III SA/WA 647/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-10-21
NSApodatkoweWysokawsa
VATwykreślenie z rejestruczynność materialno-technicznadecyzjadwuinstancyjnośćOrdynacja podatkowawyłudzenia skarboweblokada rachunkuSTIR

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził bezskuteczność czynności wykreślenia spółki z rejestru VAT, uznając, że czynność ta powinna mieć formę decyzji, a nie czynności materialno-technicznej.

Spółka E. sp. z o.o. została wykreślona z rejestru podatników VAT przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie informacji o podejrzeniu wykorzystywania działalności banków do celów wyłudzeń skarbowych. Spółka zaskarżyła tę czynność, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych. Sąd uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że wykreślenie z rejestru VAT wymaga formy decyzji, a nie czynności materialno-technicznej, co narusza prawa podatnika do obrony i dwuinstancyjności postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi E. sp. z o.o. na czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] stycznia 2022 r. polegającą na wykreśleniu spółki z rejestru podatników VAT. Organ podatkowy uzasadnił swoje działanie informacjami wskazującymi na prowadzenie przez spółkę działań z zamiarem wykorzystania działalności banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi, zgodnie z art. 96 ust. 9 pkt 5 ustawy o VAT. Spółka zarzuciła organowi naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, w tym zasady swobodnej oceny dowodów, brak wszczęcia postępowania dowodowego oraz brak doręczenia decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Kluczowym argumentem sądu było stwierdzenie, że wykreślenie podatnika z rejestru VAT ma charakter materialnoprawny i powinno być dokonane w formie decyzji, a nie czynności materialno-technicznej. Sąd podkreślił, że forma decyzji zapewnia podatnikowi prawo do uzasadnienia, zapoznania się z argumentacją organu oraz możliwość zaskarżenia rozstrzygnięcia, co jest zgodne z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowania. Sąd odwołał się do licznych orzeczeń sądów administracyjnych potwierdzających tę linię orzeczniczą. Sąd odrzucił argumentację organu, że wystarczające jest postanowienie blokadowe STIR, wskazując na różnice w przesłankach i skutkach obu instytucji. W konsekwencji, sąd stwierdził bezskuteczność czynności wykreślenia i zasądził zwrot kosztów postępowania na rzecz spółki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Wykreślenie podatnika z rejestru podatników VAT ma charakter materialnoprawny i powinno być dokonane w formie decyzji administracyjnej, a nie czynności materialno-technicznej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wykreślenie z rejestru VAT rozstrzyga o prawach i obowiązkach podatnika, co wymaga formy decyzji zgodnie z art. 207 § 1-2 Ordynacji podatkowej. Forma czynności materialno-technicznej pozbawia podatnika prawa do uzasadnienia, zapoznania się z argumentacją organu oraz możliwości zaskarżenia, naruszając zasadę dwuinstancyjności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

inne

Przepisy (8)

Główne

u.p.t.u. art. 96 § ust. 9 pkt 5

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis ten stanowi podstawę do wykreślenia podatnika z rejestru VAT, jeżeli posiadane informacje wskazują na prowadzenie przez podatnika działań z zamiarem wykorzystania działalności banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi.

O.p. art. 207 § § 1-2

Ordynacja podatkowa

Przepisy te określają, że organ podatkowy orzeka w sprawie w drodze decyzji, chyba że przepisy stanowią inaczej. Decyzja rozstrzyga sprawę co do jej istoty albo w inny sposób kończy postępowanie.

Pomocnicze

O.p. art. 119zg § pkt 1

Ordynacja podatkowa

Definiuje pojęcie wykorzystania działalności banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi.

O.p. art. 119zg § pkt 9

Ordynacja podatkowa

Definiuje pojęcie wykorzystania działalności banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi.

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący stwierdzenia bezskuteczności czynności organu w przypadku uwzględnienia skargi.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepisy dotyczące podstaw uchylenia lub stwierdzenia nieważności aktu lub czynności.

u.p.t.u. art. 96 § ust. 9j

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis dotyczący przywrócenia podatnika do rejestru VAT.

O.p. art. 119zv § § 1

Ordynacja podatkowa

Przepis dotyczący blokady rachunku bankowego w procedurze STIR.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykreślenie z rejestru VAT powinno nastąpić w formie decyzji, a nie czynności materialno-technicznej. Forma czynności materialno-technicznej narusza prawo strony do uzasadnienia, zapoznania się z argumentacją organu i zaskarżenia rozstrzygnięcia. Przesłanki wykreślenia z rejestru VAT (wymagające 'zamiaru') są inne niż przesłanki blokady rachunku STIR (wymagające 'możliwości').

Godne uwagi sformułowania

Wykreślenie podatnika z rejestru podatników VAT ma charakter materialnoprawny. Czynności materialno-techniczne są podejmowane na podstawie przepisów prawa, które nie wymagają autorytatywnej konkretyzacji, a jedynie potwierdzenia uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Organ podatkowy orzeka w sposób władczy o prawach i obowiązkach tego podmiotu. Stygmatyzujące skutki takiej czynności mogą okazać się znacznie bardziej dolegliwe niż sama blokada STIR. To, co zaledwie możliwe, jest nietożsame z tym, co rzeczywiste.

Skład orzekający

Hanna Filipczyk

sprawozdawca

Katarzyna Owsiak

członek

Piotr Dębkowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie konieczności stosowania formy decyzji administracyjnej przy wykreślaniu podatników z rejestru VAT, nawet w przypadkach związanych z podejrzeniem oszustw podatkowych i blokadą rachunków bankowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wykreślenia z rejestru VAT na podstawie art. 96 ust. 9 pkt 5 ustawy o VAT, ale jego argumentacja dotycząca formy czynności ma szersze zastosowanie do innych rozstrzygnięć organów podatkowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie podatkowym – formy czynności organu podatkowego, która ma istotne konsekwencje dla praw podatnika. Pokazuje, jak sądowa interpretacja przepisów chroni prawa obywateli przed nadużyciami ze strony administracji.

Wykreślenie z rejestru VAT: Czy organ może działać 'po cichu'?

Dane finansowe

WPS: 697 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 647/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Hanna Filipczyk /sprawozdawca/
Katarzyna Owsiak
Piotr Dębkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 685
art. 96 ust. 9 pkt 5
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Dębkowski, Sędziowie sędzia WSA Hanna Filipczyk (sprawozdawca), sędzia WSA Katarzyna Owsiak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 października 2022 r. sprawy ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w W. na czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie wykreślenia z rejestru podatników podatku od towarów i usług 1) stwierdza bezskuteczność czynności; 2) zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. na rzecz E. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Stan sprawy
1. W dniu 25 stycznia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. (dalej: "NUS") wykreślił E. Sp. z o.o. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") z podatników podatku od towarów i usług (dalej także: "VAT") na podstawie art. 96 ust. 9 pkt 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 685 ze zm.; dalej: "u.p.t.u."),
W uzasadnieniu organ podatkowy wskazał, że posiadane przezeń dane, m.in. informacje przekazane przez Naczelnika L. Urzędu Celno-Skarbowego w postanowieniu o przedłużeniu terminu blokady rachunków bankowych, wskazują na prowadzenie przez podmiot kwalifikowany działań z zamiarem wykorzystania działalności banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo- kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi.
2. W dniu 18 lutego 2022 r. Spółka wniosła na tę czynność skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (za pośrednictwem organu podatkowego), zarzucając jej rażące naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy:
- art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: "O.p.") poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i uznanie, iż z posiadanych przez organ informacji wynika, że podatnik może prowadzić działania z zamiarem wykorzystania działalności banków w rozumieniu art 119zg pkt 1 O.p. lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi w rozumieniu art. 119zg pkt 9 O.p., na podstawie tylko domniemań bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w wystarczającym zakresie, co spowodowało dokonanie przez organ czynności wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT z pokrzywdzeniem podatnika bez odpowiedniej do tego podstawy dowodowej;
- art. 165 § 1 i § 2 O.p. przez brak wszczęcia i przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie występowania podstaw do wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT, ograniczając tym samym podatnika w kwestii dostępu do informacji niezbędnych do przeprowadzenia przez podatnika zakresie kontroli instancyjnej i odwołania się od dokonanej czynności;
- art. 151 w zw. z art. 211 i art. 212 O.p. przez brak doręczenia stronie decyzji o wykreśleniu jej jako podatnika VAT, co skutkowało tym, iż pomimo wykreślenia spółki z rejestru VAT z dniem 25 stycznia 2022 r. spółka powzięła te informację dopiero dnia 4 lutego 2022 r., sprawdzając swój status w wykazie podmiotów zarejestrowanych jako podatnicy VAT, niezarejestrowanych oraz wykreślonych i przywróconych do rejestru VAT, umieszczonym na stronie Ministerstwa Finansów, co stoi w opozycji do ustawowo przyjętych zasad dotyczących informowania podatnika o dokonywanych przez organy administracyjne wobec niego czynnościach;
- a w konsekwencji naruszenie prawa materialnego: art. 96 ust. 9 pkt 5 u.p.t.u. przez jego niezasadne zastosowanie.
Skarżąca wniosła o uchylenie czynności jej wykreślenia z rejestru podatników podatku VAT i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.
3. W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie oraz przedstawił informacje zawarte w postanowieniu Naczelnika L. Urzędu Celno-Skarbowego w L. z dnia [...] stycznia 2022 r. o przedłużeniu blokady rachunków bankowych Spółki do dnia 21 kwietnia 2022 r.
Informacje te jego zdaniem wskazywały, że Spółka może wykorzystywać działalność banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi, o których mowa w art. 119zg pkt 9 lit. a) i b) O.p. W ocenie Naczelnika L. Urzędu Celno-Skarbowego w L. zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przez osoby działające w imieniu Skarżącej przestępstw stypizowanych w art. 56 § 1 i art. 62 § 2 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks kamy skarbowy (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 408 ze zm.) polegających na podaniu nieprawdy w deklaracjach dla podatku od towarów i usług VAT-7 poprzez posługiwanie się fakturami VAT wystawionymi w sposób nierzetelny.
Zgodnie z przedstawionymi informacjami Spółka wykazuje nabycia od podmiotów, co do których istnieje podejrzenie udziału w oszustwach podatkowych. Spółki będące wystawcami faktur dla Skarżącej (wymienione w postanowieniu) dokonują nabyć i dostaw pomiędzy sobą wzajemnie wielomilionowych transakcji, a powyższym transakcjom nie towarzyszą żadne płatności. Skarżąca nie dokonała żadnych płatności za pośrednictwem rachunków bankowych do kontrahentów, pomimo wykazanych nabyć za ponad 2,5 min zł.
Podmioty będące wystawcami faktur na rzecz Spółki to podmioty w większości przypadków wykreślone z rejestru podatników VAT zgodnie z art. 96 ust. 9 pkt 5 u.p.t.u. Niektóre podmioty, od których dokonano nabyć, nie wykazały dostaw na rzecz Skarżącej. W niektórych przypadkach występują rozbieżności pomiędzy nabyciami wykazanymi przez Spółkę a dostawcami.
Główne obciążenia na rachunku Spółki to wypłaty gotówkowe, których prawdopodobnie dokonywał pełnomocnik do rachunków Pan P.O. -jedyna osoba, której wydano kartę do rachunków, wypłaty dokonywane były głównie w bankomatach w Konstancin- Jeziorna,
W takcie czynności funkcjonariuszy L. Urzędu CeIno-Skarbowego w L. , pracownice Spółki zeznały, że towar sprzedawany był także bez faktur, np. dla Bułgarów. O fakcie niewystawiania faktur decydował Pan P.O. .
Działalność Spółki oraz podmiotów występujących w łańcuch dostaw do niej prowadzącym wskazuje, iż zachodzą przesłanki noszące znamiona "obrotu łańcuchowego", w którym będące wystawcami faktur dla Spółki pełnią rolę "znikających podatników".
Z informacji tych wynika, że Spółka mogła być świadomym uczestnikiem procederu polegającego na obniżaniu podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur VAT stwierdzających czynności, które nie zostały dokonane, co może mieć wpływ na prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony zgodnie z art. 86 ust. 1 oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u. Zachodzi wysokie ryzyko, że w okresie objętym analizą Spółka mogła uczestniczyć w mechanizmie oszustwa w podatku od towarów i usług.
2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
1. Skarga jest zasadna.
2. Strony spierają się o zgodność z prawem czynności wykreślenia Skarżącej przez organ podatkowy z rejestru podatników VAT na podstawie art. 96 ust. 9 pkt 5 u.p.t.u.
Zgodnie z tym przepisem naczelnik urzędu skarbowego wykreśla z urzędu podatnika z rejestru jako podatnika VAT bez konieczności zawiadamiania o tym podatnika, jeżeli posiadane informacje wskazują na prowadzenie przez podatnika działań z zamiarem wykorzystania działalności banków w rozumieniu art. 119zg pkt 1 O.p. lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi w rozumieniu art. 119zg pkt 9 O.p.
3. Zaskarżona czynność jest dotknięta wadą zasadniczą: wykreślenie podmiotu z rejestru VAT wymaga rozstrzygnięcia w formie decyzji.
Sąd podziela w tej kwestii argumenty przedstawione w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 października 2022 r., sygn akt III SA/Wa 796/22 (nieprawomocnym) – które przytacza i rozwija poniżej.
4. Zgodnie z art. 207 § 1-2 O.p. organ podatkowy orzeka w sprawie w drodze decyzji, chyba że przepisy O.p. stanowią inaczej. Decyzja rozstrzyga sprawę co do jej istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji.
Prawidłową formą załatwienia sprawy podatkowej jest więc co do zasady decyzja.
5. Konsekwencje wykreślenia podmiotu z rejestru podatników VAT nie są natury technicznej: wykreślenie zasadniczo wpływa na sferę określonych w u.p.t.u. praw i obowiązków podatnika,
Wykreślenie podatnika z rejestru podatników VAT ma więc charakter materialnoprawny.
Dlatego organ podatkowy nie może posłużyć się w tym przypadku formą czynności materialno-technicznej.
Czynności materialno-techniczne są podejmowane na podstawie przepisów prawa, które nie wymagają autorytatywnej konkretyzacji, a jedynie potwierdzenia uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Tymczasem przez wykreślenie podmiotu z rejestru podatników VAT organ podatkowy (naczelnik urzędu skarbowego) orzeka w sposób władczy o prawach i obowiązkach tego podmiotu.
Jest to orzeczenie rozstrzygające co do istoty sprawę podatkową; zatem w myśl art. 207 § 2 O.p. powinno przybrać formę decyzji.
6. Powyższe stanowisko o konieczności wydania decyzji, będące konsekwencją przyjęcia materialnoprawnego charakteru wykreślenia podatnika z rejestru VAT, zostało wyrażone w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 11 stycznia 2011 r. sygn. akt I FSK 371/10; z dnia 16 maja 2014 r. sygn. akt I FSK 877/13; wyroki WSA w Warszawie z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 640/16, z dnia 13 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 237/17, z 12 czerwca 2019 r. sygn. akt: III SA/Wa 2765/18, z 26 września 2019 r. sygn. akt: III SA/Wa 314/19; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I SA/Kr 610/09, wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 1217/15, z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 341/17).
Jakkolwiek poglądy judykatury dotyczą innych przesłanek wykreślenia z rejestru niż ta związana z orzeczeniem blokady rachunków bankowych, to jednak ukształtowana jest linia orzecznicza, zgodnie z którą wykreślając podatnika z rejestru podatników VAT organ podatkowy orzeka o jego prawach i obowiązkach podatnika – zatem jego rozstrzygnięcie powinno przybrać formę decyzji.
7. Forma decyzji zobowiązuje organ podatkowy do przedstawienia uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, a podatnikowi umożliwia zapoznanie się z tym rozstrzygnięciem wraz z jego uzasadnieniem, a także prowadzenie sporu dotyczącego zasadności (zgodności z prawem) rozstrzygnięcia, z zachowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego (art. 127 O.p).
Odmienne rozumienie tej kwestii mogłoby prowadzić do uznania art. 96 ust. 9 pkt 5 u.p.t.u. za naruszający konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 78 Konstytucji RP.
2.8. Zgodnie z art. 96 ust. 9j u.p.t.u. naczelnik urzędu skarbowego przywraca zarejestrowanie podatnika, o którym mowa w ust. 9 pkt 5, jako podatnika VAT czynnego bez konieczności składania zgłoszenia rejestracyjnego, jeżeli podatnik udowodni, że prowadzone przez niego działania nie są realizowane z zamiarem, o którym mowa w ust. 9 pkt 5, albo wyjdą na jaw inne okoliczności lub dowody, z których wynikał brak takiego zamiaru.
Nie można jednak przyjąć, że dla wykreślenia podatnika z rejestru organ nie musi udowadniać istnienia "zamiaru" jego działań oszukańczych i nie musi orzekać o tym w formie decyzji, natomiast to podatnik musi dowodzić brak takiego zamiaru, aby osiągnąć przywrócenie do rejestru (art. 96 ust. 9j u.p.t.u.): że dopiero w przedmiocie przywrócenia do rejestru orzeka się w formie decyzji.
Przywrócenie zarejestrowania podatnika jest wprawdzie możliwe, ale obwarowane udowodnieniem przez podatnika braku zamiaru wykorzystania instytucji, o których mowa w ust. 9 pkt 5 u.p.t.u. do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi.
Istnienie procedury przywrócenia do rejestru (art. 96 ust. 9j u.p.t.u.) nie usprawiedliwia niedochowania formy decyzji o wykreśleniu z rejestru.
Inne są przesłanki stosowania instytucji wykreślenia z rejestru, a inne (szersze) przywrócenia rejestracji, a przede wszystkim inaczej rozkłada się w obu procedurach ciężar dowodu.
9. Jeżeli ustawodawcy zależało na wprowadzeniu natychmiastowego skutku wykreślenia z rejestru, to można go było osiągnąć przez natychmiastową wykonalność decyzji wykreślającej podatnika z rejestru VAT, także z mocy prawa (por. art. 239c O.p.).
Względy szybkości i sprawności działania nie usprawiedliwiają natomiast eliminowania formy decyzji i odbierania podatnikowi prawa do zapoznania się z uzasadnieniem rozstrzygnięcia i jego zaskarżenia w toku instancji administracyjnych.
10. W postępowaniu blokadowym STIR pogodzono szybkość postępowania (której wymaga potrzeba przerwania podejrzanych transferów pieniężnych i zabezpieczenia majątku) z zasadą dwuinstancyjności postępowania. Na postanowienie blokadowe STIR służy bowiem zażalenie.
Tymczasem postanowienie blokadowe ma względnie łagodniejsze skutki niż wykreślenie podatnika z rejestru VAT. Postanowienie blokadowe, jakkolwiek pozbawia prawa do dysponowania środkami na rachunkach, czyni to jednak tylko do pewnego limitu kwotowego, a przede wszystkim nie ma charakteru publicznego, tj. potencjalni kontrahenci nie muszą się dowiedzieć o orzeczeniu blokady STIR. Podatnik, wobec którego orzeczono blokadę STIR, może prowadzić dalej działalność (tak jak np. podmiot z rachunkiem bankowym zajętym w postępowaniu egzekucyjnym), a jego kupiecka reputacja nie musi doznawać tu uszczerbku.
Inaczej jest w przypadku wykreślenia podatnika z rejestru czynnych podatników VAT. Rejestr ten jest dostępny publicznie. Stygmatyzujące skutki takiej czynności mogą okazać się znacznie bardziej dolegliwe niż sama blokada STIR. Doświadczenie życiowe i znajomość praktyki gospodarczej pozwala przyjąć, że podmiot wykreślony z rejestru podatników VAT z powodu – przypisywanego mu przez organ – "zamierzonego" oszustwa podatkowego realnie nie może już liczyć na prowadzenie prosperującej działalności gospodarczej.
11. Także z tego względu Sąd uważa, że sprawa wykreślenia z rejestru podatników VAT w związku z procedurą STIR jest zbyt istotna dla podatników, aby załatwiać ją tylko zawiadomieniem, praktycznie pozbawionym uzasadnienia (za takie trudno uznać jednozdaniowego komentarza przytaczającego przepis prawa i postanowienie blokadowe) i niedającym możliwości prowadzenia sporu instancyjnego.
12. Szybkość działania organu w przedmiocie wykreślenia z rejestru nie może mieć prymatu nad zasadą prawdy obiektywnej, a więc ustaleniem oraz udokumentowaniem istnienia przesłanek wykreślenia oraz nad zasadą czynnego udziału i zasadą przekonywania wyrażającą się w przedstawieniu podatnikowi argumentów organu – co należy uczynić w uzasadnieniu decyzji.
13. W realiach tej sprawy argumentację NUS Spółka faktycznie miała okazję poznać dopiero z treści odpowiedzi na skargę. Niezachowanie formy decyzji oznacza więc, że istota sporu i stanowisko organu podatkowego ujawniają się dopiero w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
14. Z tych wszystkich względów Sądu nie podziela poglądu prezentowanego w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych aprobujących wykreślenie podatnika z rejestru bez zachowania formy decyzji (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 3 marca 2020 r., I SA/Łd 801/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 listopada 2020 r., I SA/Kr 940/20).
15. W odpowiedzi na skargę NUS wskazuje, że "wszelkie zarzuty dotyczące zebrania i oceny materiału dowodowego w zakresie ewentualnej możliwości wykorzystywania działalności banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi podatnik powinien podnosić w zażaleniu na postanowienie Naczelnika L. Urzędu Celno- Skarbowego w L. (art. 119zzb § 1 Ordynacji podatkowej)".
Organ podatkowy jest w błędzie. Zwalczanie wykreślenia z rejestru nie jest warunkowane uprzednim doprowadzeniem do uchylenia postanowienia o blokadzie rachunków bankowych w procedurze STIR.
Przesłanki zastosowania tych instytucji są powiązane, lecz różne.
Zgodnie z art. 119zv § 1 O.p. Szef KAS może zażądać blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego na okres nie dłuższy niż 72 godziny, jeżeli posiadane informacje, w szczególności wyniki analizy ryzyka, o której mowa w art. 119zn § 1, wskazują, że podmiot kwalifikowany m o ż e w y k o r z y s t y w a ć działalność banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego, a blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego jest konieczna, aby temu przeciwdziałać.
Przepis ten nie wymaga, by to sam podatnik poddany blokadzie rachunków bankowych wykorzystał lub miał zamiar wykorzystać działalność banków do wyłudzeń skarbowych.
W kontraście z art. 119zv § 1 O.p. – przepis art. 96 ust. 9 pkt 5 u.p.t.u. jest oparty na przesłance z a m i a r u wykorzystania przez podatnika działalności banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi.
Tym samym art. 96 ust. 9 pkt 5 u.p.t.u. wymaga, poza formalnym orzeczeniem blokady rachunku bankowych, wykazania prowadzenia przez podatnika działań z zamiarem wykorzystania działalności sektora bankowego do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi
Przy orzekaniu blokady rachunku bankowego w procedurze STIR nie wymaga się wykazania "zamiaru" dokonywania wyłudzeń skarbowych, co jest natomiast wymagane przy wykreśleniu podatnika z rejestru.
Z tego względu chybione są sugestie organu podatkowego zawarte w odpowiedzi na skargę sugerujące Stronie ukierunkowanie się na ewentualne zwalczanie postanowienia blokadowego STIR.
2.16. Podatnik może bronić się przed wykreśleniem z rejestru podnosząc tylko, że organ nie wykazał jego oszukańczego zamiaru. Nie musi jednocześnie (skutecznie) negować samej możliwości wykorzystywania w swojej działalności banków do celu związanych z wyłudzeniami skarbowymi, gdy np. uważa, że cele wyłudzenia miały inne podmioty, a podatnik jest przekonany, że wziął udział w mechanizmie oszustwa nieświadomie, w wyniku uwikłania, wplątania przez inne podmioty.
Możliwe jest więc jednoczesne spełnienie przesłanek orzeczenia blokady STIR i niespełnienie (wobec niewykazania zamiaru) przesłanek do wykreślenia podatnika z rejestru.
Te dwie sprawy nie pozostają w prawnym związku polegającym na tym, że orzeczenie blokady STIR automatycznie, zawsze i natychmiast oznacza wykreślenie podatnika z rejestru VAT.
2.17. Wobec tego braku automatyzmu jest jasne, że wykreślenie podatnika z rejestru VAT musi być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym zorientowanym na zbadanie w szczególności "zamiaru" wykorzystania przez podatnika działalności sektora bankowego do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi.
Forum takiego postępowania wyjaśniającego jest postępowanie podatkowe – zakończone wydaniem decyzji podatkowej.
18. Sąd ocenia zgodność z prawem aktu lub czynności, nie odpowiedzi na skargę.
Dla porządku jednak zauważa, że do wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT niewystarczające jest stwierdzenie, że ten "może wykorzystywać działalność banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi" lub "mógł być świadomym uczestnikiem procederu polegającego na obniżaniu podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur VAT stwierdzających czynności, które nie zostały dokonane" (jak pisze NUS w odpowiedzi na skargę).
To, co zaledwie możliwe, jest nietożsame z tym, co rzeczywiste. Warunkiem wykreślenia podatnika z rejestru VAT nie jest stawianie tezy dowodowej opartej na domyśle czy możliwości. Organ ma wykazać, że istnieją dowody wskazujące na prowadzenie przez Spółkę działań (rzeczywistych, nie potencjalnych) z zamiarem wykorzystania sektora bankowego do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi.
19. Forma, w jakiej wykreślono Skarżącą z rejestru podatników VAT, była nieprawidłowa.
Powyższe naruszenie art. 207 § 1 i § 2 O.p. w związku z art. 96 ust. 9 pkt 5 u.p.t.u. mogło istotnie wpłynąć na wynik sprawy.
2.20. Konsekwencją tego uchybienia jest stwierdzenie bezskuteczności czynności organu, tj. wykreślenia Skarżącej z rejestru podatników VAT, na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.
2.21. Jeżeli organ podatkowy wykaże, że Strona działała z zamiarem wykorzystania działalności banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi, wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie wykreślenia Strony z rejestru podatników VAT w formie decyzji.
Decyzja ta będzie należycie uzasadniona (będzie zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne).
Strona będzie miała prawo do wniesienia odwołania od tej decyzji.
2.22. Sąd zasądził na rzecz Skarżącej na jej wniosek zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis w wysokości 200 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit c.) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).
2.23. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI