaczerpniętego z odwołania stwierdzenia skarżącej spółki o opóźnieniach we wpłatach, które występowały i nie były spowodowane jej złą wolą. Z odwołania wynikało bowiem w sposób jednoznaczny, że skarżąca spółka przyznając, ze opóźnienia takie miały miejsce, twierdziła jednak w sposób wyraźny, iż jej zdaniem posiada aktualnie uregulowane zobowiązania finansowe w stosunku do PFRON.
Drugim, wskazywanym przez oba organy, powodem wydania decyzji o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, było nieprzedstawienie przez skarżącą spółkę dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Również w tym zakresie organ odwoławczy nie odniósł się do zawartych w odwołaniu twierdzeń, iż dokumenty takie zostały przedstawione nie tylko przed wydaniem decyzji o warunkach restrukturyzacji, ale również przy okazji prowadzenia postępowania w sprawie o rozłożenie na raty zadłużenia za 2002 r. W aktach sprawy nie znajduje się również żaden dokument, który czyniłby uzasadnionym użycie w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej, w odniesieniu do tych dokumentów słowa "żądanych". Należy również zauważyć, iż uzasadnienie prawne decyzji nie zawiera wyjaśnienia następującej kwestii. Wskazując na istnienie zaległości we wpłatach na PFRON oraz brak dokumentów dotyczących sytuacji finansowej skarżącej, w uzasadnieniu swoich decyzji organy powołują się na niespełnienie warunku określonego w art. 10 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji (organ pierwszej instancji), bądź wskazują na konieczność spełnienia trzech przesłanek (organ odwoławczy). Faktycznie z treści przepisu art. 10 ust. 1 w związku z ust. 2 można wnosić o istnieniu obowiązku polegającego na dwukrotnym przedstawieniu informacji o bieżącej sytuacji finansowej przez przedsiębiorcę objętego postępowaniem restrukturyzacyjnym, niemniej w art. 21 ust. 1 pkt 1 stanowiącym bezpośrednią podstawę prawną do wydania decyzji o zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego, jako przesłanka wydania decyzji stwierdzającej umorzenie należności podlegających restrukturyzacji, wskazana została konieczność spełnienia warunków określonych w art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3, a więc z pominięciem warunku określonego w pkt 1 dotyczącego właśnie informacji o sytuacji finansowej. Podobnie uczyniono, we wskazanym jako podstawa prawna wydanej decyzji o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, przepisie art. 21 ust. 1 pkt 2, gdzie również znajduje się odesłanie jedynie do warunków określonych w art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3.
Skoro zatem kwestia dotycząca spełnienia, bądź nie, warunków stanowiących przesłankę wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji nie została wyjaśniona zarówno w decyzji Prezesa Zarządu PFRON, jak i w decyzji organu odwoławczego oraz wobec popełnienia wskazywanych wcześniej innych uchybień proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to nie jest możliwe dokonywanie przez Sąd oceny, czy prawidłowo został zastosowany przepis o charakterze materialnoprawnym.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135, art.152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.