III SA/Wa 59/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2018-10-09
NSApodatkoweWysokawsa
VATpomoc prawna z urzęduradca prawnydziałalność gospodarczaopodatkowaniefaktura VATzwolnienie podmiotowe

WSA w Warszawie oddalił skargę radcy prawnego na decyzję Dyrektora IAS dotyczącą opodatkowania VAT usług pomocy prawnej świadczonej z urzędu, uznając te usługi za działalność gospodarczą podlegającą VAT.

Sprawa dotyczyła opodatkowania podatkiem VAT usług pomocy prawnej świadczonej z urzędu przez radcę prawnego w 2014 roku. Organy podatkowe uznały, że usługi te stanowią działalność gospodarczą i podlegają 23% stawce VAT, ponieważ radca prawny jest podatnikiem VAT, a zwolnienie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT nie ma zastosowania do usług prawniczych. WSA w Warszawie oddalił skargę, potwierdzając stanowisko organów podatkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrzył skargę J. P., radcy prawnego, na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. określającą zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2014 r. Organy podatkowe stwierdziły, że usługi pomocy prawnej świadczonej z urzędu przez skarżącą powinny być opodatkowane stawką 23% VAT, ponieważ nie są zwolnione ani objęte preferencyjną stawką, a radca prawny jest podatnikiem VAT wykonującym samodzielną działalność gospodarczą. Skarżąca argumentowała, że sądy powinny były podwyższać zasądzone wynagrodzenie o VAT, a ona jako podatnik nie otrzymała VAT-u, więc nie mogła go zwrócić. WSA oddalił skargę, uznając, że świadczenie pomocy prawnej z urzędu stanowi działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, a radca prawny jest podatnikiem VAT. Sąd podkreślił, że sądy przyznające wynagrodzenie z urzędu są zobowiązane do jego podwyższenia o kwotę VAT, a radca prawny ma obowiązek wystawić fakturę VAT i rozliczyć podatek. Zwolnienie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT nie ma zastosowania do usług prawniczych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, usługi te stanowią samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą, ponieważ przy reprezentowaniu podmiotu przed sądem nie jest możliwe przeniesienie odpowiedzialności na zleceniodawcę, a radca prawny jest podatnikiem VAT.

Uzasadnienie

Świadczenie pomocy prawnej z urzędu przez radcę prawnego wpisuje się w definicję działalności gospodarczej z art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Radca prawny odpowiada samodzielnie za swoje czynności, a zwolnienie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT nie ma zastosowania do usług prawniczych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (18)

Główne

u.p.t.u. art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

u.p.t.u. art. 15 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą.

u.p.t.u. art. 15 § ust. 2

Ustawa o podatku od towarów i usług

Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody.

u.p.t.u. art. 41 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Stawka podatku wynosi 23%.

u.p.t.u. art. 106a § pkt 2 ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Obowiązek wystawienia faktury VAT za świadczoną pomoc prawną z urzędu.

u.p.t.u. art. 113 § ust. 13 pkt 2 lit a

Ustawa o podatku od towarów i usług

Zwolnień nie stosuje się do podatników świadczących usługi prawnicze.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd oddala ją.

Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm. art. 2 § ust. 3

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

Sąd przyznający wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu ma obowiązek podwyższyć opłatę o stawkę od podatku od towarów i usług.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 7 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel.

u.p.t.u. art. 8 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów.

u.p.t.u. art. 15 § ust. 3 pkt 3

Ustawa o podatku od towarów i usług

Za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, jeżeli osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wobec osób trzecich.

u.p.t.u. art. 113 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatników, u których wartość sprzedaży nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 150.000,00 zł.

u.r.p. art. 64 § ust. 1

Ustawa o radcach prawnych

Radcowie prawni podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za nienależyte wykonywanie zawodu.

u.r.p. art. 64 § ust. 1a

Ustawa o radcach prawnych

Radcowie prawni podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej również za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia.

o.p. art. 210 § par. 1 pkt 6 i par. 4

Ordynacja podatkowa

Decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne.

k.c. art. 5

Kodeks cywilny

Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego.

k.p.c. art. 328 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać m.in. rozważania co do faktów i dowodów.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Usługi pomocy prawnej świadczonej z urzędu przez radcę prawnego stanowią samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą. Radca prawny jest podatnikiem VAT. Zwolnienie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT nie ma zastosowania do usług prawniczych. Sądy są zobowiązane do podwyższenia wynagrodzenia radcy prawnemu z urzędu o kwotę VAT. Radca prawny ma obowiązek wystawić fakturę VAT i rozliczyć podatek.

Odrzucone argumenty

Sądy nie podwyższyły zasądzonej kwoty za pomoc prawną z urzędu o należny podatek VAT, czym naruszyły przepisy. Jako podatnik skarżąca nie otrzymała żadnego podatku VAT, więc nie mogła go zwrócić Skarbowi Państwa. Roszczenia powinny być kierowane do sądów, a nie do niej. Naruszenie art. 5 k.c. i art. 328 § 2 k.p.c. poprzez nierozpoznanie części zarzutów i brak należytego uzasadnienia.

Godne uwagi sformułowania

usługi, które wykonywała skarżąca, polegające na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu, nie zostały wymienione w ustawie [...] jako zwolnione, ani też jako korzystające z preferencyjnej stawki VAT, dlatego też opodatkowane powinny być stawką 23% wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług naliczoną według stawki podatku obowiązującego dla tego rodzaju czynności usługi polegające na świadczeniu przez radcę prawnego pomocy prawnej z urzędu, stanowią samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą skarżąca, jako radca prawny wykonujący czynności polegające na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu, zgodnie z art. 15 ustawy o VAT, jest podatnikiem podatku od towarów i usług, tym samym usługi świadczone przez nią z urzędu powinny być udokumentowane fakturą VAT radca prawny odpowiada sam za wykonywane przez siebie czynności, niezależnie od tego, kto go zobowiązał do ich podejmowania

Skład orzekający

Artur Kuś

przewodniczący

Ewa Izabela Fiedorowicz

sprawozdawca

Tomasz Sałek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie statusu radcy prawnego jako podatnika VAT przy świadczeniu pomocy prawnej z urzędu oraz obowiązek opodatkowania tych usług, mimo braku podwyższenia wynagrodzenia przez sądy."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego i faktycznego z 2014 roku, choć zasady interpretacji przepisów o VAT i działalności gospodarczej pozostają aktualne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia opodatkowania VAT usług prawniczych świadczonych z urzędu, co ma praktyczne znaczenie dla radców prawnych i adwokatów.

Radca prawny z urzędu musi zapłacić VAT? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 59/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-10-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Artur Kuś /przewodniczący/
Ewa Izabela Fiedorowicz /sprawozdawca/
Tomasz Sałek
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 664/19 - Wyrok NSA z 2023-07-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1221
art. 5 ust. 1, art. 15 ust. 1 -3
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Dz.U. 2016 poz 233
art. 64 ust. 1 i 1a
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 800
art. 210 par. 1 pkt 6 i par. 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca) sędzia WSA Tomasz Sałek, Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Staniszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2018 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2014 r. oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z [...] listopada 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IAS) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. (dalej: Naczelnik US) z [...] sierpnia 2017 r., określającą J.P. (dalej: strona lub skarżąca) zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec wrzesień, październik, listopad i grudzień 2014 r.
Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynikało, że wskutek przeprowadzonej kontroli podatkowej a następnie postępowania podatkowego, organ pierwszej instancji stwierdził nieprawidłowości w rozliczaniu podatku od towarów i usług w okresie od stycznia do grudnia 2014 r. W uzasadnieniu decyzji z [...] sierpnia 2017 r. Naczelnik US wskazał, że usługi, które wykonywała skarżąca, polegające na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu, nie zostały wymienione w ustawie z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2017 r. poz. 1227 z późn. zm., dalej ustawa o VAT), czy w przepisach wykonawczych do tej ustawy, ani jako zwolnione, ani też jako korzystające z preferencyjnej stawki VAT, dlatego też opodatkowane powinny być stawką 23% zgodnie z art. 41 ust. 1 w związku z art. 146a pkt 1 ustawy o VAT.
W uzasadnieniu wniesionego odwołania strona powołała się na § 4 ust.3 Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz.1805) podnosząc, że wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług naliczoną według stawki podatku obowiązującego dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towaru i usług. Tymczasem żaden sąd z sześciu wymienionych w decyzji Naczelnika US, od których skarżąca otrzymała informację PIT -11, pomimo ciążącego na nim obowiązku podwyższania zasądzonej kwoty za pomoc prawną świadczoną z urzędu o należny podatek VAT, nie wykonał zalecenia, czym naruszył obowiązujące przepisy prawne.
Zdaniem strony wszelkie roszczenia z tytułu niezasądzenia na jej rzecz stawki podatku VAT i nieodprowadzenia go na rzecz Skarbu Państwa winny być kierowane do sądów a nie do niej, gdyż jako podatnik nie otrzymywała żadnego podatku VAT, a więc nie mogła zwrócić go Skarbowi Państwa.
Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję Naczelnika US wskazał, że skarżąca w 2014 roku była wyznaczana przez Okręgową Izbę Radców Prawnych do prowadzenia spraw, jako pełnomocnik dla strony, wyznaczony z urzędu w postępowaniu sądowym. Składając wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego skarżąca wskazywała, że nie jest płatnikiem podatku VAT. Sądy przyznawały jej wynagrodzenie bez podatku VAT, na koniec roku kalendarzowego 2014 r. przesłano jej informację PIT-11. Mianowicie, strona za rok 2014 otrzymała informacje PIT-11, wystawione przez:
1. Sąd Rejonowy w G. - przychód w kwocie 6.120,00 zł;
2. Sąd Rejonowy w Z. - przychód w kwocie 7.940,00 zł;
3. Sąd Okręgowy w W. - przychód w kwocie 10.800,00 zł;
4. Sąd Rejonowy w P. - przychód w kwocie 8.154,05 zł;
5. Sąd Rejonowy dla W. - przychód w kwocie 2.134,00 zł;
6. Sąd Rejonowy dla W. - przychód w kwocie 2.214,00 zł. Łączna kwota przychodu za 2014 r. wyniosła 37.362,05 zł.
Organ ustalił także, że w toku prowadzonej kontroli podatkowej i postępowania podatkowego strona nie przedłożyła ewidencji zakupów i sprzedaży ani faktur VAT dotyczących 2014 roku.
Dyrektor IAS przyjął, że skarżąca wykonywała usługi prawnicze polegające na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu, dlatego zwolnienie, o którym mowa w art. 113 ust. 1 ustawy o VAT nie znajdzie w sprawie zastosowania. W myśl art. 113 ust. 13 pkt 2 lit a) tej ustawy, zwolnień o których mowa w ust. 1-9, nie stosuje się bowiem do podatników świadczących usługi prawnicze.
Organ argumentował, że usługi polegające na świadczeniu przez radcę prawnego pomocy prawnej z urzędu, stanowią samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, ponieważ przy reprezentowaniu podmiotu przed sądem nie jest możliwe przeniesienie odpowiedzialności na zleceniodawcę.
W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca, jako radca prawny wykonujący czynności polegające na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu, zgodnie z art. 15 ustawy o VAT, jest podatnikiem podatku od towarów i usług, tym samym usługi świadczone przez nią z urzędu powinny być udokumentowane fakturą VAT. To skarżąca bowiem, stosownie do art. 106a pkt 2 ust. 1 ustawy o VAT, obowiązana była wystawić fakturę VAT za świadczoną przez siebie pomoc prawną z urzędu i rozliczyć podatek z niej wynikający. Prawidłowo zatem Naczelnik US wyliczył kwoty podatku należnego z tytułu świadczonych przez stronę usług, przyjmując, że kwoty należności za wykonaną usługę zawierały podatek od towarów i usług (wyliczenie przedstawiono w tabeli na str. 6 uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji).
Dyrektor IAS wskazał ponadto, że radca prawny odpowiada sam za wykonywane przez siebie czynności, niezależnie od tego, kto go zobowiązał do ich podejmowania, a na wypadek ewentualnych roszczeń odszkodowawczych szkoda pokrywana jest z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przyświadczeniu pomocy prawnej, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych czy występowaniu przed sądami i urzędami. W sytuacji ustanowienia obrońcy z urzędu lub pełnomocnika brak jest tak daleko idącej ingerencji sądu, aby można mówić o przyjęciu przez niego odpowiedzialności za działania obrońcy.
Na powyższą decyzję Dyrektora IAS strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. 5 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2018.1025 t.j.; dalej k.c.) oraz art. 328 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2018.1360 t.j.; dalej k.p.c.), poprzez nierozpoznanie części zarzutów zawartych w odwołaniu i brak należytego uzasadnienia, w tym brak wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Powołując się na powyższe uchybienia strona wniosła o zmianę lub uchylenie zaskarżonej decyzji.
Skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu. Ponadto z tzw. ostrożności procesowej, zaskarżyła żądanie organu zapłaty odsetek od nieodprowadzonego podatku VAT, wskazując, że wynagrodzenie należne pełnomocnikowi jest naliczane i wypłacane bez odsetek, niezależnie od terminu wypłaty.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy organy podatkowe prawidłowo przyjęły, że usługi wykonywane przez stronę, polegające na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu, powinny być opodatkowane stawką 23% - zgodnie z art. 41 ust. 1 w związku z art. 146a pkt 1 ustawy o VAT.
Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy VAT, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. W myśl art. 7 ust. 1 ustawy VAT, przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Wedle natomiast art. 8 ust. 1 tej ustawy, przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7.
Definicja świadczenia usług, jak wynika z powyższych regulacji, ma więc charakter dopełniający definicję dostawy towarów i jest wyrazem realizacji powszechności opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji wykonywanych przez podatnika w ramach działalności gospodarczej.
W myśl art. 15 ust. 1 ustawy VAT, w brzmieniu obowiązującym w 2014 r., podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Stosownie do ust. 2 tego artykułu, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody.
Zgodnie natomiast z art. 15 ust. 3 powyższej ustawy, za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, nie uznaje się czynności:
– z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, z późn. zm.);
– z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
Organ odwoławczy trafnie też zwrócił uwagę na brzmienie art. 13 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2, uważa się przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator, na podstawie w właściwych przepisów, zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym oraz płatników, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 2 pkt 10, i inkasentów należności publicznoprawnych, a także przychody z tytułu udziału w komisjach powoływanych przez organy władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, z wyjątkiem przychodów, o których mowa w pkt 9. Z przepisu tego wynika, że przychody osób, którym sąd zlecił na podstawie właściwych przepisów wykonanie określonych czynności, uważa się za przychody z działalności wykonywanej osobiście.
Natomiast warunkiem uznania, że czynność nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług jest łączne spełnienie warunków określonych w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem, za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1 nie uznaje się czynności z tytułu których przychody zostały wymienione wart. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonywania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
W myśl art. 64 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233) w brzmieniu obowiązującym w 2014 r., radcowie prawni i aplikanci radcowscy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za zawinione, nienależyte wykonywanie zawodu radcy prawnego, także za czyny sprzeczne ze ślubowaniem radcowskim lub z zasadami etyki radcy prawnego.
Natomiast zgodnie z art. 64 ust. 1a tej ustawy, radcowie prawni podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej również za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia.
Organ prawidłowo ocenił, że z powyższych uregulowań wynika, iż radca prawny odpowiada sam za wykonywane przez siebie czynności, niezależnie od tego, kto go zobowiązał do ich podejmowania, a na wypadek ewentualnych roszczeń odszkodowawczych szkoda pokrywana jest z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy świadczeniu pomocy prawnej, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych czy występowaniu przed sądami i urzędami.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że skarżąca w 2014 roku była wyznaczana przez Okręgową Izbę Radców Prawnych do prowadzenia spraw, w których sądy przyznały stronie pełnomocnika z urzędu.
Usługi polegające na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu, stanowią samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą, ponieważ przy reprezentowaniu podmiotu przed sądem nie jest możliwe przeniesienie odpowiedzialności na zleceniodawcę. Świadczenie przez radcę prawnego usług przypisanych temu zawodowi wpisuje się zatem w działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT.
W tej sytuacji należało przyjąć, że skarżąca jako radca prawny posiada status podatnika podatku VAT. Świadczenie bowiem z urzędu usług w postępowaniu sądowym stanowi działalność gospodarczą w ujęciu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Takie stanowisko zostało potwierdzone jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2010 r., sygn. akt I FZ 294/10 (dostępne, podobnie jak inne orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślić należy, że sądy (tak powszechne jak i administracyjne) orzekające o wynagrodzeniu dla radców prawnych (adwokatów) działających w sprawach na podstawie przyznanego stronie prawa pomocy, zobligowane są do podniesienia tego wynagrodzenia o kwotę odpowiednio wyliczonego podatku od towarów i usług.
Regulacje takie zamieszczono w §2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), które to rozporządzenie obowiązywało w 2014 r. Stosownie do powołanego przepisu, sąd przyznający wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, ma obowiązek podwyższyć opłatę o stawkę od podatku od towarów i usług, przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Zastosowanie tej stawki jest obligatoryjne. Takie uregulowanie prawne zawiera także obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2016.1715).
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należało, że skarżąca jako radca prawny wykonujący czynności polegające na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu, zgodnie z art. 15 ustawy o VAT, pozostawała podatnikiem podatku od towarów i usług, tym samym świadczone przez nią na rzecz sądu usługi powinny być udokumentowane fakturą VAT.
Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT (w brzmieniu obowiązującym w 2014 r.), zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatników, u których wartość sprzedaż; nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 150.000,00 zł. Do wartości sprzedaży nie wlicza się kwoty podatku. Natomiast w myśl art. 113 ust. 13 pkt 2 lit a) ustawy o VAT zwolnień, o których mowa w ust. 1 i 9, nie stosuje się do podatników świadczących usługi prawnicze.
Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 4 lipca 2006 r., sygn. akt V KZ 25/06, podkreślił, że zwolnienia podmiotowego z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT nie stosuje się do podatników adwokatów (radców prawnych) – świadczących usługi prawnicze.
Skoro skarżąca pozostawała podatnikiem podatku VAT, prowadzącym działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15 ustawy o VAT, to stosownie do art. 106a pkt 2 ust. 1 tej ustawy, jak zasadnie przyjęły organy podatkowe, obowiązana była wystawić fakturę VAT za świadczoną przez nią pomoc prawną z urzędu i rozliczyć podatek z niej wynikający.
Z uwagi na to, że strona świadczyła usługi prawnicze, polegające na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu, zwolnienie o którym mowa w art. 113 ust. 1 ustawy o VAT nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż - jak już wskazano powyżej - zwolnień o których mowa w ust. 1-9 nie stosuje się do podatników świadczących usługi prawnicze.
Zatem, organy obu instancji prawidłowo wyliczyły kwoty podatku należnego z tytułu świadczonych przez stronę usług, przyjmując, że kwoty należności za wykonaną usługę zawierają podatek od towarów i usług (wyliczenie według tabeli na stronie 6 decyzji Naczelnika US k.94v akt administracyjnych).
Zgodnie z powołanym w skardze art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który był by sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
Mając na uwadze powyżej przytoczone przepisy, za niezasadny należało uznać zarzut skargi naruszenia art. 5 k.c. Skarżąca jest radcą prawnym, od którego wymagać należy znajomości przepisów prawa, oraz prawidłowego ich stosowania. Miała możliwość zaskarżenia postanowień sądów powszechnych, w sytuacji gdy te – wbrew powołanym powyżej regulacjom prawnym, nie przyznawały jej wynagrodzenia powiększonego o właściwą stawkę podatku VAT. Natomiast od przyznanego wynagrodzenia strona zobowiązana była uiścić podatek VAT.
Przepis art. 328 § 2 k.p.c. nie znajduje w sprawie zastosowania, bowiem nie znajdują tu w ogóle zastosowania przepisy procedury cywilnej, niemniej ustalenia dokonane przez organ odwoławczy znalazły wyraz w uzasadnieniu skarżonej decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami zawartymi w art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2018.800 t.j., dalej Ordynacja podatkowa). Stosownie do art. 210 § 1 pkt 6 tej ustawy, decyzja zawiera uzasadnienie taktyczne i prawne. Natomiast uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
W ocenie sądu pierwszej instancji, zaskarżona decyzja w pełni odpowiada powyższym wymogom. Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie podkreślił w prawomocnym wyroku z 27 marca 2014 r. o sygn. akt I SA/Sz 1525/13, że zgodnie z art 210 § 4 Ordynacji podatkowej, w uzasadnieniu decyzji musi być między innymi zawarte uzasadnienie prawne, czyli wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji – z przytoczeniem przepisów prawa oraz uzasadnienie faktyczne. Sąd jednakże podkreślił, że uzasadnienie decyzji nie jest rozprawą polemiczną, a jedynie wyjaśnia podstawę prawna i faktyczną wydanej decyzji. Jeżeli zatem zawiera ono wyczerpujące wyjaśnienie podstaw faktycznych i prawnych, co do jej merytorycznego rozstrzygnięcia, to brak odniesienia się do niektórych tez i orzeczeń przedstawionych przez stronę nie stanowi o takim stopniu wadliwości decyzji, która miałby wpływ na wynik sprawy i uzasadniała jej uchylenie przez sąd.
Brak ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutu naruszenia art. 5 k.c. jest wadliwością (naruszeniem przepisów postępowania - zasady przekonywania), jednakże w stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy nie jest to takie naruszenie, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy.
Nie zasługiwały jednocześnie na uwzględnienie wnioski dowodowe zawarte w skardze, pomijając, ze dokumenty – wnioski o uzupełnienie (orzeczeń sądów powszechnych) w przedmiocie przyznanego wynagrodzenia za pomoc prawna świadczoną z urzędu nie zostały złożone w poświadczanych za zgodność z oryginałem kopiach, podkreślić należy że okoliczność złożenia tychże wniosków, nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, a to z uwagi na brzmienie powołanych powyżej przepisów prawa.
W tym stanie sprawy, sąd pierwszej instancji nie stwierdził naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub (i) prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wszystkie zarzuty skargi były chybione. Działając z urzędu, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018, poz. 1302, dalej p.p.s.a.). sąd nie stwierdził także wystąpienia przesłanek powodujących konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wskazać także należy, że decyzja ta została uzasadniona w sposób odpowiadający wymogom wskazanym w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI