III SA/Wa 868/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2008-09-30
NSApodatkoweWysokawsa
VATeksport towarówstawka 0%eksport pośrednidokumentacja celnaprawo do odliczeniakontrola podatkowapostępowanie dowodoweOrdynacja podatkowaustawa o VAT

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą podatku VAT, uznając, że spółka prawidłowo zastosowała stawkę 0% do eksportu towarów, mimo wątpliwości organów co do faktycznego odbiorcy.

Spółka złożyła deklarację VAT z zastosowaniem stawki 0% dla eksportu towarów, jednak organy podatkowe zakwestionowały tę stawkę, twierdząc, że nie udowodniono faktycznego odbioru towaru przez zagranicznego kontrahenta i istnienia podmiotu "R.". Spółka argumentowała, że spełniła warunki eksportu pośredniego, przedkładając dokumenty celne i umowę z "R.". Sąd administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że organy wadliwie oceniły materiał dowodowy i nieprawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, nie uwzględniając w pełni przedstawionych przez stronę dowodów.

Sprawa dotyczyła odmowy zastosowania stawki 0% VAT do eksportu towarów przez spółkę cywilną "H.". Organy podatkowe, począwszy od Naczelnika Urzędu Skarbowego, a skończywszy na Dyrektorze Izby Skarbowej, zakwestionowały prawo spółki do zastosowania stawki 0% VAT, twierdząc, że nie udowodniono faktycznego odbioru towaru przez zagranicznego kontrahenta ("R.") oraz istnienia tego podmiotu. Organy powoływały się na brak dowodów potwierdzających przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel oraz na wątpliwości co do rzeczywistych relacji między stronami transakcji. Spółka natomiast argumentowała, że spełniła warunki eksportu pośredniego zgodnie z art. 2 pkt 8 lit. b) ustawy o VAT, przedkładając dokumenty celne potwierdzające wywóz towarów poza terytorium Wspólnoty oraz umowę z "R.". Spółka podnosiła również, że organy podatkowe wybiórczo oceniły materiał dowodowy, nie uwzględniły przedstawionych dowodów i naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące postępowania dowodowego i wyjaśnienia stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał rację spółce, uchylając zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że organy podatkowe wadliwie zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego, nie przeprowadzając wyczerpującego postępowania dowodowego. Sąd podkreślił, że w przypadku eksportu pośredniego nie jest konieczne, aby wywozu dokonywała osoba trzecia powiązana umownie ze sprzedawcą, a organy nie wykazały, że dokumenty celne były niewiarygodne. Sąd zwrócił uwagę na wybiórczą ocenę materiału dowodowego przez organ odwoławczy oraz brak odniesienia się do dowodów przedstawionych w odwołaniu, co naruszało zasady postępowania i zaufania do organów podatkowych. W konsekwencji sąd uchylił decyzję, stwierdził jej niewykonalność i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, spółka spełniła warunki do zastosowania stawki 0% VAT w przypadku eksportu pośredniego, ponieważ posiadała dokumenty celne potwierdzające wywóz towarów poza terytorium Wspólnoty, a organy podatkowe wadliwie oceniły materiał dowodowy i nie wykazały, że spółka nie miała prawa do zastosowania tej stawki.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że w przypadku eksportu pośredniego nie jest wymagane, aby wywóz towarów na rzecz zagranicznego nabywcy dokonywała osoba trzecia powiązana umownie ze sprzedawcą. Kluczowe jest posiadanie dokumentów celnych potwierdzających wywóz towarów poza terytorium UE. Organy podatkowe nie wykazały, że spółka nie miała prawa do zastosowania stawki 0%, a ich postępowanie dowodowe było wadliwe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

u.p.t.u. art. 2 § pkt 8 lit. b

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Eksport towarów może być dokonany przez nabywcę mającego siedzibę poza terytorium kraju lub na jego rzecz, co może obejmować wywóz dokonany przez osobę trzecią.

u.p.t.u. art. 41 § ust. 11

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Podatnik może zastosować stawkę 0% przy eksporcie towarów, jeśli posiada kopię dokumentu celnego potwierdzającego wywóz towarów poza terytorium Wspólnoty.

O.p. art. 121 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.

O.p. art. 187 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 41 § ust. 4

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 106 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Określa minimalną zawartość faktury, w tym dane dotyczące podatnika i nabywcy.

u.p.t.u. art. 7 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Definicja dostawy towarów.

O.p. art. 21 § § 3a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 193 § § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Możliwość nieuznania ksiąg podatkowych za dowód.

O.p. art. 23 § § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 194 § § 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentom.

O.p. art. 210 § § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Wymogi uzasadnienia decyzji.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 25 maja 2005 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatków od towarów i usług art. 9 § ust. 1 pkt 1

Wymogi dotyczące danych na fakturze.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

P.p.s.a. art. 3 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Stwierdzenie niewykonalności uchylonej decyzji.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § § 2 i 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądach administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczególnych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu art. 2 § ust. 1 pkt 1 lit. f

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spółka spełniła warunki eksportu pośredniego zgodnie z art. 2 pkt 8 lit. b) u.p.t.u. Posiadanie dokumentów celnych potwierdzających wywóz towarów poza terytorium Wspólnoty jest wystarczające do zastosowania stawki 0% VAT. Organy podatkowe wadliwie oceniły materiał dowodowy i nie uwzględniły dowodów przedstawionych przez stronę. Organy naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące postępowania dowodowego i wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie można obciążać podatnika odpowiedzialnością za działania podmiotów trzecich, o których nie wiedział.

Odrzucone argumenty

Organy podatkowe argumentowały, że spółka nie udowodniła faktycznego odbioru towaru przez zagranicznego kontrahenta i istnienia podmiotu "R.". Organy podnosiły, że nie doszło do przeniesienia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel na podmiot istniejący. Organy kwestionowały istnienie podmiotu "R." i jego powiązania z transakcją.

Godne uwagi sformułowania

Ustalenia organów podatkowych w zakresie braku powiązań strony skarżącej z odbiorcą towaru nie mają istotnego znaczenia z uwagi na możliwość uznania danej czynności za eksport, a tym samym nie stanowią przeciwwskazania do zastosowania przez stronę skarżącą stawki 0% przy eksporcie pośrednim towarów. Czynienie w zaskarżonej decyzji zarzutów, że strona skarżąca nie była świadoma transakcji handlowych, nie znała przewoźników, ani nie posiadała informacji czy sprzedawane towary były faktycznie dostarczane odbiorcy, nie umożliwiało organom podatkowym, a w szczególności Dyrektorowi Izby Skarbowej, uznania, że w sprawie nie doszło do wyeksportowania towarów. Ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę – eksportera, a konsekwencji zawarcia umowy cywilno-prawnej z nieuczciwym kontrahentem nie można przerzucić na państwo. Prawo podatnika do odliczenia podatku VAT nie może ucierpieć wskutek okoliczności, że w łańcuchu dostaw, którego część stanowią owe transakcje, występuje oszustwo, o czym podatnik nie wie lub nie może wiedzieć.

Skład orzekający

Ewa Radziszewska-Krupa

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Długosz – Szyjko

sędzia

Aneta Trochim - Tuchorska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie prawidłowej interpretacji przepisów dotyczących eksportu pośredniego w VAT, znaczenia dokumentów celnych oraz zasad prowadzenia postępowania dowodowego przez organy podatkowe."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów obowiązujących w dacie jego wydania. Interpretacja przepisów może ewoluować.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe udokumentowanie eksportu i jak sąd interpretuje przepisy dotyczące eksportu pośredniego, szczególnie w kontekście wątpliwości organów co do kontrahentów. Jest to istotne dla firm prowadzących handel międzynarodowy.

Eksport pośredni VAT: Kiedy dokumenty celne wystarczą, a organy podatkowe się mylą?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 868/08 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2008-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-04-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Radziszewska-Krupa /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
art. 191,  art. 121 par. 1,
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
art. 41 ust. 11, art. 41 ust. 4, art. 106 ust. 1, art. 2   pkt 8 lit. b
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz – Szyjko, Asesor WSA Aneta Trochim - Tuchorska, , Protokolant Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. sprawy ze skargi "H." sp. j. K. Z., M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz "H." sp. j. K. Z., M. Z. kwotę 5100zł (pięć tysięcy sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. decyzją z [...] października 2007r. określił "H." spółka cywilna K. Z., M. Z. (dalej zwana "Spółką"), na mocy art. 21 § 3a ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej "O.p.") różnicę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy, w terminie 60 dni, w wysokości 4.272 zł, uznając że kwota wskazana w deklaracji (76.458 zł) była nieprawidłowa. W uzasadnieniu podał, że Spółka w marcu 2007r. zaewidencjonowała faktury dotyczące eksportu towarów – narządzi budowlanych, stosując stawkę 0%, a jako dowód dokonania ww. czynności przedłożyła dokumenty celne SAD, dokumenty przewozowe CMR, zlecenia, zamówienia, specyfikacje, wyciągi bankowe dokumentujące zapłatę za wyeksportowany towar. Wynika z nich, że towar eksportowany jest na U. do firmy P. Na fakturach jako odbiorcę wskazano ww. firmę, a jako płatnika "R." z siedzibą w B., [...] (w skrócie "R."). Na ww. fakturach nie wskazano nabywcy, choć wynika to z § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansowa z 25 maja 2005r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatków od towarów i usług (Dz. U. Nr 95, poz. 798 ze zm., dalej powoływane jako "rozporządzenie").
Strona wyjaśniła natomiast, że wywozu dokonują przewoźnicy ukraińscy wskazani na fakturach, ale czynią to w imieniu i na rzecz nabywcy - "R.". Oni też podają, jaką agencję wpisać. Strona nie wie, jakie relacje łączą odbiorcę i płatnika wskazanych na fakturach. Faktury wystawia zgodnie z wzorem przekazanym przez "R.". Pilnuje również, aby SAD był potwierdzony przez przejście graniczne.
Naczelnik wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z 11 marca 2004r. (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm., dalej zwana "u.p.t.u.") eksport towarów może być dokonany albo przez: 1) dostawcę lub na jego rzecz (eksport bezpośredni), ale ten nie miał miejsca w sprawie, albo 2) przez nabywcę towarów mającego siedzibę na terytorium kraju lub na jego rzecz (eksport pośredni), którego dokonuje Spółka. W drugim przypadku dokumenty, o których mowa w art. 41 ust. 11 u.p.t.u. wystawiane są przez zagranicznego kontrahenta, a eksporter może zastosować stawkę 0%, jeśli otrzyma od kontrahenta kopię dokumentu SAD z pieczęcią urzędu celnego wyjścia, potwierdzającego, że towar opuścił terytorium Wspólnoty oraz że przedmiot dostawy jest tożsamy z przedmiotem wywożonym.
Zdaniem Naczelnika dokumenty przedłożone przez stronę wskazują, że towar wydano zagranicznemu odbiorcy na terenie kraju dostawy. Jako nadawca/eksporter wskazano Spółkę, a z jej wyjaśnień wynika, że towary przewożą przewoźnicy. Naczelnik podniósł jednocześnie, że nie kwestionuje wywozu towarów poza terytorium Wspólnoty, ale przekroczenie granicy nie wystarcza do zastosowania preferencyjnej stawki. Spółka nie wypełniła warunku z art. 41 ust. 11 oraz art. 2 pkt 8 u.p.t.u. Administracja [...], za pośrednictwem Biura Wymiany Informacji Podatkowych w K., poinformowała, że osoba wskazana na fakturach, jako odbiorca nie potwierdza faktu zawierania transakcji i umów ze Spółką. U. podmiot wskazał ponadto inne dokumenty na import towarów prowadzony ze spółką angielską, choć podobnego rodzaju do wysyłanych przez stronę. Spółka angielska nie zawierała transakcji z "R.". Zdaniem Naczelnika dokumenty zawarte w aktach nie potwierdzają istnienia "R.". Nie doszło też do przeniesienia prawa do rozporządzania towarem na podmiot istniejący, wskazany na fakturach, jako odbiorca. Nie można zatem mówić o dostawie – art. 7 ust. 1 pkt 1-4 u.p.t.u., gdy drugą stroną transakcji jest podmiot nieistniejący, bądź podmiot, który nie potwierdza danych transakcji, bądź gdy nie można ustalić albo uprawdopodobnić miejsca przeznaczenia danych towarów.
Na podatniku ciąży obowiązek właściwego dokumentowania transakcji, przy których stosuje się preferencyjne stawki podatku. Na mocy art. 193 § 4 O.p. nie uznał za dowód ksiąg podatkowych w części zaewidencjonowania w marcu 2007r. ww. faktur eksportowych z zastosowaniem 0% stawki. Stwierdził, że z uwagi na błędne zastosowanie preferencyjnej stawki VAT doszło do zaniżenia przez stronę podatku należnego VAT o 72.186,08 zł. Do określenia podstawy opodatkowania przyjął dane wynikające z rejestrów sprzedaży uzupełnione o prawidłowe dane wynikające z zakwestionowanych faktur, zgodnie z art. 23 § 2 O.p.
Strona w odwołaniu wniosła o uchylenie ww. decyzji w związku z naruszeniem art. 2 pkt 8 lit. b), art. 41 ust. 11 u.p.t.u. oraz art. 121 § 1 i art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. Stwierdziła, że swoim działaniem Naczelnik naraził przedsiębiorstwo na utratę płynności finansowej. Do odwołania załączyła kontrakt zawarty z "R." z 2 stycznia 2006r., przetłumaczony przez tłumacza przysięgłego, w którym jako przedmiot sprzedaży wskazano narzędzia budowlane oraz wyjaśniono, że sprzedający przez czas trwania umowy ma prawo wielokrotnie dostarczać towar, a kupujący odbierze towar i zapłaci za niego na warunkach podanych w kontrakcie. Dostawa odbywała się na bazie FCA P.. U. zdefiniowano jako "miejsce docelowe wyrobu". Kupujący sam odbierał towar z magazynu. Umowa miała działać do 31 grudnia 2007r. Strona przedstawiła też dokument Rejestratora Międzynarodowych Spółek Handlowych "Świadectwo Dobrej Opinii" z 3 listopada 2006r., z którego wynika, że "R." zarejestrowano zgodnie z ustawą o międzynarodowych spółkach handlowych, 1990r. i ma dobrą opinię. Nie zostało wobec niej wszczęte, na dzień wydawania opinii postępowanie w celu wykreślenia z rejestru.
Strona podniosła, że "R." jest podmiotem, na którego rzecz przenoszone jest prawo do rozporządzania towarami jak właściciel (pkt 2 ppkt 2.8 umowy). Eksport spełnia przesłankę z art. 2 pkt 8 lit. b) u.p.t.u. – eksport pośredni, gdyż wywóz jest dokonywany przez nabywcę mającego siedzibę poza terytorium kraju lub na jego rzecz. Braku potwierdzenia dostarczenia towarów do miejsca przeznaczenia nie ma znaczenia prawno-podatkowego, gdyż towar opuścił terytorium Wspólnoty. Podmiot u. nie musi dokonywać transakcji ze stroną, która wydaje mu towar. Jedynie "R." z odbiorcą towaru mogą łączyć więzy gospodarcze. Postawienie towaru do dyspozycji nabywcy (sprzedaż w warunkach EXW) również nie oznacza sprzedaży w sensie prawnym lecz faktycznym. Zdaniem strony zachodzi sprzeczność w stwierdzeniach organu, że Spółka dokonuje eksportu pośredniego i nie może skorzystać ze stawki 0%. Naczelnik nie wziął też pod uwagę kontraktu z 2 stycznia 2006r., bo nie przedstawiono go w trakcie kontroli. Narusza to art. 121 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 122 O.p.
Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z [...] lutego 2008r. utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji. Podniósł, że definicję eksportu określa art. 2 pkt 8 u.p.t.u. i uznanie transakcji za eksport uzależnione jest od łącznego spełnienia warunków określonych w tym przepisie. Z wywozem towarów niezbędne jest przeniesienie na nabywcę prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Podatnik przedstawił wprawdzie dokumenty celne potwierdzające wywóz towaru, ale nie miał dowodów faktycznego odebrania towaru przez zagranicznego odbiorcę wskazanego w dokumencie SAD. Z zeznań wspólniczki Spółki wynikało, że strona nie dostarczała towaru bezpośrednio na Ukrainę, a dane odbiorcy towaru były wpisywane, zgodnie z życzeniem dysponenta towaru. Podatnik nie był też świadom transakcji handlowych, nie znał przewoźników, ani nie posiadał pisemnych informacji czy sprzedawane towary są dostarczone do odbiorcy. Nie można zatem mówić o dostawie, gdy "drugą stroną transakcji" jest podmiot niepotwierdzający danych transakcji, gdy nie można uprawdopodobnić miejsca przeznaczenia danych towarów. Dyrektor odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I FSK 28/06) wskazał, że w przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotarcie towaru do miejsca przeznaczenia ma istotny wpływ na kwestię podatkową; jeżeli polski sprzedawca nie posiada potwierdzenia odbioru towarów od zagranicznego kontrahenta, nie można uznać takiej transakcji za eksport i korzystać ze stawki zerowej, a w efekcie domagać się zwrotu podatku zapłaconego w cenie towarów. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą w warunkach gospodarki rynkowej ma swobodę w zawieraniu umów i sam ponosi wszelkie konsekwencje z tym związane, w tym także w zakresie dotyczącego wyboru nierzetelnego kontrahenta. Ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę – eksportera, a konsekwencji zawarcia umowy cywilno-prawnej z nieuczciwym kontrahentem nie można przerzucić na państwo.
Dyrektor za bezzasadny uznał zarzut strony o naruszeniu art. 121 § 1 i art. 187 § 1 O.p., wyjaśniając że organ pierwszej instancji podjął wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a jego ocenę cechuje wnikliwość i szczegółowość opisu przeprowadzonego postępowania dowodowego i znaczenia poszczególnych dowodów. Nie uwzględnił też zarzutu narażenia strony na utratę płynności finansowej, gdyż zwrot podatku naliczonego wykazanego w deklaracji podatkowej nie powinien być traktowany jako gwarancja zachowania płynności finansowej przedsiębiorstwa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o uchylenie ww. decyzji obu organów instancji oraz zasądzenie kosztów sądowych, ze względu na naruszenie: art. 2 pkt 8 lit. b), art. 41 ust. 11 u.p.t.u. oraz art. 121 § 1, art. 187 § 1, art. 191 O.p. Podtrzymała stanowisko prezentowane w postępowaniu podatkowym, że spełniała warunki upoważniające ją do stosowania stawki 0% podatku VAT, określonej w art. 41 ust. 11 u.p.t.u. Na podstawie umowy z 2 stycznia 2006r. nr 21 sprzedaje towary i przenosi prawo własności na "R." – ich nabywcę. Wywóz towarów poza terytorium Wspólnoty potwierdził urząd celny. Nastąpił on również w wykonaniu czynności określonych w art. 7 ust. 1 pkt 1-4 u.p.t.u. Skarżący dysponuje kopią dokumentu, w którym urząd celny potwierdził wywóz tych towarów poza terytorium Wspólnoty, z których wynika tożsamość towaru będącego przedmiotem dostawy i wywozu. W uzasadnieniach decyzji organy nie odniosły się do argumentów strony przedstawionych w piśmie z 22 września 2007r., nadesłanym po wezwaniu do wypowiedzenia się, co do materiału dowodowego sprawy, z którego wynika, że skarżąca ma w pełni udokumentowaną współpracę z "R.". Nie wzięły też pod uwagę umowy z "R." z 2 stycznia 2006r. Kwestionowały fakty i dokumenty urzędowo poświadczone (3SAD, karta 3 BIS). Tym samym traktowały materiał dowodowy w sposób wybiórczy, nie uwzględniały faktów i dokumentacji przemawiającej na korzyść strony oraz naruszały art. 121 § 1, art. 187 § 1 i art. 122 O.p. W odniesieniu do stwierdzenia Dyrektora Izby Skarbowej, że skarżący nie miał świadomości prowadzonych transakcji handlowych, strona wyjaśniła, że nie ma możliwości i obowiązku sprawdzać i kontrolować poczynań gospodarczych swoich kontrahentów oraz innych podmiotów. Nie mieści się to w ryzyku gospodarczym. Nie może więc ponosić odpowiedzialności za działania podmiotów trzecich. Wyjaśniła, że na takim stanowisku stoi ETS, który w wyroku z 12 stycznia 2006r., C 354/2003 stwierdził, że prawo podatnika do odliczenia podatku VAT nie może ucierpieć wskutek okoliczności, że w łańcuchu dostaw, którego część stanowią owe transakcje, występuje oszustwo, o czym podatnik nie wie lub nie może wiedzieć, inna transakcja wcześniejsza lub późniejsza w stosunku do tej, która została dokonana przez niego, stanowi oszustwo w zakresie podatku VAT".
Zdaniem strony powyższe przemawia za brakiem możliwości pozbawienia strony prawa do zwrotu podatku VAT. Gdyby kontrahent nie otrzymywał towarów, nie płaciłby za nie, a tym bardziej nie składałby kolejnych zamówień. Współpraca trwa prawie trzy lata. Wyjaśniła, że wydała towar przewoźnikowi ukraińskiemu na wyraźną prośbę kupującego, gdyż nie istniały żadne przesłanki prawne, ani poza prawne, które by to uniemożliwiały. Wykrywanie nieprawidłowości we współpracy podmiotów zagranicznych nie leży w kompetencji polskich organów podatkowych, ani skarżącej, lecz instytucji zagranicznych. Firma "R." prowadzi też działalność z innymi polskimi firmami: T., T. i nie jest to kwestionowane.
Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) oraz aktów je poprzedzających, sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim bądź do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.).
Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę, dopatrzył się w działaniach Dyrektora Izby Skarbowej w W. naruszeń prawa procesowego, które spowodowały wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Tym samym ocenił, że naruszenia procesowe miały istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że przepis art. 2 pkt 8 lit. b) u.p.t.u., który - co nie jest kwestionowane - ma zastosowanie w niniejszej sprawie, obejmuje przypadki wywozu towarów dokonywane przez nabywcę mającego siedzibę poza terytorium kraju, bądź na jego rzecz.
Ustawodawca w ww. przepisie art. 2 pkt 8 lit. b) u.p.t.u. nie precyzuje, kto konkretnie może dokonać wywozu towarów na rzecz nabywcy. Tym samym może być to osoba trzecia, inna niż nabywca lub dostawca. Osobę tę można określić bądź mianem "odbiorcy" towaru, bądź "pośrednika", który działa albo na zlecenie nabywcy eksportowanych towarów, albo osoby trzeciej.
W związku z tym należy uznać, że osobę, która dokonuje eksportu towarów na rzecz nabywcy, nie muszą łączyć z dostawcą (stroną skarżącą w niniejszej sprawie) żadne więzy prawne wynikające z podpisanych kontraktów.
Tym samym Sąd uznaje, że ustalenia organów podatkowych w zakresie braku powiązań strony skarżącej z odbiorcą towaru nie mają istotnego znaczenia z uwagi na możliwość uznania danej czynności za eksport, a tym samym nie stanowią przeciwwskazania do zastosowania przez stronę skarżącą stawki 0% przy eksporcie pośrednim towarów.
Ważniejsze, zdaniem Sądu, byłoby poczynienie przez organy ustaleń dotyczących działania odbiorcy towaru ("odbiorcy", "pośrednika") na rzecz nabywcy eksportowanych towarów, figurującego w fakturach jako płatnik oraz danie temu wyrazu w uzasadnieniach decyzji. Wówczas należałoby się zastanowić nad zastosowaniem art. 194 § 3 O.p., który umożliwia przeprowadzenie dowodu przeciwko dokumentom wymienionym w art. 194 § 1 i 2 O.p. Organy podatkowe dysponowały bowiem dokumentami organów celnych, potwierdzającymi wywóz towarów oraz tożsamość wywiezionych i dostarczonych towarów. Skoro w rozpoznawanej sprawie nie przeprowadzono wyżej wskazanych ustaleń, ani nie przeprowadzono dowodu przeciwko znajdującym się w aktach dokumentom celnym, Sąd uznał, że czynienie w zaskarżonej decyzji zarzutów, że strona skarżąca nie była świadoma transakcji handlowych, nie znała przewoźników, ani nie posiadała informacji czy sprzedawane towary były faktycznie dostarczane odbiorcy, nie umożliwiało organom podatkowym, a w szczególności Dyrektorowi Izby Skarbowej, uznania, że w sprawie nie doszło do wyeksportowania towarów. Co więcej z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika również, jakiego okresu dotyczyły dokumenty uzyskane w ramach art. 27 Konwencji między Rzeczypospolitą Polską a Rządem Ukrainą. Narusza to zatem dyspozycję art. 210 § 4 O.p. w zakresie wskazywania faktów istotnych w sprawie oraz uznanych za udowodnione.
W tym miejscu Sąd zauważa ponadto, że strona skarżąca już piśmie sporządzonym po wezwaniu do zapoznania się z materiałem dowodowym przed organem pierwszej instancji oraz przed wydaniem decyzji przez ten organ, kwestionowała okoliczność, że dokumenty przekazane przez administrację podatkową Ukrainy dotyczą innego okresu niż ten, w którym stronę skarżącą łączyła z firmą "R." umowa z 2 stycznia 2006r. Strona wyjaśniła też, że pisma te dotyczyły 2004r. i 2005r., a strona skarżąca z "R." podjęła współpracę od stycznia 2006r.
Organ odwoławczy, rozpoznając sprawę w wyniku odwołania, winien rozpatrzyć zgromadzone w aktach dokumenty w sposób wyczerpujący, tak, aby nie narażać się na zarzut nieprawidłowego zastosowania art. 187 § 1 O.p. Powinien również ustosunkować się do zarzutów odwołania, popartych dokumentami. Tym bardziej, że dysponował tłumaczeniem przysięgłym wyżej wymienionej umowy zwartej przez stronę skarżącą z płatnikiem widniejącym na fakturach z marca 2007r., oraz tłumaczeniami dwóch pozostałych dokumentów załączonych do odwołania, czego nie posiadał organ pierwszej instancji.
Sąd za zasadny uznaje zatem zarzut skargi w zakresie wybiórczej oceny przez Dyrektora Izby Skarbowej w zaskarżonej decyzji zgromadzonego w aktach materiału dowodowego sprawy (art. 191 O.p.), także w kontekście nieodniesienia się do dowodów załączonych do odwołania. Zdaniem Sądu powyższe nie budzi zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.), szczególnie że organ podatkowy pierwszej instancji stwierdza, że kontrahent strony nie istnieje, a załączone do odwołania dokumenty wskazują że został zarejestrowany i nie wyrejestrowano go do 2006r. Brak oceny przedstawionych przez stronę dowodów w postępowaniu odwoławczym, a tym samym znanych Dyrektorowi Izby Skarbowej, nie może być uznane za wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy.
Sąd zwraca również uwagę, że z punku możliwości zastosowania stawki 0% istotnego znaczenia nie ma także dostarczenie towaru zagranicznemu odbiorcy wskazanemu na dokumencie SAD. Z art. 41 ust. 11 u.p.t.u. w związku z art. 41 ust. 4 u.p.t.u., które organy podatkowe stosowały w sprawie wynika, że podatnik przed złożeniem deklaracji podatkowej powinien posiadać kopię dokumentu, w którym urząd celny określony w przepisach celnych, potwierdził wywóz tych towarów poza terytorium Wspólnoty. Takie dokumenty, czego nie kwestionowały organy podatkowe obu instancji, strona skarżąca posiadała i przedłożyła w toku postępowania. Organy podatkowe nie kwestionowały również, że z przedłożonych przez stronę dokumentów wynikała tożsamość towaru będącego przedmiotem dostawy i wywozu. Orzecznictwo, na które powołał się organ odwoławczy dotyczyło nieobowiązującego stanu prawnego.
Organ odwoławczy pominął ponadto milczeniem kwestię wystawiania faktur przez stronę skarżącą w sposób, który organ pierwszej instancji uznał za niezgodny z § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd w tym miejscu wyjaśnia, że przepis art. 106 ust. 1 u.p.t.u. określa minimalną zawartość faktury. Z przepisu tego wynika, że faktura powinna zawierać w szczególności datę dokonania sprzedaży, cenę jednostkową bez podatku, podstawę opodatkowania, stawkę i kwotę podatku, należności oraz dane dotyczące podatnika i nabywcy. Tym samym wyjaśnienia strony skarżącej, że faktury były sporządzane zgodnie z wymogami wskazanymi przez kontrahenta – wskazywano na nich płatnika i odbiorcę, nie podając przy tym, która z tych osób jest nabywcą towarów, winny być ocenione przez organ odwoławczy z punktu widzenia wyżej wymienionych przepisów prawa, jak również z punku przedstawianych przez stronę w toku postępowania dokumentów (umowy zawartej z "R." 2 stycznia 2006r.). Rolą Sądu nie jest dokonywanie ocen za organ odwoławczy, któremu podatnik kwestionując decyzje organu pierwszej instancji przedstawia dowody, jego zdaniem mające znaczenie dla rozpatrzenia sprawy.
Sąd tym samym uznał, że działania organu odwoławczego, który nie dostrzega nieprawidłowości w decyzji organu pierwszej instancji oraz nie przestrzega wyżej wskazanych przepisów prawa procesowego nie mieszczą się w ramach prawem przewidzianych.
Sąd mając powyższe okoliczności na względzie uznała, że zasadne było wydanie rozstrzygnięcia z punku pierwszego sentencji wyroku, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.
Rozstrzygnięcie z punktu drugiego sentencji ma swoje uzasadnienie w dyspozycji art. 152 P.p.s.a.
O kosztach postępowania sądowego (punkt trzeci sentencji) Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 i 4 oraz art. 209 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. f) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2 grudnia 2003r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczególnych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 212, poz. 2075), strona skarżąca była reprezentowana przez doradcę podatkowego.