I SA/Gl 214/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2005-07-08
NSApodatkoweWysokawsa
odpowiedzialność osób trzecichzaległości podatkoweVATOrdynacja podatkowabezskuteczność egzekucjiupadłość spółkiczłonek zarząduprzeniesienie odpowiedzialności

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki na członka zarządu z powodu braku należytego ustalenia bezskuteczności egzekucji i naruszenia przepisów o udostępnianiu akt.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki w podatku VAT. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności, argumentując, że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość we właściwym czasie. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na brak wystarczających ustaleń co do bezskuteczności egzekucji oraz naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących udostępniania akt sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego o przeniesieniu odpowiedzialności A. Z. jako członka zarządu Spółki z o.o. "A" za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług. Spółka miała zaległości w łącznej kwocie 148.870,96 zł wraz z odsetkami. Organ odwoławczy uznał, że egzekucja wobec spółki była bezskuteczna, a A. Z. nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez jego winy. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organy podatkowe nie dopełniły obowiązku należytego ustalenia bezskuteczności egzekucji, koncentrując się nadmiernie na kwestii winy w niezgłoszeniu upadłości. Podkreślono, że dla uznania egzekucji za bezskuteczną nie wystarcza sam fakt niezaspokojenia roszczenia, lecz powinno być wydane odrębne postanowienie o bezskuteczności egzekucji. Ponadto, sąd wskazał na naruszenie przepisów proceduralnych, w szczególności art. 200 Ordynacji podatkowej, poprzez odmowę skarżącemu dostępu do akt dotyczących innych członków zarządu, co narusza zasadę solidarnej odpowiedzialności. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego co do braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o upadłość we właściwym czasie, ale uznał, że inne uchybienia proceduralne i merytoryczne uzasadniają uchylenie decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, dla uznania egzekucji za bezskuteczną nie wystarcza sam fakt niezaspokojenia roszczenia, lecz powinno być wydane odrębne postanowienie o bezskuteczności egzekucji.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że brak jest jednoznacznego ustalenia, że przed ogłoszeniem upadłości egzekucja wobec spółki była bezskuteczna, a organy podatkowe nie poświęciły tej kwestii należytej uwagi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

op art. 107 § § 1

Ordynacja podatkowa

Za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie.

op art. 116 § § 1

Ordynacja podatkowa

Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję, postanowienie lub inny akt, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego.

Pomocnicze

op art. 107 § § 2

Ordynacja podatkowa

Odpowiedzialność osób trzecich obejmuje również naliczone od zaległości podatkowych odsetki za zwłokę i koszty postępowania egzekucyjnego.

op art. 116 § § 2

Ordynacja podatkowa

Odpowiedzialność członków zarządu spółki obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.

pu art. 5 § § 1

Prawo upadłościowe

Przedsiębiorca jest zobowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

pu art. 5 § § 2

Prawo upadłościowe

Reprezentant przedsiębiorcy jest zobowiązany zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów, chyba że wcześniej rozpoczął się bieg terminu określonego w §1.

op art. 62 § § 1

Ordynacja podatkowa

Jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania z różnych tytułów, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet podatku, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności, chyba że podatnik wskaże, na poczet którego zobowiązania dokonuje wpłaty.

op art. 129

Ordynacja podatkowa

Postępowanie podatkowe jest jawne wyłącznie dla stron.

op art. 48

Ordynacja podatkowa

Dotyczy ulg w spłacie zaległości podatkowych.

op art. 67

Ordynacja podatkowa

Dotyczy ulg w spłacie zaległości podatkowych.

op art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organu podatkowego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

op art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organu podatkowego do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

op art. 200

Ordynacja podatkowa

Obowiązek udostępnienia akt stronom postępowania.

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka o wykonalności uchylonej decyzji.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może nakazać organowi wykonanie określonych czynności.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe nie wykazały w sposób należyty bezskuteczności egzekucji wobec spółki. Naruszenie przepisów proceduralnych poprzez odmowę udostępnienia akt dotyczących innych członków zarządu w sprawie odpowiedzialności solidarnej. Spółka posiadała wierzytelności, z których można było wyegzekwować zaległości podatkowe.

