III SA/Wa 679/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2005-06-15
NSApodatkoweWysokawsa
VATpodatek od towarów i usługodliczenie podatku naliczonegopozorność czynności prawnejnieruchomościzwrot VATfaktura VATskarżony organsąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki N. Sp. z o.o. w sprawie podatku od towarów i usług, uznając transakcje sprzedaży nieruchomości za pozorne i tym samym pozbawiając spółkę prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Spółka N. Sp. z o.o. odwołała się od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącej podatku od towarów i usług, kwestionując zakwestionowanie prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktury za zakup budynku. Organy podatkowe uznały transakcję za pozorną, wskazując na powiązania rodzinne i kapitałowe między stronami oraz rażąco zawyżoną cenę zakupu w stosunku do wartości rynkowej. Sąd administracyjny podzielił stanowisko organów, uznając czynność za nieważną z powodu pozorności i oddalając skargę.

Sprawa dotyczyła skargi N. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług. Organy podatkowe zakwestionowały prawo spółki do odliczenia podatku naliczonego z faktury dotyczącej zakupu budynku, uznając transakcję za pozorną. Wskazano na wielokrotną sprzedaż udziału w budynku pomiędzy powiązanymi rodzinnie i kapitałowo firmami, co miało na celu pozorne podwyższenie ceny w celu zwiększenia kosztów amortyzacji i uzyskania zwrotu VAT. Sąd administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę, uznał, że zawarta umowa sprzedaży nieruchomości była dotknięta wadą pozorności, zgodnie z art. 83 Kodeksu cywilnego. Sąd podzielił ustalenia organów podatkowych, że prawdziwym zamiarem stron nie było wywołanie skutków prawnych wynikających z umowy, a jedynie stworzenie sytuacji umożliwiającej wykorzystanie przepisów podatkowych do uzyskania nienależnego zwrotu podatku. W związku z tym, uznano czynność za nieważną i pozbawiono spółkę prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony. Sąd odniósł się również do zarzutów skarżącego dotyczących niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją, jednak uznał, że miały one zastosowanie do innej sytuacji faktycznej, a w niniejszej sprawie istniały samoistne podstawy do ograniczenia prawa do odliczenia podatku. Sąd oddalił skargę, uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli prawdziwym zamiarem stron nie było wywołanie skutków prawnych wynikających z umowy, a jedynie stworzenie sytuacji umożliwiającej wykorzystanie przepisów podatkowych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że okoliczności transakcji, takie jak powiązania stron, drastyczny wzrost ceny w krótkim czasie, brak uzasadnienia ekonomicznego, wynajem nieruchomości zbywcy, świadczą o pozorności czynności prawnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez sąd administracyjny.

u.p.t.u. i p.a. art. 19 § ust. 1 i 2

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Pomocnicze

u.p.t.u. i p.a. art. 7 § 1 pkt 5

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Sprzedaż budynku używanego, w stosunku do którego kupującemu nie przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, jest zwolniona od podatku VAT.

u.p.t.u. i p.a. art. 4 § ust. 7 lit. a

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Definicja towaru używanego.

rozp. MF z 22.03.2002 r. art. 48 § ust. 4 pkt 3

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Faktura potwierdzająca czynność, do której mają zastosowanie przepisy art. 83 Kodeksu cywilnego, nie stanowi podstawy do obniżenia podatku należnego.

rozp. MF z 22.03.2002 r. art. 48 § ust. 4 pkt 5 lit. c

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Faktura potwierdzająca czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 83 Kodeksu cywilnego, nie stanowi podstawy do obniżenia podatku należnego.

k.c. art. 83

Kodeks cywilny

Czynność prawna dokonana dla pozoru jest nieważna.

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organów podatkowych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

o.p. art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organu podatkowego do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

o.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów.

o.p. art. 210 § § 1 pkt 4 i 6

Ordynacja podatkowa

Wymogi uzasadnienia decyzji organu podatkowego.

o.p. art. 14 § § 3

Ordynacja podatkowa

Sankcje w podatku VAT.

o.p. art. 17 § ust. 1 pkt 3

Ordynacja podatkowa

Określenie obrotu według cen przeciętnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Transakcja sprzedaży nieruchomości była pozorna, co wykluczało prawo do odliczenia podatku naliczonego. Zawyżona cena zakupu i powiązania między stronami świadczyły o braku zamiaru wywołania skutków prawnych umowy.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów Konstytucji przez § 48 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów. Naruszenie prawa materialnego przez bezpodstawne zakwestionowanie prawa do obniżenia podatku naliczonego z uwagi na rzekomą pozorność czynności. Naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących określenia sankcji, zebrania materiału dowodowego i uzasadnienia decyzji.

Godne uwagi sformułowania

prawdziwym zamiarem stron było stworzenie sytuacji umożliwiającej wykorzystanie przepisów podatkowych do uzyskania nienależnego zwrotu podatku naliczonego czynność prawna dotknięta wadą pozorności nie może stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego

Skład orzekający

Grażyna Nasierowska

przewodniczący

Maria Grabowska

sprawozdawca

Jerzy Płusa

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia pozorności czynności prawnej w kontekście prawa podatkowego, zwłaszcza w transakcjach nieruchomościowych między podmiotami powiązanymi."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego z okresu obowiązywania wskazanych przepisów ustawy o VAT i rozporządzeń wykonawczych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy klasycznego przykładu agresywnej optymalizacji podatkowej poprzez pozorne transakcje, co jest zawsze interesujące dla prawników i przedsiębiorców.

Pozorna transakcja nieruchomościowa: jak sąd udowodnił próbę wyłudzenia VAT-u.

Dane finansowe

WPS: 20 476 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 679/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-06-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2004-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grażyna Nasierowska /przewodniczący/
Jerzy Płusa
Maria Grabowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 1087/05 - Wyrok NSA z 2006-04-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Sygn. akt III SA/Wa 679/04 W dniu 19 kwietnia 2006r NSA w sprawie IFSK 1087/05 uchylił wyrok do ponownego rozpoznania. W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 czerwca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Nasierowska Sędziowie sędzia WSA (del.) Maria Grabowska (spr.) sędzia WSA Jerzy Płusa Protokolant Karolina Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi N. Sp. z o. o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę.
Uzasadnienie
III SA/Wa 679/04
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej określił dla N. Spółka z o.o. za miesiąc marzec 2002 r. nadwyżkę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług nad podatkiem należnym, do przeniesienia na następny miesiąc kwiecień 2002, w kwocie 20476 zł oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie w podatku od towarów i usług za miesiąc marzec w kwocie 2098800 zł. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na ustalenia kontroli oraz postępowania podatkowego zakwestionował prawo do zwrotu, bezpośrednio na rachunek bankowy spółki, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Ustalił, że spółka w deklaracji VAT za miesiąc marzec 2002 r. bezpodstawnie odliczyła podatek naliczony z faktury VAT F/S/02/000003 z dnia 30 marca 2002 r., dotyczącej zakupu towarów zaliczonych do środków trwałych, tj. zakupu budynku przy ulicy Warszawskiej 139 oraz lokalu użytkowego w budynku, z udziałem w prawie wieczystego użytkowania nieruchomości położonej przy ul. [...] w R.. Według organu, celem wielokrotnej sprzedaży udziału w budynku położonym przy ul. [...], pomiędzy firmami powiązanymi rodzinnie i osobowo, było pozorne podwyższenie ceny, w celu zwiększenia kosztów uzyskania przychodów spółki z tytułu amortyzacji budynku oraz zwrotu podatku VAT. Ponadto organ stwierdził, że sprzedaż udziału była zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt
III SA/Wa 679/04
5 i art. 4 ust. 7 lit. a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym ( Dz.U. Nr 11, poz. 50, ze zm. ) zwolniona od podatku VAT, jako sprzedaż budynku używanego, w stosunku do którego kupującemu nie przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony. W takiej sytuacji otrzymanie faktury z podatkiem należnym stosownie do § 48 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym ( Dz.U. z 2002 r. Nr 27, poz. 268 ), nie dawało prawa do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Pomimo, że w umowach sprzedaży, sporządzonych w formie aktów notarialnych: nr Rep. [...] z dnia [...] lipca 2000 r., nr Rep. [...] z dnia [...] marca 2002 r., nr Rep. [...] z dnia [...] marca 2002 r., budynek został uznany za towar używany, od którego nie naliczono podatku od towarów i usług, zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 i art. 4 ust. 7 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, spółka z o.o. A., sprzedając udział w nieruchomości zabudowanej przy ul. [...] naliczyła podatek od towarów i usług. Zdaniem organu, spółka nie może skutecznie się powoływać na treść odpowiedzi udzielonej przez Urząd Skarbowy, na pytanie dotyczące opodatkowania podatkiem VAT sprzedaży udziału w budynku przy
III SA/Wa 679/04
ul. [...], wobec nieprecyzyjnie zadanego pytania przez kontrahenta skarżącego, spółkę A.. Organ uznał, że także sprzedaż budynku przy ul. [...] była czynnością pozorną. Rzeczywistym zamiarem stron przy zawieraniu umowy, było stworzenie sytuacji, umożliwiającej wykorzystanie przepisów podatkowych do uzyskania nienależnego zwrotu podatku naliczonego oraz zwiększenie kosztów uzyskania przychodów w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych. Świadczą o tym okoliczności zawarcia umowy, jej treść oraz sposób wyceny. Organ wskazał, że zbywca nieruchomości położonej przy ul. [...], A. Spółka z o.o., zakupiła tę nieruchomość w dniu [...] marca 2002 r. za kwotę 1.808.000 zł ( w tym cena budynku 1 400 000 zł, cena gruntu 100 000 zł, podatek VAT 308.000 zł ) od R. S., po czym w dniu 30 marca 2002 r. zbyła ją na rzecz N. Spółka z o.o. za kwotę 18 278 000 zł ( w tym cena budynku 14 900 000 zł, cena gruntu 100 000 zł, VAT 3 278 000 zł ) z ustaleniem odległego terminu płatności. Stronami umów sprzedaży były podmioty powiązane rodzinnie i kapitałowo. Jedynym udziałowcem Spółki N. jest R. S.. Nieruchomość była na dzień 9.11.2001 r. wyceniona na zlecenie R. S., przez biegłego rzeczoznawcę, na kwotę 5 273 000 zł, z tym że kwota ta nie była uwzględniona przy transakcjach. Zdaniem organu, ustalone wyżej okoliczności oraz ustalony sposób zapłaty, fakt
III SA/Wa 679/04
wydzierżawienia przez spółkę N. nieruchomości zbywcy firmie A., w sytuacji gdy przychód z najmu jest dwukrotnie niższy niż przychody z amortyzacji, przemawia za przyjęciem pozorności czynności.
Decyzją z dnia [...].02.2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W., po rozpoznaniu odwołania firmy N. Spółka z o.o. od decyzji Dyrektora Urzędu Skarbowego, postanowił utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. Z sentencji decyzji wynika, że orzeczenie zapadło na podstawie art. 4 ust. 7 lit. a, art. 7 ust. 1 pkt 5 i art. 10 ust. 2, art. 21 ust. 3, art. 27 ust. 6, art. 33 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym oraz § 48 ust. 4 pkt 3 i 48 ust. 4 pkt 5 lit. c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż zawarta w formie aktu notarialnego czynność sprzedaży, potwierdzona fakturą VAT, ma cechy czynności zawartej dla pozoru, o której mowa w art. 83 kc. Zostały wykazane cechy czynności dokonanej dla pozoru, gdyż prawdziwym zamiarem strony było stworzenie sytuacji umożliwiającej wykorzystanie przepisów podatkowych, przez uzyskanie zwrotu podatku od towarów i usług. Zaistniało więc ustanowione przepisem § 48 ust. 4 pkt 5 lit. c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. ograniczenie możliwości obniżenia podatku należnego oraz zwrotu podatku naliczonego, wskutek wystawienia faktury
III SA/Wa 679/04
potwierdzającej czynność do której ma zastosowanie przepis art. 83 kc. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji , iż budynek przy ul. [...], który był przedmiotem sprzedaży, ma status towaru używanego w rozumieniu art. 4 pkt 7 lit. a ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, a zatem zachodziły warunki niezbędne do zastosowania zwolnienia od podatku wynikającego z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy. Podniósł, iż z materiału dowodowego nie wynika, a strona nie przedłożyła dodatkowych dowodów, iż przed wprowadzeniem do ewidencji środków trwałych lub w trakcie użytkowania, wydatki poniesione przez podatnika na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, stanowiły co najmniej 30 % wartości początkowej, a podatnik miał prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony od tych wydatków, zatem A. Spółka z o.o., sprzedając udział w budynku przy ul. [...], nie powinna naliczać podatku od towarów i usług według stawki 22 %. Podniósł, że wykazanie przez sprzedawcę A. Spółka z o.o. kwoty podatku rodziło po jej stronie obowiązek jego zapłaty stosownie do art. 33 ustawy, natomiast zgodnie z art. 48 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. wystawienie faktury , o której mowa w art. 33 ustawy, nie daje podstaw do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku naliczonego.
III SA/Wa 679/04
W skardze na powyższą decyzję oraz piśmie procesowym z dnia 31 maja
2005 r. N. Spółka z o.o. wniosła o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2003 r. Zarzuciła organom obrazę przepisów art. 64 ust. 2, art. 64 ust. 3 w związku z art. 84 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, przez pozbawienie podatnika prawa do obniżenia należnego podatku VAT o podatek naliczony z tytułu nabycia budynku przy ul. [...] w R. na podstawie art. 48 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, którego przepisu niekonstytucyjność potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2004 r. sygn. akt SK 22/03, oraz obrazę prawa materialnego, tj. przepisu art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz § 48 ust. 4 pkt 5 lit. c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w zw. z art. 83 kc., przez bezpodstawne zakwestionowanie prawa podatnika do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, przy nabyciu nieruchomości położonej w R. przy ul. [...]. i ul. [...], z uwagi na rzekomą pozorność czynności prawnej; przepisu art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT przez nie określenie wysokości obrotu na podstawie przeciętnych cen, stosowanych w danej miejscowości lub na danym rynku, pomimo ustaleń
III SA/Wa 679/04
organu podatkowego, iż pomiędzy sprzedającym, a kupującym istniały powiązania o charakterze rodzinnym i kapitałowym, które miały wpływ na ustalenie ceny, przepisu art. 14 § 3 w zw. z art. 14 a § 4 oraz 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, przez określenie stronie sankcji w postaci dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2002 r., mimo że podatnik w tym zakresie zastosował się do otrzymanej z urzędu skarbowego pisemnej informacji o zakresie stosowania prawa podatkowego w jego indywidualnej sprawie. Skarżący zarzucił rażącą obrazę przepisów postępowania , która miała istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 122 i 124 Ordynacji podatkowej, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zasadności przesłanek, którymi kierował się organ podatkowy rozstrzygając, iż transakcje sprzedaży nieruchomości przy ul. [...] i [...] mają charakter pozorny, przepisu art. 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej przez niewywiązanie się organu z obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co skutkowało błędnymi ustaleniami w zakresie pozorności transakcji sprzedaży nieruchomości, jak również w zakresie ustalenia powiązań rodzinnych i kapitałowych pomiędzy podmiotami umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 30 marca 2002 r., przepisu art. 210 § 1 pkt 4 i 6 w zw. z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, polegającą na braku dostatecznego uzasadnienia faktycznego
III SA/Wa 679/04
i prawnego decyzji, zawierającego wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów którym dał wiarę oraz przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności – w szczególności w sytuacji, gdy organ podatkowy zobowiązany był do udowodnienia twierdzeń o pozorności transakcji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu, podlega zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego co ogranicza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób , który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i
III SA/Wa 679/04
usług związanych ze sprzedażą opodatkowaną, przy czym kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku, określonych w fakturach stwierdzających nabycie towarów i usług. Zasada ustalona we wskazanym przepisie, podlega ograniczeniom określonym w samej ustawie oraz w przepisach rozporządzenia w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, obejmującej podatek od towarów i usług za rok 2002, jest to rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. § 48 rozporządzenia zawiera ograniczenia dotyczące możliwości obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, stanowiąc , że wystawione faktury, o których mowa w art. 33 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług ( § 48 ust. 4 pkt 3 ) oraz potwierdzające czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 kodeksu cywilnego ( § 48 ust. 4 pkt 5 lit. c ), nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Zdaniem Sądu, Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo ocenił, że zawarta umowa sprzedaży nieruchomości dotknięta jest wadą pozorności i prawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 83 kc. Pozorność czynności prawnej jest wadą oświadczenia woli, polegającą na niezgodności pomiędzy aktem woli, a jej przejawem na zewnątrz. Oświadczenie woli złożone jest dla
III SA/Wa 679/04
pozoru wtedy, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania skutków prawnych czynności, przy jednoczesnej chęci wprowadzenia w błąd innych osób. Art. 83 kodeksu cywilnego obejmuje dwa stany faktyczne: oświadczenie woli złożone drugiej stronie, za jej zgodą, dla pozoru albo w ogóle nie ma wywołać skutków prawnych, albo ma wywołać skutki prawne, ale inne niż wynikają z treści czynności prawnej. Druga postać pozorności uregulowana jest w art. 24 a § 2 Ordynacji podatkowej. Przepis ten nakazuje organom podatkowym, w przypadku ukrycia przez strony innej czynności prawnej, wywodzić skutki podatkowe z ukrytej czynności. Unormowanie to nie zwalnia organów podatkowych od stosowania art. 83 kc. Jeżeli w stanie faktycznym ma miejsce pierwsza ze wskazanych wyżej postaci pozorności, a zatem gdy strony nie zamierzają wywołać skutków prawnych określonych w umowie, czynność jest nieważna i nie może wywoływać skutków prawnych. Jakkolwiek organy podatkowe nie mają uprawnień do orzekania w przedmiocie nieważności czynności cywilno - prawnych, to w przypadku, gdy w ich ocenie zachodzą przesłanki nieważności, mogą uznać, że czynności te nie wywołują skutków prawnych na gruncie prawa podatkowego.
Ustalenia organów podatkowych dotyczące transakcji związanych z nabyciem nieruchomości nie są kwestionowane. Bezsporne jest, że udział w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], który
III SA/Wa 679/04
A. Spółka z o.o. nabyła w dniu 10 lipca 2000 r. od A. Spółka z o.o., w dniu 25 marca 2002 r., zbyła na rzecz R. S. za kwotę 1.000.000 zł. R. S. był także właścicielem nieruchomości zabudowanej, położonej w R. przy ul. [...], którą nabył w dniu [...] maja 2000 r. od Spółki A. za kwotę 1.542.000 zł. Aktem notarialnym z [...] marca 2002 r. R. S. przeniósł własność wskazanych nieruchomości na rzecz A. Spółka z o.o. za kwotę 31.808.000 zł, w tym wartość udziału w nieruchomości przy ul. [...], zakupionej poprzedniego dnia za kwotę 1.000.000 zł strony ustaliły na 30.000.000 zł, zaś wartość nieruchomości przy ul. [...] na kwotę 1.808.000 zł, rozkładając należność na raty płatne w ciągu 15 lat. W dniu 30 marca 2002 r. A. Spółka z o.o. przeniosła własność przedmiotowych nieruchomości na rzecz skarżącej Spółki za kwotę 38.996.000 zł, wskazując, że na cenę składa się wartość udziału przy ul. [...] 16.900.000 zł, wartość budynku przy ul. [...] 14.900.000 zł i wartość gruntu 100.000 zł oraz podatek VAT 6.996.000 zł. Cena sprzedaży została rozłożona na raty płatne w ciągu 15 lat, z tym, że strony ustaliły płatność pierwszej raty w kwocie 6.500.000 zł, na dzień 28 kwietnia 2002 r.
Charakterystycznym dla przedstawionych transakcji jest udział w nich R. S. lub spółek powiązanych osobowo i kapitałowo z jego osobą.
III SA/Wa 679/04
R. S. był właścicielem połowy udziałów w spółce A., właścicielem udziałów w spółce z o.o. A. do 12 marca 2002 r., kiedy to zbył większość udziałów, oraz właścicielem wszystkich udziałów w N. Spółka z o.o. Fakt, że cena sprzedaży była kilkadziesiąt razy większa od ceny zakupu, w sytuacji gdy między transakcjami upłynęły 4 dni, a warunki ekonomiczne i uwarunkowania prawne nie uległy zmianie, że wzrost ceny dotyczył wyłącznie budynków zaś cena gruntu pozostała na niezmienionym poziomie, że część nieruchomości objętej sprzedażą w dniu 2 kwietnia 2002 r. została wynajęta zbywcy na okres do 2017 r., a nadto, powstałe zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych nie zostały przez A. i R. S. zapłacone, świadczy o pozorności w/w czynności prawnych.
Umowę sprzedaży, stosownie do art. 535 kc., cechuje ekwiwalentność świadczeń, której brak można stwierdzić w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Wzrostu cen wynikających ze wskazanych wyżej transakcji nie uzasadnia fakt rozłożenia należności na nieoprocentowane raty, których płatność ustalono na okres 15 lat. Płatność należności w ratach została ustalona już przy transakcji z 26 marca 2002 r. ( zbycie przez R. S. nieruchomości na rzecz A. Spółka z o.o. ), a mimo to wartość budynku przy ul. [...] wynosiła 1.400.000 zł, z kolei wartość budynku
III SA/Wa 679/04
przy ul. [...], określona w dniu 26 marca 2002 r. na kwotę 29.900.000 zł, przy transakcji w dniu 30 marca 2002 r. została zmniejszona o połowę, do kwoty 16.900.000 zł. Przeczy to zarzutom skarżącego, że wzrost wartości nieruchomości wynikał z rozłożenia należności na raty. W ocenie Sądu, nie zostało wykazane, że transakcje były związane z zamierzeniami gospodarczymi, których potwierdzeniem według skarżącego były kserokopie listów intencyjnych. Celowość transakcji nie wynika z treści listów, a ponadto należy zauważyć, że list intencyjny z D. Spółka z o.o. został podpisany po zawarciu aktu, zaś ważność listu intencyjnego podpisanego przez R. S. z C. Spółka z o.o. wygasła z dniem 31 października 2001 r. W świetle powyższych faktów, za trafne należy uznać ustalenia organów podatkowych, dokonane w oparciu o wyczerpująco zgromadzony, zgodnie z art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej, prawidłowo oceniony, stosownie do art. 191 i art. 192 Ordynacji podatkowej, materiał dowodowy, że udział w transakcjach R. S. i powiązanych z nim kapitałowo spółek A. i N., działających w porozumieniu, umożliwił przeprowadzenie transakcji dotyczącej nieruchomości, w której cena nie była związana z jej rzeczywistą wartością, ale była wynikiem powiązań stron transakcji, a nieuzasadniony wzrost wartości budynków był podyktowany chęcią uzyskania dużego zwrotu podatku od towarów i
III SA/Wa 679/04
usług. Stwierdzenie, że prawdziwym zamiarem stron nie było wywołanie skutków wyrażonych w ich wzajemnych oświadczeniach, upoważniało organy do uznania, że czynności te były pozorne, a zatem nieważne.
Jako czynności nieważne nie mogły wywołać skutków w sferze prawa podatkowego, a więc być podstawą obniżenia podatku należnego o podatek naliczony. Pogląd, że wskazanie w umowie sprzedaży ceny odmiennej, od rzeczywiście umówionej, czyni tę umowę pozorną, wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 marca 1966 r. II CR 123/66. Stanowisko to Sąd w całości podziela.
W ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym . Ust. 1 art. 17 przywołanej ustawy, nakazujący organom podatkowym, w przypadkach wskazanych w tym przepisie, określenie obrotu według cen przeciętnych, pomniejszonych o podatek, może mieć zastosowanie tylko do ważnej czynności prawnej, której ustalona cena z uwagi na powiązania rodzinne i kapitałowe budzi wątpliwości. Uznanie, że czynność prawna objęta fakturą VAT z 30 marca 2002 r. , jako czynność pozorna jest nieważna, skutkuje zastosowaniem § 48 ust. 4 pkt 5 lit. c rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i
III SA/Wa 679/04
usług, zgodnie z którym faktura ta nie może stanowić podstawy obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.
Skarżący podniósł zarzut sprzeczności § 48 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 marca 2002 r. z art. 64 ust. 2, art. 64 ust. 3 w zw. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2004 r. SK 22/03. Trybunał Konstytucyjny stwierdził w nim niezgodność z art. 64 ust. 2, art. 64 ust. 3 w zw. art. 92 ust. 1 Konstytucji, § 50 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, w zakresie , w jakim pozbawia prawa do obniżenia podatku należnego podatnika VAT, nabywającego towar czy usługę od podmiotu, który wystawił fakturę wraz z kwotą podatku, gdy dana sprzedaż nie była objęta obowiązkiem podatkowym albo zwolniona od podatku, a kwota wykazana w fakturze została zapłacona. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przepis rozporządzenia nałożył nowe obowiązki na kontrahentów podmiotów, o których mowa w art. 33 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług w sytuacji, gdy materia ta jest zastrzeżona wyłącznie dla ustawy, zaś rozporządzenie winno zachować wyłącznie cechy aktu wykonawczego do ustawy.
Słuszne jest stwierdzenie skarżącego, iż przepis § 50 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 grudnia 1999 r. ma taką samą treść jak
III SA/Wa 679/04
przepis § 48 ust. 4 pkt 3 przywołanego w sprawie przez organy podatkowe, przy ocenie transakcji dotyczącej udziału w nieruchomości przy ul. [...].
Sąd w składzie orzekającym, podziela przedstawione stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. Ocena ta nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, wobec zasadnego stwierdzenia przez organy podatkowe, że w stosunku do czynności dotyczącej ul. [...] miał także zastosowanie przepis § 48 ust. 4 pkt 5 lit. c rozporządzenia, jako samoistna podstawa ograniczenia zasady określonej w art. 19 ustawy o podatku od towarów i usług – obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.
Z powyższych względów naruszenie art. 14 § 3 i art. 14 a § 4 w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej nie mogło mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Należy podnieść, że w dacie złożenia zapytania przez A. Spółka z o.o., na które powołuje się skarżący, nie obowiązywał przepis art. 14 a Ordynacji podatkowej. Przepis ten został wprowadzony ustawą z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz.U. Nr 169, poz. 1387 ). Obowiązujący w 2002 r. przepis art. 14 § 6
Ordynacji podatkowej, który stanowił, że zastosowanie się podatnika do urzędowej interpretacji prawa podatkowego nie może mu szkodzić, dotyczył wyłącznie interpretacji ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
III SA/Wa 679/04
W ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania: art. 122 oraz art. 124, art. 187 § 1 i art. 191 oraz art. 210 § 1 pkt 4 i 6 w zw. z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Organy podatkowe podjęły działania zmierzające do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy. Stosownie do art. 187 §1 rozpatrzyły materiał dowodowy, ustosunkowały się do dowodów i dokonując ich oceny we wzajemnym powiązaniu nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 191 Ordynacji. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi określone w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, zawiera wskazanie faktów uznanych za udowodnione, omówienie dowodów oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.
Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w takim stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), Sąd orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI