III SA/WA 642/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-10-28
NSApodatkoweŚredniawsa
VATzwolnienie z VATusługi finansowepośrednictwoprowizja bankowainterpretacja podatkowaWSADKIS

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki K. Sp. z o.o. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, uznając, że usługi pośrednictwa w odzyskaniu prowizji bankowej nie korzystają ze zwolnienia z VAT.

Spółka K. Sp. z o.o. wniosła skargę na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, która odmówiła jej usługom zwolnienia z VAT. Spółka świadczyła usługi pośrednictwa w odzyskaniu prowizji bankowej, twierdząc, że są to usługi finansowe objęte zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37-41 ustawy o VAT. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organu, że opisane przez spółkę czynności mają charakter technicznej obsługi należności, a nie usług pośrednictwa finansowego w rozumieniu przepisów.

Sprawa dotyczyła skargi spółki K. Sp. z o.o. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (DKIS), która odmówiła zwolnienia z VAT usług świadczonych przez spółkę. Spółka zajmowała się pośrednictwem w odzyskiwaniu prowizji bankowych naliczonych w związku z kredytami i pożyczkami. Klient kontaktował się ze spółką, a następnie, w przypadku zainteresowania, podpisywał umowę ze spółką. Usługi odzyskania prowizji wykonywały wyspecjalizowane kancelarie prawne na podstawie odrębnych pełnomocnictw. Spółka twierdziła, że jej usługi są usługami pośrednictwa finansowego i powinny korzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37-41 ustawy o VAT. DKIS uznał, że usługi te nie spełniają przesłanek do zwolnienia, ponieważ nie są to czynności pośrednictwa w zawieraniu umów finansowych, lecz raczej techniczna obsługa należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki, podzielając stanowisko organu. Sąd podkreślił, że kluczowe dla uznania usługi za pośrednictwo finansowe jest jej charakter polegający na wskazywaniu okazji do zawarcia umowy, negocjowaniu warunków lub czynieniu wszystkiego, co niezbędne do zawarcia umowy, przy braku własnego interesu w treści umowy. W analizowanym przypadku spółka była stroną umowy z klientem, a czynności faktyczne wykonywała kancelaria prawna. Sąd uznał, że czynności spółki miały charakter techniczny i nie spełniały kryteriów usług pośrednictwa finansowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, usługi te nie korzystają ze zwolnienia z VAT, ponieważ nie spełniają definicji usług pośrednictwa finansowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że czynności spółki miały charakter technicznej obsługi należności, a nie pośrednictwa w zawieraniu umów finansowych. Kluczowe dla pośrednictwa jest aktywne działanie w celu zawarcia umowy, a nie tylko obsługa już istniejących lub zakończonych relacji finansowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.t.u. art. 43 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepisy dotyczące zwolnień z VAT dla usług finansowych (pkt 37-41) powinny być interpretowane ściśle. Usługi spółki nie mieszczą się w definicji pośrednictwa finansowego, gdyż mają charakter techniczny, a nie polegają na aktywnym działaniu w celu zawarcia umowy.

u.p.t.u. art. 43 § 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r o podatku od towarów i usług

Zwolnienia od podatku VAT dla usług finansowych.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 43 § 15

Ustawa o podatku od towarów i usług

Zwolnienia z pkt 37-41 nie mają zastosowania do czynności ściągania długów, w tym factoringu, oraz usług doradztwa i leasingu.

p.p.s.a. art. 119 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd.

p.p.s.a. art. 57a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ograniczenia podstaw skargi na interpretację przepisów prawa podatkowego.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

k.c. art. 876 § 1

Kodeks cywilny

Definicja umowy poręczenia.

k.c. art. 879 § 1

Kodeks cywilny

Zakres zobowiązania poręczyciela.

u.o.i.f.

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi

Definicja instrumentów finansowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Usługi świadczone przez spółkę nie stanowią pośrednictwa finansowego w rozumieniu przepisów ustawy o VAT i orzecznictwa TSUE. Czynności spółki mają charakter technicznej obsługi należności, a nie aktywnego działania w celu zawarcia umowy finansowej.

Odrzucone argumenty

Usługi spółki są usługami pośrednictwa finansowego i korzystają ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37-41 u.p.t.u.

Godne uwagi sformułowania

Określenia użyte do sformułowania zwolnień zawartych w art. 135 ust. 1 Dyrektywy 112 należy interpretować ściśle, gdyż są wyjątkiem od ogólnej zasady. Usługa pośrednictwa nie może mieć charakteru wyłącznie wykonywania czynności faktycznych związanych z umową. Czynnościom dokonywanym przez Skarżącą można przypisać walory technicznej obsługi należności wypłaconej przez bank na rzecz klienta.

Skład orzekający

Hanna Filipczyk

przewodniczący

Anna Zaorska

sędzia

Katarzyna Owsiak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia usług pośrednictwa finansowego w kontekście zwolnienia z VAT, zwłaszcza w sprawach dotyczących odzyskiwania prowizji bankowych lub podobnych czynności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i może wymagać analizy w kontekście innych rodzajów usług finansowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia zwolnienia z VAT dla usług finansowych i pośrednictwa, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców. Wyjaśnia, kiedy czynności pomocnicze nie są uznawane za pośrednictwo.

Czy Twoje usługi finansowe są naprawdę zwolnione z VAT? Sąd wyjaśnia, kiedy pośrednictwo to tylko obsługa techniczna.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 642/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-03-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Zaorska
Hanna Filipczyk /przewodniczący/
Katarzyna Owsiak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 931
art. 43 ust. 1 pkt 37) - 41)
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r o podatku od towarów i usług (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Hanna Filipczyk, Sędziowie sędzia WSA Anna Zaorska, sędzia WSA Katarzyna Owsiak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi K. Sp. z.o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 5 stycznia 2022 r. nr 0114-KDIP4-3.4012.661.2021.2.DS w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę
Uzasadnienie
1. Postępowanie przed Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej
1.1. Przedmiotem skargi jest interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: DKIS/organ) z dnia [...] stycznia 2022 r. w zakresie podatku od towarów i usług, wydana na wniosek K. sp. z o.o. (dalej: Wnioskodawca/Skarżąca/Spółka) z dnia 22 września 2021 r.
1.2. We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej Wnioskodawca przedstawił następujący stan faktyczny:
Spółka świadczy usługi pośrednictwa w odzyskaniu prowizji bankowej naliczonej w związku z zadłużeniem kredytowym i pożyczkowym w instytucjach finansowych. Spółka przekazuje klientowi kontakt do wyspecjalizowanej kancelarii, która dochodzić będzie na jego rzecz wierzytelności wobec instytucji finansowej. Klient kontaktuje się ze Spółką poprzez osobistą wizytę w biurze, za pośrednictwem telekonferencji lub telefonicznie. W czasie spotkania z klientem zadaniem pracowników Wnioskodawcy jest przekazanie informacji o treści wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 września 2019 r. i wynikających z niego obowiązkach instytucji finansowych wobec kredytobiorców w formie uprzednio przygotowanej broszury lub ustnie. Nadto, pracownicy informują o zakresie usług Spółki i przekazują instrukcję pozyskania raportu z Biura Informacji Kredytowej. Osoby zatrudnione przez Spółkę pracują z wykorzystaniem będących jego własnością telefonów, udostępnionych pracownikom lub w czasie spotkań osobistych z klientami w biurze Spółki. W przypadku zainteresowania klienta w skorzystaniu z usług Spółki, upoważnieni pracownicy podpisują z nim umowę. Zawarcie umowy jest również możliwe on-line, z wykorzystaniem podpisu elektronicznego (niecertyfikowanego) firmy A.. Pracownicy Wnioskodawcy posiadają wieloletnie doświadczenie z zakresu bankowości, co stanowi o wartości usług świadczonych na rzecz klienta. Spółka świadczy usługi pośrednictwa w odzyskaniu prowizji bankowej, jednak nie uczestniczy bezpośrednio w procesie dochodzenia roszczeń (windykacji). Usługę odzyskania prowizji bankowej wykonują wyspecjalizowane kancelarie prawne, w oparciu o odrębne pełnomocnictwo do reprezentacji oraz upoważnienie do udzielenia radcy prawnemu informacji przez instytucję finansową zgodnie z art. 104 ustawy prawo bankowe. Decyzja o wyborze pełnomocnika należy do klienta.
Do podejmowanych przez kancelarie czynności należy wymiana korespondencji z instytucjami bankowymi w imieniu klienta na etapie przedsądowym oraz ewentualnie, wystąpienia na drogę postępowania administracyjnego lub sądowego. Wysokość wynagrodzenia za podejmowane czynności prawne określa kancelaria prawna. W czasie pracy kancelarii prawnej, pracownicy Spółki, w celu realizacji usługi pośrednictwa utrzymują kontakt telefoniczny i osobisty z klientem, w tym informują go o postępach w działaniach podejmowanych przez kancelarie prawne oraz zwracają się z prośbą o dostarczenie dodatkowej dokumentacji lub wyjaśnień. Czynności Spółki są identyczne bez względu na to, czy klient uzyska kwoty na etapie przedsądowym, czy uzyska kwoty na etapie sądowym lub postępowania administracyjnego.
Wnioskodawca nie uczestniczy w procesie dochodzenia wierzytelności. Płatności na rzecz klienta dokonywane są na rachunek Spółki bądź kancelarii prawnej (która przekazuje je w pełnej wysokości na rachunek bankowy Wnioskodawcy). W przypadku odnotowania transakcji przychodzącej, Spółka dopasowuje transakcję do konkretnej sprawy, dokonuje weryfikacji wysokości płatności oraz wypłaca środki na rzecz klienta.
Wynagrodzenie Wnioskodawcy za pośrednictwo w odzyskaniu prowizji określone jest procentowo i uzależnione od efektu pracy kancelarii prawnych. W przypadku pozyskania środków przez kancelarie na rzecz klienta, Wnioskodawca pobiera 35% wartości wpłaconej kwoty. Jeżeli instytucja finansowa dokonuje zapłaty po wystąpieniu przez radcę prawnego na drogę postępowania administracyjnego (m.in. do Komisji Nadzoru Finansowego) lub sądowego, wynagrodzenie Wnioskodawcy wynosi 50% pozyskanej kwoty. Spółka pokrywa w imieniu klientów koszt czynności dokonanych przez kancelarie prawne. Podkreślenia wymaga, że Wnioskodawca nie zajmuje się ściąganiem długów, a jedynie pośredniczy w odzyskaniu nadpłaconej prowizji bankowej.
Co więcej, nie dochodzi do zawierania umów faktoringu. Klient nie przekazuje swoich praw do roszczenia spółce, a ta nie przejmuje odpowiedzialności za wynik prowadzonych czynności. Wnioskodawca zobowiązuje się za to w treści umowy do dochowania należytej staranności w czasie wykonywania usługi i z tego tytułu ponosi wobec klientów odpowiedzialność na zasadach ogólnych kodeksu cywilnego.
Spółka pośredniczy w odzyskaniu prowizji bankowej przez klienta. Nie działa jednak w imieniu i na rzecz kancelarii prawnej. Umowa jest podpisywana bezpośrednio z Wnioskodawcą. Kancelaria prawna działa w imieniu klienta w oparciu o odrębne pełnomocnictwo i odrębne ustalenia. Rolą Spółki jest wyłącznie pośredniczenie w przekazaniu dokumentacji oraz pośrednictwo w przekazaniu środków finansowych między stronami.
1.3. W związku z powyższym opisem zadano następujące pytanie: czy świadczone przez Wnioskodawcę usługi korzystają ze zwolnienia z podatku VAT w myśl art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów usług (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 931, ze zm., dalej: u.p.t.u.)?
Zdaniem Skarżącej świadczone przez nią usługi korzystają ze zwolnienia z podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 u.p.t.u., ponieważ niewątpliwie mamy tu do czynienia z usługą pośrednictwa w świadczeniu usług finansowych.
Usługa wykonywana przez Wnioskodawcę spełnia warunki uznania za usługę pośrednictwa w świadczeniu usług finansowych. Jest to usługa świadczona na rzecz strony transakcji finansowej, związana jest z nadpłaconą prowizją powstałą w wyniku zawarcia transakcji finansowej. Usługa wykonywana jest przez stronę nie będącą stroną transakcji finansowej. Ponadto strona transakcji wypłaca Spółce wynagrodzenie za usługę. Celem usługi jest tu dążenie do zawarcia transakcji odzyskania nadpłaconej prowizji. Zdaniem Spółki usługa korzysta ze zwolnienia przedmiotowego określonego w art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o podatku od towarów i usług.
1.4. W skarżonej indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z dnia [...] stycznia 2022 r. DKIS stwierdził, że stanowisko, które przedstawiła Skarżąca we wniosku jest nieprawidłowe.
Zdaniem organu, z przepisów ustawy o podatku od towarów i usług wynika, że przez usługę należy rozumieć każde świadczenie na rzecz danego podmiotu niebędące dostawą towarów. Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy natomiast rozumieć każde zachowanie się na rzecz innej osoby, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie, bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy).
Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie. DKIS zauważył jednak, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.
W związku z powyższym, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.
DKIS wskazał, że przepisy ustawy o podatku od towarów i usług oraz rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy przewidują dla niektórych towarów i usług stawki obniżone lub zwolnienie od podatku. Zakres i zasady zwolnienia od podatku od towarów i usług dostawy towarów lub świadczenia usług zostały określone m.in. w art. 43 u.p.t.u. Zwolnienia te uregulowane zostały w ustawie o podatku od towarów i usług wskutek odzwierciedlenia odpowiednich przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE L z 2006 r. Nr 347 str. 1 ze zm., dalej: Dyrektywa 112).
DKIS podkreślił, że pojęcia używane do oznaczenia zwolnień, o których mowa w art. 43 u.p.t.u., winny być interpretowane w sposób ścisły, gdyż zwolnienia te stanowią odstępstwa od ogólnej zasady, zgodnie z którą podatek od towarów i usług pobierany jest od każdej usługi świadczonej odpłatnie przez podatnika. Zwolnienia stanowią pojęcia autonomiczne prawa wspólnotowego, które mają na celu uniknięcie rozbieżności pomiędzy państwami członkowskimi w stosowaniu systemu VAT i które należy sytuować w ogólnym kontekście wspólnego systemu VAT.
Organ przywołała art. 43 ust. 15 u.p.t.u., zgodnie z którym zwolnienia, wymienione w ust. 1 pkt )7, 12 i 37) -41), nie mają zastosowania do:
1) czynności ściągania długów, w tym factoringu;
2) usług doradztwa;
3) usług w zakresie leasingu.
DIAS przypomniał, że wątpliwości Spółki w opisanej sprawie dotyczyły kwestii, czy świadczone przez Spółkę usługi będą podlegały zwolnieniu od podatku i aby je wyjaśnić, należało przeanalizować możliwość zwolnienia od podatku świadczonych przez Spółkę usług na podstawie przepisów zawartych art. 43 ust. 1 pkt 37) -41) u.p.t.u.
Następnie DIAS przywołała art. 43 ust. 1 pkt 37) u.p.t.u., na mocy którego zwalnia się od podatku usługi ubezpieczeniowe, usługi reasekuracyjne i usługi pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, a także usługi świadczone przez ubezpieczającego w zakresie zawieranych przez niego umów ubezpieczenia na cudzy rachunek, z wyłączeniem zbywania praw nabytych w związku z wykonywaniem umów ubezpieczenia i umów reasekuracji.
DKIS wskazał, że ani ustawa o podatku od towarów i usług, ani Dyrektywa 112, nie zawierają definicji pojęć kluczowych dla zastosowania przedmiotowego zwolnienia z podatku VAT, takich jak "usługi ubezpieczeniowe" czy "usługi pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych". W tej sytuacji wskazane było sięgnięcie do dorobku orzeczniczego TSUE.
Trybunał orzekł, że istotą transakcji ubezpieczeniowej jest w ogólnym rozumieniu, iż ubezpieczyciel zobowiązuje się w przypadku gdy zaistnieje ryzyko objęte ubezpieczeniem, świadczyć ubezpieczonemu usługę uzgodnioną podczas zawierania umowy w zamian za uprzednią wpłatę składki (wyroki TS w sprawie Card Protection Plan C-349/96, EU:C:1999:93, pkt 17; Skandia C-240/99, EU:C:2001:140, pkt 37; Taksatororringen C-8/01, EU:C:2003:621, pkt 39). Trybunał wyraził stanowisko, że transakcja ubezpieczeniowa nieodzownie pociąga za sobą istnienie umowy między dostawcą usługi ubezpieczenia i osobą, która jest ubezpieczona na wypadek ryzyka, czyli ubezpieczonym.
Biorąc pod uwagę opis sprawy i regulacje prawne, DKIS stwierdził, że Skarżąca nie wykonuje czynności ubezpieczeniowych ani reasekuracyjnych. Nie występuje w roli ubezpieczyciela, który w przypadku wystąpienia ryzyka objętego umową ubezpieczenia będzie zobowiązany do świadczenia na rzecz ubezpieczonego klienta, nie może zatem Skarżąca korzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37) u.p.t.u. Z uwagi na opis sprawy i obowiązujące przepisy prawa, DKIS stwierdził, że świadczona przez Spółkę usługa nie nosi znamion umowy kredytu czy pożyczki, ani zarządzania nimi, zatem nie znajdzie tu zastosowania zwolnienie od podatku, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38) u.p.t.u.
Zdaniem DIKS czynności wykonywane przez Spółkę nie wypełnią także przesłanek wynikających z art. 43 ust. 1 pkt 39) u.p.t.u. gdyż świadcząc opisane usługi, Spółka nie będzie udzielać poręczeń, gwarancji ani nie dokona innych zabezpieczeń transakcji finansowych. Stosownie do art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego, przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. W myśl art. 879 § 1 Kodeksu cywilnego, o zakresie zobowiązania poręczyciela rozstrzyga każdoczesny zakres zobowiązania dłużnika. Udzielenie gwarancji/zabezpieczenia wiąże się w pierwszej kolejności ze stosunkiem zobowiązaniowym dłużnika wobec wierzyciela, a dopiero następnie pojawia się zapewnienie gwaranta, na rzecz wierzyciela, że w przypadku, gdyby dłużnik nie wykonał swojego świadczenia, wtedy świadczenie to zostanie wykonane przez gwaranta. Zakres świadczenia gwaranta/dającego zabezpieczenie odpowiada natomiast zakresowi świadczenia do jakiego zobowiązał się dłużnik. Dlatego zdaniem organu usługi Spółki nie mogą korzystać ze zwolnienia przewidzianego w ww. przepisie.
Świadczone przez Wnioskodawcę usługi, jak ocenił DKIS, nie mogą być również uznane za usługi mieszczące się w katalogu usług wskazanych w art. 43 ust. 1 pkt 40) u.p.t.u. tj. usług w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług. Ustawodawca konstruując normę prawną zawartą w pkt 40) przywołanego artykułu, posłużył się sformułowaniem "wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych", wskazując na możliwie szerokie rozumienie takich transakcji, nie czyniąc przy tym konkretnych wyłączeń w tej kategorii czynności, pozostawiając je poza zwolnieniem od VAT. Zatem DKIS podkreślił, że wystarczającą przesłanką pozwalającą objąć zwolnieniem daną czynność jest wykazanie jej związku z transakcjami płatniczymi, przy czym związek ten musi być wyraźny i nie odbiegać od świadczenia usług finansowych, wypaczając przez to istotę przewidzianego zwolnienia. Ustawodawca szczególny nacisk położył na stronę przedmiotową, nie dokonując zawężenia omawianego zwolnienia wyłącznie do określonej grupy podmiotów. W omawianym przypadku świadczone przez Wnioskodawcę usługi nie spełniają przesłanek z opisanego wyżej przepisu, gdyż odnosi się on przede wszystkim do transakcji dotyczących depozytów finansowych oraz prowadzenia kont, zatem usług typowych dla banków czy innych instytucji finansowych i polegających na prowadzeniu usług polegających na obsłudze środków pieniężnych powierzonych przez klienta instytucji finansowej. Tymczasem jak wynika z wniosku opisane usługi polegają na czynnościach związanych docelowo z odzyskaniem prowizji bankowej przez klienta. Charakter tych usług jest zatem zupełnie różny od transakcji związanych z obsługą rachunków depozytowych czy dokonywaniem przelewów czy obsługą czeków i weksli.
Usługi ściągania długów i factoringu nie zostały zdefiniowane w polskich przepisach prawa i należą do tzw. umów nienazwanych. Co do zasady, przez factoring rozumie się nabywanie przez faktora określonych wierzytelności, przysługujących przedsiębiorcy z tytułu dokonania sprzedaży lub wykonania usług w zamian za określoną kwotę, odpowiadającą wartości nominalnej wierzytelności, pomniejszonej o dyskonto uwzględniające wynagrodzenie faktora. Ponadto, dokonując nabycia wierzytelności faktor zobowiązuje się dodatkowo do świadczenia na rzecz faktoranta (przedsiębiorcy) różnorodnych czynności, które przykładowo mogą obejmować: przejmowanie ryzyka wypłacalności dłużników (przy factoringu właściwym), inkasowanie wierzytelności, finansowanie przez dyskonto, udzielanie pożyczek, księgowanie wierzytelności itp. Usługa tego typu polega więc na "wyręczeniu" klienta z czynności zmierzających do odzyskania długu. W pojęciu usług ściągania długów i factoringu mieści się zatem m.in. skup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub odprzedaży. Usługa tego typu polegająca na "wyręczeniu" klienta z czynności zmierzających do odzyskania długu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług bez możliwości skorzystania ze zwolnienia. DKIS wskazał, że ustawa nie uzależnia opodatkowania usług faktoringu od rodzaju umowy zawartej pomiędzy stronami, co oznacza, że każdy typ faktoringu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Natomiast istota rozróżnienia usług obrotu wierzytelnościami oraz factoringu sprowadza się do zapisów umów łączących strony przelewu wierzytelności, analizy ich treści oraz czynności faktycznych wynikających z tych umów. W każdym przypadku, gdy celem działania jest przejęcie wierzytelności (długu) innego podmiotu w celu wyegzekwowania (ściągnięcia długu) - usługę tę należy opodatkować, także wówczas, gdy środkiem tego celu jest nabycie cudzej wierzytelności (z ryzykiem lub bez ryzyka wypłacalności dłużnika), która to czynność mieści się w pojęciu szeroko pojętego pośrednictwa finansowego.
Jak zauważył DKIS, Skarżąca wskazała we wniosku, że klient nie przekazuje swoich praw do roszczenia Spółce, a ta nie przejmuje odpowiedzialności za wynik prowadzonych czynności. Jednak z opisu sprawy jasno wynika, że czynności wykonywane przez Spółkę na rzecz klienta mają na celu odzyskanie prowizji bankowej naliczonej w związku z zadłużeniem kredytowym i pożyczkowym w instytucjach finansowych. Nie jest to jednak należność, którą można określić jako wierzytelność czy też dług, należność ta powstała w związku z spłaconym zadłużeniem kredytowym i pożyczkowym klienta w instytucjach finansowych. Tak więc czynności wykonywane przez Spółkę nie będą stanowiły usług faktoringu ani również ściągania długów. W analizowanej sprawie w ramach usługi opisanej we wniosku, Spółka przekazuje jedynie środki finansowe stanowiące wypłacony przez bank zwrot prowizji na rzecz klienta i wypłaca wynagrodzenie kancelarii. Jak wynika z opisu sprawy - środki finansowe z instytucji finansowych trafiają na rachunek bankowy kancelarii, która w całości przekazuje je na rachunek Spółki, w tym celu utworzone jest odrębne konto bankowe, Spółka przekazuje owe środki na rzecz klienta i wypłaca wynagrodzenie kancelarii. Czynnościom tym można więc przypisać walory technicznej obsługi ww. należności wypłaconej przez bank na rzecz klienta. Nie są to czynności zasadnicze dla możliwości zrealizowania transakcji płatniczej. W związku z powyższym nie mieszczą się w zakresie czynności objętych zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40) u.p.t.u.
Natomiast zwolnienie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 40a) u.p.t.u. zdaniem DKIS, obejmuje transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowywania i zarządzania, których przedmiotem są udziały w spółkach lub innych niż spółki podmiotach. Organ zauważył, że przedmiotem świadczonych przez Spółkę usług nie są udziały w spółkach ani w innych podmiotach, co w konsekwencji wyklucza możliwość zwolnienia od podatku świadczonych usług na mocy art. 43 ust. 1 pkt 40a) u.p.t.u.
Organ przywołał również art. 43 ust. 1 pkt 41) u.p.t.u., zgodnie z którym zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 328 i 355), z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.
Uwzględniając powyższe i odnosząc się do przedstawionego opisu sprawy, DKIS stwierdził że świadczone przez Spółkę usługi nie obejmują swym zakresem również obrotu instrumentami finansowymi w związku z czym, nie będą korzystać ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41) u.p.t.u.
Zdaniem DKIS, mając na uwadze wykładnię zwolnień przewidzianych w art. 43 ust. 1 pkt 37), 38), 39), 40), 40a), 41) u.p.t.u. w kontekście odpowiednich przepisów art. 135 Dyrektywy 112, konieczne było zdefiniowanie pojęcia "usług pośrednictwa". Pośrednictwo obejmuje zatem czynności dokonywane w imieniu oraz na rzecz innego podmiotu gospodarczego, w wyniku których dochodzi do zawarcia transakcji między tym przedsiębiorcą a podmiotem trzecim. Działanie "w imieniu" oznacza działanie z czyjegoś upoważnienia, w zastępstwie kogoś, natomiast działanie na czyjąś korzyść oznacza działanie dla kogoś, dla czyjegoś dobra.
Zgodnie z orzecznictwem TSUE, usługa pośrednictwa finansowego powinna stanowić:
- usługę świadczoną na rzecz strony transakcji finansowej, za którą strona ta wypłaca wynagrodzenie,
- z punktu widzenia nabywcy usługi finansowej usługi świadczone przez pośrednika powinny stanowić element usługi finansowej,
- celem jest dążenie do zawarcia umowy (przy czym, pośrednik nie ma żadnego interesu co do treści umowy),
- usługa pośrednictwa nie może mieć charakteru wyłącznie wykonywania czynności faktycznych związanych z umową (nie może to być np. wyłącznie udostępnianie informacji stronom transakcji finansowej).
W konsekwencji, żeby uznać daną działalność za pośrednictwo konieczne jest aby pośrednik wykonał przynajmniej niektóre z czynności:
- wskazywanie stronie danej umowy okazji do zawarcia umowy,
- uczynienie wszystkiego, co niezbędne, aby dwie strony zawarły umowę,
- prowadzenie negocjacji polegających na jednoznacznie określonym akcie mediacji,
- nawiązywanie kontaktu z drugą stroną lub negocjowanie w imieniu i na rzecz klienta warunków płatności, jakich ma dokonać jedna ze stron.
Nie oznacza to, zdaniem DKIS, że pośrednik nie może wykonywać dodatkowych czynności, jednakże aby czynności te można było zaliczyć do czynności pośredniczących konieczne jest, aby wywoływały skutek lub miały na celu wywołanie skutku dla wszystkich stron transakcji, innymi słowy konieczne jest, aby skutek tych czynności znalazł odzwierciedlenie w zawartej umowie pomiędzy stronami. Powyższe dowodzi, że tylko czynności polegające na pośredniczeniu w zawieraniu umów o ubezpieczenie/produkt finansowy bądź usługę finansową, których celem będzie doprowadzenie do zawarcia umów stanowią pośrednictwo finansowe, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37) - 41) u.p.t.u.
Według oceny organu usługi świadczone przez Skarżącą na rzecz klienta nie spełniają warunków pośrednictwa. Jak wynika z opisu sprawy, klient podpisuje umowę ze Spółką, której celem jest odzyskanie prowizji bankowych. Spółka nie pośredniczy jednak pomiędzy stronami tej transakcji, nie doprowadza do podpisania umowy pomiędzy klientem a bankiem, stroną umowy z klientem jest Spółka, a odzyskana prowizja jest efektem wcześniejszych zakończonych umów o kredyt/pożyczkę. Wykonywane przez Wnioskodawcę czynności na rzecz klientów, nie mieszczą się zatem w katalogu czynności zwolnionych na mocy art. 43 ust. 1 pkt 37) – 41) u.p.t.u. Wnioskodawca nie pośredniczy pomiędzy stronami transakcji finansowej, nie negocjuje warunków umowy, gdyż takowej umowy nie ma, natomiast odzyskana prowizja jest niejako efektem zakończenia wcześniejszych umów. Nie negocjuje w imieniu i na rzecz klienta warunków umowy (klient podpisuje umowę ze Spółką a negocjacji podlega jedynie wysokość prowizji dla Spółki - jak wynika z wniosku - klientowi najczęściej proponowany jest upust), nie są to więc czynności, które można zakwalifikować jako usługę pośrednictwa. Spółka nie jest też pośrednikiem, którego usługi są postrzegane jako element usługi finansowej, nie działa w imieniu i na rzecz strony umowy (Spółka jest stroną umowy o świadczenie ww. usług - jak wynika z wniosku - umowa jest podpisywana bezpośrednio ze Spółką), do instytucji finansowych w imieniu klienta występuje natomiast kancelaria prawna na mocy udzielonego przez klienta pełnomocnictwa. Spółka nie reprezentuje też instytucji finansowej, u której klient dochodzi praw do niewypłaconego zwrotu prowizji.
Wobec powyższego, organ stwierdził, że ww. czynności wykonywane przez Spółkę, których celem było tu dążenie do odzyskania nadpłaconej prowizji nie będą stanowiły czynności określonych w art. 43 ust. 1 pkt 37) – 41) u.p.t.u., a tym samym nie będą korzystały ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie żadnego z ww. przepisów. W konsekwencji, usługi świadczone przez Wnioskodawcę, będą podlegały opodatkowaniu na zasadach ogólnych.
2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
2.1. Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem DKIS i złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej w całości, a także zasądzenie od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
2.2. Zaskarżonej interpretacji Spółka zarzucił naruszenie art. 41 ust. 1 u.p.t.u. poprzez niewłaściwą wykładnię, wykładnię zawężającą przysługujące podatnikowi prawo do zwolnienia twierdząc, że tylko czynności polegające na pośredniczeniu w zawieraniu pierwotnych umów o ubezpieczenie/produkt finansowy bądź usługę finansową, których celem będzie doprowadzenie do zawarcia umów stanowią pośrednictwo finansowe, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37) – 41) u.p.t.u.
2.3. W odpowiedzi na skargę DKIS podtrzymał swoją argumentację wyrażoną w zaskarżonej interpretacji indywidualnej i wniósł o oddalenie skargi.
2.4. Pismem z dnia 31 marca 2022 r. Spółka odniosła się do odpowiedzi na skargę nadesłanej przez DKIS wskazując, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, zgodnie z którym umowa między bankiem a kredytobiorca została zakończona a tym samym nie ma miejsca zmiana warunków umowy.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
3.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. Na wstępie należy wskazać, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). w związku ze złożeniem przez DKIS w odpowiedzi na skargę wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, natomiast Skarżąca w piśmie z dnia 28 czerwca 2022 r. wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy w tym trybie.
3.3. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
3.4. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione zarzuty naruszenia przepisów ustawy o podatku od towarów i usług okazały się niezasadne.
3.5. W rozpatrywanej sprawie spór dotyczył odpowiedzi na pytanie czy usługi świadczone przez Spółkę na rzecz klientów są usługami pośrednictwa korzystającymi ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 u.p.t.u. (Strona omyłkowo zdaniem Sądu wskazała jako naruszony art. 41 ust. 1 u.p.t.u., co wynika z całokształtu uzasadnienia skargi), gdyż stanowią pośrednictwo finansowe, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37) – 41) u.p.t.u.
3.6. Na wstępie odnieść się należy do przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, które podlegały wykładni w spornej interpretacji.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zarówno w orzecznictwie TSUE, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych jednoznacznie przyjęto, że określenia użyte do sformułowania zwolnień zawartych w art. 135 ust. 1 Dyrektywy 112 należy interpretować ściśle, gdyż są wyjątkiem od ogólnej zasady, wedle której podatek VAT obciąża wszelkie usługi świadczone odpłatnie przez podatnika (tak m.in. wyrok w sprawie BGŻ Leasing, C-224/11, pkt 56).
W przepisach ustawy o podatku od towarów i usług nie zawarto legalnej definicji pośrednictwa. Definicja słownikowa pośrednictwa wskazuje, że jest to działalność osoby trzeciej mająca na celu porozumienie się między stronami lub załatwienie jakichś spraw dotyczących obu stron, a także kojarzenie kontrahentów w transakcjach handlowych oraz umożliwianie kontaktu uczestnikom rynku pracy. Usługi pośrednictwa zostały szeroko omówione w orzecznictwie TSUE
Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 37) u.p.t.u., zwalnia się od podatku usługi ubezpieczeniowe, usługi reasekuracyjne i usługi pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, a także usługi świadczone przez ubezpieczającego w zakresie zawieranych przez niego umów ubezpieczenia na cudzy rachunek, z wyłączeniem zbywania praw nabytych w związku z wykonywaniem umów ubezpieczenia i umów reasekuracji.
Stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 38) u.p.t.u. zwalnia się od podatku usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę.
W myśl art. 43 ust. 1 pkt 39) u.p.t.u. zwalnia się od podatku usługi w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług, a także zarządzanie gwarancjami kredytowymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę.
Na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40) u.p.t.u. zwolnieniu podlegają, usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług.
Zwolnione od podatku są także zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 40a) u.p.t.u. usługi, w tym także usługi pośrednictwa, których przedmiotem są udziały w:
a) spółkach,
b) innych niż spółki podmiotach, jeżeli mają one osobowość prawną
- z wyłączeniem usług przechowywania tych udziałów i zarządzania nimi.
Stosownie art. 43 ust. 1 pkt 41) u.p.t.u. ustawy, zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 328 i 355), z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.
Z kolei w myśl art. 43 ust. 15 u.p.t.u. zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 7),12) i 37) – 41), nie mają zastosowania do:
1) czynności ściągania długów, w tym factoringu;
2) usług doradztwa;
3) usług w zakresie leasingu.
3.7. Jak wynikało z opisu stanu faktycznego, Strona świadczy usługi prowadzące do odzyskania prowizji bankowej naliczonej w związku z zadłużeniem kredytowym i pożyczkowym w instytucjach finansowych. Spółka przekazuje klientowi kontakt do wyspecjalizowanej kancelarii, która dochodzi na jego rzecz wierzytelności wobec instytucji finansowej. Klient kontaktuje się ze Stroną i w przypadku zainteresowania klienta, jest podpisywana umowa bezpośrednio ze Spółką. Usługę odzyskania prowizji bankowej wykonują wyspecjalizowane kancelarie prawne w oparciu o odrębne pełnomocnictwo do reprezentacji oraz upoważnienie do udzielenia radcy prawnemu informacji przez instytucję finansową zgodnie z art. 104 ustawy prawo bankowe. Decyzja o wyborze pełnomocnika należy do klienta. Kancelaria prawna działa w imieniu klienta w oparciu o odrębne pełnomocnictwo i ustalenia.
Zdaniem Skarżącej, w opisanym stanie faktycznym mamy do czynienia z doprowadzeniem przez Spółkę do zmiany warunków umowy między bankiem a kredytobiorcą. Prowizja bankowa jest elementem umowy kredytowej. Strona pośredniczy w odzyskaniu prowizji bankowej zatem doprowadza do sytuacji zmiany warunków podpisanej umowy kredytowej. Zmiana warunków umowy niewątpliwie mieści się w pojęciu zawierania umowy. Osoba zawierająca umowę kredytową z bankiem akceptuje warunki przedstawione w umowie. Decydując się na wcześniejszą spłatę kredytu niż przewidywały to warunki umowy kredytobiorca składa swoisty wniosek o zmianę warunków umowy w zakresie okresu korzystania ze środków oraz związanej z tym prowizji bankowej. Aby zatem doszło do skutecznego zmaterializowania się nowych warunków umowy bank powinien zwrócić nadpłaconą prowizję. Tu pojawia się rola Skarżącej jako pośrednika, który doprowadza do zmiany warunków pierwotnej umowy kredytowej poprzez doprowadzenie do zwrotu prowizji.
3.8. W ocenie Sądu ze stanowiskiem Skarżącej nie można się zgodzić. W świetle opisu stanu faktycznego zawartego we wniosku o wydanie interpretacji Skarżąca nie reprezentuje interesów klienta i nie dochodzi jego praw przed instytucjami finansowymi, gdyż te czynności wykonuje wybrana przez klienta kancelaria.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na istotę pojęcia usług pośrednictwa.
Raz jeszcze należy przypomnieć, że przepisy ustawy o podatku od towarów i usług nie zawierają definicji pośrednictwa w świadczeniu usług finansowych. Natomiast zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego PWN (wydanie internetowe: https://sjp.pwn.pl/), przez pośrednictwo rozumie się "działalność osoby trzeciej mającą na celu porozumienie się między stronami lub załatwienie jakichś spraw dotyczących obu stron; kojarzenie kontrahentów w transakcjach handlowych oraz umożliwianie kontaktu uczestnikom rynku pracy". Pośrednictwo obejmuje zatem czynności dokonywane w imieniu oraz na rzecz innego podmiotu gospodarczego, w wyniku których dochodzi do zawarcia transakcji między tym przedsiębiorcą a podmiotem trzecim. Działanie "w imieniu" oznacza działanie z czyjegoś upoważnienia, w zastępstwie kogoś, natomiast działanie na czyjąś korzyść oznacza działanie dla kogoś, dla czyjegoś dobra.
Usługi pośrednictwa zostały szeroko omówione w orzecznictwie TSUE powoływanym przez organ w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.
W wyroku z dnia 21 czerwca 2007 r. sygn. akt C-453/05 Volker Ludwig przeciwko Finanzamt Luckenwalde, TSUE wskazał, że skarżący wykonywał samodzielną działalność doradcy majątkowego na rzecz spółki na podstawie umowy agencyjnej, poszukując w imieniu spółki potencjalnych klientów, aby zaprosić ich na rozmowę służącą określeniu ich stanu majątkowego i ewentualnych potrzeb inwestycyjnych. Po przeprowadzeniu za pomocą programu komputerowego, udostępnianego przez spółkę, analizy sytuacji majątkowej skontaktowanej w ten sposób osoby doradca proponuje jej produkty finansowe odpowiednie do jej potrzeb. Jeśli osoba zdecyduje się na kredyt, doradca przygotowuje wiążącą ofertę i przesyłają po podpisaniu przez klienta do spółki, która kontroluje jej prawidłowość. Następnie spółka wysyła ofertę do instytucji kredytowej, która może ją zaakceptować, odrzucić bądź zmienić jej warunki. W przypadku zawarcia umowy doradca otrzymuje wynagrodzenie za jego udział w zawarciu tej umowy. Doradca jest zobowiązany do opieki nad klientami po zawarciu każdej umowy kredytowej.
Główna część analizy TSUE dotyczyła wykładni pojęcia pośrednictwa w usługach udzielania kredytów. W tym zakresie Trybunał w znacznym stopniu odwołał się do orzeczenia w sprawie C-235/00, stwierdzając min., że "pośrednictwo" stanowi działalność polegającą na pośredniczeniu, która może obejmować między innymi wskazywanie stronie danej umowy okazji do zawarcia takiej umowy, kontaktowanie się z drugą stroną i negocjowanie w imieniu i na rzecz klientów warunków świadczeń wzajemnych, przy czym celem takiej działalności jest uczynienie wszystkiego co niezbędne, aby dwie strony zawarły umowę, a sam pośrednik nie ma żadnego interesu w zakresie treści umowy. Zatem pojęcie pośrednictwa nie wymaga koniecznie, aby pośrednik działający jako subagent agenta głównego kontaktował się bezpośrednio z dwiema stronami umowy, aby negocjować wszystkie klauzule, jednakże pod warunkiem że jego działalność nie ogranicza się do zobowiązania do wykonania części czynności faktycznych związanych z umową. Trybunał jednakże nie rozstrzygnął, czy w tej sprawie czynności podatnika miały charakter pośrednictwa, zostawiając te kwestię do rozważenia przez sąd krajowy.
Z kolei w wyroku TSUE z dnia 13 grudnia 2001 r., sygn. akt C-235/00 w sprawie Commissioners of Customs & Excise przeciwko CSC Financial Services Ltd. Trybunał zajął się problemem stosowania zwolnienia od VAT w odniesieniu do usług centrum obsługi telefonicznej (call centre). Usługi, których klasyfikacją zajął się Trybunał polegały na obsłudze przez centrum w imieniu zainteresowanej instytucji finansowej jej kontaktów z ludnością w związku ze sprzedażą określonych produktów finansowych. Kontakty te obejmowały swoim zakresem wstępne zapytanie aż do etapu zawarcia umowy (lecz z wyłączeniem samego jej zawarcia). W orzeczeniu tym TSUE zajął stanowisko, że "(...) usługi o charakterze administracyjnym, które nie zmieniają sytuacji prawnej lub finansowej stron nie są objęte zwolnieniem określonym w art. 13B(d)(5)".
TSUE stwierdził, że negocjacje mogą one polegać m.in. na wskazywaniu odpowiednich możliwości zawarcia takiej umowy, nawiązywanie kontaktu z drugą stroną lub negocjowanie, w imieniu i na rzecz klienta, warunków płatności, jakich ma dokonać jedna ze stron. Celem negocjacji jest zatem wykonanie wszystkich czynności niezbędnych w celu zawarcia przez dwie strony umowy, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek własnego zaangażowania negocjatora określonego w warunkach umowy. Z drugiej strony, nie stanowi negocjacji sytuacja, w której jedna ze stron powierza podwykonawcy część formalności administracyjnych związanych z umową, takich jak udzielanie informacji drugiej stronie oraz przyjmowanie i przetwarzanie wniosków, zapisów na papiery wartościowe, będące przedmiotem umowy. W takim przypadku podwykonawca zajmuje tą samą pozycję, jak strona sprzedająca produkt finansowy i nie jest pośrednikiem.
Zatem z analizy przedstawionego orzecznictwa TSUE w kontekście wykładni i poglądów wyrażanych w orzecznictwie wynika, że usługa pośrednictwa finansowego powinna się charakteryzować następującymi cechami:
- powinna stanowić usługę świadczoną na rzecz strony transakcji finansowej, za którą strona ta wypłaca wynagrodzenie,
- z punktu widzenia nabywcy usługi finansowej usługi świadczone przez pośrednika powinny stanowić element usługi finansowej,
- celem jest dążenie do zawarcia umowy (przy czym, pośrednik nie ma żadnego interesu co do treści umowy),
- usługa pośrednictwa nie może mieć charakteru wyłącznie wykonywania czynności faktycznych związanych z umową (nie może to być np. wyłącznie udostępnianie informacji stronom transakcji finansowej).
W konsekwencji, jak trafnie zauważył DKIS, żeby uznać daną działalność za pośrednictwo konieczne jest aby pośrednik wykonał przynajmniej niektóre z czynności:
- wskazywanie stronie danej umowy okazji do zawarcia umowy,
- uczynienie wszystkiego, co niezbędne, aby dwie strony zawarły umowę,
- prowadzenie negocjacji polegających na jednoznacznie określonym akcie mediacji,
- nawiązywanie kontaktu z drugą stroną lub negocjowanie w imieniu i na rzecz klienta warunków płatności, jakich ma dokonać jedna ze stron.
Trafne jest więc stanowisko organu, zgodnie z którym tylko czynności polegające na pośredniczeniu w zawieraniu umów o ubezpieczenie/produkt finansowy bądź usługę finansową, których celem będzie doprowadzenie do zawarcia umów stanowią pośrednictwo finansowe, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37) – 41) u.p.t.u. Pozostałe czynności, mające na celu uczestniczenie w wykonaniu już zawartych umów lub obsłudze tych umów w trakcie ich trwania, bądź też świadczenia dodatkowe, pomocnicze, nie stanowią pośrednictwa finansowego, gdyż nie polegają one na wyszukiwaniu klientów i kontaktowaniu ich z bankiem w celu zawarcia umów o produkt finansowy bądź usługę finansową i nie mogą korzystać ze zwolnienia, o którym mowa w ww. przepisach, jako usługi pośrednictwa w świadczeniu usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych, udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych, w świadczeniu usług w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych oraz wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli, jak również pośrednictwa w usługach których przedmiotem są udziały w spółkach i innych niż spółki podmiotach czy w usługach, których przedmiotem są instrumenty finansowe.
Tymczasem przypomnieć należy, że Skarżąca podpisuje z klientem umowę zobowiązującą do wyświadczenia konkretnej usługi, nie jest więc pośrednikiem w tej umowie ale jej stroną. Dodatkowo działania faktyczne zmierzające do odzyskania prowizji bankowej wykonuje polecana do tego celu przez Spółkę kancelaria. Z kolei wykonywane przez Skarżącą czynności nie mieszczą się w katalogu czynności zwolnionych na mocy art. 43 ust. 1 pkt 37) - 41) u.p.t.u. Przedstawiona usługa Strony nie ma charakteru pośrednictwa, lecz czynności materialno-technicznej. Przemawia za tym okoliczność, że Strona w ramach umowy z klientem pozyskuje niezbędne dane do klienta i przekazuje je kancelarii i to kancelaria na mocy pełnomocnictw od klientów przez prowadzone określone czynności doprowadza do odzyskania prowizji bankowej. Strona nie negocjuje warunków umowy, natomiast odzyskana prowizja jest niejako efektem zakończenia wcześniejszych umów. Strona nie negocjuje w imieniu i na rzecz klienta warunków umowy (klient podpisuje umowę ze Spółką a negocjacji podlega jedynie wysokość prowizji dla Spółki - jak wynika z wniosku - klientowi najczęściej proponowany jest upust), nie są to więc czynności, które można zakwalifikować jako usługę pośrednictwa. Spółka nie jest też pośrednikiem, którego usługi są postrzegane jako element usługi finansowej, nie działa w imieniu i na rzecz strony umowy (Spółka jest stroną umowy o świadczenie ww. usług - jak wynika z wniosku - umowa jest podpisywana bezpośrednio ze Spółką), do instytucji finansowych w imieniu klienta występuje natomiast kancelaria prawna na mocy udzielonego przez klienta pełnomocnictwa.
Spółka nie reprezentuje też instytucji finansowej, u której klient dochodzi praw do niewypłaconego zwrotu prowizji.
W realiach rozpoznawanej sprawy, dzięki informacjom udostępnianym przez Skarżącą klient może wprawdzie zawrzeć umowę z kancelarią, co w jakimś stopniu ułatwia mu podjęcie decyzji o odzyskaniu prowizji bankowej naliczonej w związku z zadłużeniem kredytowym i pożyczkowym w instytucjach finansowych, jednak czynności Skarżącej mają charakter techniczny, sprowadzający się w zasadzie do udostępnienia informacji i nie mają cech pozwalających na uznanie ich za usługi pośrednictwa.
3.9. Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom Strony, w zaskarżonej interpretacji DKIS dokonał wnikliwej analizy każdego ze zwolnień określonych w art. 43 ust. 1 pkt 37) – 41) u.p.t.u. i trafnie wskazał, że czynności wykonywane przez Spółkę nie stanowią czynności mieszczących się w dyspozycji tego przepisu. Zgodzić się należy, że czynnościom dokonywanym przez Skarżącą można więc przypisać walory technicznej obsługi ww. należności wypłaconej przez bank na rzecz klienta, wobec czego przyznanie zwolnienia w tej sprawie byłoby sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa i ugruntowanym orzecznictwem. Organ wyczerpująco uzasadnił w wydanej interpretacji, dlaczego świadczone przez Skarżącą usługi nie spełniają przesłanek do uznania ich za usługi pośrednictwa korzystające ze zwolnienia od podatku od towarów i usług.
Reasumując trafnie DKIS uznał, że czynności wykonywane przez Spółkę nie będą stanowiły czynności określonych w art. 43 ust. 1 pkt 37) – 41) u.p.t.u., ani też pośrednictwa w świadczeniu tych usługa, tym samym nie będą korzystały ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie żadnego z ww. przepisów.
W związku z powyższym zarzut Strony, że wydana przez DKIS interpretacja jest nieprawidłowa, bowiem narusza art. 43 ust. 1 u.p.t.u. poprzez niewłaściwą wykładnię, zawężającą przysługujące podatnikowi prawo do zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37) – 41) u.p.t.u. jest bezpodstawny.
3.10. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił w całości.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI