III SA/Wa 2927/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie uchylił postanowienie Dyrektora IAS w W. odmawiające udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy, uznając uzasadnienie organu za zbyt ogólnikowe.
Spółka E. sp. z o.o. zaskarżyła postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., które utrzymało w mocy odmowę udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt postępowania podatkowego ze względu na interes publiczny. Spółka zarzuciła naruszenie zasad postępowania podatkowego, w tym zasady jawności i czynnego udziału strony. WSA w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie, uznając jego uzasadnienie za zbyt ogólnikowe i niepozwalające na kontrolę sądową.
Sprawa dotyczyła skargi E. sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., które utrzymało w mocy odmowę udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt postępowania podatkowego. Organ podatkowy pierwszej instancji odmówił wydania dokumentów ze względu na interes publiczny, powołując się na ochronę danych osób trzecich i tajemnicę skarbową. Dyrektor IAS w W. podtrzymał to stanowisko, stwierdzając, że materiał dowodowy zawierał dane niejawne dotyczące innych podmiotów. Skarżąca zarzuciła naruszenie zasad postępowania podatkowego, w tym zasady jawności i czynnego udziału strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd uznał, że uzasadnienie organu odwoławczego było zbyt ogólnikowe i nie wskazywało konkretnych kategorii danych, które powinny pozostać utajnione. Sąd podkreślił, że samo powołanie się na interes publiczny nie jest wystarczające i organ musi szczegółowo wykazać, jakie rodzaje informacji uzasadniają odmowę udostępnienia dokumentów. Wadliwe uzasadnienie narusza prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu i zasadę zaufania do organów podatkowych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ podatkowy nie może odmówić udostępnienia dokumentów, jeśli uzasadnienie jest zbyt ogólnikowe i nie wskazuje konkretnych kategorii danych, które powinny pozostać utajnione.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że samo hasłowe powołanie się na interes publiczny nie jest wystarczające. Organ musi szczegółowo wykazać, jakie rodzaje informacji uzasadniają odmowę udostępnienia dokumentów, aby umożliwić kontrolę sądową i zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
O.p. art. 179 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Przepis ten stanowi podstawę do wyłączenia z akt sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne lub innych dokumentów ze względu na interes publiczny, co ogranicza prawo strony do wglądu do akt.
Pomocnicze
O.p. art. 178 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Przepis ten przyznaje stronie prawo wglądu do akt sprawy, sporządzania notatek, kopii i odpisów.
O.p. art. 179 § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt następuje w drodze postanowienia.
O.p. art. 179 § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Na postanowienie o odmowie udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt służy zażalenie.
O.p. art. 123 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym.
O.p. art. 121 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
O.p. art. 120
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada praworządności w postępowaniu podatkowym.
O.p. art. 217 § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne.
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia w przypadku naruszenia prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy.
P.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądowej.
O.p. art. 124
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Obowiązek wyjaśniania stronom zasadności przesłanek.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest zbyt ogólnikowe i nie wskazuje, jakie kategorie i rodzaje danych powinny pozostać utajnione. Organ nie wykazał w sposób szczegółowy, jakie konkretne dane lub informacje zawarte w wyłączonych dokumentach uzasadniają odmowę ich udostępnienia ze względu na interes publiczny.
Godne uwagi sformułowania
Samo hasłowe powołanie się na interes publiczny nie może być uznane za wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu podatkowego. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest tak blankietowe i uniwersalne, że może być w istocie użyte w każdej dowolnej sprawie podatkowej. Wada skarżonego postanowienia tkwi w tym, że organ nie potrafił przełożyć tych kierunkowych argumentów na grunt niniejszej sprawy.
Skład orzekający
Piotr Dębkowski
członek
Radosław Teresiak
przewodniczący
Włodzimierz Gurba
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wymogi dotyczące uzasadnienia postanowień organów podatkowych w zakresie wyłączania dokumentów z akt sprawy ze względu na interes publiczny oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt postępowania podatkowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu postępowania podatkowego – dostępu do akt i tajemnicy skarbowej. Pokazuje, jak istotne jest prawidłowe uzasadnienie decyzji organów administracji.
“Czy ogólnikowe uzasadnienie organu podatkowego może pozbawić Cię dostępu do akt sprawy?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 2927/18 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2019-05-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2018-12-11 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Piotr Dębkowski Radosław Teresiak /przewodniczący/ Włodzimierz Gurba /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6119 Inne o symbolu podstawowym 611 Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane I FSK 2311/19 - Wyrok NSA z 2020-02-28 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżone postanowienie Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 800 art. 217 par.2, art. 179 par.1, art. 178, art. 124 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak, Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski, sędzia WSA Włodzimierz Gurba (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz E. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Pismem z 6 listopada 2018 r. E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą" lub "Spółką") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] września 2018 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z [...] marca 2017 r. wszczął z urzędu postępowanie podatkowe wobec Spółki w sprawie rozliczenia podatku od towarów i usług za okresy: listopad - grudzień 2013 r., luty 2014 r. - luty 2016 r. W trakcie prowadzonego postępowania podatkowego postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r.: - włączył do akt sprawy materiały w postaci uwierzytelnionych kserokopii decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] października 2017 r. wydanej do S. Sp. z o.o.; wyjaśnienia S. Sp. z o.o. z 16 maja 2017 r. wraz z załącznikami; wyjaśnienia S. Sp. z o.o. z 13 listopada 2015 r. - ze względu na interes publiczny wyłączył z akt sprawy uwierzytelnione kserokopie: decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] października 2017 r. wydanej do S. Sp. z o.o.; wyjaśnienia S. Sp. z o.o. z 16 maja 2017 r. wraz z załącznikami; wyjaśnienia S. Sp. z o.o. z 13 listopada 2015 r. - włączył do akt sprawy wyciąg z uwierzytelnionych kserokopii: decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] października 2017 r. wydanej do S. Sp. z o.o.; wyjaśnienia S. Sp. z o.o. z 16 maja 2017 r. wraz z załącznikiem w postaci pisma z 25 kwietnia 2017 r.; wyjaśnienia S. Sp. z o.o. z 13 listopada 2015 r. 2. Pismem z 15 czerwca 2018 r. Spółka wniosła o wgląd do akt sprawy i wykonanie fotokopii kart celem zapoznania się z: decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] października 2017 r. wydaną do S. Sp. z o.o.; wyjaśnieniami S. Sp. z o.o. z 16 maja 2017 r. wraz z załącznikami; wyjaśnieniami S. Sp. z o.o. z 13 listopada 2015 r. 3. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z [...] czerwca 2018 r., na podstawie art. 179 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 - j.t.) – dalej "O.p." - odmówił wydania dokumentów wyłączonych z akt sprawy ze względu na interes publiczny. 4. Skarżący pismem z 11 lipca 2018 r. złożył zażalenie na ww. postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 120, art. 121 § 1, art. 123 w związku z art. 129 i art. 178 § 1 oraz art. 217 § 2 O.p. poprzez naruszenie sformułowanych w nich ogólnych zasad postępowania podatkowego, w szczególności zasady jawności postępowania podatkowego. 5. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z [...] września 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji zasadnie uznał, że wskazany materiał dowodowy zawierał dane niejawne dotyczące innych podmiotów, a ich udostępnienie stanowiłoby istotne naruszenie dóbr podmiotów, których dane dotyczą, co wyczerpuje przesłankę interesu publicznego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że jeżeli organy podatkowe w postępowaniu dowodowym wykorzystują informacje dotyczące dodatkowo i innych podatników niezwiązanych bezpośrednio, a jedynie pośrednio z daną sprawą, mają obowiązek utrzymać w tajemnicy te ich cechy, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację. Ochronę danych objętych tajemnicą skarbową identyfikujących podatników niezwiązanych z daną sprawą, które ujęte są w wyłączonych materiałach, należy zakwalifikować jako interes publiczny, którego ochrona stanowi także realizację zasady ogólnej postępowania podatkowego sformułowanej w art. 121 § 1 O.p. W ocenie organu odwoławczego postanowienie o odmowie udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy, nie wpłynęło na ograniczenie prawa Strony wynikającego z art. 123 § 1 O.p. W piśmie z 26 lipca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (arkusz odwoławczy) wskazał, że Strona to prawo zrealizowała w dniach: 25 maja 2018 r., 15 czerwca 2018 r., oraz 20 czerwca 2018 r. podczas zapoznania się z aktami sprawy prowadzonego postępowania podatkowego oraz sporządzenia fotokopii wyciągów z przedmiotowych dokumentów. Zatem miała możliwość zapoznania się z ww. dokumentami po dokonaniu ich anonimizacji. Podsumowując, organ odwoławczy stwierdził, że potrzeba ochrony dóbr osób trzecich oraz danych objętych tajemnicą skarbową, wyczerpuje pojęcie interesu publicznego, o którym mowa w art. 179 § 1 O.p. i stanowi podstawę do wyłączenia wskazanych dokumentów z akt sprawy oraz odmowy ich udostępnienia. 2.1. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 120 i 121 § 1 w zw. z art. 178 § 1 O.p. poprzez działanie organu niezgodnie z przepisami prawa podatkowego oraz z naruszeniem zaufania podatnika do organu podatkowego, spowodowane wyłączeniem niektórych dokumentów z akt postępowania z naruszeniem art. 179 § 1 O.p., a w konsekwencji bezzasadną odmową udostępnienia akt postępowania we wnioskowanym przez podatnika zakresie; - art. 123 § 1 w zw. z art. 178 § 1 O.p. poprzez bezzasadną odmowę udostępnienia akt postępowania we wnioskowanym przez podatnika zakresie, co skutkowało naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym, co implikuje, iż Strona nie posiada wiedzy na temat całości zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji nie będzie w stanie w sposób rzetelny odnieść się do ustaleń organu; - art. 178 § 1 O.p. poprzez jego niezastosowanie w związku z wnioskiem strony o dostęp do dokumentów wyłączonych z akt z naruszeniem art. 179 § 1 O.p., co skutkowało bezzasadną odmową udostępnienia akt postępowania we wnioskowanym przez podatnika zakresie; - art. 217 § 2 O.p. poprzez wadliwe uzasadnienie postanowienia z [...] września 2018 r., a także poprzedzającego go postanowienia z [...] czerwca 2018 r., co uniemożliwiło kontrolę instancyjną i poznanie motywów, które stanowiły podstawę odmowy uwzględnienia wniosku podatnika. Mając powyższe na uwadze Skarżąca sformułowała żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, a także poprzedzającego je postanowienia, oraz zasądzenie kosztów postępowania. 2.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 3. Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. - Dz. U. z 2018, poz. 1302, zwanej dalej: "P.p.s.a.") lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. 4. Przedmiotem sporu jest zakwalifikowanie do, wyłączenia z akt sprawy ze względu na interes publiczny, dokumentów i informacji pochodzących z postępowania podatkowego wobec innego podmiotu. 5. Skarga jest zasadna z tego względu, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest zbyt ogólnikowe i nie wskazuje, jakie kategorie i rodzaje danych, informacji powinny pozostać utajnione przed Stroną. 6. 1. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w przedmiocie odmowy udostępnienia Stronie dokumentów wyłączonych z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Wyjaśniając podstawy prawne wyroku, zgodnie z art. 179 § 1 O.p., przepisu art. 178 O.p. (dającego stronie uprawnienie wglądu do akt sprawy) nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Zgodnie z § 2 tego przepisu odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia. Natomiast zgodnie z § 3 tego przepisu, na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie. Podkreślić należy, że wyrażone w art. 178 § 1 O.p. prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 O.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.). Przepis ten nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w art. 179 § 1 O.p. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 listopada 2015 r., II FSK 2300/13 - wyroki sadów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu są publikowane w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwanej "CBOSA"). 6.2. Dla pełnego wyjaśnienia podstaw prawnych niniejszego wyroku wyjaśnić należy kwestię zaskarżalności postanowienia w sprawie wyłączenia dokumentów z akt. Analiza przepisów art. 178 i 179 O.p. wykazuje, że na postanowienie o wyłączeniu dokumentów z akt, wydane na podstawie art. 179 § 1 O.p. nie przysługuje zażalenie. Brak dopuszczalności zażalenia nie oznacza braku możliwości kontroli wykonywania administracji publicznej w omawianym zakresie. Otóż zaskarżalność postanowień w sprawach incydentalnych gwarantuje przepis art. 237 O.p. stanowiący, że stronie służy prawo wniesienia zarzutów w odwołaniu od decyzji na postanowienie organu, na które nie służy zażalenie. To Konstytucja RP przewiduje możliwość wprowadzenia w drodze ustawy wyjątków od zaskarżalności postanowień organów w sytuacji, gdy tego rodzaju orzeczenia mogą być zaskarżone w odwołaniu od decyzji rozstrzygającej o prawach i obowiązkach strony postępowania podatkowego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2005 r., sygn. akt FSK 690/04; z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt I FSK 1070/05; z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II FSK 1048/17, CBOSA). Sąd orzekający w tej sprawie podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie, z którego wynika, że w sytuacji, gdy organ wyłącza z akt sprawy poszczególne dokumenty z powodu objęcia ich tajemnicą państwową lub ze względu na interes publiczny, ograniczając tym samym uprawnienia strony postępowania, określone w art. 178 O.p., postanowienie w tym przedmiocie podlega kontroli instancyjnej lub sądowej w ramach badania prawidłowości decyzji kończącej postępowanie w danej sprawie. 6.3. W przypadku, gdy strona postępowania oświadczy organowi chęć zapoznania się z aktami sprawy, w tym także z dokumentami wyłączonymi z akt, organ w drodze postanowienia odmawia dokonania tej czynności, co wynika z treści art. 179 § 2 O.p., ale jest to postanowienie odrębne od postanowienia o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy. Jest to również postanowienie, na które przysługuje zażalenie, a w konsekwencji zgodnie z art. 217 § 2 O.p. winno zawierać ono uzasadnienie faktyczne i prawne. Postanowienie wydane w następstwie rozpoznania zażalenia na postanowienie odmawiające stronie wglądu do akt sprawy (art. 179 § 2 O.p.) może zostać także zaskarżone do wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Ocena prawidłowości wydanego na podstawie art. 179 § 2 O.p. postanowienia obejmuje ustalenie, czy postanowienie to zostało wydane zgodnie z uprzednio wydanym w sprawie postanowieniem na podstawie art. 179 § 1 O.p. Strona kwestionując zasadność odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy (art. 179 § 2 O.p.), może też jednocześnie wykazać brak podstaw do ich wyłączenia na podstawie art. 179 § 1 O.p. W odniesieniu do pierwszej podstawy wyłączenia strona może wykazać, że wyłączone dokumenty nie zawierają informacji niejawnych, kwestionując zaś drugą przesłankę, że wyłączenie z akt sprawy określonych dokumentów nie jest uzasadnione interesem publicznym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2013 r., II FSK 3037/11, CBOSA). Obowiązkiem organu podatkowego jest wskazanie w realiach konkretnej sprawy, w czym upatruje owego "interesu publicznego", jaka jest jego treść. Sąd administracyjny ma natomiast obowiązek badania wszelkich okoliczności, które mają znaczenie dla badania legalności zaskarżonego aktu (por. Ordynacja podatkowa. Komentarz. Pod red. L. Etela, WKP 2017). A zatem postanowienie w sprawie wyłączenia dokumentów z akt i postanowienie odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy może być zaskarżane inną drogą, ale - jak wykazano - między tymi postanowieniami zachodzą ścisłe związki. 6.4. W orzecznictwie podkreśla się, że przez "interes publiczny" należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (np. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Lublinie z 16 listopada 2007 r., I SA/Lu 506/07; w Opolu z 28 marca 2008 r., I SA/Op 311/07; w Szczecinie z 17 czerwca 2009 r., I SA/Sz 260/09, CBOSA). W orzecznictwie (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 12 września 2017 r., II FSK 2303/15 i z 30 marca 2012 r., II FSK 1876/10, CBOSA) przyjmuje się, że interesem publicznym, w rozumieniu art. 179 § 1 O.p. jest również ochrona danych osób trzecich, niezwiązanych ze sprawą, których dotyczyły wyłączone z akt dokumenty. Zaufanie obywateli do organów władzy publicznej to jedna z zasad obowiązujących w prowadzonym postępowaniu podatkowym. Organ podatkowy (organ kontroli skarbowej) może odmówić stronie postępowania (kontrolowanemu) wglądu do dokumentów, gdy zawierają one dane osobowe innych podmiotów i osób niebędących stroną postępowania. Czynny udział strony w postępowaniu podatkowym nie oznacza dostępu do informacji o podmiotach i osobach niebędących stroną postępowania. 7. Na podstawie art. 124 O.p. organy podatkowe powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez stronę decyzji/postanowienia bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony o trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie postanowienia. Przepis art. 210 § 4 O.p., który na mocy art. 219 O.p. ma odpowiednie zastosowanie do postanowień, wymaga, aby uzasadnienie faktyczne wskazywało: fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których organ się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. "Jeżeli organ podatkowy dowodzi, że dane zdarzenie nie miało miejsca i jednocześnie zakłada, że miało miejsce, uzasadnienie decyzji (odpowiednio – postanowienia) nie może spełnić funkcji, jakie stawiają przed nim art. 121 § 1 oraz art. 210 O.p. Zasada informowania o motywach rozstrzygnięcia organu i przekonywania o zasadności tego rozstrzygnięcia, wynikająca z art. 210 § 4 O.p. oznacza, że uzasadnienie powinno wyczerpująco informować stronę o motywach, którymi kierował się organ załatwiając sprawę, odzwierciedlać tok rozumowania organu, a w szczególności powinno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organie podatkowym ciąży obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi nie tylko samej stronie zapoznanie się ze stanowiskiem organu, ale także pozwoli na przeprowadzenie kontroli sądowej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda tego, poprzez wniesienie skargi do sądu. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie powinno zawierać nie tylko opis stanu faktycznego, ustalonego przez organ, ale także wskazanie, w jakim stopniu został on przyjęty przez organ i dlaczego. Uzasadnienie o treści odpowiadającej wymogom art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń faktycznych zmierzających do wykazania stanu faktycznego, przyjętego przez organ do swoich rozważań, ale musi obejmować także ocenę poczynionych ustaleń z punktu widzenia przepisów regulujących postępowanie przed tym organem. Jeżeli ocena zawarta w uzasadnieniu jest niespójna, a przedstawiony stan faktyczny nieczytelny, uzasadnienie nie może spełnić wskazanych wcześniej funkcji, co również musi skutkować uchyleniem takiej decyzji". Taki pogląd został wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 26 października 2016 r., I SA/Łd 665/16 (CBOSA). Jakkolwiek pogląd ten odnosi się bezpośrednio do decyzji, to jednak zachowuje aktualność (w związku z art. 218 O.p.) także w stosunku do postanowień, na które służy prawo wniesienia zażalenia. Pogląd ten Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. 8. 1. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 28 września 2016 r. sygn. akt I FSK 770/16, iż "to, że dana kategoria informacji może podlegać co do zasady ochronie jako spełniająca kryteria "interesu publicznego" nie oznacza, że wystarczy się na nią powołać i nie trzeba na tle konkretnych okoliczności sprawy wykazać, jakie (rodzajowo) treści zawarte w dokumencie są podstawą odmowy stronie wydania z akt jego kopii." Należy zatem stwierdzić, że samo hasłowe powołanie się na interes publiczny nie może być uznane za wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu podatkowego. Analogiczny pogląd wyrażono w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 18 kwietnia 2018 r., I SA/Ol 182/18. Obowiązkiem organu jest zawsze w sposób wnikliwy uzasadnić swoje stanowisko, czego organ nie dopełnił w niniejszej sprawie. Zatem należy uznać, że naruszył art. 217 § 2 w zw. z art. 179 § 1 O.p. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 8.2. Brak właściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia niewątpliwie ogranicza prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu. Brak wyjaśnienia, dlaczego w konkretnej sprawie nie mogą być udostępniane stronie wyłączone dokumenty (w całości lub w części – po anonimizacji), może być oceniony jako naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Powyższe działanie nie może zatem być uznane za działanie zgodne z prawem, a tym samym z zasadą wyrażoną w art. 120 O.p. Zasada praworządności może być bowiem prawidłowo realizowana jedynie w sytuacji, gdy organy realizujące prawo odpowiednio je stosują, umożliwiają dostęp stronie do podejmowanych czynności, a w sytuacji gdy ograniczają prawa strony, właściwie i wnikliwie uzasadniają podejmowane w tej kwestii rozstrzygnięcie. 9. W ocenie Sądu nie można - jak uczynił to organ w kontrolowanej sprawie - poprzestać na generalnym, ogólnikowym wskazaniu przesłanki interesu publicznego, ochrony tajemnicy skarbowej, dobra osób trzecich, bez szczegółowego wyjaśnienia, z jakich względów w niniejszej sprawie odmowa udostępnienia Skarżącej wyłączonych dokumentów jest zasadna. Odnosząc się zatem do trafności zarzutów Skarżącej w tym zakresie (naruszenia przepisów postępowania) stwierdzić należy, że w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu odwoławczego ograniczono się w zasadzie do ogólnego opisania, na czym polega rozumienie pojęcia "interesu publicznego" i stosowanie przepisów art. 178 i art. 179 O.p., bez odwołania się do konkretnych aspektów - rodzajów informacji, danych z wyłączonego dokumentu, które świadczą o konieczności zatajenia przed Skarżącą treści dokumentów. Rodzajowe wskazanie wyłączanych z jawności danych i informacji mogłoby np. wskazywać, że chodzi tu np. o źródła zaopatrzenia, dane pośredników, ceny transakcji, strukturę handlową, numery rachunków bankowych, wysokości płaconych lub deklarowanych podatków, a więc danych, które mają swoją wartość, którą można rozpoznawać nie tylko w obszarze tajemnicy skarbowej, ale także w zakresie tajemnicy handlowej. Niezależnie od powyższego dokumenty, których jawność wyłączono mogą np. zawierać także dane osobowe lub opisywać relacje osobiste, znajomości, podawać adresy miejsca zamieszkania i inne dane wrażliwe. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie sposób jednak wyczytać, czy organowi chodzi o ochronę danych tego rodzaju jak wyżej, czy może organ zidentyfikował jeszcze jakieś inne dane wrażliwe, które należy chronić przed poznaniem ich przez Stronę. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest tak blankietowe i uniwersalne, że może być w istocie użyte w każdej dowolnej sprawie podatkowej. Zawsze występuje bowiem tu tajemnica skarbowa, której w interesie publicznym należy przestrzegać. Problem nie leży więc w tym, że organ błędnie rozumie pojęcie interesu publicznego lub cel tajemnicy skarbowej. Oczywistym jest, że Skarżąca nie nabiera prawa do zdobycia od organów podatkowych pełnej wiedzy o swoich kontrahentach, a tym bardziej o innych podmiotach. Przeciwstawiają się temu regulacje dotyczące tajemnicy skarbowej. Treść skargi wskazuje, że nie ma w tym zakresie sporu. Wada skarżonego postanowienia tkwi w tym, że organ nie potrafił przełożyć tych kierunkowych argumentów na grunt niniejszej sprawy. Nie wskazał rodzajów, kategorii danych, które utajnia przez Stroną, a więc Strona nie może być przekonana, że wyłączenie jawności jest zasadne. Zaskarżone postanowienie jest wadliwe, dlatego że jest zbyt ogólnikowe i przez to nie podaje się kontroli sądowej. W istocie to Sąd musiałby sam ustalać, jakie rodzaje informacji zostały utajnione przed Stroną porównując treść dokumentów przed i po anonimizacji. W pewnym sensie Sąd musiałby więc zastąpić organ podatkowy uszczegóławiając uzasadnienie zaskarżonego postanowienia i kierunkowe argumenty, podawane przez organ, zakotwiczać w okolicznościach niniejszej sprawy. 10. 1. Sąd dopatrzył się naruszenia art. 217 § 2 O.p. w związku z art. 179 § 1 O.p. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna w zakresie naruszenia prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji wyroku. W ocenie Sądu nie jest konieczne uchylanie, poprzedzającego uchylane postanowienie, postanowienia organu pierwszej instancji. Zalecenia Sądu mogą zostać wykonane w toku postępowania zażaleniowego. 10.2. W związku powyższym przedwczesnym byłoby na tym etapie postępowania rozważanie zarzutów kierowanych co do meritum sprawy, a więc zasadności odmowy udostępnienia dokumentów. 11. Na wniosek strony skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis w kwocie 100 zł.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI