III SA/Wa 873/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-10-28
NSApodatkoweWysokawsa
VATsankcja VATdodatkowe zobowiązanie podatkowebłąd rachunkowyoczywista omyłkazasada proporcjonalnościprawo unijneTSUEdeklaracja VATkontrola podatkowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o nałożeniu dodatkowego zobowiązania podatkowego VAT, uznając błąd w deklaracji za oczywistą omyłkę i sankcję za nieproporcjonalną.

Spółka popełniła błąd w deklaracji VAT, zawyżając kwotę nadwyżki podatku naliczonego do przeniesienia. Organy podatkowe nałożyły dodatkowe zobowiązanie podatkowe (sankcję VAT) w wysokości 20% kwoty zawyżenia. Sąd administracyjny uchylił tę decyzję, uznając błąd za oczywistą omyłkę, a nałożoną sankcję za nieproporcjonalną i niezgodną z prawem UE, szczególnie w świetle orzecznictwa TSUE.

Sprawa dotyczyła nałożenia przez organy podatkowe dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług (sankcji VAT) w wysokości 20% kwoty zawyżenia nadwyżki podatku naliczonego do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. Spółka popełniła błąd w deklaracji VAT za lipiec 2020 r., wpisując błędną wartość w pozycji dotyczącej nadwyżki z poprzedniej deklaracji. Organy uznały, że nie był to błąd rachunkowy ani oczywista omyłka, i nałożyły sankcję. Spółka zaskarżyła decyzję, argumentując, że błąd był oczywistą omyłką, a nałożona sankcja jest nieproporcjonalna i niezgodna z prawem unijnym, powołując się na wyrok TSUE w sprawie C-935/19 Grupa Warzywna. Wojewódzki Sąd Administracyjny przychylił się do stanowiska spółki. Sąd uznał, że błąd w przeniesieniu wartości między deklaracjami można kwalifikować jako oczywistą omyłkę. Ponadto, nawet jeśli nie uznać błędu za oczywistą omyłkę, sąd stwierdził, że nałożenie sankcji w wysokości 20% jest nieproporcjonalne, ponieważ nie rozróżnia sytuacji błędu od celowego działania (oszustwa podatkowego), co jest sprzeczne z zasadą proporcjonalności i art. 273 dyrektywy VAT, zgodnie z wykładnią TSUE. W konsekwencji sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, umarzając postępowanie administracyjne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, błąd polegający na nieprawidłowym przeniesieniu wartości z poprzedniej deklaracji do bieżącej może być kwalifikowany jako oczywista omyłka, którą można wykryć przez proste zestawienie obu deklaracji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że błąd w przeniesieniu wartości między deklaracjami jest oczywisty i można go wykryć przez proste zestawienie dokumentów. Interpretacja przepisu o oczywistych omyłkach musi być na tyle szeroka, aby obejmowała takie przypadki, a nie tylko błędy rachunkowe czy pisarskie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.p.t.u. art. 112b § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 112b § ust. 3 pkt 2 lit. a)

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 112b § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

O.p. art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 121 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 124

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 125

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 180

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 188

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błąd w deklaracji VAT powinien być kwalifikowany jako oczywista omyłka. Nałożona sankcja VAT jest nieproporcjonalna i niezgodna z prawem UE (zasada proporcjonalności, wyrok TSUE C-935/19).

Godne uwagi sformułowania

Oczywista omyłka ma miejsce wtedy, gdy jest oczywiste, że nieprawidłowe rozliczenie wynika z błędu. Sankcje takie nie mogą wykraczać poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia celów obejmujących zapewnienie prawidłowego poboru podatku i zapobieganie oszustwom podatkowym. Wymierzenie takiej samej sankcji administracyjnej (podatkowej) podatnikom, którzy działają w odmiennych warunkach: zamiaru popełnienia oszustwa podatkowego i błędu, jest niezgodne z art. 273 dyrektywy 2006/112/WE i zasadą proporcjonalności.

Skład orzekający

Hanna Filipczyk

przewodniczący-sprawozdawca

Radosław Teresiak

sędzia

Anna Zaorska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"oczywistej omyłki\" w kontekście sankcji VAT oraz stosowanie zasady proporcjonalności i orzecznictwa TSUE (Grupa Warzywna) do oceny dopuszczalności sankcji VAT w przypadku błędów podatników."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji błędu w deklaracji VAT i interpretacji art. 112b u.p.t.u. w świetle prawa UE. Może wymagać analizy w kontekście innych przepisów i orzecznictwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu błędów w deklaracjach VAT i nałożenia sankcji, a jej rozstrzygnięcie opiera się na ważnym orzecznictwie TSUE dotyczącym zasady proporcjonalności w prawie podatkowym.

Błąd w VAT to nie zawsze 20% sankcji! WSA powołuje się na TSUE i chroni podatników.

Dane finansowe

WPS: 76 719 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 873/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Zaorska
Hanna Filipczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Radosław Teresiak
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 106
art. 112b ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Hanna Filipczyk (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Radosław Teresiak, sędzia WSA Anna Zaorska, Protokolant starszy referent Krzysztof Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 7 lutego 2022 r. nr 1401-IOV-1.4103.5.2022.MKO w przedmiocie ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec 2020 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], 2) umarza postępowanie administracyjne, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz H. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 6.952 zł (słownie: sześć tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt dwa złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Postępowanie przed organami podatkowymi
1.1. Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "NUS", "organ I instancji") ustalił H. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka", "Strona") dodatkowe zobowiązanie podatkowe (dalej także: "sankcja VAT") na podstawie art. 112b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 106 ze zm., dalej: "u.p.t.u.") za lipiec 2020 r. w wysokości 76.719,00 zł.
W toku poprzedzającej postępowanie podatkowe kontroli podatkowej ustalono, że w deklaracji za lipiec 2020 r. Spółka zawyżyła kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc o 383.597 zł. Spółka wyjaśniła, że zawyżenie to wynikało z błędnie wykazanej kwoty w poz. 42 "kwota nadwyżki z poprzedniej deklaracji" – osoba wypełniająca deklarację wpisała wartość z pozycji 51 deklaracji VAT-7 za czerwiec 2020 r. zamiast z pozycji 62.
Zawyżenie kwoty nadwyżki przełożyło się na zaniżenie zobowiązań podatkowych w kolejnych okresach rozliczeniowych.
W toku kontroli podatkowej Spółka uregulowała zaległości podatkowe wynikające z błędu wraz z odsetkami za zwłokę, a po zakończeniu kontroli podatkowej złożyła korektę deklaracji VAT-7 za lipiec 2020 r. w całości uwzględniającą ustalenia kontroli.
Jednak zdaniem organu I instancji zaistniały stan faktyczny nie kwalifikował się jako błąd rachunkowy ani oczywista pomyłka w rozumieniu art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a) u.p.t.u. – stąd konieczność wymierzenia sankcji VAT.
1.2. Spółka złożyła odwołanie od decyzji NUS.
1.3. Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
DIAS wskazał, że nieprawidłowości stwierdzone w rozliczeniu za okresy od sierpnia 2020 r. do grudnia 2020 r. w całości wynikają z zawyżenia kwoty nadwyżki do przeniesienia na następne okresy rozliczeniowe wykazanej przez Spółkę w rozliczeniu za lipiec 2020 r. Niezasadne jest wielokrotne naliczanie sankcji z powodu tego samego uchybienia, zatem postępowanie podatkowe i decyzja organu I instancji dotyczą tylko lipca 2020 r.
Oczywiste omyłki to błędy, które są łatwe do zauważenia; "oczywistość" omyłki, rozumianej jako określona niedokładność, nasuwa się każdemu, bez potrzeby przeprowadzania dodatkowej analizy. Poprawienie oczywistej omyłki nie może prowadzić do wytworzenia nowych wartości. Natomiast nieprawidłowości stwierdzone w deklaracji VAT-7 za lipiec 2020 r. mogły być ujawnione dopiero po dokonaniu analizy rozliczenia Spółki za poprzedni okres rozliczeniowy (czerwiec 2020 r.) oraz skorygowaniu tego rozliczenia. Pomyłka ta nie polegała też na wykazaniu prawidłowych wartości w niewłaściwych polach deklaracji VAT-7 lub w ogóle niewykazaniu tych wartości w deklaracji VAT-7, lecz na znacznym zawyżeniu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. W ocenie organu odwoławczego NUS słusznie uznał, że nie była to omyłka oczywista w rozumieniu art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a) u.p.t.u.
Zdaniem organu odwoławczego błędy te były istotne i doprowadziły do zawyżenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za lipiec 2020 r. o wartość 383.597 zł; skutkowały też błędami w deklaracjach składanych przez Stronę za kolejne okresy rozliczeniowe. Strona zatem dopuściła się zaniedbania, nie dochowała należytej staranności przy sporządzaniu deklaracji podatkowych.
DIAS zaznaczył, że nieprawidłowości zostały ujawnione dopiero w trakcie kontroli podatkowej. Zatem gdyby nie działanie organu I instancji, Strona w rozliczeniu za okresy od lipca 2020 r. do listopada 2020 r. wykazałaby zawyżoną lub nienależną kwotę nadwyżki z poprzedniej deklaracji oraz zawyżoną lub nienależną kwotę do przeniesienia na kolejny okres rozliczeniowy. W konsekwencji Strona nie wykazałaby podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego za październik 2020 r. w kwocie 128.382 zł, za listopad 2020 r. w kwocie 95.387 zł i za grudzień w kwocie 159.828 zł, uszczuplając w ten sposób należności podatkowe wobec budżetu państwa.
2. Postępowanie sądowoadministracyjne
2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji NUS, a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1) art. 120 w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 125 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez ich niezastosowanie w sprawie;
2) art. 187 ust. 1 w zw. z art. 180, art. 188 i art. 191 O.p. poprzez naruszenie dyrektyw postępowania dowodowego polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, niepodjęciu wszelkich niezbędnych działań, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w efekcie nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie oraz dowolną jego ocenę; jak również w efekcie przyjęcie błędnych założeń, że w stanie faktycznym Spółki nie mamy do czynienia z błędem rachunkowym ani oczywistą omyłką w świetle art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a u.p.t.u.;
3) art. 112b ust. 1 pkt 1 oraz art. 112b ust. 2 pkt 1 u.p.t.u., przez niewłaściwe ich zastosowanie i ustalenie Spółce dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług;
4) art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a u.p.t.u., poprzez jego niezastosowanie w sprawie mimo, iż Spółka działała w dobrej wierze, jej księgi prowadzone były w sposób rzetelny i niewadliwy, a zatem błędy popełnione przez nią w deklaracji, powinny być traktowane jako błędy rachunkowe lub oczywiste omyłki, wykluczające możliwość zastosowania sankcji zgodnie z powołanym przepisem;
5) art. 112b ust. 1 pkt 1 oraz art. 112b ust. 2 pkt 1 u.p.t.u., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, w tym z pominięciem wniosków płynących z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 5 kwietnia 2021 r. w sprawie C-935/19 Grupa Warzywna, , ECLI:EU:C:2021:287, a w rezultacie wydanie decyzji I instancji i skarżonej decyzji w oparciu o przepis art. 112b ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 112b ust. 1 pkt 1 u.p.t.u., sprzeczny z przepisami prawa wspólnotowego, a w rezultacie poprzez bezpodstawne uznanie, że nie wystąpiła żadna z okoliczności obligujących organ do odstąpienia od zastosowania sankcji VAT;
6) art. 112b ust. 2 u.p.t.u. w zw. z unijną oraz konstytucyjną zasadą proporcjonalności (wywodzoną z art. 2, art. 250 oraz art. 273 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE. L. z 2006 r. L 347, s. 1 ze zm.; dalej: "dyrektywa 2006/112/WE") oraz z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie.
2.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
3.1. Skarga jest zasadna.
3.2. Strony spierają się o to, czy zgodnie z prawem ustalono Spółce dodatkowe zobowiązanie podatkowe za lipiec 2020 r. w wysokości 20% kwoty zawyżenia różnicy podatku do obniżenia podatku należnego za następne okresy rozliczeniowe.
Spółka popełniła w deklaracji VAT-7 za ten miesiąc błąd – polegał on na nieprawidłowym wykazaniu kwoty w poz. 42 "kwota nadwyżki z poprzedniej deklaracji". Zamiast wartości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia Spółka wpisała w tę rubrykę wartość podatku naliczonego wykazanego w poprzednim miesiącu.
3.3. Zgodnie z art. 112b ust. 2 pkt 1 u.p.t.u. jeżeli po zakończeniu kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej podatnik złożył korektę deklaracji uwzględniającą stwierdzone nieprawidłowości i najpóźniej w dniu złożenia tej korekty deklaracji wpłacił kwotę zobowiązania podatkowego lub zwrócił nienależną kwotę zwrotu, wysokość dodatkowego zobowiązania podatkowego wynosi 20% kwoty zaniżenia zobowiązania podatkowego, kwoty zawyżenia zwrotu różnicy podatku, zwrotu podatku naliczonego lub różnicy podatku do obniżenia podatku należnego za następne okresy rozliczeniowe.
Zgodnie z art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a) u.p.t.u. przepisów ust. 1-2a nie stosuje się w zakresie ustalania dodatkowego zobowiązania podatkowego, w przypadku gdy zaniżenie kwoty zobowiązania podatkowego lub zawyżenie kwoty zwrotu różnicy podatku, zwrotu podatku naliczonego lub różnicy podatku do obniżenia podatku należnego za następne okresy rozliczeniowe, wiąże się z popełnionymi w deklaracji błędami rachunkowymi lub oczywistymi omyłkami.
3.4. Skarżąca wywodzi po pierwsze, że popełniony przez nią błąd powinien być kwalifikowany jako "oczywista omyłka" w rozumieniu ostatnio przytoczonego przepisu; po drugie, że wymierzenie jej sankcji VAT jest w każdym razie nieproporcjonalne – niezgodne z prawem Unii w wykładni przyjętej w wyroku w sprawie Grupa Warzywna.
Organ odwoławczy jest odmiennego zdania.
Sąd uznał za poprawne stanowisko Skarżącej.
3.5. Błędne przeniesienie wartości z deklaracji VAT-7 za miesiąc poprzedni do deklaracji VAT-7 za miesiąc bieżący może być kwalifikowane jako oczywista omyłka.
Omyłkę taką można w tym przypadku wykryć przez proste zestawienie obu deklaracji.
Przepis art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a) u.p.t.u. odnosi się do dwóch kategorii (jako odrębnych): "błędów rachunkowych" i "oczywistych omyłek". Wyrażenie "oczywiste omyłki" trzeba rozumieć w taki sposób, aby w rezultacie pula przypadków nim objętych była dostatecznie liczna, by zrozumiałe było wprowadzenie tego przepisu do ustawy.
Jeżeli z puli tej wyłączyć: błędy rachunkowe (np. arytmetyczne, polegające na błędnym zsumowaniu pozycji – tych dotyczy druga kategoria wymieniona w art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a) u.p.t.u.), błędy nieskutkujące nieprawidłowościami w rozliczeniu, (np. błędy pisarskie w nazwie podatnika, adresie itd.), błędy powodujące nieprawidłowości istotne kwotowo (jak proponuje organ odwoławczy – s. 8 zaskarżonej decyzji), błędy, których wykrycie nie wymaga odwoływania się do innych dokumentów (jak proponuje organ odwoławczy – tamże), trudno będzie znaleźć jakiekolwiek przypadki objęte kategorią "oczywistej omyłki".
Nawet bowiem dość oczywisty przypadek tzw. "czeskiego błędu": polegającego na przestawieniu (roszadzie) cyfr wyrażających liczbę, może przecież powodować istotne kwotowo zaniżenie zobowiązania podatkowego.
Zbiór "oczywistych omyłek" nie może jednak być pusty – byłoby to niezgodne z założeniem racjonalności ustawodawcy.
3.6. "Oczywista omyłka" ma miejsce wtedy, gdy jest oczywiste, że nieprawidłowe rozliczenie wynika z błędu.
W sprawie Skarżącej to właśnie było oczywiste dla organów podatkowych – skoro te nie prowadziły żadnych właściwie czynności dowodowych dotyczących charakteru nieprawidłowości popełnionej przez Spółkę, jej intencji itd., lecz uznały za pewne, że Skarżąca po prostu się pomyliła.
Także Sąd nie znajduje powodu, by w to wątpić.
3.7. Nawet jednak jeżeli uznać, że błąd Skarżącej nie kwalifikuje się jako "oczywista omyłka" w rozumieniu art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a) u.p.t.u., nadal ustalenie dodatkowego zobowiązania podatkowego jest w sprawie Spółki niedopuszczalne jako niezgodne z art. 273 dyrektywy 2006/112/WE i zasadą proporcjonalności według wykładni przedstawionej w wyroku TSUE w sprawie Grupa Warzywna.
3.8. W wyroku tym TSUE orzekł, że art. 273 dyrektywy 2006/112/WE i zasadę proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które nakładają na podatnika, który błędnie zakwalifikował transakcję zwolnioną z podatku od wartości dodanej (VAT) jako transakcję podlegającą temu podatkowi, sankcję wynoszącą 20% kwoty zawyżenia zwrotu VAT nienależnie żądanej, w zakresie, w jakim sankcja ta ma zastosowanie bez rozróżnienia zarówno w sytuacji, w której nieprawidłowość wynika z błędu w ocenie popełnionego przez strony transakcji co do podlegania przez dostawę opodatkowaniu, który to błąd cechuje brak przesłanek wskazujących na oszustwo i uszczuplenia wpływów do skarbu państwa, jak i w sytuacji, w której nie występują takie szczególne okoliczności.
3.9. W uzasadnieniu wyroku TSUE – odwołując do wcześniejszego orzecznictwa – podkreślił, że zgodnie z art. 273 dyrektywy 2006/112/WE państwa członkowskie są upoważnione do przyjęcia przepisów w celu zapewnienia prawidłowego poboru VAT i zapobiegania oszustwom podatkowym. W szczególności w braku przepisów prawa Unii w tej kwestii państwa członkowskie mają kompetencję do dokonania wyboru sankcji, które uznają za odpowiednie, w przypadku nieprzestrzegania warunków przewidzianych w przepisach Unii w celu skorzystania z prawa do odliczenia VAT (pkt 25). Zatem wprowadzenie sankcji VAT (sankcji administracyjnej) jest zasadniczo dopuszczalne w świetle prawa Unii.
W wyroku w sprawie Grupa Warzywna TSUE stwierdził jednak zarazem – w zgodzie z wcześniejszym stanowiskiem orzeczniczym – że sankcje takie nie mogą wykraczać poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia celów obejmujących zapewnienie prawidłowego poboru podatku i zapobieganie oszustwom podatkowym. Dla dokonania oceny, czy sankcja jest zgodna z zasadą proporcjonalności, należy uwzględnić w szczególności charakter i wagę naruszenia, którego ukaraniu służy ta sankcja, oraz sposób ustalania jej kwoty (pkt 27; por. wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r. w sprawie C-564/15 Farkas, EU:C:2017:302; wyrok z dnia 8 maja 2019 r. w sprawie C-712/17 EN.SA, ECLI:EU:C:2019:374, pkt 40).
TSUE uznał w odniesieniu do aktualnej polskiej regulacji (art. 112b u.p.t.u.), że sposób ustalania sankcji nie daje organom podatkowym możliwości dostosowania kwoty sankcji do konkretnych okoliczności danej sprawy (pkt 34), i że stosowany automatycznie, nie daje organom podatkowym możliwości zindywidualizowania nałożonej sankcji w celu zapewnienia, by nie wykraczała ona poza to, co jest niezbędne do realizacji celów polegających na zapewnieniu prawidłowego poboru podatku i zapobieganiu oszustwom podatkowym (pkt 35).
Przez te cechy polska regulacja kontrastuje z akceptowanym przez TSUE modelem sankcji administracyjnej (podatkowej). W konsekwencji to ze względu na te cechy regulacji dodatkowego zobowiązania podatkowego TSUE odpowiedział na pytanie prejudycjalne polskiego sądu w sposób wyżej przytoczony.
3.10. Z wyroku tego wynika, że zasada proporcjonalności wymaga istnienia stosownej skali sankcji podatkowych, których wymiar byłby każdorazowo dostosowany do okoliczności danego przypadku.
Takiej skali polska regulacja nie przewiduje. Zróżnicowanie sankcji VAT według stawek: 100%, 30% i 20% skali takiej nie kształtuje – ponieważ kryteria ich stosowania są zbyt sztywne (nie umożliwiają dostosowania wymiaru sankcji do konkretnego przypadku podatnika) i inne niż wymagane prawem Unii (w jego interpretacji przez TSUE).
3.11. Możliwe a priori (to znaczy dające się pomyśleć) stanowiska na temat treści wyroku w sprawie Grupa Warzywna i zakresu jego oddziaływania na prawną możliwość (dopuszczalność) stosowania sankcji VAT stanowią zbiór zróżnicowany.
Krańcowo (biegunowo) różne stanowiska stanowią: (i) z jednej strony pogląd, że wyrok ten ma odniesienie wyłącznie do sytuacji dokładnie takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym; (ii) z drugiej strony pogląd, ze wyrok ten całkowicie i w każdym przypadku wyłącza dopuszczalność stosowania sankcji VAT.
3.12. Skoro Trybunał w tym wyroku sformułował uwagi o charakterze ogólnym na temat konstrukcji normatywnej polskiej sankcji VAT i wadliwości automatycznego (mechanicznego) jej stosowania, jaki konstrukcja ta za sobą pociąga, pierwsze stanowisko jest jawnie niepoprawne.
Wyrok ten co najmniej zobowiązuje do podjęcia namysłu nad tym, czy w sprawie danego podatnika automatyczny (mechaniczny) sposób stosowania sankcji VAT nie owocuje jej nieproporcjonalnością – nawet jeżeli konkretne okoliczności tej sprawy różnią się od okoliczności sprawy przed sądem krajowym.
3.13. Co do przeciwstawnego stanowiska natomiast – nawet jeżeli uznać, że jest ono zbyt daleko idące, tj. że z wyroku w sprawie Grupa Warzywna (ani z tego wyroku w powiązaniu z przepisami Konstytucji RP) nie wynika wprost całkowity brak możliwości stosowania sankcji VAT w jej obecnym kształcie normatywnym, wciąż wymagany jest namysł in concreto nad proporcjonalnością zastosowania sankcji VAT w realiach danej sprawy podatnika.
3.14. W sprawie Spółki zastosowanie sankcji VAT w wysokości 20% jest nieproporcjonalne – ponieważ Skarżąca wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w zawyżonej wysokości w wyniku błędu, a sankcja VAT w tej samej wysokości mogłaby zostać zastosowana wobec podatnika, który wykazał taką nadwyżkę w wyniku celowego działania (działania w celu popełnienia oszustwa podatkowego).
Wymierzenie takiej samej sankcji administracyjnej (podatkowej) podatnikom, którzy działają w odmiennych warunkach: zamiaru popełnienia oszustwa podatkowego i błędu, jest niezgodne z art. 273 dyrektywy 2006/112/WE i zasadą proporcjonalności.
3.15. Organy podatkowe nie mogą – w celu sprostania zasadzie proporcjonalności – stosować wykreowanych na potrzeby danej sprawy stawek sankcji VAT nieprzewidzianych w ustawie.
Nie mogą także uznawać, że wszelkie oszustwa podatkowe (w odróżnieniu od błędów) spotykają się z reakcją w postaci sankcji VAT wymierzonej w wysokości 100%; de lege lata nie jest to prawdą. Tylko przypadki wprost objęte art. 112c u.p.t.u. pociągają za sobą wymierzenie dodatkowego zobowiązania podatkowego w tej wysokości. Jeżeli zachowanie podatnika nie mieści się w katalogu przypadków z art. 112c ust. 1 u.p.t.u., to na gruncie polskiej regulacji podatnikowi takiemu może zostać wymierzone zobowiązanie podatkowe w wysokości 30% lub 20% nawet jeżeli narusza on prawo świadomie.
Kryteria różnicujące sankcję VAT na poszczególne jej stawki (wysokości) nie odpowiadają wynikającym z wyroku w sprawie Grupa Warzywna. W szczególności, kryterium tym zgodnie z treścią polskiej ustawy nie jest świadomość naruszenia prawa.
3.16. Gdyby Spółka świadomie i celowo wpisała nieprawidłową wartość w pole deklaracji VAT-7 – a nie (jak to było w sprawie) działała w warunkach błędu – także wymierzono by jej sankcję VAT w wysokości 20%.
Jeżeli zastosowanie regulacji dodatkowego zobowiązania podatkowego daje wyniki paradoksalne i niesprawiedliwe – takie jak ten, że błąd rodzi takie same sankcyjne skutki prawne jak oszustwo podatkowe – jest ono nieproporcjonalne; tym samym niezgodne z prawem Unii.
W konsekwencji nieproporcjonalne jest zastosowanie sankcji VAT w sprawie Spółki – podatnika, który popełnił błąd.
3.17. Zaskarżona decyzja narusza:
- art. 112b ust. 3 pkt 2 lit. a) u.p.t.u. – przez niezasadne uznanie, że popełniony przez Skarżącą błąd nie stanowi "oczywistej omyłki" w rozumieniu tego przepisu;
- art. 273 dyrektywy 2006/112/WE i zasadę proporcjonalności – przez wymierzenie Spółce sankcji VAT w wymiarze nieproporcjonalnym do charakteru jej działania i do nieprawidłowości w rozliczeniu spowodowanej tym działaniem.
W tej sprawie nie ma podstaw prawnych do ustalenia Spółce dodatkowego zobowiązania podatkowego.
3.18. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") samodzielnie i w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.
3.19. Sąd zasądził na rzecz Skarżącej na jej wniosek zwrot kosztów postępowania sądowej w wysokości 6952 zł, obejmującej: wniesiony wpis sądowy w kwocie 1535 zł, opłatę skarbową od złożenia dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w kwocie 5400 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. f) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2018 r., poz. 1687).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI