III SA/Wa 816/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie stwierdził nieważność decyzji ZUS o niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia składek, wskazując na naruszenie przepisów o właściwości organu odwoławczego.
Skarżąca B.Z. wniosła o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy z powodu trudnej sytuacji materialnej. ZUS odmówił umorzenia, a następnie Prezes ZUS stwierdził niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z powodu uchybienia terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS, uznając, że organ ten nie był właściwy do jej wydania, a sprawa powinna być rozpatrzona przez Ministra Polityki Społecznej.
Sprawa dotyczyła skargi B.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która stwierdziła niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchybienie terminu do jego wniesienia. Wniosek ten dotyczył odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Skarżąca argumentowała swoją trudną sytuacją materialną i rodzinną. ZUS pierwotnie odmówił umorzenia składek, wskazując na brak jednoznacznego stwierdzenia braku możliwości płatniczych i potencjalną poprawę sytuacji materialnej w przyszłości. Następnie Prezes ZUS uznał wniosek o ponowne rozpatrzenie za niedopuszczalny z powodu przekroczenia 14-dniowego terminu od doręczenia decyzji ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Sąd uznał, że Prezes ZUS nie był właściwym organem do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ przepis art. 127 § 3 Kpa, na który powoływał się organ, nie miał zastosowania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który jest jednostką organizacyjną, a nie ministrem. Sąd wskazał, że w sprawach dotyczących umarzania należności z tytułu składek, po wyłączeniu możliwości odwołania do sądu powszechnego (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.), właściwym organem odwoławczym, zgodnie z art. 123 u.s.u.s. i art. 180 § 1 Kpa, powinien być organ wyższego stopnia. W ocenie Sądu, organem tym był Minister Polityki Społecznej, jako minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. W związku z tym, decyzja ZUS stwierdzająca niedopuszczalność wniosku i uchybienie terminu została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowiło podstawę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 Kpa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, Prezes ZUS nie jest właściwym organem do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym trybie, ponieważ ZUS jest jednostką organizacyjną, a nie ministrem w rozumieniu Kpa.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 127 § 3 Kpa, który przewiduje możliwość złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do ministra, nie ma zastosowania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który nie jest ministrem. Właściwym organem odwoławczym powinien być organ wyższego stopnia, którym w tym przypadku był Minister Polityki Społecznej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (28)
Główne
u.s.u.s. art. 123
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 180 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania.
Kpa art. 127 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Kpa art. 127 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 83 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 83 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.
u.s.u.s. art. 28 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 32
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 83b
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 66 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną.
u.s.u.s. art. 83 § 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Od decyzji Zakładu w sprawach indywidualnych służy odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych przepisami kodeksu postępowania cywilnego.
u.s.u.s. art. 83 § 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje (do sądu powszechnego).
u.s.u.s. art. 181
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed nimi stosuje się odpowiednio art. 180 § 1 Kpa.
Kpa art. 134 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Kpa art. 127 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Kpa art. 156 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, gdy m.in. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.
Kpa art. 15
Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne.
Kpa art. 17
Kodeks postępowania administracyjnego
Kpa art. 5 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja organów administracji publicznej.
Kpa art. 5 § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja ministrów.
P.u.s.a. art. 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 119
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.p.s.a. art. 133 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.p.s.a. art. 152
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.d.a.r. art. 31 § 2
Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej
Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej art. 1 § 2
Minister Polityki Społecznej kieruje działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwość Prezesa ZUS do wydania decyzji stwierdzającej niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja ostateczna zapada w instancji drugiej. Dwuinstancyjność jest standardem rzetelnego postępowania wymaganym przez zasady państwa prawa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z kategorii wymienionych tu podmiotów. Należą do nich wyłącznie organy jednoosobowe. Zakład jest natomiast jednostką organizacyjną.
Skład orzekający
Barbara Kołodziejczak-Osetek
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja właściwości organów w sprawach dotyczących składek ZUS, zastosowanie przepisów Kpa do postępowań prowadzonych przez ZUS, znaczenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku organu odwoławczego w ramach ZUS i zastosowania Kpa. Może wymagać analizy aktualnego stanu prawnego w zakresie właściwości organów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe ustalenie właściwości organu w postępowaniu administracyjnym, nawet w sprawach dotyczących składek ZUS. Pokazuje też, że brak jasnych przepisów może prowadzić do błędów proceduralnych, które sąd koryguje.
“ZUS nie był właściwy? Sąd uchyla decyzję o niedopuszczalności wniosku o umorzenie składek.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 816/05 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2006-01-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2005-03-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Barbara Kołodziejczak-Osetek /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6539 Inne o symbolu podstawowym 653 Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi B.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchybienia terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o odmowę umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) stwierdza, że decyzja, o której mowa w punkcie 1) nie może być wykonana w całości. Uzasadnienie Pismem z dnia 3 września 2004 r. B.Z. (zwana dalej Skarżącą) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływanego Zakład) o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od I 2003 r. do VII 2003 r. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że przyczyną powstania zadłużenia była nierentowność prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Ostatecznie Skarżąca zlikwidowała prowadzoną działalność w lipcu 2003 r. i została zarejestrowana w powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżąca opisując swoją sytuację materialną podniosła, że razem z dwójką dzieci mieszka w wynajętym mieszkaniu. Koszty wynajmu tego mieszkania ponoszą jej rodzice. Skarżąca nie osiągając żądnych stałych dochodów ponosi znaczne wydatki (ok. 200 zł) związane z leczeniem syna - alergika chorego na [...]. Skarżąca wyjaśniła, że utrzymanie jej rodziny jest możliwe dzięki pomocy rodziców, pobieranemu zasiłkowi rodzinnemu oraz dorywczym pracom polowym, których się podejmuje. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2004 r., Nr [...] działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. - dalej powoływanej jako u.s.u.s.) - odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek na: - ubezpieczenia społeczne za okres I 2003 r.- VII 2003 r. w łącznej kwocie 3.200,81 zł; - ubezpieczenia zdrowotne za okres I 2003 r.- VII 2003 r. w łącznej kwocie 969,76 zł; - Fundusz Pracy za okres I 2003 r.- VII 2003 r. w łącznej kwocie 258,31zł. Zdaniem organu zgromadzona w sprawie dokumentacja nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie braku możliwości płatniczych w stosunku do zobowiązań Skarżącej. W ocenie Zakładu nie można wykluczyć prawdopodobieństwa poprawy jej sytuacji materialnej w przyszłości. Wiek Skarżącej rokuje szansę podjęcia w każdej chwili pracy, a tym samym skuteczne egzekwowanie należności figurującej na jej koncie. Ponadto organ wskazał, że należało wziąć pod uwagę okres, jaki Zakład ma na dochodzenie swoich należności. Wobec zaistniałej sytuacji - zdaniem organu - przedmiotowa należność nie może być umorzona, ponieważ nie zostały spłonione przesłanki określone w art. 28 u.s.u.s. Powyższą decyzję doręczono Skarżącej w dniu 10 listopada 2004 r., co dokumentuje znajdujące się w aktach sprawy "Potwierdzenie odbioru" (k. 49). W wyniku złożonego przez Skarżącą w dniu 10 grudnia 2004 r. (data stempla pocztowego na kopercie) wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., Nr [...] - działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej powoływanej jako Kpa) w związku z art. 123 oraz art. 83b u.s.u.s., stwierdził niedopuszczalność wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].11.2004 r. nr [...] została doręczona Pani B.Z. w dniu 10.11.2004 r. za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, Pani B.Z. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przesłała za pośrednictwem Urzędu Pocztowego w dniu 10.12.2004r. Zatem wniosek zobowiązanej zgodnie z treścią art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego został złożony z uchybieniem terminu, po upływie 14 dni od dały doręczenia decyzji . Na powyższą decyzję B.Z. w dniu 3 marca 2005 r. - dochowując terminu ustawowego do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - wniosła pismo "zatytułowane odwołanie". W uzasadnieniu powyższego pisma Skarżąca powtórzyła wywody dotyczące jej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej oraz wniosła "o oddłużenie jej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zwrotne i Fundusz Pracy." Odpowiadając na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.p.s.a.) - zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692), dalej powoływanej jako "u.p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (postanowienia) ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Zgodnie z art. 133 § 1 u.p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzeka zatem wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 196). Przedmiotem rozpoznania przez Sąd w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji stwierdzającej niedopuszczalność wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchybienie terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest szczególnym środkiem zaskarżenia orzeczeń wydanych w postepowaniu administracyjnym w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium, do którego na podstawie art. 127 § 3 Kpa stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przepis art. 134 Kpa stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że organem właściwym do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest organ, który byłby właściwy do rozpatrzenia odwołania od decyzji. W niniejszej sprawie decyzję stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co wynika z jej treści, choć opatrzono ją nagłówkiem "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych". Decyzję tę, z upoważniania Prezesa Zakładu podpisał "Dyrektor" (Oddziału ZUS). Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Oznacza to, że inne osoby mogą podpisywać decyzje Zakładu tylko z jego upoważnienia. I tak też się stało w niniejszej sprawie. Uznać zatem należało, że decyzja rozstrzygająca o terminowości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy była decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd stwierdził, iż przedmiotową decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności, przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja, od której wniesiono odwołanie odmawiała Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Należało zatem przede wszystkim określić jaki środek zaskarżenia przysługuje w stosunku do tej decyzji i jaki organ jest właściwy do jego rozpatrzenia. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.s.u.s. określone tą ustawą zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych wykonuje miedzy innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.). Przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. stanowi natomiast, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Stosownie do treści art. 127 § 3 Kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Do istoty unormowanego tym przepisem środka zaskarżenia należy przede wszystkim to, że jest on rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w I instancji. Zdaniem Sądu jednakże art. 127 § 3 Kpa w ogóle nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Wskazując przewidziany w nim tryb jako właściwy do zaskarżenia decyzji Zakładu, pominięto całkowicie unormowania kodeksu postępowania administracyjnego warunkujące jego zastosowanie. Przepis ten dotyczy bowiem decyzji wydanych w pierwszej instancji przez "ministrów", którymi w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego są Prezes i wiceprezes Rady Ministrów pełniący funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrowie kierujący określonym działem administracji rządowej, przewodniczący komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierownicy centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierownicy innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 Kpa, tj. rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych oraz wydawania zaświadczeń. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z kategorii wymienionych tu podmiotów. Należą do nich wyłącznie organy jednoosobowe. Zakład jest natomiast jednostką organizacyjną. O braku możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 127 § 3 Kpa świadczy również porównanie zakresu tego przepisu z art. 5 § 2 pkt. 3 i 4 Kpa. I tak, w pkt 3 sformułowano na potrzeby kodeksu postępowania administracyjnego definicję organów administracji publicznej. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w przepisach tego kodeksu jest mowa o organach administracji publicznej rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2. Osobno natomiast zdefiniowane zostało pojęcie "ministrów" (pkt 4). Zakres definicji organów administracji publicznej jest szerszy niż "ministrów", a jednak ustawodawca w art. 127 § 3 wskazał na decyzje "ministra", a nie np. centralnych i naczelnych organów administracji publicznej, czy też jakichkolwiek innych organów będących "jednostkami organizacyjnymi", o których mowa w pkt 3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jednostką organizacyjną. Nie należy natomiast do kategorii organów spersonifikowanych, mieszczących się w pojęciu "ministra". Ustawodawca osobno zdefiniował kategorię organów spersonifikowanych i tylko do nich zastosował art. 127 § 3 Kpa. Zdaniem Sądu niedopuszczalne jest dokonanie takiej interpretacji tej definicji, która umożliwiałaby objęcie nią jednostki organizacyjnej jaką jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skoro zaś w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 127 § 3 Kpa, to Zakład nie mógł być uznany za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w oparciu o ten przepis. Jego właściwość jako organu odwoławczego w stosunku do własnych decyzji nie wynika również z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przede wszystkim należało zatem ustalić, w oparciu o unormowania dotyczące zaskarżalności decyzji wydawanych przez Zakład, właściwy w sprawie organ odwoławczy. Tryb zaskarżania decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych, unormowany został w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Od decyzji takiej służy odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił jednakże, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Zdaniem Sądu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji Zakładu w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Wskazuje na to usytuowanie tego wyłączenia w artykule normującym ten właśnie tryb odwoławczy. W żaden jednak sposób przepis ten nie wskazywał środka zaskarżenia właściwego dla tych decyzji. W ocenie Sądu do decyzji tych nie ma także zastosowania art. 83a u.s.u.s., aczkolwiek wyłączenie takie nie wynika wprost z jego treści. Zważyć należało jednakże, iż ust. 2 i 3 jednoznacznie odnoszą się do tych decyzji Zakładu, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego. Natomiast w ust. 1 przewidziano instytucję ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania stwierdzonego decyzją ostateczną Zakładu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub obowiązek. Przede wszystkim przewidziany tu tryb nie jest trybem odwoławczym, wymagającym chociażby określenia terminu, w jakim odwołanie winno być wniesione. Poza tym decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie stwierdzają zobowiązania. Prawo natomiast, gdyby rozumieć je jako prawo do ulgi w spłacie należności, decyzje te przyznają tylko w razie uwzględnienia w całości lub w części wniosku zobowiązanego. Oznaczałoby to, że tak czy inaczej przepis ten nie dotyczyłby decyzji odmawiających udzielenia takiej ulgi, a więc tych, do których zmiany zmierzałby wniosek osoby zainteresowanej. Brak jest przy tym podstaw do odmiennego traktowania decyzji pozytywnych i negatywnych dla zobowiązanego. "Prawo" należy tu rozumieć jako prawo do świadczeń, a to także przemawia za uznaniem, iż art. 83 ust. 1 dotyczy decyzji, od których służy odwołanie do sądu powszechnego. Z powyższych rozważań wynikałoby, że przedmiotowe decyzje Zakładu były ostateczne, skoro nie służyło od nich odwołanie do sądu powszechnego, a Zakład nie był władny ponownie rozpatrzyć sprawy. W ocenie Sądu wniosek taki nie byłby jednak prawidłowy. W tym stanie rzeczy odwołać się należało do innych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich z pewnością należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 Kpa stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W odniesieniu do przedmiotowych decyzji ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza, co wskazano wyżej, jedynie tryb ich zaskarżania do sądu powszechnego. Oznacza to, że decyzje te będą zaskarżalne w trybie i na zasadach określonych kodeksem postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 15 Kpa postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zasada ta wyklucza możliwość uznania, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji nie służy odwołanie. W wyroku z dnia 8 lutego 2002 r. sygn.akt V SA 1573/01 (Lex 82685) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził następujący pogląd: "Postępowanie administracyjne ma charakter dwuinstancyjny. Decyzja ostateczna zapada w instancji drugiej. Dwuinstancyjność jest standardem rzetelnego postępowania wymaganym przez zasady państwa prawa. Dlatego nie jest dopuszczalne używanie wykładni ścieśniającej tam, gdzie uszczuplałaby ona wspomniany standard.". Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. W rezultacie stwierdzić zatem należy, że do decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne miał zastosowanie art. 127 § 1 i 2 Kpa. Przepisy te stanowią, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (§ 1), a właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (§ 2). Organy wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, określone zostały w art. 17 tego kodeksu. I tak, w stosunku do organów administracji publicznej innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego i wojewodów, organami wyższego stopnia są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest samodzielną państwową jednostką organizacyjną nie stanowiącą elementu administracji państwowej. Jednakże obowiązek zastosowania do jego działalności przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nakazuje, dla celów postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy tego kodeksu, określenie właściwego dla Zakładu organu wyższego stopnia, uprawnionego do rozpatrywania odwołań od decyzji Zakładu. Zgodnie z art. 181 Kpa organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed nimi stosuje się odpowiednio art. 180 § 1 Kpa. Rzecz w tym, że w żadnych przepisach nie określono wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, w szczególności zaś nie uczyniono tego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta nie przewiduje też organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz.U. Nr 265, poz. 2643)). Zakład, nie będąc organem odwoławczym w rozumieniu art. 134 w związku z art. 127 § 3 Kpa, stwierdzając niedopuszczalność wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który należało przy tym potraktować jako odwołanie, naruszył wskazane wyżej przepisy określające właściwość organu odwoławczego w sprawach z zakresu umarzania należności z tytułu składek. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 1) u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 u.p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI