III SA/Wa 849/19

III SA/Wa 849/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Baran /sprawozdawca/
Honorata Łopianowska
Maciej Kurasz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Sygn. powiązane
II FSK 1460/20 - Wyrok NSA z 2023-01-26
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran (sprawozdawca), sędzia WSA Honorata Łopianowska, Protokolant starszy referent Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi P. [...] S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 29 stycznia 2019 r. nr 0114-KDIP2-3.4010.264.2018.3.MS w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez P [...] w W. (dalej jako: "bank" albo "skarżący") jest interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 29 stycznia 2019 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie kosztów uzyskania przychodów w związku ze sprzedażą obligacji inwestorowi.
Zaskarżona interpretacja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
13 listopada 2018 roku wpłynął do organu wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej. We wniosku tym skarżący wskazał, że jest spółką akcyjną posiadającą siedzibę na terytorium Polski, bankiem w rozumieniu ustawy z 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe, zaś celem jego działalności jest świadczenie usług finansowych poprzez udzielanie kredytów bądź pożyczek oraz przyjmowanie lokat.
Skarżący wskazał, że w sytuacji gdy kredytobiorca lub pożyczkobiorca zaprzestaje spłacać swoje zadłużenie z tytułu udzielonego przez bank kredytu lub pożyczki, podejmuje działania przed-windykacyjne, windykacyjne oraz restrukturyzacyjne celem skutecznego wyegzekwowania niespłaconej wierzytelności.
W dalszej części wniosku skarżący przedstawił zdarzenie przyszłe.
Wyjaśnił, że z jednym ze swoich dłużników oraz podmiotem zainteresowanym przejęciem kontroli nad dłużnikiem (dalej jako "inwestor") podpisał umowę trójstronną mającą na celu restrukturyzację niespłaconego zadłużenia spółki poprzez określenie nowych warunków jego spłaty.
Bank podał, że podjęcie przez niego działań w kierunku restrukturyzacji zadłużenia związane było z potwierdzonym przez renomowane firmy doradcze brakiem możliwości obsługi zadłużenia przez spółkę. Wskazał, że w szczególności zidentyfikowane zostało ryzyko potencjalnej upadłości dłużnika, które mogłoby skutkować niespłaceniem przeważającej części zadłużenia. Powodem działań restrukturyzacyjnych wobec dłużnika – wyjaśnił skarżący - był zamiar uzdrowienia jego sytuacji finansowej i uzyskanie spłaty przez niego części zadłużenia w maksymalnej możliwej wysokości.
Bank wyjaśnił, że w kluczowych warunkach trójstronnej umowy restrukturyzacyjnej zostały określone, między innymi, warunki, na jakich zgodził się uczestniczyć w restrukturyzacji. W wyniku realizacji tej umowy doszło do wyemitowania przez dłużnika obligacji korporacyjnych, które następnie zostały objęte przez bank za cenę równą ich wartości nominalnej. Wartość nominalna wyemitowanych obligacji odpowiada wartości, zdefiniowanej w umowie restrukturyzacyjnej, części zadłużenia. Cena emisyjna obligacji równa była ich wartości nominalnej. Skarżący wskazał, że warunki emisji nie przewidują oprocentowania tych obligacji. Natomiast faktyczna (rynkowa) wartość przedmiotowych obligacji na dzień ich objęcia przez bank była niższa niż ich ustalona wartość nominalna. Objęcie przez bank obligacji nastąpiło poprzez wzajemne potrącenie wierzytelności przysługującej bankowi (jako wierzycielowi) wobec dłużnika z tytułu zadłużenia ze zobowiązaniem banku wobec dłużnika z tytułu zapłaty za objęte obligacje. W dalszej części wniosku zostało zaznaczone, że w warunkach umowy restrukturyzacyjnej przewidziane jest zobowiązanie do późniejszej sprzedaży obligacji przez bank na rzecz inwestora za kwotę stanowiącą równowartość 0,001% wartości nominalnej obligacji (dalej: "opcja call"). Wykonanie tej opcji uwarunkowane jest jednak spełnieniem przez spółkę odpowiednich warunków, odnoszących się w szczególności do spłaty części zadłużenia określonej w umowie restrukturyzacyjnej oraz utrzymania działalności w okresie kolejnych 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy restrukturyzacyjnej. W przypadku niespełnienia ww. warunków spółka (emitent obligacji) zobowiązana byłaby do ich wykupu w dniu 31 marca 2022 r., w wartości nominalnej wraz z naliczonymi odsetkami. Bank wyjaśnił, że objęcie obligacji określonym w umowie trybem wchodzi w zakres czynności, których celem jest uzyskanie od dłużnika spłaty części zadłużenia w maksymalnej możliwej wysokości.
Bank podał, że na dzień złożenia wniosku warunki te zostały spełnione, zaś opcja call nie została jeszcze zrealizowana przez podmiot uprawniony.
Skarżący zaznaczył również, że 14 czerwca 2018 roku Szef KAS wydał na jego wniosek opinię zabezpieczającą, w której stwierdził, że czynności związane z opisanym stanem faktycznym nie zostały dokonane przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowych, nadto sposób dokonanych czynności nie był sztuczny, a w konsekwencji do sposobu restrukturyzacji zadłużenia spółki nie znajdzie zastosowania art. 119a ordynacji podatkowej.
Następnie, w uzupełnieniu wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej w niniejszej sprawie, na wezwanie organu interpretacyjnego, w piśmie z 28 grudnia 2018 roku skarżący wskazał, że zgodnie z dokumentacją restrukturyzacyjną możliwe są dwa sposoby wykupu obligacji:
1) w przypadku realizacji opcji call (czyli wcześniejszy wykup obligacji przez inwestora) wykup realizowany jest za 0,001% wartości nominalnej obligacji tj. bez jakichkolwiek płatności odsetek;
2) w przypadku wykupu obligacji bez realizacji opcji call, tj. wykupu obligacji przez emitenta w dacie wykupu splata obligacji obejmowała będzie nominał powiększony o naliczone odsetki.
W związku z powyższym, odsetki są na bieżąco naliczane (WIBOR powiększony o marżę 0,7 p.p.), a sposób wykupu obligacji determinuje, czy odsetki będą regulowane. Określona w sekwencji wartość faktyczna odnosiła się do wbudowanej w obligacje opcji wcześniejszego wykupu obligacji za 0,001% wartości nominalnej.
Skarżący wskazał również, że na moment obejmowania obligacji brak było innych efektywniejszych ekonomicznie rozwiązań restrukturyzacji wierzytelności. Z uwagi na wbudowanie przytaczanej opcji wcześniejszego wykupu obligacji ich wartość rynkowa możliwa jest do oszacowania na poziomie równej opcji wykupu, tj. 0,001% wartości nominalnej. Podał także, że wierzytelność, za którą bank objął obligacje stanowiła jedynie kapitał kredytu.
Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej został sporządzony na dzień 11 maja 2018 roku. Po uzyskaniu opinii zabezpieczającej, 19 czerwca 2018 r., przedmiotowy wniosek został uzupełniony i wysłany 6 listopada 2018r. do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.
Odpowiadając na dalszą część wezwania organu, bank poinformował, że przytoczone w poz. 69 druku ORD-IN przepisu art. 16 ust. 1 pkt 43 i 44 ustawy o CIT miały na celu zobrazowanie pełnego stanu faktycznego związanego z restrukturyzacją zadłużenia Grupy K. i podkreślenie, że w zastosowanej strukturze działań, pomimo że bank w praktyce zredukował część wierzytelności z tytułu udzielonych kredytów, ujmując ich wartość w kosztach podatkowych, to jednak dłużnik będący emitentem obligacji spółka K. nadal pozostaje zobowiązaną do ich wykupu, tym razem od T. Zatem cel restrukturyzacji zadłużenia w postaci finalnej redukcji zobowiązań nie zostałby osiągnięty. Podkreślił, że spółka K. nadal będzie zobowiązana do wykupu obligacji i zapłaty ceny, tyle, że nie na rzecz banku, lecz na rzecz podmiotu trzeciego zależnego od inwestora.
Na tle opisanego wyżej stanu sprawy skarżący zadał we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej następujące pytanie: Czy w wyniku, przedstawionej w stanie faktycznym sprzedaży obligacji dłużnika na rzecz inwestora, będącej konsekwencją opcji call, stanowiącej jeden z aspektów procesu restrukturyzacji zadłużenia dłużnika opisanego w otrzymanej opinii zabezpieczającej, istnieje możliwość zliczenia przez bank do kosztów uzyskania przychodów kwoty, za którą objął on obligacje dłużnika, stanowiącej wartość nominalną wierzytelności banku wobec dłużnika, która została przekonwertowana na te obligacje?
Zdaniem skarżącego odpowiedź na zadane pytanie powinna być twierdząca Uzasadniając swoje stanowisko, w pierwszej kolejności skarżący wskazał, że poniesiony przez niego wydatek na bycie obligacji stanowi koszt uzyskania przychodu, w rozumieniu art. 15 ust. 1 updop, gdyż spełnia warunki wskazane w tym przepisie.
W dalszej części swojego stanowiska, bank wskazał, po przytoczeniu przepisu art. 6 ust. 1 pkt 8 updop, że wnioskując a contrario, wydatki na nabycie albo objęcie obligacji są kosztem podatkowym, ale prawo do tego kosztu aktywizuje się dopiero w momencie odpłatnego zbycia obligacji. W analizowanym stanie faktycznym realizacja opcji call, tj. sprzedaż przez bank na rzecz inwestora objętych uprzednio obligacji dłużnika, stanowić będzie moment, w którym bank nabędzie prawo do rozpoznania, jako kosztu uzyskania przychodu, kwoty, za którą objął obligacje.
W ocenie banku w przedmiotowej sprawie nie znajdzie zastosowania żaden przepis ort. 16 ust. 1 updop, który trwale wyłączałby z kosztów podatkowych wydatek będący przedmiotem zapytania. Dotyczy to w szczególności przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 updop, jako że ewentualna ekonomiczna strata poniesiona przez bank w związku realizacją opcji call nie zostanie poniesiona na wierzytelności, o której mowa w tym przepisie. Strata zostanie bowiem odnotowana na sprzedaży papierów wartościowych jakimi są obligacje. Obligacja inkorporuje wprawdzie w sobie wierzytelność (roszczenie, prawo do żądania) od emitenta wykupu obligacji oraz zapłaty odsetek lub dyskonto, jednakże inkorporacja określonej wierzytelności jest cechą charakterystyczną dla wielu papierów wartościowych (obligacji, listów zastawnych, certyfikatów inwestycyjnych). W ocenie skarżącego powyższe w żaden sposób jednak nie przesądza o możliwości stosowania do straty na sprzedaży takich papierów przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 updop. Należy przy tym podkreślić – wskazano we wniosku - że w obydwu ustawach o podatkach dochodowych ustawodawca rozróżnia wyraźnie i precyzyjnie od skutków związanych z papierami wartościowymi, skutki podatkowe, które związane są z wierzytelnościami wynikającymi z różnych stosunków zobowiązaniowych (często zawęża jeszcze to pojęcie do wierzytelności wynikających z konkretnego rodzaju stosunku zobowiązaniowego np. kredytu).
W ocenie banku, w toku analizowanej transakcji dochodzi także do spełnienia kolejnego warunku przewidzianego przepisem art. 16 ust. 1 pkt 8 updop, tj. poniesienia wydatku. Ww. przepis pozwala bowiem na zaliczenie do kosztów podatkowych wydatków na objęcie obligacji. W analizowane sprawie kwota należna spółce za objęcie obligacji została uiszczona poprzez wzajemne potrącenie wierzytelności przysługującej bankowi (wierzycielowi) wobec spółki (dłużnika) z tytułu zadłużenia ze zobowiązaniem banku wobec spółki z tytułu zapłaty za objęte obligacje.
Zdaniem banku czynność potrącenia dwóch wzajemnych wierzytelności własnych należy traktować jako formę płatności za daną transakcję. Pomimo, że strony transakcji fizycznie nie dokonują płatności (nie wręczają ani nie przelewają, czy w inny sposób nie transferują środków pieniężnych), to jednak z uwagi na wzajemność i tożsamość gatunkową ich świadczeń dochodzi do wygaśnięcia zobowiązania na skutek wypełnienia każdego z nich, czyli wskutek zaspokojenia wierzyciela (a nie np. wskutek zwolnienia z długu). Potrącenie jest więc formą wykonania zobowiązania. Wskutek potrącenia obie wierzytelności redukują się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, przy czym nie należy tego zredukowania (umorzenia) utożsamiać z instytucją zwolnienia z długu. W wyniku potrącenia wzajemne zobowiązania dłużników wygasają bowiem tak, jakby dłużnicy spełnili świadczenia.
Skarżący wskazał – powołując się na treść art. 16 ust. 1 pkt 8 updop - że podatnik może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatki na nabycie papierów wartościowych, ale dopiero w dacie odpłatnego ich zbycia. Przepis ten stanowi zatem o regule potrącalności kosztów — koszty są potrącalne w momencie zbycia papierów wartościowych w tym wykupu papierów wartościowych przez emitenta.
Podsumowując swoje stanowisko skarżący wskazał że wydatki poniesione przez bank na objęcie obligacji, w sytuacji gdy zapłata nastąpiła w formie potrącenia wzajemnych wierzytelności banku i emitenta, może zakwalifikować do kosztów podatkowych, aczkolwiek dopiero w momencie ich zbycia (lub ich wykupu przez emitenta). Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie banku, wykonanie opcji call daje mu możliwość rozpoznania kosztu podatkowego w oparciu o przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 updop. W konsekwencji — odpowiedź na pytanie banku powinna być twierdząca.
We wskazanej na wstępie interpretacji indywidualnej z 29 stycznia 2019 roku, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako: "organ interpretacyjny" albo "Dyrektor KAS") uznał stanowisko skarżącego za nieprawidłowe.
Na wstępie uzasadnienia swojego stanowiska organ inferencyjny wskazał na słuszność stanowiska banku co do zastosowania w sprawie przepisu art. 16 ust. 1 pkt 8 updop. Zgodził się również ze skarżącym, że wydatki na nabycie (objęcie) obligacji nie będą stanowiły kosztu uzyskania przychodów w momencie ich poniesienia, a kosztem takim staną się natomiast w momencie odpłatnego zbycia obligacji inwestorowi.
Organ interpretacyjny zgodził się ze skarżącym również w zakresie oceny skutków potrącenia wierzytelności banku wobec dłużnika z tytułu zadłużenia powstałego w wyniku udzielenia mu kredytu/pożyczki z wierzytelnością dłużnika z tytułu zapłaty przez bank za wyemitowane obligacje. Organ interpretacyjny stwierdził, że skoro w opisanym we wniosku zdarzeniu doszło do ww. potrącenia i strony zgodnie uznały, że to potrącenie wywołało skutek w postaci zaspokojenia wzajemnych roszczeń to należy uznać, że po stronie banku doszło do poniesienia wydatku na objęte obligacje wyemitowane przez dłużnika w kwocie równej wartości nominalnej obligacji (która jak wynika z wniosku jest z kolei równa wartości nominalnej wierzytelności banku wobec dłużnika w części objętej Transzą A).
W ocenie organu interpretacyjnego na aprobatę nie zasługuje natomiast ta część stanowiska banku, w której uznaje on, że do zbycia wierzytelności z tytułu obligacji na rzecz Inwestora nie będzie miał zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 39 updop.
Przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 updop – wskazał Dyrektor KIS - wyraża zasadę, zgodnie z którą strat z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności nie uważa się za koszty uzyskania przychodów. W dalszej części przepisu zawarty jest wyjątek, zgodnie z którym kosztem uzyskania przychodów może być strata z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności, jeżeli wierzytelność ta uprzednio, została zarachowana jako przychód należny do wysokości uprzednio zarachowanej jako przychód należny. W ocenie organu interpretacyjnego wolą ustawodawcy, który dokonał w tym przepisie swoistego podziału na zbycie wierzytelności uprzednio zarachowanych jako przychód należny i zbycie pozostałych wierzytelności, tylko w tym pierwszym przypadku strata powstała przy zbyciu wierzytelności może stanowić koszt uzyskania przychodów. Biorąc powyższe pod uwagę – wskazał organ interpretacyjny - ustalając wynik podatkowy z tytułu zbycia przez bank obligacji na rzecz inwestora na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 updop skarżący musi mieć na względzie przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy, co oznacza, że strata powstała w efekcie tej transakcji nie będzie stanowiła kosztu uzyskania przychodów. Kosztem może być tylko ta część wydatku na objęcie obligacji, która odpowiada wysokości przychodu uzyskanego z ich zbycia. Organ interpretacyjny podkreślił, że ustawodawca nie przewidział w tym zakresie żadnego wyjątku, który mógłby wyłączać zastosowanie przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 updop w zależności od przyczyn powstania straty. Z tego powodu bez znaczenia dla dokonanej powyżej oceny stanowiska banku na gruncie podatkowym pozostają argumenty natury ekonomicznej, uzasadniające powody, dla których obligacje zostały zbyte za symboliczną kwotę stanowiącą zaledwie 0,00l% ich wartości nominalnej.
W powołanej na wstępie uzasadnienia skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W skardze zarzucono naruszenie przepisu prawa materialnego. tj.
• art. 15 ust 1 w powiązaniu z art. 16 ust. 1 pkt, 39 ustawy z dnia 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej jako: "updop") poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż ma on zastosowanie w wypadku zbycia przez bank obligacji i konsekwentnie przyjęcie, że strata powstała w efekcie sprzedaży tych obligacji nie będzie stanowiła kosztu uzyskania przychodu,
• art. 15 ust 1 w powiązaniu z art. 16 ust. 1 pkt. 8 updop - poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie ma on zastosowania w wypadku zbycia przez bank obligacji i konsekwentnie przyjęcie, że strata powstała w efekcie sprzedaży tych obligacji nie będzie stanowiła kosztu uzyskania przychodu.
Zaskarżonej interpretacji bank zarzucił także naruszenie przepisu art. 2a ordynacji podatkowej — poprzez jego błędne zastosowanie, czyli, przy istnieniu istotnych wątpliwości, dokonanie, wbrew jego brzmieniu, rozstrzygnięcia na niekorzyść podatnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Według zaś art. 3 § 2 pkt 4a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "ppsa"), kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną interpretacji podatkowych w sprawach wszczętych po 15 sierpnia 2015 r., sąd nie może wykraczać poza zarzuty skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Stosownie bowiem do treści art. 57a ppsa skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co zastosowania przepisu prawa materialnego. Zdanie drugie tego przepisu wprowadza zasadę związania sądu zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną.
Skarga nie jest zasadna, a zaskarżona interpretacja indywidualna odpowiada prawu.
Zdaniem sądu skarżąca niesłusznie podnosi, że organ interpretacyjny błędnie zastosował art. 16 ust. pkt 39 w miejsce art. 16 ust. 1 pkt 8 udop. Postawienie tego jest wynikiem – w ocenie sądu – niezrozumienia argumentacji Dyrektora KIS przedstawionej w interpretacji indywidualnej.
Organ interpretacyjny stwierdził bowiem jednoznacznie, potwierdzając jednocześnie słuszność stanowiska skarżącego, że przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 updop znajdzie zastosowanie w sytuacji opisanej we wniosku. Wydatki na bycie (objęcie) obligacji nie będą stanowiły kosztu uzyskania przychodów w momencie ich poniesienia, natomiast staną się kosztem uzyskania przychodu w momencie zbycia obligacji inwestorowi (por. strona 11 interpretacji indywidualnej k.40 akt postępowania o wydanie interpretacji).
Organ interpretacyjny wskazał także, zgadzając się w tym zakresie ze skarżącą, że za poniesienie wydatku może zostać również uznana wzajemna kompensata wierzytelności. Dyrektor KIS stwierdził jednoznacznie, odwołując się do zdarzenia przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji, że skoro doszło do potrącenia wierzytelności banku wobec dłużnika z wierzytelnością dłużnika z tytułu zapłaty przez bank za wyemitowane obligacje i strony zgodnie uznały, że to potrącenie wywołało skutek w postaci zaspokojenia wzajemnych roszczeń, to należy uznać, że po stronie banku doszło do poniesienia wydatku na objęte obligacje wyemitowane przez dłużnika w kwicie równej wartości nominalnej obligacji.
Zauważyć należy, że powyższe stanowisko organu interpretacyjnego jest niesporne w niniejszej sprawie. Przedstawiając własną ocenę zdarzenia opisanego we wniosku skarżący także wskazał, że potrącenie należy traktować jako prawnie uznaną formę zapłaty, ekwiwalentną do rzeczywistego transferu środków pieniężnych (wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej – k. 28 akt postępowania o wydanie interpretacji). Skarżący stwierdził również, że sprzedaż przez niego na rzecz inwestora objętych uprzednio obligacji dłużnika, będzie stanowić moment, w którym nabędzie prawo do rozpoznania, jako kosztu uzyskania przychodu, kwoty, za którą objął obligacje (wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej – k. 27v akt postępowania o wydanie interpretacji).
W świetle treści zarówno wniosku o wydanie interpretacji, jak i samej interpretacji indywidualnej, poza sporem pozostaje w niniejszej sprawie również kwestia, że sporny wydatek na nabycie obligacji spełnia przesłanki uznania za koszt uzyskania przychodów wynikające z treści art. 15 ust. 1 updop. Przede wszystkim poniesiony wydatek miał na celu doprowadzenie do uzyskania przychodu banku w postaci spłaty zadłużenia spółki, czy szerzej rzecz ujmując – wyeliminowanie ryzyka poniesienia strat, które mogłyby powstać w konsekwencji upadłości dłużnika banku.
Wobec zbieżności i – w ocenie sądu – słuszności stanowisk stron postępowania w przedstawionym powyżej zakresie, zbędne jest przytaczanie dalszej argumentacji w tym zakresie.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje natomiast, czy w okolicznościach sprawy będzie miał zastosowanie także przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 updop. Zgodnie z jego treścią nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności, w tym w sposób określony w art. 12 ust. 1 pkt 7, z wyjątkiem wierzytelności lub jej części, które uprzednio zostały zarachowane jako przychód należny - do wysokości uprzednio zarachowanej jako przychód należny.
Zdaniem skarżącego powołany wyżej przepis nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem ewentualna ekonomiczna starta nie zostanie poniesiona na wierzytelności lecz zostanie odnotowana na sprzedaży papierów wartościowych jakimi są obligacje. Skarżący dostrzega, że obligacja inkorporuje w sobie wierzytelność, jednak – w jego ocenie - ustawodawca rozróżnia (w obu ustawach o podatkach dochodowych) skutki związane z papierami wartościowymi od skutków związanych z wierzytelnościami wynikającymi ze stosunków zobowiązaniowych.
Natomiast w ocenie organu interpretacyjnego, obligacje zaliczają się do papierów wartościowych o charakterze dłużnym. Mówiąc o obligacji jako narzędziu uzyskiwania pożyczki – wskazał Dyrektor KIS - mamy na myśli szerokie, ekonomiczne, a nie techniczno –prawne znaczenie słowa pożyczka. Mówiąc inaczej, nabywca udzielił emitentowi pożyczki na określonych warunkach, a ten ostatni zobowiązuje się do ich spełnienia w określonym czasie.
Zdaniem sądu rację w tym sporze należy przyznać organowi interpretacyjnemu. Słusznie wskazuje on – przedstawiając istotę obligacji – że nabywca obligacji udziela pożyczki jej emitentowi. Obligacja stanowi potwierdzenie udzielenia pożyczki. Zbywając obligację osobie trzeciej, jej nabywca zbywa również wierzytelność, której istnienie potwierdza obligacja.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W tezie wyroku z 24 maja 2017 roku w sprawie sygn. akt III SA/Wa 1240/16 tutejszy sąd stwierdził, że wierzytelność inkorporowana w obligacji jest wierzytelnością pożyczkową, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje) i mieści się pojęciu wierzytelności o jakiej mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. Zauważenia przy tym wymaga, że rozpoznając skargę kasacyjną od tego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten zaaprobował (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2019 roku w sprawie sygn. akt II FSK 3094/17).
Powyższe stanowisko zostało również wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2015 roku w sprawie II FSK 1143/13, w którym sąd ten wskazał, że charakter obligacji nie wyklucza zakwalifikowania jej pod określoną normę prawa podatkowego, bez szczegółowego odesłania do definicji zawartych w innych przepisach prawa.
W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że w przypadku obligacji, emitent stwierdza, że jest dłużnikiem wobec właściciela obligacji zobowiązującym się do spełnienia określonego w obligacji świadczenia. Pomiędzy emitentem obligacji a obligatariuszem zawiązuje się stosunek zobowiązaniowy, do którego należy stosować odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o zobowiązaniach. W konsekwencji obligacja stanowi potwierdzenie wierzytelności nabywcy obligacji (w stosunku do emitenta) z tytułu zwrotu przekazanej emitentowi od nabywcy obligacji, określonej kwoty pieniężnej. Sąd stwierdził twierdził także w tym orzeczeniu, że umowa emisji obligacji spełnia cechy kredytu, co już przez ten fakt, czyni ją umową zbliżoną do umowy pożyczki pieniężnej (W. Popiołek, op.cit. str. 308; P. Kochański, Polskie prawo o obligacjach, Samorząd Terytorialny 1995, nr 3, str. 37 i nast.).
Analogiczny - do wyżej przedstawionych - pogląd został wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 12 marca 2019 roku w sprawie sygn. akt III SA/Kr 816/18. W wyroku tym, odwołując się m. in do orzeczeń powołanych powyżej, sąd stwierdził, że istota obligacji polega na tym, że ich emitent poprzez sprzedaż uzyskuje od nabywców tych obligacji określoną kwotę pieniężną (pewnego rodzaju pożyczkę), którą jest zobowiązany zwrócić w terminie oznaczonym na danym papierze wartościowym (w sposób i w terminach określonych w warunkach emisji) oraz zapłacić nabywcy papieru wartościowego, określoną kwotę dyskonta lub procent za korzystanie z pieniędzy. Obligacja związana jest więc nierozerwalnie z długiem. Umożliwia emitentowi zaciąganie pożyczek u wielu rozproszonych "pożyczkodawców", aż do momentu ich wykupu, przy czym od momentu ich emisji do momentu ich wykupu mogą one wielokrotnie zmieniać swojego właściciela, a wierzycielem emitenta staje się każdy kolejny nabywca tych obligacji. Mieszczą się więc one w zakresie pojęcia pożyczki.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni zgadza się z powyższymi poglądami. Wskazują one jednoznacznie na nieprawidłowość stanowiska skarżącej. Odnosząc się raz jeszcze do treści przytoczonego powyżej przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 updop, należy podkreślić, że odnosi się on "strat z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności". Treść tego przepisu wskazuje jednoznacznie na to, że odnosi się on do wszelkiego rodzaju wierzytelności, niezależnie od tego, jaką formę prawną one przybrały, czy też – z jakiego stosunku zobowiązaniowego się wywodzą. Bez znaczenia zatem pozostaje argumentacja skarżącego powiązana ze stawianym w uzasadnieniu skargi zarzutem utożsamienia wierzytelność dokumentowaną obligacją z wierzytelnością wynikającą z umowy pożyczki. Raz jeszcze należy podkreślić, że obligacja inkorporuje w sobie wierzytelność, co zostało przyznane przez samego skarżącego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej (por. wniosek k. 27v akt postępowania o wydanie interpretacji). Skoro tak – to zbycie obligacji zawiera w sobie również zbycie wierzytelności, której istnienie ta obligacja potwierdza. W związku z tym do zbycia obligacji przez bank na rzecz inwestora będzie miał zastosowanie przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 updop.
W odniesieniu do podnoszonej przez skarżącego kwestii, że w obydwu ustawach podatkowych ustawodawca rozróżnia wyraźnie i precyzyjnie skutki podatkowe, które są związane z wierzytelnościami wynikającymi z różnych stosunków zobowiązaniowych od skutków związanych z papierami wartościowymi, należy wskazać, że w treści art. 16 ust. 1 pkt 39 updop, takiego rozróżnienia nie ma. Oznacza to – w ocenie sądu – że dyspozycji tego przepisu podlegają wszelkiego rodzaju wierzytelności, niezależnie od tego czy są powiązane, czy też nie z papierami wartościowymi.
Zdaniem sądu nie jest również zasadny podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisu art. 2a ordynacji podatkowej. Zgodnie z jego treścią niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. W świetle przedstawionej wyżej argumentacji, nie ma podstaw do uznania, że istnieje w niniejszej sprawie wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego, w szczególności co do treści art. 16 ust. 1 pkt 39 updop. W związku z tym nie było podstaw do zastosowania przez organ interpretacyjny przepisu art. 2a ordynacji podatkowej.
Mając na uwadze powyższe należy raz jeszcze wskazać, że zaskarżona interpretacja indywidualna odpowiada prawu. Wbrew stanowisku skarżącego organ interpretacyjny nie zakwestionował prawidłowości stanowiska skarżącego o zastosowaniu w niniejszej sprawie art. 16 ust. 1 pkt 8 updop, lecz słusznie wskazał, że jego zastosowanie musi podlegać "korekcie" związanej z koniecznością zastosowania w sprawie także art. 16 ust. 1 pkt 39 updop.
Powyższe wskazuje na niezasadność skargi i – w konsekwencji – konieczność jej oddalenia, o czym sąd orzekł na podstawie art. 151 ppsa.
Wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.