Odrzucone argumenty

Członek zarządu nie wykazał braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie.

Godne uwagi sformułowania

dla uznania egzekucji za bezskuteczną nie wystarcza sam fakt niezaspokojenia roszczenia podatkowego ale powinno tu być wydane równocześnie odrębne postanowienie o bezskuteczności egzekucji nie można wykluczyć, że zarzucane przez skarżącego niezasadne zaniechanie egzekucji z zajętych wierzytelności wiązało się z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego a następnie jego umorzeniem w związku z ogłoszeniem upadłości Spółki nie ulega wątpliwości, że w toczącym się postępowaniu powinni brać udział wszyscy członkowie zarządu, albowiem w świetle art. 133 Ordynacji podatkowej jest poza sporem, że dotyczyło ono ich interesu prawnego.

Skład orzekający

Anna Wiciak

przewodniczący sprawozdawca

Ewa Karpińska

członek

Marek Kołaczek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie bezskuteczności egzekucji jako przesłanki odpowiedzialności członka zarządu, zasady prowadzenia postępowań w sprawach odpowiedzialności solidarnej, obowiązki organów podatkowych w zakresie gromadzenia dowodów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją Ordynacji podatkowej z 2003 r. w zakresie odpowiedzialności osób trzecich.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne są rygorystyczne wymogi proceduralne i dowodowe w postępowaniach dotyczących odpowiedzialności za długi podatkowe, nawet jeśli pierwotne zarzuty dotyczące winy członka zarządu wydają się uzasadnione.

Czy brak postanowienia o bezskuteczności egzekucji może uratować członka zarządu przed odpowiedzialnością za długi spółki?

Dane finansowe

WPS: 148 870,96 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 214/04 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2005-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Wiciak /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Karpińska
Marek Kołaczek
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak (spr.), Sędzia NSA Ewa Karpińska, Sędzia NSA Marek Kołaczek, Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2005 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz skarżącego kwotę [...]/ [...]/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3/ stwierdza, że decyzja nie podlega wykonaniu do czasu prawomocności wyroku.
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
Działając na podstawie art.107, art.l08, art.116 oraz art.233 §1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez A. Z., od decyzji Urzędu Skarbowego w J. z [...] r. Nr [...] orzekającej o jego odpowiedzialności jako osoby trzeciej - członka zarządu Spółki z o.o. "A " w upadłości, za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za VII, X, XI i XII 2000r. oraz II, III, IV, V i VI 2001r. w łącznej kwocie 148.870,96 zł jak również za naliczone od tych zaległości odsetki za zwłokę i koszty postępowania egzekucyjnego - Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną:
Decyzjami z [...] r. Nr [...] Urząd Skarbowy w J. określił Spółce z o.o. "A" w upadłości, z siedzibą w J. przy ul. [...], wysokość zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za VII. X. XL i XII 2000r. oraz II. m. IV. V i VI 2001 r. w łącznej kwocie 148.870.96 zł.
Spółka nie wpłaciła należności wynikających z tych decyzji, zaś postępowanie egzekucyjne, prowadzone celem ich przymusowej realizacji okazało się bezskuteczne. Wobec powyższego postanowieniem z [...] r. Nr [...] Urząd Skarbowy w J. wszczął postępowanie podatkowe zmierzające do przeniesienia odpowiedzialności za przedmiotowe należności na A. Z., jako członka zarządu"A" Sp. z o.o.
Postępowanie to zakończyło się decyzją z [...] r. Nr [...], od której A. Z. odwołał się.
Uzasadniając swe stanowisko co do niezasadności odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej w K. nawiązał na wstępie do treści art.l07 § 1 Ordynacji podatkowej zgodnie z którym za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. §2 cyt. przepisu rozszerza tę odpowiedzialność na m.in. naliczone od zaległości podatkowych odsetki za zwłokę i koszty postępowania egzekucyjnego.
Dalej wskazał, że zgodnie zaś z art.116 § l Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, (...), odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna., chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Normę tę uzupełnia §2 poprzez wskazanie, że odpowiedzialność członków zarządu spółki określona w § 1 obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.
Kontynuując wywód przedstawiono okoliczności przemawiające za przyjęciem, że przepisy te mają zastosowanie do A. Z.. Wskazano w tych ramach, że zaległości podatkowe Spółki powstały w czasie kiedy był on członkiem jej zarządu. Był on członkiem zarządu Spółki z o.o. "A" od chwili jej powstania aż do [...] sierpnia 2001r., kiedy to Zgromadzenie Wspólników Spółki przyjęło jego rezygnację.
Nawiązano dalej do podniesionego w odwołaniu twierdzenia, że zbyt późne złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki nastąpiło bez jego winy, co miało wynikać z tego, że od stycznia 2000r.naciskał na pozostałych członków zarządu Spółki by ogłoszono upadłość, a zabiegi te okazały się skuteczne dopiero na początku 2001r., kiedy to poparł go drugi członek zarządu.
W tym kontekście wskazano, że Spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości [...] marca 2001r.jednakże jak wykazała kontrola przeprowadzona przez pracowników Urzędu Skarbowego majątek Spółki przestał wystarczać na zaspokojenie jej długów już w styczniu 2000r.,czemu sam skarżący nie przeczy.
W dalszym wywodzie przywołano przepis ówcześnie obowiązującego art.5 § li 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 października 1934r. Prawo upadłościowe (tekst jedno Dz.U. z 1991r. Nr 118, poz.512 z późn. zm.) zgodnie z którym przedsiębiorca jest zobowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Reprezentant przedsiębiorcy (...) jest zobowiązany zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów, chyba że wcześniej rozpoczął się bieg terminu określonego w §1.
Zdaniem organu odwoławczego, zważywszy że nie wszczęto żadnego postępowania układowego, wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z [...] marca 2001r. nie był wnioskiem złożonym we właściwym czasie. Wystąpiła więc jedna z przesłanek wymienionych w art.116 § 1 Ordynacji podatkowej, uzasadniająca orzeczenie odpowiedzialności członków zarządu Spółki z jej zaległości podatkowe. Stanowisko to potwierdza pismo A. K.- Syndyka Masy Upadłości Spółki z o.o. "A", z [...] 2003r.z którego wynika, że wartość majątku i należności wchodzących w skład masy upadłości może nie wystarczyć nawet na pokrycie kosztów upadłości.
W ramach rozważań nad kwestią braku winy skarżącego w nieterminowym ogłoszeniu upadłości, organ odwoławczy ponownie nawiązał do art.5 § 2 Prawa upadłościowe a nadto do art.4 § 1 i §2 pkt 2 cyt. rozporządzenia.
W myśl tych przepisów, ogłoszenia upadłości może żądać dłużnik, jak również każdy z jego wierzycieli. Żądanie to, oprócz wierzycieli, może zgłosić w stosunku do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych - każdy, kto ma prawo je reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. Powołał się na pogląd Maurycego Allerhanda wyrażony w "Prawie upadłościowym - komentarz, orzecznictwo" Studio STO, Bielsko-Biała 1999, str.88, że cel takiego zapisu był taki, "by z jednej strony zapobiec trudnościom, jakie mogą się okazać w razie, gdy spółka lub osoba prawna nie posiada tylu reprezentantów, ilu według umowy lub statutu potrzeba do należytego jej zastępstwa, z drugiej strony, by umożliwić, ogłoszenie upadłości także wtedy, gdy niektóre osoby, uprawnione do spółreprezentowania, odmawiają podpisu na wniosku o ogłoszenie upadłości, wskutek czego albo ogłoszenie byłoby niemożliwe, albo też uległoby znacznemu przewleczeniu".
Podkreślono też, że terminowe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o. uwalnia członków jej zarządu od osobistej odpowiedzialności za jej długi. Składając taki wniosek członek zarządu działa więc w swoim interesie a nie w imieniu Spółki. Można więc pokusić się o twierdzenie, że w takiej sytuacji nie będą miały zastosowania kodeksowe (lub umowne) zasady reprezentowania w spółkach o wieloosobowym zarządzie.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy skonstatowano, że skarżący, jako osoba uprawniona do reprezentacji Spółki, mógł złożyć wniosek o ogłoszenie jej upadłości samodzielnie. Nie zrobił tego jednak, pomimo że przez cały 2000 rok obserwował pogarszającą się sytuację ekonomiczną zarządzanego przedsiębiorstwa. Tym samym nie udowodnił on, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, a co za tym idzie, nie zachodzi wymieniona w art.116 § 1 Ordynacji podatkowej przesłanka zwalniająca skarżącego z odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki.
Odnosząc się do zarzutu, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji nie wyczerpał wszystkich możliwości wyegzekwowania zaległości z majątku Spółki ,organ odwoławczy wskazał, że w uzasadnieniu swej decyzji Urząd Skarbowy wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne, obejmujące między innymi zajęcia kont bankowych i wierzytelności oraz zajęcia i sprzedaż należących do Spółki ruchomości, doprowadziło do częściowego zaspokojenia wierzytelności Skarbu Państwa z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec i październik 2000r oraz maj i czerwiec 2001r.
Postanowieniem z [...] r. sygn. akt [...] Sad Rejonowy w G. ogłosił upadłość "A" Sp. z o.o. w J.- [...]. Zgodnie z art.63 § 1 Prawa upadłościowego oznaczało to konieczność zawieszenia wszystkich prowadzonych do upadłego postępowań egzekucyjnych. Jednakże, co wynika z powoływanego już pisma Syndyka Masy Upadłości Spółki , wartość pozostałego majątku i należności wchodzących w skład masy upadłości prawdopodobnie nie wystarczy nawet na pokrycie kosztów upadłości. Oznacza to, że w chwili ogłoszenia upadłości w Spółce nie pozostał już prawie żaden majątek, a organ egzekucyjny faktycznie dołożył wszelkich starań, by w pierwszej kolejności zaspokoić roszczenia Skarbu Państwa z majątku podatnika.
Odnosząc się do zarzutu, że organ pierwszej instancji, nie zarachowywał wpłat dokonywanych przez Spółkę po czerwcu 2001r. na zaspokojenie jej wcześniejszych należności, za okres od sierpnia 2000r. do czerwca 2001r. wyjaśniono, że możliwość zaliczenia wpłaty na zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności istnieje tylko wtedy, gdy podatnik nie wykaże na poczet jakiego zobowiązania wpłata ma zostać zaliczona. Zgodnie bowiem z przepisem art.62 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania z różnych tytułów, dokonaną wpłatę zalicza się na poczet podatku, począwszy od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności, chyba że podatnik wskaże, na poczet którego zobowiązania dokonuje wpłaty.
Odpowiadając na kolejny zarzut, iż uniemożliwiono mu zapoznanie się z tymi materiałami dowodowymi, które dotyczyły postępowania zmierzającego do orzeczenia odpowiedzialności pozostałych członków zarządu Spółki, co tym samym uniemożliwiono mu obronę, wyjaśniono, że zgodnie z art. 129 Ordynacji ,podatkowej postępowanie podatkowe jest jawne wyłącznie dla stron. Wobec powyższego pracownik organu pierwszej instancji, prowadzący postępowania zmierzające do orzeczenia odpowiedzialności wszystkich członków zarządu Spółki z o.o. "A", miał obowiązek usunąć z całości udostępnianych skarżącemu akt sprawy, akta dotyczące wyłącznie postępowań prowadzonych względem L. Ł.i P. W. gdyż skarżący jest bowiem stroną wyłącznie w postępowaniu zmierzającym do orzeczenia jego odpowiedzialności.
Odniesiono się też do ewentualnej możliwości wzięcia pod uwagę okoliczności związanych z trudną sytuacja finansową osoby na którą przeniesiono odpowiedzialność za zaległości podatkowe, wyjaśniając, że okoliczności te mogą stanowić wyłącznie podstawę do udzielenia ulgi w spłacie przedmiotowych zaległości w trybie art.48 i art.67 cyt. ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. Z. powtórzył istotę zarzutów podniesionych w odwołaniu, akcentując głównie te okoliczności które- w jego ocenie-świadczą o tym, że kierując się kryteriami działania dobrego gospodarza, w sytuacji gdy Spółka znajdowała się już w sytuacji uzasadniającej z punktu widzenia prawa zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości ,podejmował wszelkie działania zmierzające do wyjścia z tej trudnej sytuacji. Starał się o zawieranie nowych kontraktów, gdyż uważał, że to jest bardziej korzystne dla firmy i jej załogi niż wszczynanie postępowania upadłościowego. Podtrzymał twierdzenie ,że z licznych zajętych wierzytelności Spółki na kwotę przekraczającą 2.000.000 zł. jest możliwe wyegzekwowanie zaległości podatkowych w pełnej kwocie. Powołał się na złożony w toku postępowania wykaz dłużników. Wierzytelności te do tej pory nie zostały wyegzekwowane.
Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącego podtrzymał twierdzenie, że skarżący nie mógł sam wystąpić o ogłoszenie upadłości Spółki z uwagi na wynikający z umowy sposób jej reprezentacji. Dodał, że oświadczenie syndyka nie może zastąpić stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Gdyby sąd rozstrzygający wniosek o upadłość , stwierdził brak majątku Spółki ,to umorzył by postępowanie, a to byłoby jednoznaczne ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji.,
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga okazała się zasadna. Nie ulega wątpliwości, że zasadniczym przedmiotem sporu, jaki w rozpatrywanej sprawie zaistniał między stronami, jest odpowiedź na pytanie o to, czy istniały dostateczne podstawy prawne ku temu, by obciążyć odpowiedzialnością za zaległości podatkowe Spółki z o.o. "A" skarżącego A. Z. będącego członkiem jej zarządu. Skoro zaś tak, to odpowiedź na to pytanie wymagała ustalenia w toku postępowania podatkowego, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst pierwotny Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). To właśnie bowiem wspomniana regulacja prawna stanowiła - i nadal stanowi - podstawę przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe z podatnika na osoby trzecie.
Rozważając to zagadnienie należy w pierwszej kolejności zauważyć, że do ustalonego w sprawie stanu faktycznego wymienione wyżej przepisy znajdowały zastosowanie w ich brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr169, poz. 1387). Zgodnie bowiem z treścią art. 21 tej ustawy, do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem jej wejścia w życie (co nastąpiło z dniem 1 stycznia 2003 r.) stosować należy przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed tą datą.
Przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przewidywał w tym czasie, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej i spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Z art. 116 § 2 Ordynacji wynikało natomiast, że odpowiedzialność członków zarządu spółki określona w § 1 obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.
Treść przywołanej regulacji prawnej nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że określała ona zarówno przesłanki pozytywne, warunkujące powstanie odpowiedzialności członków zarządu różnego rodzaju spółek za zaległości podatkowe tych ostatnich, jak i przesłanki negatywne, wyłączające taką odpowiedzialność.
Wśród tych pierwszych wymienić należy powstanie zobowiązania podatkowego w czasie pełnienia przez osobę trzecią funkcji członka zarządu spółki oraz bezskuteczność egzekucji w stosunku do spółki.
Ustalenie organów podatkowych ,że obie te przesłanki zostały w rozpatrywanej sprawie spełnione, jest przedmiotem sporu na etapie postępowania sądowego. Wynika to z treści skargi a także argumentacji podnoszonej w toku postępowania podatkowego. Również w odniesieniu do przesłanek negatywnych wskazanych w 116 § 1 Ordynacji podatkowej, ściślej zaś tej, która dotyczy braku zawinienia w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie ,a także w zakresie wskazania mienia z którego egzekucja jest możliwa istnieje spór na etapie postępowania sądowego.
Przechodząc do rozważań nad spornymi zagadnieniami jeszcze raz należy nawiązać do treści art.116 §1 Ordynacji podatkowej który był podstawą orzekania organów podatkowych by podkreślić, że zasadniczą przesłanką pozytywną odpowiedzialności członków zarządu spółki zarówno na gruncie prawa handlowego jak i podatkowego jest bezskuteczność egzekucji wobec spółki ,co oznacza, że organ egzekucyjny musi wyczerpać wszystkie sposoby egzekucji –formalnie przeprowadzona egzekucja kończy się niezaspokojeniem wierzyciela. /por.GiezekJ.Wnuk Odpowiedzialność cywilna i karna w spółkach prawa handlowego.Warszawa-1994 s.42-/ Inaczej mówiąc chodzi o taka sytuację, gdy nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że egzekwowana wierzytelność nie może być zaspokojona z jakiejkolwiek części majątku spółki. (por.B.Adamiak, Borkowski. B.Mastalski J.Zubrzycki Odynacjapodatkowa. Komentarz.2004.Unimex./s.434)/
Cytowani Autorzy wyrażają przy tym pogląd, że dla uznania egzekucji za bezskuteczną nie wystarcza sam fakt niezaspokojenia roszczenia podatkowego ale powinno tu być wydane równocześnie odrębne postanowienie o bezskuteczności egzekucji. Przemawia za tym –ich zdaniem-sam charakter prawny roszczenia podatkowego – w tym przypadku roszczenia z tytułu odpowiedzialności członka zarządu spółki za jej zaległości podatkowe.-które powinno jednoznacznie wynikać z podatkowoprawnego stanu faktycznego kształtującego tę odpowiedzialność.
Chodzi w szczególności o wystąpienie w tym stanie faktycznym bezskuteczności egzekucji w stosunku do spółki ,kiedy to cały jej majątek nie pozwala na realizacje roszczenia pieniężnego wierzyciela podatkowego. Czy tego rodzaju sytuacja wystąpi w konkretnym przypadku powinno być wyraźnie określone w postanowieniu o bezskuteczności egzekucji ,które może być kwestionowane przez członka zarządu odpowiedzialnego za zobowiązania podatkowe spółki./op.cit.-j.w./
Analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje na to, że tej zasadniczej w sprawie kwestii ,czyli wystąpienia bezskuteczności egzekucji wobec spółki z o.o. "A "organ odwoławczy nie poświecił należytej uwagi.
Skoncentrował się bowiem prawie wyłącznie na rozważaniach nad wystąpieniem negatywnych przesłanek odpowiedzialności podatkowej skarżącego w tym przede wszystkim na tym, czy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony we właściwym czasie.
Stało się tak pomimo tego, że w końcowej fazie postępowania odwoławczego skarżący w piśmie z dnia [...] 2003 roku zwracał uwagę na istnienie zajętych wierzytelności Spółki "..wielokrotnie przewyższających wysokość /.../zobowiązań podatkowych...Wobec bezczynności organu egzekucyjnego i syndyka kwestionował uznanie egzekucji za bezskuteczną" Zarzuty te powtórzył w skardze.,"
Do wątku bezskuteczności egzekucji nawiązano w zaskarżonej decyzji w aspekcie treści pisma syndyka masy upadłości z dnia [...] 2003 roku z którego wynika że wartość pozostałego majątku i należności wchodzących w skład masy upadłości prawdopodobnie nie wystarczy nawet na pokrycie kosztów upadłości. Stwierdzono też częściowe zaspokojenie wierzytelności Skarbu Państwa.
Nie można wykluczyć ,że zarzucane przez skarżącego niezasadne zaniechanie egzekucji z zajętych wierzytelności wiązało się z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego a następnie jego umorzeniem w związku z ogłoszeniem upadłości Spółki. Brak w sprawie jednoznacznego ustalenia, że przed ogłoszeniem upadłości egzekucja wobec Spółki była bezskuteczna.
Wątpliwości budzi też czy w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe Spółki. Trzeba podkreślić w tym miejscu, że analiza treści art.116§1 Ordynacji podatkowej w powiązaniu art.122 i 187§1 tej ustawy wskazuje na to, że to nie na stronie postępowania podatkowego ciąży obowiązek wykazania istnienia takiej przesłanki. Gromadzenie materiału dowodowego musi nastąpić z inicjatywy i poprzez czynności organu podatkowego ,zwłaszcza, gdy członek zarządu Spółki przedstawia niepełny materiał dowodowy./por.A.Mariański glosa do wyroku NSA z dnia 11 lutego 2003r. I S.A./Łd 1006/01-OSP 2004,nr.5 poz.69)
Skarżący podtrzymywał w roku postępowania podatkowego a także w toku postępowania sądowego twierdzenie, że istniał i istnieje w dalszym ciągu majątek Spółki z którego można wyegzekwować zaległości podatkowe. Powoływał się w tym zakresie na znajdujący się w aktach wykaz dłużników Spółki.
Również w tym zakresie brak jednoznacznych ustaleń organów podatkowych.
co uzasadnia stwierdzenie uchybienia przepisom art.122 i 187§1 Ordynacji podatkowej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się do kwestii braku winy skarżącego co do zarzutu naruszenia art.116§1pkt.1 lit.b Ordynacji podatkowej to w tym zakresie Sąd podziela pogląd organu odwoławczego wyprowadzony z trafnie zinterpretowanego przepisu art.4 §2pkt.2 Prawa upadłościowego. że skarżący, jako osoba uprawniona do reprezentacji Spółki, mógł złożyć wniosek o ogłoszenie jej upadłości samodzielnie. Nie zrobił tego jednak, pomimo że przez cały 2000 rok obserwował pogarszającą się sytuację ekonomiczną zarządzanego przedsiębiorstwa. Tym samym nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w odpowiednim czasie nastąpiło nie z jego winy. a co za tym idzie, nie zachodzi wymieniona w art.116 § 1 Ordynacji podatkowej przesłanka zwalniająca skarżącego z odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki.
Niezależnie od dotychczasowych spostrzeżeń odnotować trzeba inną istotną okoliczność mającą bez wątpienia również znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Uszła ona uwadze organów podatkowych orzekających w sprawie, które zupełnie pominęły niebagatelną kwestię wynikająca z faktu, że art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przewidywał (i nadal przewiduje) solidarną odpowiedzialność członków zarządu spółki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 7 lipca 2005r./sygn.akt- mI SA/Gl686/04/w sprawie dotyczącej orzeczenia opartego na przepisie art.116 Ordynacji podatkowej wyraził pogląd ,że..." nie ulega wątpliwości, że w toczącym się postępowaniu powinni brać udział wszyscy członkowie zarządu, albowiem w świetle art. 133 Ordynacji podatkowej jest poza sporem, że dotyczyło ono ich interesu prawnego."
Niezależnie od tego, czy podzielić ten pogląd w całości, stwierdzić trzeba, że w jego świetle jako istotne uchybienie normy art.200 Ordynacji podatkowej jawi się odmowa skarżącemu dostępu w trakcie zapoznawania z materiałem dowodowym tych dowodów które dotyczyły dwóch innych członków Zarządu Spółki .
Zgodzić się też należy z poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 marca 2004 r. (sygn. art. III S.A. 2889/02, opubl. Monitor Podatkowy 2004, nr 6, s. 46), że w orzeczeniu o odpowiedzialności jednego z dwóch członków zarządu należało zaznaczyć, że jest to odpowiedzialność solidarna (art. 116 § 1), akceptując zarazem stanowisko, że tego rodzaju uchybienie stanowi wystarczającą przyczynę uchylenia zaskarżonej decyzji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi bowiem wątpliwości, że w przypadkach odpowiedzialności solidarnej stronami postępowania są wszystkie podmioty, które taką odpowiedzialność ponoszą.
Również zatem tym zakresie doszło do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów prawa, której to konstatacji nie zmienia fakt, że skarżący nie podnosił zarzutów we wskazanym wyżej zakresie. Zgodnie bowiem z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, Sąd, działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 152 i art. 200 przywołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI