III SA/WA 741/06

III SA/Wa 741/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alojzy Skrodzki /sprawozdawca/
Hieronim Sęk
Małgorzata Jarecka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie Asesor WSA Hieronim Sęk, Asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2006 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm. zwana dalej "usus") Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwany "Prezesem ZUS") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].11.2005 r. odmawiającą A. J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 06-11.2000r.; 02-12.2001r., ubezpieczenie zdrowotne za okres 04-12.2000r.; 02-12.2001r. i Fundusz Pracy za okres 04.2000r.; 06-11.2000r.; 02-12.2001r.
Z akt sprawy wynika, iż pismem z dnia 8 lutego 2002 r. Skarżąca zwróciła się między innymi o rozłożenie zadłużenia wobec Zakładu na niskie raty oraz zmniejszenie odsetek i opłat dodatkowych. Z kolei w piśmie z dnia 14 marca 2002 r. opisała swoją trudną sytuację, z której wynikało, iż opuścił ją mąż, który dodatkowo pozbawił ją wspólnego majątku oraz spowodował, iż obciążono ją za nieuregulowane należności wobec dostawców. Skarżąca opisała jak doszło do upadku jej działalności gospodarczej oraz powstania zadłużenie z różnych tytułów. Skarżąca wskazała, iż do braku kontroli nad prowadzoną działalnością przyczyniła się także jej choroba psychiczna, co spowodowało, iż ojciec skarżącej uzyskał od niej pełnomocnictwo i wyrejestrował działalność skarżącej. W ww. piśmie pełnomocnik ponownie wniósł o umorzenie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty. Jako dowody zaistniałej sytuacji zostały dołączone: zaświadczenie o stanie zdrowia skarżącej z dnia 28 stycznia 2002 r., z których wynika, że skarżąca choruje od 1982 r., wyrok Sądu Okręgowego o orzeczeniu rozwodu z winy męża, decyzję Powiatowego Urzędu Pracy o statusie osoby bezrobotnej syna skarżącej z odmową przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, decyzję o wykreśleniu działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na pismo z dnia 8 lutego 2002 r. Zakład pismem z dnia 19 lutego 2002 r. poinformował skarżącą, iż płatnik zobowiązany jest do opłacania odsetek a opisana sytuacja nie rokuje nadziei na systematyczne terminowe opłacanie rat. Ponadto skarżąca została wezwana do wskazania, źródła spłaty ewentualnych rat.
Następnie pismem z dnia 24 maja 2005 r. pełnomocnik skarżącej wskazał na pogarszającą się sytuację zobowiązanej spowodowaną nasileniem choroby oraz spłatą zadłużenia wobec PKP, Urzędu Skarbowego. Jako źródło utrzymania skarżącej wskazał rentę w kwocie 427 zł. Podniósł także, iż rodzina uiszcza za skarżącą czynsz oraz kupuje drogie lekarstwa. Wskazał, iż komornicy oglądając mieszkanie córki nie stwierdzili posiadania przedmiotów nadających się do egzekucji. Konkludując pełnomocnik wniósł po raz kolejny o anulowanie długu lub rozłożenie na raty, zrezygnowanie z odsetek, zrezygnowanie z kosztów egzekucyjnych, pozostanie przy kwotach głównych, bo takie tylko gwarantuje podjecie próby realizacji spłaty zaznaczając przy tym, iż rodzina nie ma już żadnych środków na pomoc dla niej. W załączeniu do ww. pisma pełnomocnik przedstawił szereg zaświadczeń lekarskich stwierdzających chorobę psychiczną skarżącej.
W odpowiedzi na ww. pismo Zakład poinformował o obowiązujących przepisach w zakresie umarzania należności oraz warunkach umorzenia min. uiszczenia kosztów egzekucyjnych. Na koniec Zakład wskazał, iż oczekuje wskazania proponowanej wysokości rat i ich realizacji.
W odpowiedzi na to pismo pełnomocnik poinformował pismem z dnia 1 września 2005 r., iż uiścił koszty egzekucyjne. Ponadto przedstawił dochody i wydatki skarżącej oraz wskazał na nasilającą się chorobę psychiczną zobowiązanej.
W kolejnym piśmie z dnia 3 października 2005 r. pełnomocnik opisał stan majątkowy córki wskazując, iż mieszka w pokoju z kuchnią w budynku PKP z 1912 r. Wyposażenie mieszkania jest bardzo skromne stanowi darowizny od znajomych i rodziny.
Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Zakład odmówił umorzenia zaległości. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, iż skarżąca otrzymuje dochody z tytułu umowy o pracę i renty. Zatem nie mógł uznać, iż zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia, o której mowa w art. 28 ust. 3 usus. Ponadto Zakład wskazał na brak możliwości umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3a usus, ponieważ nie ma szczególnych okoliczności w przemawiających za umorzeniem a spłata innych zaległości nie zwalnia z obowiązku zapłaty zaległych składek ZUS.
W odwołaniu od powyższej decyzji A. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji bądź rozłożenie spłaty należności na 48 rat. Powtórzyła w zasadzie przyczyny powstania zaległości opisane wcześniej oraz sytuację w jakiej się znalazła. Jako nową okoliczność wskazała, iż nie jest jej winą, iż Zakład nie rozpoznał jej wniosku z dnia 8 lutego 2002 r., co spowodowało wygenerowanie odsetek. Opisała obecną sytuację majątkową, z której wynika, iż otrzymuje wynagrodzenie miesięczne 1170 zł. Po opłaceniu rachunków oraz zadłużenia pozostaje jej na życie kwota 430 zł.
Prezes ZUS rozpoznając wniosek nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ze względu na nieprzedstawienie nowych okoliczności ani dowodów mających wpływ na umorzenie zadłużenia. Wskazał na podstawy prawne umorzenia oraz zauważył, iż nawet zaistnienie przesłanek do umorzenia określonych w przepisach nie skutkuje umorzeniem z mocy prawa, gdyż decyzja Zakładu oparta jest na uznaniowości. Zakład może, ale nie musi umorzyć należności w całości lub w części.
Prezes ZUS wskazał, iż skarżąca pracuje i osiąga z tego tytułu dochody, a także pobiera rentę a zatem należności są ściągalne, dlatego brak jest podstaw do ich umorzenia. Nie ma znaczenia, że dochody te nie są wysokie. Skoro Skarżąca reguluje zaległości wobec innych wierzycieli, np. urzędów skarbowych, banków, czy innych firm, oznacza, że posiada środki finansowe, zatem winna również zabezpieczyć fundusze na pokrycie należności wobec ZUS. Ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania, czyli uiszczanie opłat, m.in. za czynsz, energię elektryczną, czy gaz jest ważne, ale nie może to, w ocenie Prezesa ZUS, stanowić podstawy do umorzenia powstałego zadłużenia.
W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji Prezesa ZUS w części dotyczącej zastosowania niewłaściwie przyjętego czasookresu naliczania odsetek od należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusz pracy, a co za tym idzie, obniżenia wysokości odsetek, ze wskazaniem na umorzenie oraz zwolnienie skarżącej od ewentualnych kosztów sądowych i procesowych, dalszych odsetek i opłat dodatkowych i rozważenie możliwości zastosowania mediacji sądowej.
Pełnomocnik Skarżącej wskazał, na fakt przewlekłego postępowania, które doprowadziło do powstania znacznych odsetek, ponieważ nie wzięto pod uwagę wniosków, jakie złożyła w 2002 r., kiedy to kwota odsetek była bardzo niska, bo stanowiąca kilkanaście procent. Ponadto powtórzył argumenty podnoszone we wcześniejszych etapach postępowania wskazując, iż odsetki stanowią kwotę 7.424,70 zł (87,3% kwoty głównej). Odnośnie zatrudnienia pełnomocnik wskazuje, iż jest to praca okresowa (czynności manualne), dostosowana do cyklów nawrotowych choroby skarżącej i nosi charakter terapeutyczny, zgodnie ze wskazaniem lekarskim. Miejscem pracy jest dom pobytu dziennego m.in. osób chorych psychicznie. Wnosząc odwołanie pełnomocnikowi chodziło o uchylenie poprzedniej decyzji lub jej części w szczególności o nie stosowanie odsetek i rozłożenia należności na raty.
W ocenie pełnomocnika nie można karać ubezpieczonego, który godzi się spłacać zadłużenie w ratach po zniesieniu naliczonych odsetek za okres, który nie powstał z jego złej woli.
Mając powyższe okoliczności na uwadze pełnomocnik wniósł o umorzenie odsetek naliczonych z tytułu niewłaściwie przyjętego czasookresu ich powstania.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, iż podstawą odmowy jest osiąganie dochodów przez Skarżącą.
Pełnomocnik wniósł także o przeprowadzenie mediacji w niniejszej sprawie.
Prezes ZUS odmówił udziału w postępowaniu mediacyjnym ze względu na brak możliwości umorzenia samych odsetek od zaległości. Odnośnie pozostałych obszarów mediacji również organ nie wykazał zainteresowania.
W piśmie z dnia 30 czerwca 2006 r. pełnomocnik skarżącej wskazał na zawinienie ZUS w kwestii odsetek. Natomiast w kolejnym piśmie z dnia 24 sierpnia 2006 r., podniósł, iż ZUS wprowadza w błąd Sąd, podając że wnioskiem inicjującym postępowanie w sprawie umorzenia był wniosek z dnia 8 lutego 2005 r. a nie z dnia 8 lutego 2002 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 a i b u.s.u.s. W przypadkach uzasadnionych ważnym interesem osoby zobowiązanej do płacenia należności z tytułu składek, na jej wniosek, uwzględniając stan finansów ubezpieczeń społecznych, można umorzyć je. Szczegółowe zasady umarzania w całości lub części należności określa ww. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, iż ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Od tej decyzji na podstawie art.83 ust. 4 u.s.u.s. przysługuje stronie wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 Kpa. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 Kpa. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Na tym tle warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94) doskonale obrazujący rolę uzasadnienia decyzji: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".
Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu powyższych wymogów nie spełnia. Uzasadnienie ogranicza się praktycznie do podania art. 83 ust 4 usus oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a) u.s.u.s. Organ nie odniósł się szczegółowo do warunków umorzenia określonych w wymienionych przepisach odnosząc je do konkretnych warunków Skarżącej. Samo ogólnikowe stwierdzenie, że skarżąca otrzymuje dochody z umowy o pracę i renty a następnie wskazanie, iż skarżąca uiszcza inne zobowiązania bez odniesienia się do ich wielkości pod kątem analizy kwoty pozostałej do dyspozycji dowodzi, że Prezes ZUS nie uwzględnił choroby skarżącej, która wpływa na możliwości zarobkowania. Organ nie oceniał tym samym sytuacji wnioskodawcy w kontekście obowiązujących w tym zakresie przepisów. Sąd zauważa, że Skarżąca w swoim wniosku w szczególności odwołuje się do podstawy umorzenia - art. 28 ust. 3a) u.s.u.s., jaką jest choroba, do czego organ w żaden sposób się nie ustosunkował, mimo, że skarżąca na każdym etapie postępowania powołuje się na ten fakt. Organ nie ustosunkował się do tej kwestii, a winien był rozważyć jaki wpływ przedmiotowa choroba ma na potencjalną możliwość spłaty zadłużenia przez Skarżącą.
Jako argument przemawiający za odmową umorzenia organ podaje, że Skarżąca pobiera rentę oraz wynagrodzenie, z których może być prowadzona skuteczna egzekucja, nie odnosząc się jednak do tego, że Skarżąca jest osobą chorą, a praca ma charakter terapeutyczny.
Nie bez znaczenia jest również to, że Zakład pomija istotną w sprawie okoliczność a mianowicie złożenie przez Skarżącą wniosku o umorzenie w dniu 8 lutego 2002 r. Decyzja Zakładu natomiast jest oznaczona datą [...] listopada 2005 r. W decyzji tej Zakład wskazuje jako wniosek inicjujący postępowanie z dnia 6 września 2005 r. Zakład zatem nie rozpoznał w ustawowym terminie dwóch miesięcy (art. 35 § 3 kpa) wniosku skarżącej z dnia 2 lutego 2002 r., co doprowadziło do powstania znacznych odsetek. W takich okolicznościach sprawy, mając na uwadze stan majątkowy skarżącej, jej długotrwałą chorobę oraz przewlekłe działanie Zakładu należy rozważyć ponownie umorzenie odsetek. Przy czym ostateczna decyzja w tej sprawie należy do Prezesa ZUS, który jest władny dokonać umorzenia. W ocenie Sądu nie leży w interesie ani Zakładu ani skarżącej doprowadzenie zobowiązanej do pozbawienia środków do życia. Wprost przeciwnie, w interesie zarówno ZUS i skarżącej jest takie załatwienie sprawy, aby, mając na uwadze okoliczności sprawy, umożliwić skarżącej spłatę należności, mając na uwadze możliwości płatnicze skarżącej czy też jej małżonka, który odpowiada solidarnie za powstałe zaległości, i jednocześnie nie pozbawić Zakładu należnych mu wpływów. Sąd zauważa, że pełnomocnik skarżącej wskazywał na brak winy w powstaniu odsetek. Organ do powyższych kwestii w swoim uzasadnieniu również się nie odniósł a to ma wpływ na kwestię umorzenia odsetek.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło też analizy złożonych przez Skarżącą dokumentów, jak też pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem dochodów Skarżącej, majątku, jakim dysponuje, możliwości zarobkowych (z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej i zdrowotnej) i porównania go z podstawowymi potrzebami (potrzebami, które dotyczą wszystkich sfer życia, a więc eksploatacji zajmowanego mieszkania, wydatków na żywność, leki, podstawowe dobra kultury). Bez dokonania tej analizy stwierdzenie organu, iż zebrany w sprawie materiał nie stanowi przesłanki do umorzenia zaległości, jest stwierdzeniem niepopartym żadnymi argumentami. Takie lakoniczne uzasadnienie decyzji organu w przedmiotowej sprawie, jest z całą pewnością niewystarczające w świetle zadań, jakie stawia przed decyzją administracyjną Kpa. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji pisze, że w jego ocenie osiągane dochody pozwalają na spłatę zadłużenia. Natomiast Sąd zauważa, że sytuacja finansowa Skarżącej jest zła, a pogarsza ją dodatkowo przewlekła choroba i koszty koniecznego leczenia. Organ w żaden sposób nie ustosunkował się do tych kwestii.
Zdaniem Sądu, wobec takiego podejścia organu do złożonego odwołania, wniosku i wskazywanych przez Skarżącą argumentów, ma ona prawo pozostawać w poczuciu, iż decyzje są podejmowane przez Prezesa ZUS bez uwzględnienia jej trudnej sytuacji. To, że organ wydaje decyzję bez odniesienia się do zarzutów strony, powoduje, że decyzja taka wymyka się kontroli Sądu pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego. W konsekwencji nie jest również możliwe zbadanie, czy dokonana przez organy obu instancji ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa.
Na podstawie tak sformułowanego uzasadnienia Sąd nie był w stanie ocenić prawidłowości całościowego postępowania w sprawie, dokonanych na jego podstawie ustaleń i w konsekwencji końcowego rozstrzygnięcia, które zostało zaskarżone. W ocenie Sądu doszło do naruszenia art. 107 Kpa, co skutkowało uchyleniem decyzji.
Zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 Kpa stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 Kpa, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie, gdyż organ II instancji powtórzył uzasadnienie będące podstawą decyzji organu I instancji. W ocenie Sądu stanowi to o przekroczeniu przez organ granic prawa do swobodnej oceny dowodów. O przekroczeniu takim można mówić wtedy, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 14 stycznia 1994 r., III SA 491/93).
W związku z powyższym wskazać należy, że organ II instancji podejmując rozstrzygnięcie powinien odnieść się do całości wniosku Skarżącej, podać w uzasadnieniu decyzji, co wzięto pod uwagę przy jej wydawaniu, jak również odnieść się szczegółowo do zarzutów Skarżącej i do dokumentów złożonych do akt sprawy.
Odnośnie wniosku skarżącej dotyczącego umorzenia odsetek, należy zauważyć, iż Sąd nie ma kompetencji do merytorycznej zmiany wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności skarżącego, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi Zakładu.
Nie sposób się zgodzić z Prezesem Zakładu, który w piśmie z dnia 17 maja 2006 r. wskazuje między innymi na brak możliwości umorzenia samych odsetek, ze względu na obowiązek zarachowywania wpłat proporcjonalnie na należność główną i odsetki o czym stanowi Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze (Dz.U. Nr 165 poz. 1197 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 usus., pod pojęciem "należności z tytułu składek" mieszczą się także odsetki za zwłokę. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego istnieje zatem możliwość umorzenia samych odsetek za zwłokę. Rozporządzenie jest aktem podstawowym a zatem nie może zmieniać podstawowych uregulowań ustawowych.
Ponadto w myśl art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie.
Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. W niniejszej sprawie nie został on dopełniony. Oznacza to, że Skarżąca nie tylko nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.
Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 k.p.a., a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa.
Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się przez organ z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 k.p.a. ma wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.
Zdaniem Sądu, jeżeli nawet organ prowadzący postępowanie może przypuszczać, że okoliczności, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, a ustalone w toku postępowania dowodowego, znane są stronie, to nie jest to równoznaczne z jej świadomością, iż będą one uwzględniane przy podejmowaniu decyzji. Także z tego względu istotne jest umożliwienie jej zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania w sprawie niniejszej jest szczególnie istotne z uwagi na fakt, że z obowiązków określonych w art. 10 k.p.a. nie wywiązały się organy obu instancji.
Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji. Rzeczą Sądu jest ocena, czy w konkretnej sprawie takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. inne niż dające postawę wznowienia naruszenie przepisów postępowania skutkuje uchyleniem decyzji lub postanowienia organu administracji tylko wtedy, gdy wpływ taki mieć mogło.
Jednakże możliwość dokonania takiej oceny przez Sąd w żadnym razie nie zwalnia organu orzekającego z obowiązku wypełnienia dyspozycji art. 10 § 1 k.p.a.
W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji, uznając, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości (art.152 p.p.s.a.).