III SA/WA 634/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-08-17
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenia społeczneskładkiumorzenieZUStrudna sytuacjasytuacja rodzinnasytuacja zdrowotnaprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

WSA w Warszawie uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia składek, uznając, że organ nie zbadał wszechstronnie sytuacji rodzinnej i zdrowotnej skarżącej.

Skarżąca R.B. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, powołując się na trudną sytuację finansową, rodzinną (rozwód, troje małoletnich dzieci) i zdrowotną (depresja). Prezes ZUS odmówił umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności ani uzasadnionych przypadków umorzenia. WSA w Warszawie uchylił decyzję Prezesa ZUS, stwierdzając, że organ odwoławczy nie zbadał wszechstronnie sytuacji skarżącej, pomijając istotne dowody dotyczące jej stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej i zadłużeń, co stanowiło naruszenie przepisów postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi R.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżąca argumentowała swoją prośbę trudną sytuacją finansową, rodzinną (rozwód, opieka nad trojgiem małoletnich dzieci, współwłasność domu z byłym mężem) oraz przewlekłą chorobą (depresja). Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia, uznając, że dochody skarżącej umożliwiają wpłaty, a istnieje możliwość zabezpieczenia hipotecznego. Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy, przyznając trudną sytuację materialną skarżącej, ale stwierdzając, że nie uzasadnia to umorzenia, gdyż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na naruszenie przepisów postępowania przez Prezesa ZUS. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie zbadał wszechstronnie sytuacji skarżącej, pomijając istotne dowody dotyczące jej stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej i zadłużeń, a także nie odniósł się do przesłanek umorzenia wynikających z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia wykonawczego. Sąd zaznaczył, że umorzenie należności jest uznaniem administracyjnym, ale decyzja nie może być dowolna i musi być oparta na wszechstronnej analizie materiału dowodowego oraz prawidłowo uzasadniona. WSA uchylił decyzję, stwierdził, że nie może być ona wykonana, i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania, nie badając wszechstronnie sytuacji skarżącej i pomijając istotne dowody.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że Prezes ZUS nie rozpatrzył wnikliwie i wszechstronnie sprawy, skupiając się jedynie na przesłankach całkowitej nieściągalności i pomijając analizę sytuacji skarżącej pod kątem art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia wykonawczego, co stanowiło naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3b

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. art. 3

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 239 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie zbadał wszechstronnie sytuacji skarżącej, pomijając istotne dowody dotyczące jej stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej i zadłużeń. Organ odwoławczy nie odniósł się do przesłanek umorzenia wynikających z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz rozporządzenia wykonawczego.

Godne uwagi sformułowania

kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek [...] została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem decyzje w zakresie umorzenia należności są decyzjami podejmowanymi na zasadzie tzw. uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia szczególnie ważną rolę. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z przekroczeniem granic tego uznania. zasada przekonywania nie zostanie więc zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. rozpoznając sprawę w ramach umorzenia należności ze względu na sytuację rodzinną i materialną Skarżącej niedopuszczalne było zupełne pominięcie, tak mocno eksponowanych przez Skarżącą, elementów związanych z własną chorobą i koniecznością sprawowania opieki nad dziećmi. rozstrzygnięcie niesie w sobie cechę dowolności działania, nie zaś dopuszczalnego prawem działania w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Skład orzekający

Grażyna Nasierowska

przewodniczący

Hieronim Sęk

sprawozdawca

Krystyna Kleiber

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania składek przez ZUS, obowiązki organów administracji w zakresie postępowania dowodowego i uzasadniania decyzji w sprawach uznaniowych, zakres kognicji sądów administracyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego; późniejsze zmiany legislacyjne mogą wpływać na jego aktualność w szczegółach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest wszechstronne badanie sytuacji strony przez organ administracji, nawet w sprawach dotyczących należności finansowych. Podkreśla ludzki wymiar prawa i potrzebę uwzględniania indywidualnych okoliczności.

ZUS odmówił umorzenia składek, ale sąd wskazał na ludzki wymiar sprawy.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 634/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grażyna Nasierowska /przewodniczący/
Hieronim Sęk /sprawozdawca/
Krystyna Kleiber
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości; 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 101 zł (sto jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2005 r., która była przedmiotem skargi R. B. Skarżącej w niniejszej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Prezesem Zakładu") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2005 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami liczonymi na dzień 22 grudnia 2004 r.
Organ pierwszej instancji odmawiając umorzenia ww. należności podniósł, że Skarżąca motywowała wniosek trudną sytuacją finansową. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Zakładem") ustalił, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, a uzyskiwany przez nią w latach 2003-2004 dochód, w ocenie Zakładu, umożliwiał choćby dobrowolne wpłaty z tytułu ww. składek. Skarżąca natomiast od listopada 2000 r. do października 2004 r. dokonywała tylko sporadycznie małych wpłat z tego tytułu. Ponadto, organ wskazał, iż istnieje możliwość zabezpieczenia hipotecznego należności Zakładu na nieruchomości, której Skarżąca jest współwłaścicielem oraz, że dotychczas nie były wobec niej prowadzone czynności egzekucyjne. Przy takich ustaleniach Zakład stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia przedmiotowych należności w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), przewidujący umarzanie należności z uwagi na przesłankę całkowitej nieściągalności. Podstaw tych organ nie znalazł również w ramach art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz. 1365; powoływanego dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r."), które dotyczą umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 24 marca 2005 r. Skarżąca podniosła, że organ pierwszej instancji wadliwie ustalił stan faktyczny sprawy, gdyż nie wziął po uwagę, iż jest ona po rozwodzie, ma przyznaną opiekę nad trojgiem małoletnich dzieci, we własności nieruchomości ma tylko udział wynoszący 1/5, a reszta domu należy do byłego męża, który znęca się nad rodziną. Poza tym, posiada znaczne zadłużenia wynikające z wcześniejszego braku pracy, niestabilnej sytuacji rodzinnej oraz przemian gospodarczych w kraju. Zwróciła również uwagę na swoją przewlekłą chorobę (nawracający zespół depresyjny) i problemy z tym związane.
Odnosząc się do wniosku Skarżącej Prezes Zakładu w zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2005 r. przyznał, iż Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ale nie uzasadnia to umorzenia ww. należności, gdyż instytucja umorzenia nie jest powszechnie stosowanym środkiem prowadzącym do zwolnienia z obowiązku zapłaty. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien liczyć się z ryzykiem związanym z jej prowadzeniem i trudności z tego wynikające nie mogą stanowić przesłanki do uwzględnienia wniosku o umorzenie. Organ odwoławczy przytaczając treść art. 28 ust. 1, ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. podkreślił, że w stosunku do Skarżącej nie wystąpiły zawarte w tych przepisach okoliczność świadczące o całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Nadal prowadzi ona bowiem działalność gospodarczą, a w stosunku do jej osoby nie była prowadzona egzekucja administracyjna, a tym samym nie stwierdzono całkowitej nieściągalności.
Na decyzję Prezesa Zakładu Skarżąca złożyła skargę z dnia 30 października 2005 r., wnosząc o umorzenie zaległych składek ponowiła argumenty dotyczące swojej trudnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, w szczególności wskazała na konieczność ukrywania choroby depresyjnej oraz dostosowywanie terminów pracy do przebiegu tej choroby. Uzupełniając skargę wskazała, że nieruchomość, której była współwłaścicielem została sprzedana, a kwota z tej sprzedaży została rozdysponowana na spłatę zadłużenia wobec różnych wierzycieli, w tym Zakładu. Oświadczyła, iż nie posiada mieszkania.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podniósł, iż przekazuje sprawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie "w celu dalszego załatwienia". Jednocześnie podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.
Odnosząc się do wniosku skargi dotyczącego umorzenia przez Sąd wskazanych wyżej należności oraz mając na uwadze stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę, a dotyczące przekazania sprawy Sądowi "w celu dalszego załatwienia" na wstępie należało zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tą kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronach internetowych www.sejm.gov.pl) wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania wskazanych wyżej należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).
Zmiana ustawodawcza, o której mowa wyżej, ma charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład sprawę do dalszego załatwienia, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Orzeczenie sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzyga o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązuje organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).
W związku z powyższym wniosek Skarżącej o umorzenie powyższego zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek, jak również przekazanie sprawy Sądowi przez organ "w celu dalszego załatwieni" nie mogły być - z uwagi na przedstawione wyżej uwarunkowania konstytucyjne i ustawowe - przez Sąd uwzględnione. Jak już wskazano, celem ustawodawcy było, aby poprzez zmianę właściwości sądów - wykluczyć możliwość umarzania należności na etapie postępowania sądowego, co ma się przyczynić do realizacji przez Zakład obowiązku dbałości o stan finansów ubezpieczeń społecznych (zob. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - dostępne na stronach internetowych www.sejm.gov.pl).
W rozpoznanej sprawie kontrola dokonana przez Sąd musiała natomiast uwzględniać fakt, iż decyzje w zakresie umorzenia należności są decyzjami podejmowanymi na zasadzie tzw. uznania administracyjnego - wystąpienie przesłanki określonej w u.s.u.s lub w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. nie skutkuje automatycznym umorzeniem należności. Stosownie do treści art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być (podkreślenie Sądu) umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W tych ostatnich przepisach oraz w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. określone zostały przesłanki, których zaistnienie może spowodować umorzenie należności. Oznacza to, że do Zakładu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, jednakże wyboru tego nie może cechować dowolność.
Sądowa kontrola w tego typu sprawach, w tym i w niniejszej, polega przede wszystkim na kontroli postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji oraz ocenie, na podstawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, czy decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd przede wszystkim sprawdził, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podniesionych przez Skarżącą, czy zebrał pełny materiał dowodowy i nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a więc z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Trzeba ponadto podnieść, że duże znaczenie ma należyte uzasadnienie decyzji, które służy realizacji zasady zaufania stron do organów orzekających oraz przekonywania stron (art. 8 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, powoływanego dalej jako "k.p.a.").
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego wynikające przedstawiają się następująco.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednak wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).
Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż Kodeksu. Dotyczy to również postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie podstępowania administracyjnego.
Warunkiem wydania poprawnej decyzji jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Taki stan oznacza konieczność prawidłowego zastosowania przy rozpatrywaniu i rozstrzygnięciu sprawy przez każdy organ prowadzący postępowanie administracyjne, przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.
W konsekwencji decyzję wydaną przez Prezesa Zakładu oceniać należy także w kategoriach obowiązków procesowych nałożonych przez k.p.a.
W pierwszej kolejności zwrócenia uwagi wymaga uzasadnienie zaskarżonej decyzji, które jest jednym z integralnych elementów decyzji administracyjnej. Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne, co wynika wprost z art. 107 § 1 k.p.a. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 tego artykułu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, do jakich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie ważną rolę. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z przekroczeniem granic tego uznania.
Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, wedle której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia jest zatem uzasadnienie decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie więc zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy.
Prezes Zakładu w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2005 r. przedstawiając własne stanowisko w istocie skupił się wyłącznie na przesłankach umorzenia należności zawartych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., stwierdzając, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Tymczasem ta grupa przyczyn umorzenia nie jest jedyną. Prawodawca przewidział bowiem także inne powody umarzania należności wówczas, gdy nie zachodzi całkowita nieściągalność. Trafnie na to zwracała uwagę Skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, odwołując się do swojej trudnej sytuacji osobistej i rodzinnej. Podstawa prawna umorzenia należności w tej grupie przesłanek uregulowana została z kolei w art. 28 ust. 3a i ust. 3b w związku z przepisami rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W rozpoznanej sprawie zabrakło jednak jakiejkolwiek analizy sytuacji Skarżącej pod kątem zastosowania tych właśnie przepisów. Mimo, iż akta administracyjne zawierają dowody w oparciu o które Skarżąca wywodziła zasadność umorzenia przedmiotowych należności organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przedstawiając własne motywy rozstrzygnięcia, tych dowodów nie wziął pod rozwagę. Tym samym stwierdzić należało, że przy wydaniu decyzji z dnia [...] września 2005 r. Prezes Zakładu naruszył art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelki kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także art. 77 § 1 k.p.a. wedle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Sąd zwraca przy tym uwagę, iż fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżąca sam w sobie nie wyklucza automatycznie możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Słusznie bowiem zwrócono uwagę w aktach sprawy (pismo z dnia 29 lipca 2005 r. nr DE/421/6/2005/8131659146), iż istotne dla rozstrzygnięcia sprawy są między innymi takie elementy stanu faktycznego jak stan zdrowia Skarżącej, skład osobowy rodziny, czy wysokość uzyskiwanych dochodów w kontekście realizacji potrzeb związanych z niezbędnym utrzymaniem własnym i małoletnich dzieci.
Zaskarżona decyzja prowadzi zatem do wniosku, że Prezes Zakładu nie rozpatrzył wnikliwie i wszechstronnie tej sprawy, skoro nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W sposób niepełny, a więc wadliwy ocenił sytuację faktyczną w jakiej znajdują się Skarżąca i jej rodzina. Organ ten skupił się bowiem tylko na niektórych elementach stanu faktycznego. Rozpoznając sprawę w ramach umorzenia należności ze względu na sytuację rodzinną i materialną Skarżącej niedopuszczalne było zupełne pominięcie, tak mocno eksponowanych przez Skarżącą, elementów związanych z własną chorobą i koniecznością sprawowania opieki nad dziećmi. Nie wzięto pod uwagę dowodów świadczących o zadłużeniu Skarżącej z innych tytułów niż ww. należności. Tymczasem przedstawiając istotne z punktu widzenia Skarżącej dowody oraz podnosząc określone okoliczności mogła ona zasadnie oczekiwać, iż organ podda je wszechstronnemu rozpatrzeniu i całościowej ocenie, czego jednak nie uczynił. W świetle zasady zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a., takie działanie organu z całą pewnością nie służy przedmiotowej zasadzie. Stoi też w oczywistej sprzeczności z obowiązkami jakie ciążą na organie załatwiającym sprawę w ramach dyspozycji art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., o czym już była mowa.
Nadto, w myśl dyspozycji art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Pominięcie w tej ocenie ważkich dla sprawy okoliczności skutkuje naruszeniem tego przepisu. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, wydane rozstrzygnięcie niesie w sobie cechę dowolności działania, nie zaś dopuszczalnego prawem działania w ramach tzw. uznania administracyjnego.
Sąd wskazuje, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, należy zagwarantować Skarżącej możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, zgodnie z treścią art. 10 § 1 k.p.a., zwłaszcza, że z pism składanych na etapie postępowania sądowego wynika, że sytuacja Skarżącej uległa zmianie. Ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia.
Podkreślić przy tym należy, iż ustawodawca przewidział również częściowe umarzanie należności, zarówno co do poszczególnych składek, jak i samych odsetek. Zatem ponownie podejmując decyzję w sprawie należy także i taką ewentualność rozważyć, szczegółowo ją uzasadniając.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż stwierdzone wyżej naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł jak w sentencji.
W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Stosownie zatem do tego przepisu Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.
Skarżąca była zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. Na rozprawie wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania związanych z dojazdem do Sądu, dokumentując te koszty stosowną fakturą. Sąd zatem w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądził od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Skarżącej kwotę 101 złotych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI